Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Το ταξίδι της ελπίδας 2011-2016
0.0/5 κατάταξη (0 ψήφοι)
Κείμενο - Φωτογραφίες: Μάρω Κουρή

Σμύρνη, Λέσβος, Χίος, Έβρος, ελληνοβουλγαρικά σύνορα, συνοριακός σταθμός Ευζώνων, Ειδομένη, Σερβία, Κροατία, Αυστρία, Γερμανία, Όλυμπος, Ριτσώνα, Σκαραμαγκάς… Δάκρυα και χαμόγελα, αγγίγματα, ξεσπάσματα, κουβέντες, εξομολογήσεις, κραυγές και ψίθυροι. Μέσα στο τσουχτερό κρύο, το σκοτάδι, τη βροχή, το άγνωστο, την πυκνή ομίχλη…


Έβρος

Έβροs, ελληνοτουρκικά σύνορα… Πριν ακόμη χαράξει, περιμένω σε πανέρμους σιδηροδρομικούς σταθμούς χωριών, σε λασπωμένα μονοπάτια που διασχίζουν ατέλειωτες σπαραγγοφυτείες και σε άλλα μεταναστευτικά περάσματα, τους ανθρώπους από την απέναντι όχθη, την απέναντι πλευρά του κόσμου, την τριτοκοσμική, την καταφρονεμένη. Μέχρι που χάθηκα μέσα στην απαγορευμένη συνοριακή ζώνη… Ο Έβρος είναι για μένα η άφθαρτη Ελλάδα που δεν χάθηκε, η φιλοξενία των ακριτών με τα γήινα μάτια, τα υδάτινα παρθένα τοπία των συνόρων, και το κουράγιο, που μαζί με την ελπίδα είναι ριζωμένα στην ερειπωμένη ανθρώπινη καρδιά. Αυτά έγραφα τον Νοέμβριο του 2011… Ένα χρόνο μετά επέστρεψα για να φωτογραφίσω το συρμάτινο τείχος που υψώθηκε στα 12,5 χιλιόμετρα ξηράς όπου οι ηλικιω-μένοι και οι οικογένειες, οι ασθενείς οδοιπόροι, οι τραυματισμένοι και τα παιδιά μπορούσαν να περάσουν την πύλη προς την Ευρώπη με σχετική ασφάλεια. Τότε, οι Γιατροί του κόσμου προειδοποιούσαν ότι το Αιγαίο θα μετατραπεί σε ένα νεκροταφείο – όπως και έγινε… Ανεβαίνοντας πάνω στην όχθη του Έβρου στα σύνορα της Τουρκίας με τη Βουλγαρία, γνώρισα οικογένειες προσφύγων που κατέληγαν να μένουν στα κέντρα κράτησης.

Από τη Λέσβο στο Βερολίνο

Τρία χρόνια αργότερα, ναυσιπλοούσα στο Αιγαίο. Ήμουν σε αποστολή μαζί με τον φίλο Τζέι Μέξις, με σκοπό να βρούμε τρεις νέους Σύρους βετεράνους που είχαν προορισμό το Βερολίνο. Ήταν βράδυ, όταν στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου είδαμε τις συντεταγμένες που έδειχναν ότι ο 20χρονος Σύρος Άσεμ με τους φίλους του –όλοι τραυματίες πολέμου– έμπαιναν στη βάρκα, στην απέναντι παραλία της ευρύτερης περιοχής της Σμύρνης. Εμείς έπρεπε να εντοπίσουμε τη βάρκα μέσα στο σκοτάδι και να την ακολουθήσουμε ώστε να είναι ασφαλής ο Άσεμ – ο οποίος έχασε το αριστερό του πόδι όταν έπεσε βόμβα στο ασθενοφόρο που οδηγούσε εθελοντικά βοηθώντας τους συνανθρώπους του τραυματίες. Στην Ιορδανία όπου νοσηλεύτηκε μετά, γνώρισε τους «συνταξιδιώτες» του. Τον 23χρονο Αχμάντ Οράμπι, που έχασε τα δυο του μάτια έξω από το σπίτι του από πυροβολισμό ελεύθερου σκοπευτή, και τον 28χρονο Ντιπ Aλχατίπ, που τραυματίστηκε στη σπονδυλική στήλη και αυτός εξαιτίας ενός ελεύθερου σκοπευτή. Οι τρεις τους συναντήθηκαν σε ένα κέντρο της Ιορδανίας το οποίο ιδρύθηκε εθελοντικά με σκοπό να προσφέρει μόρφωση στους Σύρους πρόσφυγες. Εκεί, ο Άσεμ, έμαθε να σχεδιάζει τεχνητά μέλη και να τα κατασκευάζει σε τρισδιάστατο εκτυπωτή. Γι’ αυτό θέλησε να βρεθεί στο Βερολίνο, το οποίο περιγράφει ο ίδιος σαν τη Μέκκα της τρισδιάστασης τεχνολογίας.
Μέσα στο κατασκόταδο βρήκαμε και πλησιάσαμε τη βάρκα όπου επέβαινε ο Άσεμ με την παρέα του και άλλους εξήντα πρόσφυγες. Είχαν δώσει δύο χιλιάδες ευρώ ο καθένας τους στον παράνομο διακινητή, για ένα πέρασμα που με το φέρι κοστίζει δέκα ευρώ!
Η θεία του Άσεμ με την οικογένειά της έμειναν στο σπίτι μου στην Αθήνα.
Με τον σύζυγό της ψώνισαν και ετοίμασαν ένα φανταστικό τραπέζι για όλους μας. Έτσι γιόρτασε τα εξηκοστά γενέθλιά της, προσφυγικά και φιλόξενα. Το επόμενο βράδυ –ήταν Οκτώβριος του 2015– ανέβηκα μαζί τους στο λεωφορείο για τους Εύζωνες. Περάσαμε τα σύνορα, κοιμήθηκα κατάχαμα στους καταυλισμούς, χωρίσαμε σε κάποιες συνοριακές ζώνες για να τους ξαναδώ σε άλλες χώρες. Διασχίσαμε τη Σερβία με λεωφορείο και ύστερα για δέκα ώρες περιμέναμε μαζί με χιλιάδες ανθρώπους, κάτω από τη δυνατή βροχή, να περάσουμε τα σύνορα προς την Κροατία. Το κρύο τσουχτερό κι ούτε ένα κατάλυμα να ξεκουραστείς, αλλά άνθρωποι –εθελοντές από την Τσεχία και την Αυστραλία– ετοίμαζαν τσάι και σερβίριζαν το πλήθος. Ακόμη θυμάμαι το ψωμί με μαρμελάδα που έδιναν στα παιδιά – που αποτελούσαν το μισό του προσφυγικού πληθυσμού!

Στην Αυστρία περάσαμε μαζί προς τη Γερμανία: στο παραποτάμιο χωριό Πασάο σχηματίστηκε μπροστά μου μια γιγαντιαία ανθρώπινη λωρίδα. Έπειτα από δέκα μέρες ταξίδι, ήμουν στον σιδηροδρομικό σταθμό μαζί τους και πανηγύριζα. Σήμερα, επικοινωνούμε μέσω του διαδικτύου. Ο Άσεμ έχει μάθει γερμανικά, δίνει διαλέξεις στα TEDx, διδάσκει στα παιδιά των καταυλισμών ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ενώ πρόσφατα ξεκίνησε εργασία πάνω στην ειδικότητά του σε μια σπουδαία εταιρεία. Σκοπεύει να γυρίσει στη Συρία όταν έρθει η ειρήνη, για να βοηθήσει και πάλι....

Με τους εθελοντές
των καταυλισμών

Στην Ελλάδα όμως όλα άλλαξαν. Τα σύνορα έκλεισαν και περίπου 60.000 άνθρωποι «παγιδεύτηκαν» εδώ. Παντού καταυλισμοί. Άρχισα να ταξιδεύω. Από τον Όλυμπο, όπου διέμεναν οι Γιαζίρι από το Ιράκ σε σκηνές, μέχρι τη Ριτσώνα Ευβοίας, όπου οι πρόσφυγες ζήτησαν ξυλεία για να φτιάξουν ξύλινα παλάτια αντί για παράγκες!
Στη Χίο και στη Λέσβο, όπου εθελοντές πήραν το πρώτο αεροπλάνο για να έρθουν να παίξουν με τα προσφυγόπουλα, να κάνουν τον κλόουν, να διδάξουν.
Στη Λέσβο, οι vαυαγοσώστες έμαθαν στα παιδιά που είχαν διασώσει πριν από μήνες, να αγαπάνε τη θάλασσα, να κολυμπάνε και να κάνουν μακροβούτια. Ο «Άλλος Άνθρωπος» μαγειρεύει στην πόρτα των καταυλισμών τρεις χιλιάδες μερίδες φακόρυζο και μοσχοβολά το μείγμα μπαχαρικών του! Ο Σταύρος Μυρογιάννης, διευθυντής στο Καρά Τεπέ, το Προσφυγικό Χωριό –όπως δικαίως το αποκαλεί–, οργανώνει το φαγητό να διανέμεται πόρτα πόρτα σε κάθε σπιτάκι, ώστε να μη στήνονται οι άνθρωποι στην ουρά. Τα κοντέινερς έχουν θέρμανση, ενώ η Άνχελα Αρμπελάεζ από την Κολομβία με την κόρη της Φραντζέσκα Ρόκα μυούν εθελοντικά τα προσφυγόπουλα στον κόσμο της μουσικής! Η 60χρονη Εμέλντα Γκράχαμ βλέποντας στην τηλεόραση την κατάσταση στη Λέσβο, έκανε έρανο, μπήκε στο αμάξι και οδήγησε από το Εδιμβούργο έως τη Μυτιλήνη! Είναι η αγαπημένη αρχηγός όλων στο ΠΙΚΠΑ. Τα παιδιά μετά το σχολείο κάθονται μαζί της για να κάνουν κατασκευές, ικεμπάνα, να μαγειρέψουν, να πλάσουν κουλούρια, να διδαχτούν γεωγραφία πάνω στην υδρόγειο σφαίρα, να γράψουν γράμματα, να ζωγραφίσουν και να τραγουδήσουν, φυσικά. «Μέσα από τις δραστηριότητες τα παιδιά καλούνται να ξεπεράσουν τις τραυματικές τους εμπειρίες, να ανοίξουν τον συναισθηματικό τους κόσμο και να κοινωνικοποιηθούν. Είναι πιο χαρούμενα, πιο ζωντανά, οι ζωγραφιές τους γίνονται πιο φωτεινές... Σαν παιδιά ελπίζουν για το μέλλον…» καταγράφω στην κάμερα μαρτυρίες από γονείς και εθελοντές.
Στον Σκαραμαγκά δεν αρκούνται στα φαγητό του κέτερινγκ και ψήνουν στη φωτιά με αραβική μουσική στη διαπασών και ναργιλέδες, και χορεύουν πλάι στη θάλασσα, με θέα τις φλόγες από τις υψικαμίνους των διυλιστηρίων, απέναντι. Στον καταυλισμό με τους 4.000 πρόσφυγες γνώρισα έναν ακόμη άνθρωπο που κάνει έργο! Τον Νίκο Αγαπάκη, που μαζί με την ομάδα του έστησε το Ανοιχτό Σχολείο για να μαθαίνουν μικροί, μεγάλοι, Έλληνες και μη, γλώσσες, ιστορία, τέχνες, επιστήμες.

Κανένας άνθρωπος δεν είναι λαθραίος

Το φωτορεπορτάζ δεν είναι μια απλή καταγραφή, είναι μια κατανόηση. Μια κατανόηση με πολλή υπομονή και πίστη για τον άνθρωπο που μοιράζεται τις ιστορίες του μαζί σου, αλλά και μια πίστη στον ίδιο σου τον εαυτό, καθώς γίνεσαι ο καθρέφτης του άλλου και ο άλλος γίνεται ο καθρέφτης σου. Μέσα από τα ταξίδια αυτά της ζωής, έμαθα ότι την επόμενη ημέρα –μετά από έναν πόλεμο, μια δικτατορία, μια εθνοκάθαρση, έναν εμφύλιο– οι λαοί αυτοί ζούνε το Τώρα, είναι το μόνο που τους μένει, να ζήσουνε το Τώρα. Οι ιστορίες που μοιράστηκα όλα αυτά τα χρόνια μαζί τους με έχουν μάθει να εξελίσσομαι και μου άνοιξαν περισσότερο την καρδιά. Το ταξίδι μου στη θαλπωρή των ανθρώπων που αποκαλούμε πρόσφυγες, με δίδαξε πως το μόνο μας ρούχο είναι η ελπίδα, η αξιοπρέπεια και μόνος μας φίλος ο συνάνθρωπος. Κι ότι χωρίς να έχεις τίποτα, μα τίποτα, παρά μόνο τα όνειρα, τη φιλία και το δώρο αυτό, για το οποίο πρέπει να είμαστε ευγνώμονες, τη ζωή μας, αυτά είναι ο κοινός μας τόπος...

Χάρτης