Άνδρος-Ταξιδεμένη και καλοτάξιδη…
4.7/5 κατάταξη (3 ψήφοι)
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου, Κωνσταντίνος Ντόκος
Την αγάπησα μέσα από την Ιωάννα Καρυστιάνη και το βιβλίο της "Μικρά Αγγλία", όπως συνήθιζαν να ονομάζουν το νησί στις αρχές του 20ου αιώνα... Για την πλοκή της ιστορίας πάνε κάμποσα χρόνια και δεν θέλω να σας γελάσω... Θυμάμαι όμως ολοκάθαρα εκείνο το συναίσθημα που σου άφηνε το βιβλίο. Μια γλυκιά περιπλάνηση σ' ένα ταξίδι αλαργινό, οικείο κι αυθεντικό, "Καλοτάξιδο". Όπως η Άνδρος...
 
Είναι το δεύτερο μέγεθος Κυκλαδονήσι μετά τη Νάξο κι απέχει μόλις δύο ώρες απ’ τον λιμάνι της Ραφήνας. Ένα νησί που φημίζεται για τον πολιτισμό και τη σπουδαία ναυτική του παράδοση. Ένας τόπος αληθινός κι αλώβητος από τον «τουρισμό» που τον βρίσκεις να φιγουράρει ανάμεσα στις εναλλακτικές ταξιδιωτικές προτάσεις. Η Άνδρος φαίνεται πως ξελογιάζει τον κόσμο που τη συναντά, κρατώντας πιστούς φίλους και μόνιμους θαμώνες.  Κι έχει πράγματι εκπληκτικές ακτές, μια αρχόντισσα χώρα, «Στενιές» και «Μένητες», νερά και ρεματιές, σύγχρονα μουσεία και ξακουστές μονές…  Σαν άλλη «Μικρά Αγγλία» μας ξεναγεί με ρότα την αρχοντική της φινέτσα που ξέρει καλά να την ισορροπεί με το γνήσιο κι απλό νησιώτικό της χρώμα…
 

Εν Γαυρίω…

Το λιμάνι του νησιού είναι το Γαύριο. Ένα μικρό και γραφικό λιμανάκι μ’ αναρίθμητες ψαρόβαρκες και μια γλυκιά ηρεμία. Μάλλον  δεν θυμίζει τίποτα από το ένδοξο ναυτικό παρελθόν της Άνδρου. Τοποθετημένο δυτικά, στη μέση σχεδόν του νησιού, ενώνει το βορά με νότο κρατώντας ισορροπία ανάμεσα στις μεγάλες αντιθέσεις τους. Εδώ θα βρεις παρατεταγμένα ταβερνάκια, μαγαζιά με γουστόζικα ρούχα, καταλύματα διαμονής κι ένα καλό μπαρ γεμάτο από φίλους, καθαρά ποτά και όμορφη διακόσμηση. Από δω θα εξερευνήσεις τις εκπληκτικές κι απόμερες παραλίες του βορά έχοντας ταυτόχρονα άνετη πρόσβαση στα όμορφα χωριά και τις υπηρεσίες του σαφέστατα πιο ανεπτυγμένου νότου. 
Νωρίς το πρωί ξεκινώ απ’ το Γαύριο για να επισκεφθώ το νότιο τμήμα του νησιού. Η διαδρομή είναι παράκτια και περνά μέσα από διαδοχικούς γραφικούς όρμους που σχηματίζουν μικρές και μεγάλες χρυσαφένιες ακτές με νερά που λαχταράς ν’ αγγίξεις. Άγιος Πέτρος, Ψιλή άμμος, Κυπρί…  Με τούτες τις πρώτες ωραίες εικόνες θα φτάσω στο Μπατσί. Το τουριστικότερο ίσως θέρετρο του νησιού που συγκεντρώνει τα περισσότερα καταλύματα διαμονής, τις ταβέρνες και τα μπαρ της Άνδρου στην προκυμαία γύρω από το γραφικό του λιμανάκι. Μη φανταστείς πως «πνίγεσαι» από την πολυκοσμία. Είναι πραγματικά αξιοπερίεργο πως καταφέρνει το νησί αυτό μες στο κατακαλόκαιρο να πετυχαίνει φουλ πληρότητες κρατώντας την ήσυχη, απολαυστική ατμόσφαιρα που το χαρακτηρίζει. Η Χρυσή ακτή , η παραλία στο Μπατσί, είναι οργανωμένη κι εξίσου όμορφη – η Άνδρος έχει τόσο ωραίες ακτές, σ’ όλο της το μήκος και το πλάτος, που είναι στ’ αλήθεια δύσκολο να ξεχωρίσεις μια αγαπημένη- κι ολόκληρος ο οικισμός διατηρεί στο ακέραιο τον νησιωτικό του αέρα…
Χώρα, κυρά κι αρχόντισσα
Θα κατηφορίσω κι άλλο μέχρι την Παλαιόπολη, αρχαία πρωτεύουσα του νησιού, που με τον φαρδύ της κόλπο αγκαλιάζει καταγάλανα βαθιά νερά. Από εδώ, θα κόψω προς την ενδοχώρα για τη Χώρα, μια από τις πιο φημισμένες κι ιδιαίτερες πρωτεύουσες των Κυκλάδων. Θα παρκάρω έξω από το χωριό αφού εντός απαγορεύεται η είσοδος σε παντός είδους οχήματα. Τη Χώρα της Άνδρου την περπατάς από άκρη ως άκρη κι είναι τόσο όμορφη η βόλτα σου που λαχταράς να την ξαναπερπατήσεις… 
Ξεκινώ από τη μαρμαρόστρωτη πλατεία με τα βαθιές σκιές, τα ξύλινα αραδιασμένα τραπέζια και το Εμπειρίκιο Γηροκομείο… Βαδίζω στα πλακόστρωτα στενά, χαζεύω τα ωραία νεοκλασικά με τ’ αετώματα και τα περίτεχνα κάγκελα, τις κομψότατες εκκλησιές. Διασχίζω την Αγορά με τα ζαχαροπλαστεία, τα ωραία μπακάλικα και τα μαγαζάκια με τ’ αντικείμενα τέχνης, φτάνω στην πλατεία Καϊρη. Ο υπεραιονόβιος πλάτανος, το πλήθος του κόσμου και τα πυκνά τραπεζάκια κάτω απ’ τη σκιά σε προσκαλούν για μια στάση για μπύρα ή καφέ ν’ απολαύσεις τη δροσιά του. Εδώ οι δρόμοι χωρίζουν. Από τη μια κατεβαίνεις τα σκαλιά στ’ αριστερά για να επισκεφθείς το περίφημο μουσείο του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή, το αρχαιολογικό μουσείο και το Νημπορειό κι απ’ την άλλη το γραφικό Παραπόρτι με τη Θεοσκέπαστη. Τέλος, ο τρίτος δρόμος σ’ οδηγεί στη διάσημη καμάρα του ενετικού κάστρου, το ναυτικό μουσείο και τον Αφανή ναύτη… Θαρρείς πως ολόκληρος ο Κυκλαδίτικος πολιτισμός χωρά σε τούτη δω τη Χώρα. Δεν είναι τυχαίο πως έχει χαρακτηριστεί πολιτιστική πρωτεύουσα των Κυκλάδων, και εξαιτίας της ολόκληρη η Άνδρος  ένα «πλωτό μουσείο πολιτισμού».
Το μουσείο Γουλανδρή αποτελεί ένα μικρό διαμάντι για τη νησιωτική Ελλάδα. Ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης, που κάθε καλοκαίρι φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις με εικαστικά και φωτογραφία, παγκοσμίου φήμης καλλιτεχνών που συγκεντρώνει από ιδιωτικές συλλογές και τα μουσεία του κόσμου. Αποτελεί ιδιωτική πρωτοβουλία κι έχει εγκαινιάσει στο παρελθόν εκθέσεις διεθνούς κύρους. Φέτος το καλοκαίρι, το μουσείο φιλοξενεί το έργο του Νίκου Χατζηκυριάκου Γκίκα, ενός «συγχρονισμένου αιωνίου», που συνέβαλε τα μέγιστα στη διαμόρφωση της σύγχρονης πολιτισμικής μας παράδοσης. Σε χωριστή αίθουσα λειτουργεί και μόνιμη έκθεση γλυπτικής του Μιχαήλ Τόμπρου αλλά και οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις (installations) του γλύπτη Τάκη. Στο αρχαιολογικό μουσείο φιλοξενείται και ο περίφημος Ερμής της Άνδρου, το ρωμαϊκό αντίγραφο του πασίγνωστου Ερμή του Πραξιτέλη.
Κατηφορίζω τα σκαλιά για να βρεθώ στην όμορφη παραλία του Νημπορειού και ν’ απολαύσω τη θέα της Χώρας όπως ορθώνεται στα ψηλά, αγέρωχη, περήφανη, πανέμορφη, νησιωτική…
Από την άλλη πλευρά της πλατείας ατενίζω  το Παραπόρτι, μια απίθανη αμμουδιά, φαρδιά κι απέραντη να σε προ(σ)καλεί με την ομορφιά της…  Την παραλία την προσεγγίζεις μέσα απ’ τα σκαλοπάτια, όμοια και την επιβλητική Θεοσκέπαστη, την εκκλησιά της Χώρας, με τ’ όμορφο διπλό καμπαναριό, που όπως διαβάζω δια χειρός Ανδριώτισσας, η παράδοση λέει πως …τη σκέπασε ο θεός αφού δεν υπήρχαν οικονομικοί πόροι για την ολοκλήρωση της στέγης της. 
Ο τρίτος δρόμος περνά κάτω από την καμάρα του «Καραουλάνη», εδώ που παλιά στεγαζόταν το ιστορικό τυπογραφείο της Άνδρου, περνά από το Δημοτικό θέατρο, τις μαρμάρινες βρύσες κι όλα τα καλά που δώρισαν στον τόπο αυτό οι ευεργέτες του. Τυφλώνεσαι από το λευκό, συναντάς όμορφες παλιές Ανδριώτισσες, αληθινές κυρίες, που στέκουν στα κεφαλόσκαλα και σε χαιρετούν, παιδιά που παίζουν ανέμελα με τα παιχνίδια κάτω στα πλακόστρωτα, ποδηλάτες κι ανθισμένες αυλές, μέχρι που φτάνεις στο μουσείο της Ναυτοσύνης. Στ’ αριστερά σου απλώνεται- θαρρείς σ’ ολόκληρο το Αιγαίο- η πλατεία του Εμπειρίκου με το μπρούτζινο άγαλμα του Αφανή Ναύτη. Φιλοτεχνημένο από τον Τόμπρο, χαιρετά τόπο και φαμίλια -ή τις θάλασσες τις ξελογιάστρες;- κλείνοντας στο δισάκι του ολόκληρο το φορτίο, την περηφάνια, τη μοναξιά και την λευτεριά του ναυτικού… Είναι πράγματι τόσο εντυπωσιακό στο μέγεθος και την αισθητική του που σου ‘ρχεται να το προσκυνήσεις…  Ακριβώς από κάτω, η χαρακτηριστική θαλασσινή καμάρα, ένα αψιδωτό γεφύρι σε περνά στο νησάκι με το αλλοτινό Ενετικό κάστρο, που κάποτε υπήρξε φρουρός του λιμανιού … Πέρα ο φάρος κι Αγιά Θαλασσινή και στα δεξιά σου προβάλλει στα βαθιά το Παραπόρτι με κείνη την ξελογιάστρα αμμουδιά. Κάτω στα βράχια, ο κόσμος απολαμβάνει τον ήλιο και τις βουτιές στα καταγάλανα βαθιά νερά, κολυμπά στην καμάρα, κι εγώ απαιτώ να μ’ αφήσεις εδώ…

Στις Στενιές των καπεταναίων

Έχει τόσο μεγάλη ναυτική παράδοση που διδάσκεται στην ελληνική ναυτιλιακή ιστορία ως η περίοδος της Ανδριώτικης ναυτιλίας (1870 – 1914). Το 1934 μάλιστα, ήταν ο δεύτερος τόπος σε αριθμό νηολόγησης πλοίων μετά των Πειραιά. Η Ανδριώτες ναυτικοί χρήζουν της καλύτερης φήμης στη χώρα και στην Άνδρο έχουν το δικό τους χωριό. Είναι οι Στενιές, λίγο πιο πάνω από τη Χώρα, με τα όμορφα Γυάλια, τα κυπαρίσσια, το πράσινο και τα νερά, τι ωραίες αυλές με τις λεμονιές, τα γιασεμιά, τις βοκαμβίλιες… 
Ίσως ένα από τα ωραιότερα κι ιδιαίτερα νησιωτικά χωριά που ‘χω συναντήσει ποτέ. Από κάτω δυο από τις καλύτερες παραλίες του νότου, τα Γυάλια με τα γαλήνια νερά και τη χρυσαφένια τους ακτή και έπειτα τα πίσω Γυάλια, οργανωμένη παραλία με μπαρ και τιρκουάζ νερά. Πίσω από τα Γυάλια ένα μικρό γεφυράκι δίνει πέρασμα στα νερά που ρέουν άφθονα απ’ το χωριό ως την ακτή.  Ένας μικρός υδροβιότοπος, χάρμα οφθαλμών, δένει το θαλασσινό  τοπίο με τα σπάνια κάλλη του οικισμού που ορθώνεται ακριβώς από πάνω πνιγμένος στο πράσινο ν’ ατενίζει το Αιγαίο. Περνώ τα λιγοστά ταβερνάκια επάνω στην προκυμαία κι ανηφορίζω προς τον Πάνω Σταθμό. Ο δρόμος τελειώνει και θα ρωτήσω έναν γέροντα πως θα πάω στις Στενιές. Εδώ που πατάς το πόδι σου είναι οι Στενιές θα μου αποκριθεί… Μα τις βλέπω κι εγώ - τόσο κοντά και τόσο μακριά -αφού εδώ ο δρόμος φαίνεται πως τελειώνει… Και πράγματι τελειώνει. Γιατί οι Στενιές έχουν κανονική είσοδο και πρέπει να τις περπατήσεις ολόκληρες μέσα απ’ τα’ ασβεστωμένα τους μικρά στενά, μια που  τα οχήματα δεν χωρούν στην ομορφιά τους. Ένα χωριό με είσοδο σκέφτομαι -  που δεν ανήκει στα γνωστά μεσαιωνικά καστροχώρια, διέπεται όμως σαφέστατα από την ίδια φιλοσοφία. Εδώ μέσα όλοι είναι μια οικογένεια, τα σπίτια κι οι αυλές διαδέχονται το ένα το άλλο χωρίς κενά, και σαν περπατάς στο χωριό όλοι σε κοιτούν προσπαθώντας να σε  αναγνωρίσουν  -αφού πρέπει να ‘σαι κάποιος δικός τους… Χαζεύω τα όμορφα σπίτια με τα χαραγμένα καραβάκια και τα ναυτικά τιμόνια, τις καμάρες και τις δωρεές που περισσεύον, φτάνω στη βρύση, ξεδιψώ, συναντώ το παντοπωλείο του χωριού, τη μοναδική υπηρεσία που συναντάς μέσα στις Στενιές. Ανεβοκατεβαίνω σκαλιά, δροσερά ρυάκια μ’ ακολουθούν, περνώ μια σκιερή πλατεία με παγκάκια που αγναντεύουν το Αιγαίο, φτάνω στην εκκλησιά, παρατηρώ τις νοικοκυρές, τ’ απλωμένα ρούχα στις αυλές, ονοματίζω τα λουλούδια, νιώθω συνεπαρμένη από τη γαλήνη και την ομορφιά. Είμαι απόλυτα εντυπωσιασμένη από έναν τόπο τόσο πλούσιο – φυσικά και υλικά – όπου δεν συναντάς την παραμικρή προβολή κι υπερβολή, τόσο καλαίσθητο, σεμνό και διακριτικό, όσο σπάνια όμορφο κι αυθεντικό. Και κάπως έτσι, μου ‘ρχονται ξανά στο νου οι ιστορίες της Καρυστιάνη με τους έρωτες, τις ίντριγκες και τα κουτσομπολιά, τα γέλια και τα κλάματα στις γειτονιές της Άνδρου έναν αιώνα πριν… 
Στις Κάτω Στενιές υπάρχει ακόμη και το παλιό -εγκαταλειμμένο πια - πέτρινο εργοστάσιο ζυμαρικών, οι «μύλοι» όπως χαρακτηριστικά αποκαλούν οι γέροντες.

Αποίκια και Μένητες

Απ ‘τις Στενιές θα κινήσω για τους Μένητες, το καταπράσινο χωριουδάκι που φημίζεται για τις βρύσες, τα νερά και τα πλατάνια του. Στο δρόμο, κοντά στα Αποίκια θα αναζητήσω τη φημισμένη πηγή της Σάριζας που δροσίζει τον τόπο και δίνει πόσιμο εμφιαλωμένο νερό σ’ όλο το νησί. Ψάχνοντας για την πηγή που φωλιάζει κάτω από ένα στέγαστρο, ψηλά στα σκαλοπάτια του χωριού,  θα δω λίγο πρωτύτερα μια ταμπέλα προς «Ρεματιά Πιθάρα» μαζί με κάποιους περιπατητές που ψάχνουν για τη ρεματιά με τους καταρράκτες. 
Είναι 17 του Ιούλη κι απέναντι, στο κατάλευκο μοναστήρι της Αγιάς Μαρίνας στα ψηλά, ανήμερα της γιορτής της, παρατηρώ το πλήθος των προσκυνητών… Η παράδοση λέει πως ένας Κύπριος μετανάστης στην Αμερική αρρώστησε κάποτε βαριά, όταν μία Μαρίνα τον πλησίασε λέγοντας του πως θα γίνει καλά και τότε θα ‘ρθει να την επισκεφθεί στο σπίτι της στην Άνδρο. Ο Κύπριος πράγματι γιατρεύτηκε κι από τότε εκατοντάδες συμπατριώτες του,  επισκέπτονται κάθε καλοκαίρι το νησί μόνο και μόνο για να προσκυνήσουν τη χάρη της θαυματουργής Αγίας… 
Ακολουθώ το άνετο μονοπάτι, μες στη ρεματιά. Γύρω μου τρεχούμενα νερά, η χαρακτηριστική καλοκαιρινή φύση, ο ήχος του καταρράκτη. Ξεδιψώ στη δροσιά μιας ακόμη πηγής -οι πηγές στην Άνδρο είναι τόσες πολλές που σχεδόν ποτέ δεν θα διψάσεις αν  βρεθείς σ’ ανάγκη - και συνεχίζω τη διαδρομή. Καθώς πλησιάζω ακούω μουσικές… είναι ένας κιθαρωδός που παίζει τις μουσικές του ανάμεσα στους διάσπαρτους βράχους κάτω από την πυκνότατη σκιερή βλάστηση, τις λίμνες και τα νερά που κυλούν… πιο κάτω θα δω τον πρώτο μικρό καταρράκτη μαζί με παρέες που βγάζουν τα παπούτσια τους και τσαλαβουτούν στα νερά. Απέναντι, τα ψηλά και λεία βράχια σχηματίζουν ένα σκέπαστρο κι από κάτω αμέριμνοι τουρίστες διαβάζουν τα βιβλία τους, κάποιος δροσίζεται σε μια από τις δεκάδες λίμνες  κι άλλοι φωτογραφίζονται στον καταρράκτη… Ένα παραμυθένιο τοπίο μοναδικού φυσικού κάλους , μια ακόμη όαση δροσιάς στη μέση του καλοκαιριού. Αν θες, το μονοπάτι συνεχίζει και προς άλλους δύο μεγαλύτερους καταρράκτες που φωλιάζουν βαθύτερα μες στην καταπράσινη  ρεματιά.
Μια τέτοια βόλτα μοναχά στους Μένητες άξιζε να συνεχιστεί. Το χωριό πήρε τ’ όνομα του απ' τις Μαινάδες , τις νύμφες του Διονύσου κι είναι πνιγμένο στη βλάστηση και τα νερά. Φτάνω στην πλακόστρωτη πλατεία όπου με υποδέχονται οι χαρακτηριστικές βρύσες που σύμφωνα με το μύθο έρρεαν …κρασί όταν γιόρταζε ο Διόνυσος. Προς το παρόν πίνω άφθονο, δροσερό νεράκι που ακούω να κυλά παντού... Δυο γουστόζικα ταβερνάκια στο πλακόστρωτο, με τις μεγάλες σκιερές αυλές τους καταμεσής της οργιαστικής φύσης σε τρατάρουν ούζο με μεζέ, ελληνικό καφέ, μια λεμονόπιτα. Εσύ απλά απολαμβάνεις…

Κόρθι, σαν παλιά Ελλάδα

Το σούρουπο θα με βρει στο Κορθί, τον γραφικό παραθαλάσσιο οικισμό στο νότο της Άνδρου που φέρνει στο νου εικόνες από περασμένες δεκαετίες. Τότε που κάθε απόγευμα οι νοικοκυρές έστηναν τα τραπεζάκια με τις καρέκλες τους στο δρόμο να τα πουν με τη γειτονιά, τα καφενεία γέμιζαν, τα παιδιά έπαιζαν μπάλα μες στο δρόμο κι οι φίλοι επιδίδονταν σ’ ατέλειωτες  βόλτες στην προκυμαία. Πάνω-κάτω και ξανά… Κι εδώ η κυκλοφορία των οχημάτων απαγορεύεται, κι έτσι έχεις όσο χώρο θες για βόλτα, κουβέντα, μπάλα, ποδήλατο… ‘Ο,τι σ’ ευχαριστεί… Κι είναι τόσο χαλαροί οι ρυθμοί σε τούτο το μέρος, που νιώθεις πως έχεις ταυτόχρονα κι όσο χρόνο  επιθυμείς. Τα τραπεζάκια στήνονται στο λιμάνι, ετοιμάζονται να υποδεχτούν ακόμη μια καλοκαιρινή βραδιά, γεμάτη γέλια, ούζα, παρέες και μεζέ…
Στο Κορθί θα βρείτε και τα προϊόντα του τοπικού γυναικείου συνεταιρισμού με αγριόμελο, κάπαρη, κρίταμα κι εμφιαλωμένο τσίπουρο. Οι Ανδριώτες φημίζονται για τα καλά και δυνατά τους τσιπουράκια…

Από πού παν΄ για της Γριάς το Πήδημα;

Το επόμενο πρωί θα με βρει πάλι στο Κορθί, αυτή τη φορά να αναζητώ μια απ’ τις διασημότερες παραλίες του νησιού με αυτήν την τόσο χαρακτηριστική ονομασία. «Από πού παν’ για της Γριάς το πήδημα;» Θα ρωτήσω έναν ντόπιο καθώς έχω μπλεχτεί μες στα στενά… «Ανάποδα πας. Της Γριάς το πήδημα είναι πίσω σου, από δω πας κατευθείαν για το …άλμα του γέρου» θα μου αποκριθεί νεύοντας στο διπλανό του… Ακόμη γελάω με την απάντηση αυτή, σκεφτόμενη πόσοι και πόσοι επισκέπτες θα χουν ρωτήσει ξανά και ξανά την ίδια ερώτηση… Η παραλία που φιγουράρει σχεδόν σε όλους τους τουριστικούς οδηγούς της  Άνδρου, πήρε τ’ όνομά της από μια γριά που κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας πρόδωσε τους συμπατριώτες της που είχαν οχυρωθεί στο κάστρο της Φανερωμένης κι έπειτα έπεσε μετανιωμένη από τον ψηλό γκρεμό ακριβώς επάνω απ’ την ακτή. Ο γιγάντιος βράχος που στέκει επιβλητικός καταμεσής του παραμυθένιου κόλπου λένε πως έχει τη μορφή της… Με μία κάποια φαντασία… Όπως και να ‘χει, οφείλω να πω πως η συγκριμένη παραλία έχει και το όνομα και τη χάρη. Γιατί μπορεί οι Ανδριώτες να έχουν κουραστεί από την επαναλαμβανόμενη προβολή της, είναι όμως πράγματι μια από τις καλύτερες παραλίες του νησιού. Βουτάς και ξαναβουτάς στα κρυστάλλινα νερά, απολαμβάνοντας το εντυπωσιακό τοπίο με το σπάνιο γλυπτό της φύσης στα ρηχά, τόσο κοντά που μπορείς να τ’ αγγίξεις…

Η Μονή Παναχράντου κι ο γέροντας Ευδόκιμος

Η Άνδρος φημίζεται για τα μοναστήρια της. Μετρά πέντε Μονές με πλούσια ιερή παρακαταθήκη… Το μεγαλύτερο απ’ αυτά είναι η μονή Ζωοδόζου πηγής που φημολογείται πως χτίστηκε το 842 και φιλοξενεί σπάνιες εικόνες του 14ου  και 16ου αιώνα. Το ωραιότερο ωστόσο και το πιο φημισμένο είναι η Μονή Παναχράντου που χτίστηκε τον 9ο αιώνα από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά και φιλοξενεί την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Αυτήν και θα επισκεφθώ…
Ομολογώ πως δεν εντυπωσιάστηκα τόσο από την αρχιτεκτονική και την παλαιότητά της όσο από τις προσωπικότητες των μοναχών, που ίσως συχνά παραλείπουμε πως είναι και το πιο σημαντικό. Πρώτη εικόνα αυτή του νεαρού μοναχού που σε άπταιστα αγγλικά ξεναγεί ένα γκρουπ Βέλγων στη μονή αλλά και τις αξίες που πρεσβεύει η ορθόδοξη πίστη, αποκρινόμενος σ’ όλα τους τα ερωτήματα. Ο ίδιος θα με οδηγήσει στον γέροντα Ευδόκιμο, που κρατά πολλές φήμες κι ανάμεσα σ’ αυτές εκείνη του πιο αξιόλογου και σεβαστότερου ηγούμενου της Άνδρου αλλά και του καλύτερου ηγούμενου  …σεφ που ανέδειξε ο Ηλίας Μαμαλάκης. 
Κι επειδή το γονίδιο του δαιμόνιου ρεπόρτερ ευνοεί κατά έναν περίεργο τρόπο την τύχη του, θα είμαι εκεί ακριβώς την ώρα της προετοιμασίας του φαγητού. Κουνέλι στιφάδο-από χθες-  έχει το γεύμα μαζί με φρέσκια σαλάτα και παστό ψαράκι… 
- Στο νησί σας εκτιμούν πολύ, λένε πως είστε πολύ καλοί άνθρωποι εδώ…
- Ε, βέβαια καλοί είμαστε, υπάρχει κάποιος λόγος να είμαστε κακοί;
- Πως είναι η ζωή στην Άνδρο;
- Παλιά ήταν καλύτερα, περπατούσες κι όλοι σου ‘λέγαν καλημέρα, τώρα έχουν τελειώσει αυτά, έχει χαλάσει ο κόσμος με τον τουρισμό
- Μα ίσα, ίσα που λένε το αντίθετο για την Άνδρο, πως κρατά ακόμα το παραδοσιακό της χρώμα…
- Έτσι λένε; Φαντάσου τι γίνεται αλλού…
- Από πού είστε;
- Από τη Μήλο
- Και για πείτε μου για τη μαγειρική…
- Μου αρέσει να μαγειρεύω  και μαγειρεύω καλά. Κάναμε κι ένα ντοκιμαντέρ με τον Μαμαλάκη και κερδίσαμε βραβείο… Να, σήμερα έχουμε κουνέλι στιφάδο από χθες…
- (γέροντα να βάλω κρεμμύδι στη σαλάτα;)
- Φρέσκο να βάλεις
- (έχω ένα ξερό, δεν κάνει αυτό;)
- Όχι, να βάλεις φρέσκο, αλλιώς μη βάλεις καθόλου,  άντε να κόψεις μερικά…
- Τα μακαρόνια με σάλτσα, μαθαίνω, είναι η σπεσιαλιτέ σας. Θα μου πείτε τη συνταγή;
- Φυσικά, βάζεις λαδάκι, ντομάτα – ό,τι ντομάτα έχεις – σκόρδο και λίγο αλευράκι για να τη δέσεις… Α, και λίγο ξύδι…
Ένας τόσο «γήινος» για το αξίωμα του άνθρωπος, γεμάτος  πνεύμα, ζωντάνια και χιούμορ που σου προκαλεί άμεση οικειότητα και σου δίνει μόνο χαρά... Θα κεραστώ αμυγδαλωτό – είχαμε γάμο χθες – και θα πάω στο καλό με τις ευχές του συμπαθέστατου γέροντα.

Αχ, Άχλα!

Όποιον και να ρωτήσεις στο Γαύριο αλλά και στην υπόλοιπη Άνδρο, θα σου πει για τις παραλίες του Βορά που «είναι αλλιώς» και «δεν συγκρίνονται…» Μια απ’ αυτές είναι κι η Άχλα. Η ωραιότερη παραλία του νησιού. Μια μέχρι πρόσφατα ερημική ακτή, με πολύ δύσκολη οδική πρόσβαση που επισκεπτόσουν με καϊκάκι από τη Χώρα. Στην παραλία εκβάλει ένα ποτάμι και κατά μήκος της κοίτης του υπάρχει ένας εκπληκτικός βιότοπος και πλατάνια που φτάνουν μέχρι την ακτή.  Απίστευτα νερά, άραζες εκεί στην κατάλευκη αμμουδιά κι απολάμβανες αμέριμνος την ομορφιά της.  Όλ’ αυτά μέχρι που κάποια «ωραία Ελένη» άπλωσε τη διάσημη τηλεοπτική πετσέτα της στα βράχια της ακτής. Κανένα απαραίτητο κακό, μόνο που από κει κι έπειτα ξεφύτρωσε στην ακτή ένα μπαρ, μερικές σεζ-λονγκ, πλήθος τζιπ, ρακέτες, κότερα και το κακό συναπάντημα… Μετά από αρκετά κι ομολογουμένως δύσκολα χιλιόμετρα χωματόδρομου - γεμάτοι από λαχτάρα- φτάσαμε στη μαγευτική κατά τα άλλα ακτή, όπου μετρήσαμε χωρίς υπερβολή 30 Ι.Χ και 30 σκάφη όλων των ειδών. Τόσα δηλαδή όσα δεν είδαμε στις πιο «κοσμικές» παραλίες του νησιού. Αγαπητή Ελένη, την επόμενη φορά που σαν άνθρωπος κι εσύ θα θελήσεις να βρεις την ησυχία σου σε μια ακόμη απ’ τις ωραιότατες, απόμερες παραλίες της Άνδρου φρόντισε με κάποιον τρόπο να μη γίνει γνωστό σ’ ολόκληρο το πανελλήνιο. Σε ικετεύουμε…

Βορινές ακτές, η «άλλη» Άνδρος

Η βόρεια Άνδρος είναι ένας παρθένος και σχεδόν «απάτητος» κόσμος. Σκόρπια, μικρά χωριουδάκια, μοναχά με οικίες, εντελώς αλλιώτικα από τα πρότυπα εκείνων που έχουμε συνηθίσει στην υπόλοιπη Ελλάδα, δηλαδή το χωριό με την πλατεία, το μπακάλικο, το καφενείο του… Έτσι μπορείς μονάχα να τα περπατήσεις και να απολαύσεις την απόλυτη ησυχία τους με μόνο ήχο τη μουσική της φύσης. Μου έκανε φοβερή εντύπωση πως σε κάποια βόρεια, μακρινά χωριά – σκόρπια σπίτια στην ουσία –  οι δρόμοι δεν έχουν καν ασφαλτοστρωθεί. Άποψη ή συγκυρία, δεν το γνωρίζω… Ένα είναι σίγουρο, πως η Άνδρος είναι η χαρά του 4Χ4, κι η αλήθεια είναι πως οι χωματόδρομοι δεν πτοούν καθόλου τους επισκέπτες που θέλουν να εξερευνήσουν ολόκληρο το νησί. Επί τι ευκαιρία να ευχαριστήσω το θεό του Cinquecento που μ’ έβγαλε σώα κι ασπροπρόσωπη στα πολλά και δύσκολα χιλιόμετρα του βορρά. Όχι πως τώρα που το παίζω άνετη, δεν υπήρξαν στιγμές που όπως λέμε «τα χρειάστηκα» αλλά για μια περιπέτεια ήρθαμε σ’ αυτόν τον κόσμο…
Από το Γαύριο θα ξεκινήσω για τη Βόρη, που κρατά τη φήμη ανάμεσα στις ωραιότερες παραλίες της Άνδρου. Θα περάσω από τα Ρέματα, το καταπράσινο χωριό στη μέση του οποίου κυλά ένα ποτάμι. Ακόμη ένα δύσκολος χωματόδρομος, και δικαίως η Βόρη κατέχει τη θέση ανάμεσα στα «best of» του νησιού που (ευτυχώς) δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη από τις μάζες. Περπατώντας δίπλα από την ακτή μπορείς να δεις το εντυπωσιακό ναυάγιο, ένα ολόκληρο πλοίο ριγμένο στα απότομα βράχια…
Κι ενώ οι παραλίες διαδέχονται η μία την άλλη στο χάρτη, όλοι οι δρόμοι επιστρέφουν στο αναγκαστικά πίσω στο Γαύριο για να ξεκινήσουν από κει άλλες ξεχωριστές διαδρομές και φυσικά …χωματόδρομοι. Θα επισκεφθώ το Βιτάλι όπου μια ευχάριστη έκπληξη θα ανακόψει την ωραία, μοναχική μου περιπλάνηση. Ένα μεσημεριανό πανηγύρι «της Αγιάς Μαρίνας», δύο μέρες μετά… Και ιδού πως έχουν τα πανηγύρια στην Άνδρο. Μαζεύεται μια ενορία, μια παρέα καλύτερα, και ελλείψει πλατείας, βρίσκει ένα ξωκλήσι, ένα πλατάνι, μια σκιά και κάνει ένα πανηγύρι. Φέρνουν τα ταψιά από το σπίτι, τα βιολιά, τις μπύρες, το κρασί και το τσίπουρο και το γλέντι ξεκινά, με μπάλο και συρτό. Κι είναι αλήθεια πως εδώ γνώρισα ανθρώπους ενός χαμηλότερου προφίλ σε σχέση με κείνους του προνομιούχου νότου. Με την έννοια της απλότητας και της αγνότητας. Χορευταράδες δε, ούτε λόγος…
Ωραιότατο και το Βιτάλι με το ψιλό-ψιλό του βοτσαλάκι και τα διάφανα τιρκουάζ νερά του. Λιγοστές ομπρέλες αλλά και μια ταβέρνα πάνω από την ακτή, ότι πρέπει για δροσερό μπανάκι και φαγητό στο κύμα. Ξανά πίσω στο Γαύριο και σειρά έχει ο Ζόργκος, από τις καλύτερες για μένα παραλίες της Άνδρου. Όπως περιπλανιέσαι στις ερημιές και τα χώματα ένα ολοστρόγγυλος βορειοανατολικός  κόλπος ανοίγεται μπροστά σου άξαφνα και σε αποστομώνει. Κι εδώ υπάρχει ταβέρνα, μια μάλιστα από τις γνωστότερες του νησιού.
Πίσω στο Βαρίδι, έπειτα στο Καλιβάρι  και (σκληρή) πορεία για τα Μικρά και τα Μεγάλα Πέζα, δύο ονειρικές, ερημικές ακτές στο έλεος του βοριά. Στα Μικρά Πέζα θα με υποδεχτεί μοναχά ένα αραγμένο καΐκι ενώ για τα Μεγάλα δεν υπήρχαν άλλες αντοχές. Έχει κι ο θεός του Cinquecento τα όρια του…
Στο Φελλό, το χωριουδάκι λίγο πάνω από το Γαύριο, μια ωραία αμμουδιά απολαμβάνει τη δύση. Πίσω απ’ την ακτή ντόπιες οικίες προσφέρουν σπιτικές καλλιέργειες με λογής-λογής βιολογικά ζαρζαβατικά κατευθείαν απ’ το μποστάνι. Χάρτες, Σίδοντας, Πισωλιμνιώνας, χάνομαι σε τοπία άγονα, ερημικά, βαθυγάλανα, ακολουθώ την πορεία του ήλιου. Νομίζω πως καμία παραλία της Άνδρου δεν βλέπει κατάματα τη δύση. Κι αφού δεν θέλουμε να ανήκουμε στους τυπικούς «σανσετάκηδες» της Ίας, πολύ που μας νοιάζει…
 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:
    Διαμονή
    Τα περισσότερα καταλύματα θα τα βρεις στο Μπατσί ενώ υπάρχουν διάσπαρτα κι αλλού, στο Γαύριο, τη Χώρα, το Φελλό και σ΄ όλο το μήκος της νότιας κι ανατολικής Άνδρου.
     
    Φαγητό και προϊόντα
    Παραδοσιακό πιάτο της Άνδρου είναι η φουρτάλια μια ομελέτα στο πρότυπα της Ισπανικής τορτίγιας που γίνεται με λαρδί, πατάτες και ντόπιο λουκάνικο. Το λουκάνικο φτιάχνεται κυρίως στα σπίτια από χοιρινό κρέας που μαρινάρεται μέσα σε κόκκινο κρασί, καπνίζεται σε ξύλο και αρτύζεται με θρούμπι και κόκκινη πιπεριά. Κι ενώ η φουρτάλια «παίζει» γενικά στα μενού των εστιατορίων, είναι δύσκολο να συναντήσεις την αυθεντική. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχουν τα ντόπια τυριά, η αρμεξιά, το χλωρό, η πετρωτή, ο μανούσος, το μαλαχτό και το βωλάκι που οι εστιάτορες προτείνουν στις σαλάτες τους… Κάπαρη, τσίπουρο, κρίταμο, αγριόμελο και γλυκά του κουταλιού με σπεσιαλιτέ το λεμονανθό, θα βρεις από τα καταστήματα των γυναικείων συνεταιρισμών στο Μπατσί και στο Κόρθι. Κρίμα που πουθενά δεν συναντήσαμε κάπαρη ή κρίταμο στη χωριάτικη σαλάτα. Αξίζει να επισκεφθείς τα ζαχαροπλαστεία του νησιού και να αναζητήσεις τα κυκλαδίτικα αμυγδαλωτά με την άχνη και το  ανθόνερο αλλά και το ντόπιο παστέλι με σουσάμι ή καρύδι.
     
    Δραστηριότητες κι αξιοθέατα
    Επίσκεψη στα δύο αρχαιολογικά μουσεία της Άνδρου, στη Χώρα και στην Παλαιόπολη, το ναυτικό μουσείο και το μουσείο σύγχρονης τέχνης
    Windsurfing, scuba diving, θαλάσσιο σκι και κανό σε πολλές από τις πολυσύχναστες παραλίες
    Επίσκεψη με καραβάκι στις απόμερες παραλίες του νησιού και τις πολλές θαλασσινές σπηλιές του
    Πεζοπορία σε πολλά μονοπάτια που ξεκινούν από τη Χώρα, το Κόρθι, το Βουνί, τις Στενιές και τ’ Αποίκια, την Άρνη, τα Ρέμματα και αλλού… Η ραχοκοκαλιά της ανδριώτικης υπαίθρου είναι το πυκνό δίκτυο των παραδοσιακών λιθόστρωτων δρόμων, που περνούν μέσα από τοξωτά γεφύρια συνδέοντας πηγές, ακτές και οικισμούς κι υπερβαίνουν σε μήκος τα 100 χιλιόμετρα!
    4Χ4 διαδρομές προς τις απόμερες ακτές
    Επίσκεψη στις φημισμένες μονές και τις πολλές Βυζαντινές εκκλησιές του νησιού
    Στο κάστρο της Φανερωμένης  στον Κόχυλο μια ολόκληρη εγκαταλελειμμένη μεσαιωνική πολιτεία απλώνεται μπροστά σου…
    Εξερευνήστε τους νερόμυλους στην κοιλάδα στα Διποτάματα και επισκεφθείτε  τον πετρόκτιστο Πύργο του Άγιου Πέτρου στο Γαύριο. Στέκει αγέρωχος από τον 3ο αιώνα  π.Χ.
    Στην Καϊρειο Βιβλιοθήκη, θα δεις μια σπάνια συλλογή δυσεύρετων εκδόσεων και χειρόγραφων, καθώς και 3000 τόμους που άνηκαν στην συλλογή του ιερωμένου Θεόφιλου Καϊρη , του ανθρώπου που ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης στην Άνδρο.
     
    Διασκέδαση
    Στο Μπατσί φιλοξενούνται τα περισσότερα μπαρ της Άνδρου. Τα πράγματα είναι γενικά χαλαρά όπως επιβάλει το νησί. Η Άνδρος έχει αυτό που λέμε «καλό» τουρισμό, με αρκετά ζευγάρια, οικογένειες με παιδιά και λίγη νεολαία. Το δικό μας μπαρ το ανακαλύψαμε στο Γαύριο και το αγαπήσαμε γιατί έχει άποψη, καλή μουσική, πολλούς φίλους  κι όμορφο περιβάλλον.
     
  • Πρόσβαση:
     
    Δύο ώρες από το λιμάνι της Ραφήνας με πολλά καθημερινά δρομολόγια. Επειδή η γραμμή συνεχίζει για Τήνο και Μύκονο αν δεν κλείσεις νωρίς εισιτήριο θα απογοητευτείς… Προσοχή, η Άνδρος δεν συνδέεται καθόλου με το λιμάνι του Πειραιά.

Χάρτης