Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Έβρος: Από το ∆έλτα ως τη ∆αδιά
5.0/5 κατάταξη (2 ψήφοι)
ΚΕΙΜΕΝΟ: Θάλεια Νουάρου ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Θάλεια Νουάρου

Έβρος
Από το ∆έλτα ως τη ∆αδιά

Οδηγείς στις ατέλειωτες ευθείες της επίπεδης πεδιάδας. ∆εξιά σου το πέλαγος, η αγκαλιά του Θρακικού – η Ελλάδα από µια άλλη σκοπιά. Χίλια χιλιόµετρα, θα πεις, είναι πολλά. Μα θα σε πάνε πιο πέρα απ’ όσο µπορείς να φανταστείς. Στα χιλιάδες στρέµµατα του δάσους, το σύνορο του µεταξιού και του νερού…
Εκεί όπου η απέραντη αµµουδιά ανταµώνει τη
θάλασσα, µυριάδες πουλιά σε νανουρίζουν τις νύχτες και οι βαρκάδες τελειώνουν στα βουνά…

Στις γειτονιές του ∆έλτα

Ήταν άνοιξη του ’54 όταν ο Σουηδός ορνιθολόγος Β. Flach κατέγραψε για πρώτη φορά τη µοναδική ποικιλία των ειδών στο ∆έλτα του Έβρου, παροµοιάζοντάς την µε αντίστοιχη του ∆ούναβη. Μέχρι τότε οι γειτονιές του –ένας ολόκληρος κόσµος από αµέτρητα πουλιά κατά τον Άγγελο Ποιµενίδη– παρέµεναν για αιώνες ανεξερεύνητες...
Ο αδικοχαµένος Έβρος, γιος του βασιλιά των Θρακών Κασσάνδρου, έδωσε το όνοµά του στο ποτάµι, που είναι µετά τον ∆ούναβη το µεγαλύτερο των Βαλκανίων. Αλλοτινός Ρόµβος, Μαρίτσα στα βουλγαρικά αλλά και... Γκιαούρ-Αντάς –που θα πει το νησί των απίστων– πηγάζει από τα όρη Ρίλα της Βουλγαρίας, διασχίζει τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, εισέρχεται για λίγο στην Τουρκία και αποτελεί στη συνέχεια το φυσικό µας σύνορο µε τη γείτονα χώρα. Από τις πηγές µέχρι και τις εκβολές του στο Αιγαίο µετρά 530 χλµ., από τα οποία τα 206 σε ελληνικό έδαφος, και εδώ σχηµατίζει µια πολυσχιδή δαντελωτή ακτογραµµή γεµάτη παραποτάµια δάση, παραλίες, χειµάρρους και λιµνοθάλασσες. Μαζί µε τα φυσικά λιβάδια, τα κανάλια, τις λίµνες, τις αµµονησίδες και τους αλµυρόβαλτους συνθέτουν το σκηνικό µιας δαιδαλώδους έκτασης που φιλοξενεί πάνω από 316 είδη πουλιών, 350 είδη φυτών, καθώς και δεκάδες είδη αµφίβιων, ερπετών, ψαριών, ασπόνδυλων και θηλαστικών. Μια πολύβουη «πόλη», όπου κάθε µορφή ζωής έχει τον δικό της, µοναδικό και συνάµα αλληλεξαρτώµενο ρόλο. Είναι αυτή η φυσική του µεγαλοπρέπεια που, µαζί µε την αίσθηση της απόστασης και του συνόρου, προκαλεί δέος στους απανταχού ταξιδευτές, ορνιθολόγους, φωτογράφους, φυσιοδίφες…
«Πρώτος δρόµος δεξιά», θα µου πει η Ελένη Πιστόλα από τον Φορέα ∆ιαχείρισης του Εθνικού Πάρκου του ∆έλτα, που εδρεύει στη αντικρινή Τραϊανούπολη. Από εδώ θα περάσεις οπωσδήποτε, προκειµένου να µυηθείς στις αξίες της προστατευόµενης περιοχής, να κατατοπιστείς και να κλείσεις µια υπαίθρια ξενάγηση ή µια βαρκάδα –
ο πιο δηµοφιλής τρόπος να περιπλανηθείς στις οµορφιές των υγροτόπων.
Και ήταν ακριβώς έτσι. Η περιοχή του ∆έλτα, που καταλήγει µέχρι το αεροδρόµιο και την Αλεξανδρούπολη, εκτείνεται πέρα από τον µεγάλο αυτοκινητόδροµο µε τους σηµατοδοτηµένους αεροδιαδρόµους πάνω από το κεφάλι σου. Αν δεν το γνωρίζεις, δεν το αντιλαµβάνεσαι. Πως παίρνοντας οποιονδήποτε χωµατόδροµο στα δεξιά σου –µε κατεύθυνση προς Φέρες– εισβάλλεις ευθύς αµέσως σε έναν εντελώς αλλιώτικο κόσµο. Τον κόσµο του νερού και των πουλιών, µε εικόνες και ήχους που σε ταξιδεύουν σε ένα άλλο σύµπαν, σε έναν διαφορετικό χωρόχρονο, χιλιόµετρα µακριά αλλά ταυτόχρονα µόλις µία στροφή από τον µεγάλο δρόµο!
Με τον Θάνο από τον Φορέα ∆ιαχείρισης ξεκινάµε την περιπλάνησή µας στην προστατευόµενη περιοχή του ∆έλτα, που στην ουσία αρχίζει ακριβώς µετά τη σιδηροδροµική γραµµή. Οδεύοντας στην ατέλειωτη ευθεία, διασχίζεις πρώτα τις γεωργικές καλλιέργειες, το ανθρωπογενές δέλτα˙ 100 στρέµµατα που αποξηράνθηκαν δηµιουργώντας ένα ποικιλόχρωµο µωσαϊκό από καλλιεργήσιµες εκτάσεις και βοσκοτόπια. Καθώς κατευθυνόµαστε προς τις πληµµυρισµένες εκτάσεις της Άνθειας, το τοπίο αλλάζει. «Τώρα αρχίζουν και πληµµυρίζουν κρατώντας νερό µέχρι το καλοκαίρι», θα µου πει ο Θάνος. Είναι οι λεγόµενοι αλµυρόβαλτοι, βαλτότοποι που φιλοξενούν µεγάλο όγκο από µεταναστευτικά κυρίως πουλιά.
Κι ενώ κατά τη διάρκεια του χειµώνα οι χαµηλές θερµοκρασίες θα απέτρεπαν ίσως πολλούς από µια επίσκεψη στο ∆έλτα, όπως µε ενηµερώνει ο Θάνος, τότε είναι αντικειµενικά η καλύτερη εποχή για τους παρατηρητές. Τον χειµώνα τα µεγάλα παρυδάτια µεταναστευτικά κατεβαίνουν από τα παγωµένα κλίµατα Σιβηρίας για να βρουν εδώ τροφή και καταφύγιο. Τότε θα συναντήσεις φοινικόπτερα και τα τρία είδη ευρωπαϊκών κύκνων που ζευγαρώνουν κι αναπαράγονται εδώ. Συχνά µάλιστα, νωρίς το πρωί, η οµίχλη καλύπτει µε το πέπλο της τις απέραντες εκτάσεις δίνοντας στο τοπίο έναν τόνο µαγικό. Άλλοτε τα πάντα παγώνουν δηµιουργώντας ένα θέαµα πέρα από κάθε φαντασία. Ωστόσο, κάθε εποχή, κάθε στιγµή της ηµέρας, το τοπίο αλλάζει, έχει τα δικά του χρώµατα, τη δική του µαγεία. Τώρα την άνοιξη συναντάς µεταναστευτικά της Αφρικής, που ξεκουράζονται εδώ στον δρόµο για την αναπαραγωγή τους στα ευρωπαϊκά εδάφη. Μελισσοφάγοι, χαλκόκοτες, αργυροκόρακες και φυσικά οι ερωδιοί, που αποτελούν πια µόνιµους κατοίκους της περιοχής. Το καλοκαίρι, το ∆έλτα κατακλύζεται από τα τιτιβίσµατα των σουσουράδων και τα λεγόµενα µικροπούλια. Τότε τα αλµυρίκια κοκκινίζουν χαρίζοντας µια απίθανη χρωµατική παλέτα στα µάτια του επισκέπτη. Την άνοιξη, όµως, ανθίζουν οι νεραγκούλες, το χαµοµηλάκι της θάλασσας, που φυτρώνει µέσα στο νερό ντύνοντας τις υδάτινες εκτάσεις στα λευκά.
Αυτή η πανέµορφη εικόνα συντροφεύει σήµερα την πρωινή µας βόλτα. Πάπιες, χήνες, καρακάξες κι άξαφνα ένας κατάλευκος ερωδιός –λευκοτσικινάς– διασχίζει το ακινητοποιηµένο βλέµµα µας µαζί µε ένα ασπροκέφαλο γλαρόνι από τα πολλά που φωλιάζουν στις νησίδες του ∆έλτα. Παρακάτω µια παρέα χαλκόκοτες κι ένα ζευγάρι βουβόκυκνων απολαµβάνουν την ηρεµία του τοπίου. Ένας Ήταυρος, είδος κι αυτό ερωδιού, κι εκείνη η συννεφιά που δάνειζε τις ανταύγειες της στα νερά, που φτάνουν µόλις το µισό µέτρο βάθος. Προσεγγίζουµε την αµµουδιά της Άνθειας –έναν απέραντο καθρέφτη του ουρανού–, που το καλοκαίρι γεµίζει λέει µε κόσµο από τα γειτονικά χωριά, που κολυµπά κι επιδίδεται σε κάιτ σέρφινγκ. Μια εικόνα τόσο µακρινή από το γαλήνιο, µοναχικό τοπίο που αντικρίζω τούτη τη στιγµή, που µου είναι σχεδόν αδύνατο να τη φανταστώ. Σε ένα από τα παρατηρητήρια θα αγναντέψουµε από ψηλά την πολύχρωµη παλέτα του ∆έλτα: πράσινες και κόκκινες αρµυρήθρες, µε φόντο τα γαλανά νερά και τα όµορφα διαµορφωµένα µονοπατάκια.

Βαρκάδα στα νερά

Προς τα δυτικά, διασχίζουµε τον Σαραντάµετρο κι έχουµε από τη µια το γλυκό νερό και το αλµυρό από την άλλη. Το τοπίο εδώ έχει και πάλι διαφοροποιηθεί. Κύκνοι, ερωδιοί, κορµοράνοι και µικρά παρυδάτια κρυµµένα στα αναχώµατα. Παρατηρούµε την «µπούκα», ένα από τα δύο ανοίγµατα της λιµνοθάλασσας της ∆ράνας, που εξασφαλίζουν την επικοινωνία της µε το θαλασσινό νερό. Σήµερα τα νερά αδειάζουν προς τη θάλασσα. Έχουµε φτάσει στο παλιό µυδοτροφείο απ’ όπου ξεκινάνε οι βαρκάδες για την περιπλάνηση στις υδάτινες εκτάσεις του ∆έλτα. Με δύο «µπλάβες» –τις ξύλινες ποταµίσιες βάρκες– και παρέα ένα σχολείο από την Κοµοτηνή θα επισκεφθούµε µία από τις τρεις µακρόστενες αµµονησίδες της ακτογραµµής. Αµµώδεις βιότοποι αποτελούν τόπο αναπαραγωγής των πουλιών ολόκληρου του ∆έλτα. Τα παιδιά ξεχύνονται στην παραλία και συλλέγουν κατάλευκα κοχύλια από τα χιλιάδες που στριµώχνονται στην αµµουδιά. Αν θέλεις, η βάρκα µπορεί να σε αφήσει εδώ για να περπατήσεις από άκρη σ’ άκρη το νησί, που το στολίζουν δεκάδες ήδη οστράκων, αµµοθίνες κι ασηµόγλαροι.
Με τον Τάσο, τρίτη γενιά ψαράδων της περιοχής, θα συνεχίσουµε τον πλου µέχρι τις δυτικές εκτάσεις του ∆έλτα, ανάµεσα στα πανέµορφα φιόρδ µέχρι τα υδάτινα σύνορά µας µε την Τουρκία. Είναι η λεγόµενη «µεγάλη βαρκάδα», που προσφέρεται σε ανθρώπους µε ειδικό ενδιαφέρον και όσους επιθυµούν να διεισδύσουν βαθύτερα στα µυστικά του ∆έλτα. Παρέα µε γλαρόπουλα, πελεκάνους, αετούς κι εξωτικά πολύχρωµα µικροπούλια περιδιαβαίνουµε τα ατέλειωτα κανάλια και τους χρυσαφένιους καλαµιώνες της δαντελωτής ακτογραµµής. Ψαράδες µε καλάµια και άλλοι εν πλω µας χαιρετούν, ενώ αλλού κορµοράνοι και σπανιότατες καληµάνες ξαποσταίνουν στα χορτολίβαδα. Στο Ληµνιό, τα «παλούκια», αλιευτική µέθοδος για τα καβούρια της περιοχής, έχουν γεµίσει. Ο Πέτρος µού δείχνει το κτίριο της παλιάς αστυνοµίας, που πλέον έχει παραχωρηθεί στη Frontex. Περνάµε τις χαρακτηριστικές καλύβες, τη συνοικία των ψαράδων και των κυνηγών του ∆έλτα. Φτιαγµένες από ξύλο και λαµαρίνα, συνθέτουν µια ρετρό συνοικία, ένα πλωτό χωριό στο οποίο έχεις πρόσβαση µόνο µε τη βάρκα. Θα ζητήσω να µπούµε σε µία από αυτές. Ο κ. Άγγελος είναι πρόθυµος να µας κεράσει ένα τσιπουράκι. Είναι ένας από τους τρεις εναποµείναντες ψαράδες του ∆έλτα. Κάποτε ήταν πάνω από τριάντα. Οι πιο πολλές καλύβες ανήκουν τώρα στους κυνηγούς. ∆ύσκολο πια και το µεροκάµατο, αφού τα ψάρια «ολοένα και χάνονται...» Εδώ όµως είναι το ησυχαστήριό του. Όλα τα έχει. Νερό, ρεύµα, ψυγείο, µασίνα, τηλεόραση, τα δυο σκυλιά του και κυρίως ηρεµία. «Φαντάσου εδώ νύχτα µε πανσέληνο», θα µου πει, «άλλο πράγµα…»
Θα φτάσουµε µέχρι το λιµάνι του αντικρινού Ενέζ, της τούρκικης πόλης στις όχθες του ∆έλτα, που λεγόταν παλιότερα Αίνος. Ο Τάσος την έχει επισκεφθεί. «Κατσιβέλικη» την αποκαλεί χαρακτηριστικά, «τίποτα δεν έχει…»
Η επιστροφή µες στην ηρεµία του αποµεσήµερου είναι πραγµατική απόλαυση. ∆εν θες να τελειώσει µε τίποτα. Το σούρουπο το ∆έλτα µεταµορφώνεται. Βαθαίνουν τα χρώµατα –κι οι ήχοι, θαρρείς– που εναρµονίζονται µε τη γαλήνη του. Το απόλαυσα αργότερα από την πλευρά των Φερών, τη δεύτερη είσοδο στην προστατευόµενη περιοχή. Ένα παραµυθένιο ταξίδι στις ατέλειωτες χωµάτινες ευθείες, παράλληλα µε τον ποταµό-σύνορο µέχρι τη λίµνη των Νυµφών. Η δύση είναι µαγευτική. Από όπου κι αν την απολαύσεις: από τα αγκυροβόλια, τους καλαµιώνες ή ψηλά, από τον λόφο του Αϊ-Γιώργη στη στεριά. Εδώ έχεις πανοραµική θέα ολόκληρης της περιοχής του ∆έλτα, που µετρά 200.000 στρέµµατα.

Στη γη των αρπακτικών

«Ήταν το 1964, όταν ένας Γερµανός, ο Μπάουερ, έγραψε ένα άρθρο σε µια εφηµερίδα για το ∆έλτα του Έβρου. Συµπωµατικά το διάβασε ένας Ολλανδός φοιτητής και µ’ ένα DC2 αποφάσισε να έρθει να το δει. Μετά από µέρες ταξιδιού, φτάνει κατά το απογευµατάκι. Στήνει λοιπόν το τηλεσκόπιο να παρατηρήσει τα πουλιά, πετάγονται οι φαντάροι από απέναντι, που τον περνούν για κατάσκοπο. “Αλτ, τις ει;” του λένε. Πού να καταλάβει αυτός, αρπάζει τηλεσκόπια και κιάλια κι έφυγε χωρίς να ξέρει πού πηγαίνει… Νύχτωσε και σταµάτησε στη ∆αδιά. Το πρωί ξύπνησε και παλάβωσε. Είδε από πάνω γύπες, αετούς …χαµός! Πήγε λοιπόν πίσω και τους λέει: “Ποιο ∆έλτα, θα σας πάω εγώ σε ένα µέρος να τα χάσετε!” Μέχρι και το ’80 ερχόταν µε τους φίλους του εδώ. Επτά χρονών ήµουνα και το θυµάµαι ακόµη. Κάθε καλοκαίρι περιµέναµε τους Ολλανδούς…»
Το βραδάκι, λοιπόν, θα µε βρει στη ∆αδιά, το έτερο εθνικό πάρκο του Έβρου. Η ∆ήµητρα και ο Βαγγέλης, δυο νέα παιδιά από την Αλεξανδρούπολη, άφησαν τις ανέσεις της πόλης για να επαναλειτουργήσουν τον ξενώνα «Forest inn», το πάλαι ποτέ οικοτουριστικό κέντρο που πρωτοξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’80. «Θέλαµε έναν χώρο καινούργιο, ιδιαίτερο, µοντέρνο, χαλαρό. Τι παραπάνω χρειάζεται, αφού ανοίγεις το παράθυρο και βρίσκεσαι στην καρδιά του δάσους…» Έτσι ακριβώς! Και είναι πράγµατι συγκινητικό να τους ακούς να µιλούν για τις οµορφιές του. «Είναι αλλιώς… Να παίρνεις έναν νεοσσό στην αγκαλιά σου, να τον βλέπεις να πρωτοπετά, µοναδική αίσθηση, µόνο αν το ζήσεις, µπορείς να το νιώσεις…» θα πει ο Βαγγέλης.
Η ιδέα του εθνικού πάρκου ξεκίνησε στα µέσα της δεκαετίας του 1970, µετά από έρευνα Ολλανδών και Γερµανών επιστηµόνων. Λόγω της µεγάλης του βιοποικιλότητας, το δάσος της ∆αδιάς κάλυπτε όλες τις προδιαγραφές για να αποικίσουν τα αρπακτικά πουλιά. Από τα 38 είδη ηµερόβιων αρπακτικών σε όλη την Ευρώπη, εδώ έχουν παρατηρηθεί τα 36 και αναπαράγονται τα 23. Το βασικό είδος είναι ο µαυρόγυπας, το σπανιότερο αρπακτικό της γηραιάς ηπείρου, ύψους ενός µέτρου, µε άνοιγµα φτερών τρία µέτρα και βάρος δέκα κιλά. Ένα επιβλητικό, ογκώδες πουλί, που φτιάχνει τις φωλιές του στις κορυφές της µαύρης πεύκης. Είναι η δοµή του δέντρου, η µορφή του, που στην κορυφή σχηµατίζει µια κώµη σαν ανάποδη οµπρέλα, παρέχοντας τις ιδανικές συνθήκες για να χτίσει τη φωλιά του. «Ουδείς στην Ελλάδα δεν γνώριζε τι σηµαίνει να υπάρχει µια αποικία του µαυρόγυπα εδώ», θα πει η ∆ήµητρα. Και πράγµατι, το δάσος της ∆αδιάς είναι η µοναδική αναπαραγωγική αποικία µαυρόγυπα στα Βαλκάνια και η τελευταία στην Ελλάδα. Μαζί µε την αποικία της κεντρικής Ισπανίας αποτελούν τους δύο µοναδικούς πληθυσµούς µαυρόγυπα ολόκληρης της Ευρώπης.
Αυτήν την εποχή τα πουλιά κλωσάνε τα αυγά τους. Είναι ωστόσο πολύ σηµαντικό να προστατεύεις τη φωλιά και να µην τη διαφηµίζεις. «Να µη γίνει τουριστική ατραξιόν ώστε να µπορέσουµε να εξασφαλίσουµε την αναπαραγωγή των πουλιών…» λέει η ∆ήµητρα. «Έρχονται εδώ και νοµίζουν ότι βρίσκονται στο Αττικό Πάρκο. ∆εν καταλαβαίνουν το µεγαλείο, ότι τα πουλιά εδώ ζουν στο φυσικό τους περιβάλλον…» συµπληρώνει ο Βαγγέλης.
Αυτά συζητάµε, παρέα µε τον παραδοσιακό καβουρµά, ένα ντόπιο αλλαντικό από βραστό µοσχαρίσιο κρέας, αρωµατισµένο µε λίγο µπούκοβο. Έξω, στο δάσος, ένα αηδόνι τραγουδάει στην καλή του κι αφήνοµαι στο νανούρισµά του ανυποµονώντας να έρθει το ξηµέρωµα…

∆ιαδροµές στο δάσος

Με το λεωφορειάκι του Φορέα ∆ιαχείρισης ανηφορίζουµε προς το παρατηρητήριο. ∆ιασχίζουµε το πευκοδάσος και φτάνουµε στα 500 µέτρα απόσταση από τον χώρο της τροφικής ενίσχυσης, τη λεγόµενη ταΐστρα. Είναι σε ένα φυσικό ξέφωτο µε λιγοστά δέντρα. Εδώ και είκοσι χρόνια, κάθε ∆ευτέρα, ο κύριος Πέτρος µεταφέρει εντόσθια από τα σφαγεία της Ορεστιάδας για να ταΐσει τα πουλιά. Είναι απόλυτα εξοικειωµένα µαζί του. Φυσικά, η ταΐστρα δεν αποτελεί την αποκλειστική πηγή τροφής για τα αρπακτικά, τα οποία βρίσκονται στην κορυφή της περιβόητης διατροφικής πυραµίδας. «Εννοείται πως για να υπάρχει κορυφή, χρειάζεται και πλούσια βάση», θα µου πουν τα κορίτσια του Φορέα, που συνοδεύουν τις ξεναγήσεις. Εδώ λοιπόν αναπαράγονται αλλά 200 είδη από µικρόπουλα και µη αρπακτικά: µελισσοφάγοι, τσαλαπετεινοί, κοκκινολαίµηδες, καρδερίνες, αηδόνια κ.ά., ενώ βρίσκουν καταφύγιο και 65 είδη θηλαστικών και πολλά µικρά ζώα και ερπετά, που αποτελούν την τροφή των περισσότερων αρπακτικών.
Με τα ειδικά κάλια παρατηρούµε δύο λευκούς ασπροπάρηδες, όρνεα και τους κοινούς γύπες των γουέστερν. Πιο κει ένα µαυρόγυπας, δυο τσίφτηδες, µια κουρούνα. Έχει κίνηση απόψε, είµαστε τυχεροί. Καµιά φορά πρέπει να έχεις υποµονή… Ο µαυρόγυπας, ο στικαετός, η γερακίνα, ο θαλασσαετός είναι από τα είδη που µένουν όλο τον χρόνο στη ∆αδιά, ενώ υπάρχουν και µεταναστευτικά, όπως ο ασπροπάρης, ο µικρότερος σε µέγεθος γύπας και ένα από τα πιο επικίνδυνα είδη προς εξαφάνιση, µε πληροφορούν. Για την επιστροφή µου θα διαλέξω το κίτρινο σηµατοδοτηµένο µονοπάτι. Μισής ώρας χαλαρό περπάτηµα µέσα στο δάσος. Το πορτοκαλί µονοπάτι µπορεί να σε φέρει ως εδώ από άλλη διαδροµή, ενώ το κόκκινο σε ανεβάζει στην κορυφή της Γκρίµπενας, στα 450 υψόµετρο.
Το ∆ιαβολόρεµα –το ποτάµι της ∆αδιάς– πίσω από τον ξενώνα, είναι ένα ακόµη καλό σηµείο παρατήρησης. Ανάµεσα στους δύο πυρήνες της προστατευόµενη περιοχής, αποτελεί πέρασµα για τα πουλιά. Το 1980, ένας δρόµος που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, έκοψε στα δύο τη δασική περιοχή χάριν της περιβόητης «ανάπτυξης», µου ιστορεί ο Κώστας Πιστόλας, που προσφέρεται να µε ξεναγήσει. Ήδη από το 1975, άρχισαν να κόβουνε τα δρυοδάση, βόρεια του εθνικού πάρκου. Ο µαυρόγυπας, που κάποτε ενδηµούσε σε όλο τον Έβρο, κόντεψε να εξαφανιστεί. «Ευτυχώς το κατάλαβαν και η περιοχή τέθηκε σε καθεστώς προστασίας…»
Παίρνουµε τα κιάλια, σταθµεύουµε στο ποτάµι και παρατηρούµε τους αετούς. Εδώ θα ακούσω και την ιστορία του Ολλανδού φοιτητή. Είναι πολλές και όµορφες οι ιστορίες του Κώστα, όµοια και οι διαδροµές που µπορεί να πάρει κανείς για να περιπλανηθεί στο µεγαλείο του δάσους. Ανάµεσα σε πεύκα, βαλανιδιές, οξιές θα πάρουµε τον δρόµο προς την Κοτρωνιά κι έπειτα τους Κατρατζήδες. Ένα ονειρεµένο πάρκο αναψυχής διαµορφωµένο µε γήπεδο, κούνιες, ξύλινα γεφύρια, τραπέζια και το παλιό αναψυκτήριο, που δεν λειτουργεί πια. Χιλιάδες κόσµος µαζεύονταν κάποτε εδώ και οι γυναίκες του χωριού έψηναν παραδοσιακές πίτες στα κάρβουνα. Βοσκοτόπια κι άγρια άλογα, ίριδες και ορχιδέες µας συντροφεύουν µέχρι τη διακλάδωση για τις Τρεις Βρύσες, µια δασική θέση που προσφέρει πανοραµική θέα της περιοχής. Ευθεία, ο δρόµος συνεχίζει για την Πεσσάνη για να καταλήξει στη Λευκίµµη, κυκλώνοντας ολόκληρη τη δασική περιοχή, που µετρά πάνω από 400.000 στρέµµατα!

Ιστορίες από µετάξι

Ο βόρειος πυρήνας της ∆αδιάς φτάνει µέχρι και το Σουφλί αλλά και τα σύνορά µας µε τη Βουλγαρία. Η «µεταξένια» πολιτεία σε δελεάζει φυσικά να εντρυφήσεις στα µυστικά της µεταξουργίας. Μέχρι και τα µέσα περίπου του 19ου αιώνα, το πάλαι ποτέ κέντρο του ελληνικού µεταξιού παρήγε 800-900 τόνους µετάξης τον χρόνο. Στο Σουφλί, Τριάντα πέντε παραγωγοί στο Σουφλί και πενήντα σε ολόκληρο τον Έβρο ασχολούνται µέχρι σήµερα µε τη σηροτροφία και τη µεταξοπαραγωγή. Ένας από αυτούς είναι ο κ. Τσιακίρης, που διατηρεί το Μουσείο Τέχνης Μεταξιού στο Σουφλί, µια σπάνια ιδιωτική συλλογή, φτιαγµένη µε ζήλο και µεράκι. Εδώ βλέπουµε τους µεταξοσκώληκες και µαθαίνουµε για όλα τα στάδια εκτροφής και αναπαραγωγής τους. Ξετυλίγοντας το νήµα, ξεναγούµαστε στα µηχανοκίνητα αναπηνιστήρια, τις καρουλίστρες, τους αργαλειούς – όλα του προηγούµενου αιώνα. Εκκολαπτήρες, µποµπινουάρ, κουκούλια και υφάσµατα ξεδιπλώνουν τα µυστικά της τέχνης του µεταξιού.
Με τη Σταυρούλα Γκούδλη, πρόεδρο της ∆ηµοτικής Κοινότητας Σουφλίου, επισκεπτόµαστε το αρχοντικό του Μπρίκα, ένα τριώροφο διατηρητέο κτίριο του 1890, που φιλοξενεί σήµερα το ∆ηµοτικό Μουσείο. Ανήκε στον Απόστολο Μπρίκα, έναν εύπορο παραγωγό µεταξόσπορου, και είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά ιδιωτικά οικοδοµήµατα σε ολόκληρη τη Θράκη. Μηχανικοί από την Προύσα κατασκεύασαν το πλινθόκτιστο αρχοντικό µε τα ξύλινα αετώµατα. Λέγεται µάλιστα πως η ξυλεία του προέρχεται εξ ολοκλήρου από καστανιά που ήρθε από το Άγιον Όρος και τη Ρουµανία µέσω του Έβρου. Μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα, ο Έβρος ήταν πλωτός και πολλά καΐκια έφταναν στο Σουφλί για να φορτώσουν τα περίφηµα µεταξωτά. Λόγω των χρηµάτων, η περιοχή ευηµερούσε, παρήγε πολιτισµό. Όλη η πλούσια ιστορία της πόλης ξεδιπλώνεται µέσα από τα κτίρια, τις φορεσιές, τη µουσική και το θέατρο, αλλά και το ποδόσφαιρο, τη σιδηρουργία, το αµπέλι και φυσικά το µετάξι. Φωτογραφίες-ντοκουµέντα από την εποχή που ο Έβρος πληµµύριζε και ο κόσµος γυρνούσε µε τις βάρκες, ζωγραφικά έργα τέχνης και ο παραδοσιακός αργαλειός που υπήρχε σε όλα τα σπίτια µάς γνωρίζει το ακριτικό Σουφλί˙ την πόλη του µεταξιού, µα και των δασκάλων, που ήταν ανέκαθεν αµιγώς ελληνική. Από το µπαλκόνι χαζεύουµε τα απέναντι τούρκικα σπίτια. Είναι πιο εντυπωσιακό απ’ ό,τι µου είχαν περιγράψει. Η αγάπη πάντως κάποιων ανθρώπων για τον τόπο τους κάθε φορά µε συγκινεί. Και η Σταυρούλα είναι ένας από αυτούς τους ανθρώπους. Προσφέρει εθελοντικά στον κόσµο µια ολοζώντανη ξενάγηση αφού, όπως λέει, «σ’ αυτήν τη γειτονιά µεγάλωσα…»
Μαζί θα επισκεφθούµε και το Μεταξουργείο Τζίβρε, το πρώτο εργοστάσιο στα Βαλκάνια, που κατασκευάστηκε το 1910, και η καµινάδα του, ύψους 38,5 µ., αποτελεί µέχρι σήµερα την ψηλότερη στην Ευρώπη. Περιδιαβαίνουµε ένα ένα τα 13 κτίσµατα του εντυπωσιακού συγκροτήµατος, που αγοράστηκε από τον ∆ήµου Σουφλίου και σταδιακά ανακαινίζεται ώστε να µεταµορφωθεί σε Τεχνολογικό Μουσείο και πολυκέντρο πολιτισµού. Ήδη είναι έτοιµη η αίθουσα του αναπηνιστηρίου µε τις 94 αναπηνιστικές λεκάνες, όπου οι εργάτριες έβγαζαν την κλωστή από το κουκούλι – µια λεπτή και συνάµα δύσκολη δουλειά, αφού έπρεπε να βουτούν τα χέρια τους µέσα στο καυτό νερό. Πεντακόσιες εργάτριες απασχολούσε το µεταξουργείο, που λειτουργούσε µέχρι το 1964. Τα υπόλοιπα κτίρια περιλαµβάνουν το ξηραντήριο, µε τους ειδικούς φούρνους, µια τριώροφη αποθήκη κουκουλιών, το υφαντήριο-κλωστήριο, την οικία αλλά και το υπόγειο κρησφύγετο της οικογένειας Τζίβρε, που ήταν εβραϊκής καταγωγής και καταδιώχθηκε από τους Γερµανούς.
Ανάµεσα στα όµορφα στενά µε τα παλιά κουκουλόσπιτα, τα αφτιασίδωτα καφενεία και το καµπαναριό του Αϊ-Γιώργη, το πανέµορφο αρχοντικό Κουρτίδη φιλοξενεί το Μουσείο Μετάξης του Πολιτιστικού Ιδρύµατος του Οµίλου Πειραιώς.

Οι Ποµάκοι του Έβρου

Όποιον δρόµο και να ακολουθήσεις για τα αποµακρυσµένα Ποµακοχώρια του Έβρου, στα βόρεια της ∆αδιάς, κερδισµένος θα βγεις. Πρόκειται για πανέµορφες, καταπράσινες διαδροµές, που στολίζουν τα πυκνά δάση βαλανιδιάς. Στο Μικρό ∆έρειο διασχίζουµε τη στρατιωτική γέφυρα του Ερυθροπόταµου και κατευθυνόµαστε προς τη Ρούσσα και το Γονικό, τα άγνωστα Ποµακοχώρια του Έβρου στα σύνορα µε τη Βουλγαρία.
Στη Ρούσσα µάς περιµένει ο Ζεκί. Ζει µε την οικογένειά του σε ένα από τα παλιά ποµάκικα σπίτια της περιοχής, που παραδόξως θυµίζουν εκείνα της ζαγορίτικης αρχιτεκτονικής. Πλίθινα µε στέγες φτιαγµένες από µεγάλες επίπεδες πλάκες, τοποθετηµένες µε σειρά. Έξω ο αγρός µε τα ζώα και δίπλα ο περίφηµος Τεκές της Ρούσσας, ένας από τους τέσσερις χώρους συνάθροισης των Μπεκτασήδων ανά την υφήλιο. Τεκές άλλωστε στα αραβικά σηµαίνει «ιερός χώρος» και µε ξεναγό τον Ζεκί µαθαίνουµε για τον µπεκτασισµό ή αλεβιτισµό (το σπίτι του Αλή), που ξεκίνησε από µυστικιστικά τάγµατα Περσών σιιτών κι ήταν ιδιαίτερα διαδεδοµένος στους Γενίτσαρους. Έχει µάλιστα πολλά κοινά λατρευτικά σχήµατα µε την Ορθοδοξία. Ιδρυτής του µουσουλµανικού τάγµατος είναι ο Χατζή Μπεκτάς Βελή και σήµερα αποτελεί τη µεγαλύτερη θρησκευτική µειονότητα της Τουρκίας. Ο προπάππους του Ζεκί ήταν αντάρτης στον εµφύλιο και µετά τον πόλεµο έµεινε εθελοντικά να φυλά και να φροντίζει το µοναστήρι που ίδρυσε το 1402 ο Σεγγήτ Αλή Σουλτάν ή «Κιζίλ Ντελή», που θα πει Ερυθροπόταµος. Μπεκτασήδες ή Κιζιλµπάσηδες είναι ως επί το πλείστον οι γνωστοί µας δερβίσηδες.
Περιδιαβαίνουµε τους διάφορους χώρους – τον ξενώνα, τον χώρο προσευχής, τη βρύση, το νεκροταφείο και τον τάφο-προσκύνηµα του Σεγγήτ Αλή, θαυµατουργού αγίου των Μπεκτασήδων. Αλεβίτες είναι σχεδόν οι µισοί από τους Ποµάκους του Έβρου και στις τελετές τους, στις οποίες χρησιµοποιείται το σάζι και άλλα µουσικά όργανα, µνηµονεύονται και οι 128.000 άγιοι των Βαλκανίων. «Για µας είναι όλοι άγιοι… Και οι 72 φυλές στον κόσµο είναι ίσες, αδέρφια. Αν δεν βλέπεις όλο τον κόσµο ίσο, δεν είσαι άνθρωπος, δεν είσαι πιστός, δεν έχεις δικαίωµα να προσεύχεσαι. Εµείς νιώθουµε αδέρφια µε όλο τον κόσµο, σε όποια θρησκεία και να ανήκουν…» θα πει ο Ζεκί, καθώς συζητάµε κάτω από τη µουριά 700 χρονών που, όπως λέει η παράδοση, φύτρωσε πριν ιδρυθεί το µοναστήρι. Αυτά τα λόγια θα κρατήσω από τον Ζεκί και την όµορφη οικογένειά του, που ζουν ελεύθερα µέσα στη φύση. Ένας άλλος κόσµος, ένας πολιτισµός ιδιαίτερος, που αποτελεί από µόνος του µια φιλοσοφία. Ο Τεκές της Ρούσσας είναι ο µοναδικός σε ευρωπαϊκό έδαφος και ο δεύτερος µεγαλύτερος σε µέγεθος στον κόσµο.

Το απολιθωµένο δάσος και η λίµνη της ∆αδιάς

Συνεχίζοντας την πανέµορφη δασική διαδροµή, ο δρόµος µε φέρνει στη Λευκίµµη, στον νότιο πυρήνα του δάσους. Εδώ µε περιµένει ο Ζαχαρίας. ∆ιατηρεί τέσσερις πολυτελείς αυτόνοµες κατοικίες –πραγµατικές βίλες–, διακοσµηµένες µε πέτρα και ξύλο, που διαθέτουν τζάκι, υπαίθρια µπάρµπεκιου και αιώρες, δίπλα ακριβώς από το απολιθωµένο δάσος της ∆αδιάς: ένα δάσος µέσα στο δάσος! ∆ιάσπαρτοι κορµοί από απολιθωµένες βαλανιδιές αλλά και φοίνικες ηλικίας 30-40 εκ. ετών στην παρθενική τους µορφή. Πρόκειται για το παλαιότερο απολιθωµένο δάσος της χώρας και η δηµιουργία του σχετίζεται µε την ηφαιστειακή δράση που αναπτύχθηκε στο βορειοανατολικό Αιγαίο. Σε µια σύντοµη κι ευχάριστη κυκλική διαδροµή, κάτω από τη σκιά των πανύψηλων δέντρων, µπορείς να αγγίξεις τους κορµούς, να µαζέψεις µανιτάρια µέχρι και να συλλέξεις ορυκτά πετρώµατα του ηφαιστειογενούς εδάφους. Κουµαριές, ρείκια και η σπάνια µαύρη πεύκη σε ένα δάσος σπαρµένο µε αγριολούλουδα και τις ορχιδέες που έχουν ανθίσει... Ολόκληρος ο δασικός πυρήνας της ∆αδιάς περιλαµβάνει πάνω από 350 είδη φυτών, από τα οποία τα 29 είναι υπό καθεστώς προστασίας, καθώς και 25 διαφορετικά είδη ορχιδέας. Στο µικρό εκθετήριο του ξενώνα θα δείτε απολιθωµένα κοχύλια, αποτυπώµατα φύλλων και µικρών ψαριών επάνω σε πέτρες, µέχρι και δόντια προγονικού καρχαρία που ζούσε στις ηωκαινικές και ολιγοκαινικές θάλασσες της ευρύτερης περιοχής του Έβρου πάνω από
35 εκ. χρόνια πριν.
Ο Ζαχαρίας φυλά όµως ένα ακόµη µυστικό. Την άγνωστη στους πολλούς λιµνούλα που δηµιουργεί το φράγµα της ∆αδιάς. Πρωί πρωί θα κινήσουµε µε ένα 4x4 για το Κάψαλο –τις λεγόµενες Κεραίες–, απ’ όπου µπορείς να δεις πανοραµικά ολόκληρο το εθνικό πάρκο. Μετά τη σήµανση για Βυρίνη, ο αµέσως επόµενος χωµατόδροµος οδηγεί στη µαγευτική λίµνη, στην καρδιά του δάσους. «Εδώ είναι τα πουλιά!» θα πει χαρακτηριστικά ο Ζαχαρίας. Και όντως εδώ οι πάπιες είναι τόσο πολλές, που πραγµατικά σε ξεκουφαίνουν! Εδώ βλέπεις εξωτικά µικροπούλια από κοντά, καθώς περήφανοι αετοί διασχίζουν τους ουρανούς πάνω από το κεφάλι σου. Η βαρκάδα στα γαλήνια νερά της λίµνης µε τους απίθανους αντικατοπτρισµούς ήταν κυριολεκτικά από τις πιο όµορφες εµπειρίες των ταξιδιών µου. Το καλοκαίρι, µπορείς να κάνεις και θαλάσσιο ποδήλατο αλλά και να κολυµπήσεις στα νερά, που είναι πεντακάθαρα. Ο Ζαχαρίας µπορεί να σου παραχωρήσει ποδήλατο, εξοπλισµό πεζοπορίας, χάρτες κι ό,τι θα σου χρειαστεί για να περιπλανηθείς µε όλους τους τρόπους στη µαγεία του δάσους.
Με µια βαρκάδα θα τελειώσει το οδοιπορικό στον µακρινό Έβρο. Όπως περίπου ξεκίνησε. Ήταν τόσο πλούσιες οι εικόνες, οι ήχοι, τα βιώµατα, οι εναλλαγές, που λες χαλάλι τα χιλιόµετρα. Από εδώ πάνω το σίγουρο είναι πως επιστρέφεις άλλος. Σαν από άλλη χώρα, κάποιο µακρινό σηµείο στον χάρτη, που φέρει έναν ολόκληρο διαφορετικό κόσµο – τον κόσµο των πουλιών, του νερού και του δάσους. Ξεπερνώντας το φράγµα της απόστασης, έρχεσαι λίγο πιο κοντά στο σύνολο.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Info: Στην Τραϊανούπολη, επισκεφθείτε τα ιαµατικά λουτρά µε τα επισκέψιµα θολωτά χαµάµ του 16ου αιώνα. Στις Φέρες, την εκκλησιά της Παναγιάς Κοσµοσώτηρας – τη «µικρή Αγιά Σοφιά», ένα από το καλύτερα δείγµατα της κωνσταντινουπολίτικης τέχνης στη χώρα. Στο Σουφλί, τη Μονή Κορνοφωλιάς µέσα στο δάσος της ∆αδιάς, και στη Λευκίµµη το νεοσύστατο Μουσείο Άρτου.

    Ευχαριστούµε για τη φιλοξενία:
    Το πεντάστερο Thraki Palace Hotel στην Αλεξανδρούπολη, µε υπηρεσίες Thalasso και wellness Spa και θέα στο Θρακικό πέλαγος και τη Σαµοθράκη.
    Τηλ. 25510.89100, email:

    Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
    ,
    www.thrakipalace.gr
    Τον νεοανακαινισµένο οικοτουριστικό ξενώνα Forest Inn στην καρδιά του δάσους της ∆αδιάς.
    Τηλ. 22540.32263, κιν.: 6936806068,
    email:
    Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
    , www.forestinn.eu
    Το Απολιθωµένο δάσος Holiday Villas στη Λευκίµµη. Τέσσερις πολυτελείς κατοικίες µε ξεχωριστό υπνοδωµάτιο, σαλόνι µε τζάκι και κήπο µε θέα το δάσος.
    Τηλ. 25540.33371 & 6944607107, www.ap-dasos.gr

Χάρτης