Νίσυρος - Πνοή από τα έγκατα
5.0/5 rating 1 vote
Κείμενο - Φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου

Τη Νίσυρο ήθελα από χρόνια να την επισκεφτώ. Ναι, είχα ακούσει γι’ αυτή τη µυστηριακή της ενέργεια, τον καλό της κόσµο, µα πάνω απ’ όλα τους ανθρώπους της, που φιλόξενους σαν αυτούς σπάνια θα συναντήσεις. Τέτοιες πληροφορίες έχουν τον τρόπο τους να διαδίδονται: ψιθυριστά, στόµα µε στόµα, µε αποδέκτες όσους µπορούν να αφουγκραστούν τόπους σαν αυτόν. Ένα νησάκι ήσυχο, ταπεινό, µα συνάµα µαγικό κι ονειρεµένο. Από τα ελάχιστα εναποµείναντα «οχυρά» στον χάρτη της αυθεντικής νησιωτικής Ελλάδας που αγαπήθηκε.

Όταν κατέβηκα, µύριζε µπαχαρικό και νυχτολούλουδο… Ξηµέρωνε. ∆εκατρείς ώρες διαρκεί το ταξίδι από τον Πειραιά. «Καθόλου δεν απασχολεί τους πιστούς επισκέπτες του», θα µου πει ο Αντώνης Νικολίτσης από τον ξενώνα «Τρία αδέρφια», καθώς πίνουµε το πρωινό καφεδάκι µας στη βεράντα µε την όµορφη θέα στο λιµάνι και τα καραβάκια που πάνε κι έρχονται απ’ τη γειτονική Κω. Είναι γνωστό «µυστικό» πως η Νίσυρος γνωρίζει φανατικούς θαυµαστές κι επισκέπτες απ’ όλο τον κόσµο. Οι ντόπιοι τούς αποκαλούν «εναλλακτικούς» κι ανάµεσά τους πράγµατι θα συναντήσεις πολλές «αφανείς» προσωπικότητες του πνεύµατος αλλά και πηγαίους καλλιτέχνες χαµηλών τόνων, που βρήκαν στη Νίσυρο τον φυσικό τους παράδεισο. Καθόλου τυχαίο.

Το νησί είναι ολόκληρο ένα ηφαίστειο. Κι αυτό από µόνο του είναι ικανό να σε συνεπάρει. Πέτρα την πέτρα, αφού η λάβα που στεριώνει στη θάλασσα θεµελίωσε στο πέρασµα εκατοµµυρίων ετών έναν γιγάντιο χερσαίο κώνο, που µε δυο καταστροφικές εκρήξεις –πριν από 25.000 και 15.000 χρόνια– αυτός «έκατσε» σχηµατίζοντας το ολοστρόγγυλο νησί µε την εντυπωσιακή καλντέρα στο κέντρο του. 

Στον πυθµένα της ατµίζει µέχρι σήµερα ο µεγαλύτερος κρατήρας, ο Στέφανος. Είναι οι στεναγµοί του Πολυβώτη, του µυθικού γίγαντα που κυνηγήθηκε από τον Ποσειδώνα, ο οποίος πετώντας του ένα κοµµάτι από την Κω, τον φυλάκισε για πάντα στα σπλάχνα του Αιγαίου. Είναι αξιοσηµείωτο ότι τα πετρώµατά της Νισύρου µοιάζουν µε αυτά των νοτιοδυτικών ακτών της Κω. Εκατοµµύρια τόνοι λάβας κι ελαφρόπετρας, στρώµατα από καυτά λιθάρια και στάχτη έπλασαν τη σηµερινή εικόνα του νησιού, που δεν είναι παρά ένα απέραντο, ανοιχτό γεωλογικό µουσείο µε πετρώµατα ηλικίας 15.000 µέχρι και 160.000 χρόνων! Το ηφαίστειο της Νισύρου είναι το νεότερο στο ηφαιστειακό τόξο του νοτίου Αιγαίου και θεωρείται «κοιµώµενο» ή «σύνθετο» ενεργό. 

Όπως µυστικά και ήσυχα

Όσο κι αν προσπαθούσα να τις πολεµώ, οι προσδοκίες µου για το νησάκι των µετά βίας 1.000 κατοίκων ήταν µεγάλες. Κι ήµουν ανάµεσα στους τυχερούς που ένιωσαν την εύνοιά του µε το που πάτησαν ξηµέρωµα το πόδι τους στο λιµάνι. Ξυπνώντας στο θαλασσινό µου µπαλκονάκι αδηµονούσα να ρουφήξω τη µέρα. Πορεία ανατολική στο άγονο, ξηρό τοπίο που κιτρινίζει στο φως του ήλιου. Λιγοστά, γερµένα δέντρα, κλειστές στροφές κι από κάτω η θάλασσα µε τη θέα της Κω και των νησίδων Γυαλί και Στρογγυλή. Εύθραυστα βράχια στα χρώµατα της ώχρας µε την άγρια υφή και τα ακανόνιστα σχήµατα µε ακολουθούν µέχρι το γραφικό λιµανάκι των Πάλων. Θαλασσινός οικισµός µε δεκάδες αραγµένα ιστιοπλοϊκά, βάρκες και ψαροκάικα, και µια µικρή αµµουδερή παραλία µε ρηχά, που αγαπούν ιδιαίτερα τα παιδιά. Στους Πάλους θα ‘ρθεις για φρέσκο ψάρι και θαλασσινά. Στο «Ελληνίς», την ταβέρνα του κ. Γιώργου Φουγιαξή, θα προτιµήσω παραδοσιακές γεύσεις: κοκκινιστό κατσικάκι και την εξαιρετική σκορδαλιά µε αµύγδαλο. Μετανάστης στην Αυστραλία ο κ. Γιώργος, µετανάστης στην Αµερική κι ο κ. Μιχάλης Ζαχαριάδης, ιδιοκτήτης του «Eagle’s Nest» απ’ όπου θα πάρω το αυτοκίνητό µου µαζί µε πολλές πληροφορίες για τον τόπο και τα αξιοθέατά του. Η φτώχεια και η ανέχεια οδήγησαν µεταπολεµικά χιλιάδες Νισυριούς να αφήσουν τον τόπο τους για πολιτείες µακρινές. Πώς γίνεται όµως να τον ξεχάσεις! Έτσι, επέστρεφαν κάθε καλοκαιριά για να έρθουν πια µε τη σύνταξη να αγκυροβολήσουν πίσω στο νησί. 

Ένα εντυπωσιακό πετρόχτιστο κτίριο ποζάρει επιβλητικά στην ακροθαλασσιά βόρεια των Πάλων. Είναι τα αναπαλαιωµένα Λουτρά του Παντελίδη, όπου η παράδοση τοποθετεί αρχαίο ιερό αφιερωµένο στον Ποσειδώνα, ενώ στη ρωµαϊκή εποχή λειτουργούσε εδώ υδροθεραπευτήριο. Η σύγχρονη ιστορία των λουτρών θυµίζει κάτι από το γεφύρι της Άρτας… Αν και αρχιτεκτονικά πανέµορφο, το κτίριο που λειτούργησε από το 1895 µέχρι το 1930 κρίθηκε τελικά –παρά µάλιστα τις διαδοχικές επισκευές– ακατάλληλο για χρήση αποµένοντας ένα πέτρινο κουφάρι, στολίδι του τόπου που θυµίζει αναπόφευκτα τη γνωστή «αθάνατη ελληνική πραγµατικότητα...». Ακριβώς απέναντι, η Παναγιά των λουτρών, ένα µικρό εκκλησάκι χτισµένο µέσα στον βράχο, δίπλα στη στέρνα µε το ιαµατικό νερό που συλλέγεται από τη φυσική θερµοπηγή. Άφθονα τα ιαµατικά νερά του τόπου, φλέβες του ηφαιστείου που αναβλύζουν κατά τόπους σε στεριά και σε θάλασσα. Ο ίδιος όµως ο Ιπποκράτης είχε διαλέξει την ιαµατική πηγή των Πάλων για λουτροθεραπευτικό κέντρο όλου του νησιού...

Αέρας νισυριός, αέρας εύνοιας κι ελευθερίας µέχρι τις διαδοχικές παραλίες στις Λιες µε τα σκόρπια, µοναχικά αρµυρίκια και τα σµήνη από γλαρόπουλα, που ξαποσταίνουν ή αρµενίζουν στην ακτή. Ένα «κρυφό» µονοπάτι στην τοποθεσία Κατσούνι οδηγεί στα λευκά διαδοχικά σπηλάρια των βράχων, όπου αρκετοί παραθεριστές βρίσκουν ιδανικές συνθήκες για την καλοκαιρινή διαµονή τους. Στο τέλος του δρόµου, η καντίνα «Όαση» φροντίζει για τους «Παχιαµµίτες», όπως χαρακτηριστικά αποκαλούν οι ντόπιοι τους κατασκηνωτές της Παχιάς Άµµου. «Εδώ κάνεις µπάνιο… with your birth suite!», µου ’χε πει χαριτολογώντας νωρίτερα ο κ. Μιχάλης. Ένα ολιγόλεπτο µονοπάτι στη σκιά των σκυφτών απόκρηµνων βράχων παρέα µε την ευωδιά των σκίνων και τη θέα της θάλασσας µε φέρνει ως την εντυπωσιακή παραλία που από πολλούς θεωρείται η καλύτερη του νησιού. Φωτιά και λάβα –η άµµος που ζεµατά–, µια βουτιά όµως σού αποκαλύπτει τον καθαρότερο βυθό που θα δεις ποτέ. Τους αγαπούν οι Νισυριώτες τους Παχιαµµίτες κι όλο αναρωτιούνται πότε θα καταφθάσουν στο νησί. Άνθρωποι πληθωρικοί, γενναιόδωροι, ευγενικοί, οι Νισυριώτες σε δέχονται ακριβώς όπως είσαι από όπου κι αν έρχεσαι. «Εµπεριέχει έρωτα η Ξενία», θα µου πει ένα βράδυ ο φίλος µου ο Γιώργος Σακελλαρίδης, καθώς θα κουβεντιάζουµε για έρωτα, τρέλα και φιλοσοφία. Ναι, τη Νίσυρο την ερωτεύεσαι. Καθώς µοιράζεσαι, στοχάζεσαι, γελάς, αγαλλιάζει η ψυχή σου. Εδώ επικοινωνείς ουσιαστικά µε τους ανθρώπους δίπλα σου, δηµιουργείς φιλίες. Από την Αθήνα µέχρι το Βερολίνο και το Λονδίνο, δεν είναι λίγοι άλλωστε αυτοί που ήρθαν ανυποψίαστοι για λίγο και έµειναν πολύ για να καταλήξουν τελικά να ζουν µόνιµα στο νησί!

Ηφαίστειο που ξυπνά

Ανηφορίζοντας για τον Εµπορειό µε εντυπωσιάζει πρώτα η θέα του όπως ορθώνεται, αγέρωχος, ως την κορφή του ψηλότερου βουνού του νησιού. Αλλοτινή Πανδονίκη, ο µεσαιωνικός οικισµός µε το βυζαντινό κάστρο και τα τείχη των ιπποτών στην κορυφή, υπήρξε µεγάλο εµπορικό κέντρο του τόπου µε λιµάνι του, τους Πάλους. Η περίφηµη «σάουνα» που θα ακούσεις να σου λέν’ είναι µια φυσική υδροθερµική σπηλιά στην είσοδο του Εµπορειού, η οποία δηµιουργήθηκε από µια φλέβα του ηφαιστείου. Ταπεινά και φροντισµένα σπιτάκια στέκουν δίπλα σε άλλα εγκαταλειµµένα δηµιουργώντας ένα παραµυθένιο σκηνικό. Αν περπατήσεις µέχρι ψηλά, στην αγκαλιά του ερειπωµένου κάστρου, θα δεις και την εκκλησιά των Ταξιαρχών µε τα σπάνια κειµήλια και τις τοιχογραφίες του 16ου αιώνα. Είναι πραγµατικά πανέµορφο να τριγυρνάς στα σκαλιά και στα θολωτά σοκάκια του αυθεντικότατου αυτού οικισµού απολαµβάνοντας την κοινή ησυχία. Η µηχανή του αυτοκινήτου µου στο ρελαντί ενοχλεί τη σπάνια αυτή σιωπή – δεν έχω πετάξει ακόµη από πάνω µου την πόλη. 

Στο «Μπαλκόνι του Εµπορειού» θα απολαύσω την µπιρίτσα µου παρέα µε ντόπιο µεζέ – τυράκι φρέσκο, κατσικίσιο κι άλλο ωριµασµένο µέσα σε κρασί, παραδοσιακά «πιτιά», δηλαδή ρεβιθοκεφτέδες, από τα χεράκια της Κατίνας, νισυριά ντοµατίνια, καπαρόφυλλα και ανθούς κολοκυθιού γεµιστούς µε ντόπιο τυράκι. «Ό,τι φας εδώ είναι ντόπιο, σπιτικό, µεγαλωµένο στον κήπο κάτω από το µπαλκόνι. Κι όταν λέµε µπαλκόνι, δεν εννοούµε ένα οποιοδήποτε µπαλκόνι, αλλά αυτό που αγναντεύει τη µοναδική θέα του ηφαιστείου που απλώνεται από κάτω επιβλητική κι απεριόριστη. «Εδώ έρχονται όσοι επιθυµούν να βρουν την πολυπόθητη ησυχία», θα µου πει ο ∆ηµήτρης, «µα µη σε ξεγελά η σιωπή του µεσηµεριού». Μέχρι που το έζησα, ήταν αδύνατο να το πιστέψω πως αυτό εδώ το απόµερο χωριό είναι το «ξενυχτάδικο» της Νισύρου! 

Τα βράδια, λοιπόν, γύρω από τη λιλιπούτεια πλατεία µε τις καµάρες, οι παρέες µαζεύονται «στου Τριαντάφυλλου» αλλιώς «Απυριά» – που στη ντοπιολαλιά υποδηλώνει τις ζεστές «ανάσες» του ηφαιστείου. Εδώ µαζεύονται όλοι, µικροί και µεγάλοι, ντόπιοι και επισκέπτες, από όλη τη χώρα και τις ιδεολογίες κι όπως παντού σχεδόν στη Νίσυρο, γίνονται αναπόφευκτα µία παρέα. Μια σύγχρονη «δηµογεροντία» πλάι στα στενά µε τις ωραίες σκαλιστές αυλόπορτες, όπου ο καθένας µπορεί να εκφράζει τη γνώµη του δυνατά και ανοιχτά, να συζητά, να τραγουδά, να πίνει, και τελικά να γελάει αποδεικνύοντας ότι µπορούµε να συνυπάρχουµε διαφωνώντας. 

∆εν λείπουν τα αυτοσχέδια γλέντια µε µουσικές και φυσικά οι ντόπιες λιχουδιές από τα χεράκια του Γιάννη και της Ουρανίας. Ένα από τα καλύτερα µέρη στη Νίσυρο να φας, να πιεις και να διασκεδάσεις µε την ψυχή σου.Επιστρέφοντας στο Μανδράκι, ένα µικρό, γραφικό λιµανάκι στον ήλιο του αποµεσήµερου, µού τραβά την προσοχή. Περπατώντας θα βρεθώ στην είσοδο ενός λευκού, φθαρµένου εξωτερικά κτιρίου, που στέκει δίπλα σε παλιότερα πέτρινα γκρεµίσµατα. Περνάω τη µεγάλη πόρτα και –τι ευτυχία– να µεταφέροµαι άξαφνα σ’ αυτή την ανείπωτη γοητεία µιας εποχής περασµένης. Ένα συγκινητικά όµορφο κτίριο, µε ψηλοτάβανη ξύλινη οροφή, παλιά ασπρόµαυρα µωσαϊκά, ξύλινες σκαλιστές σκάλες, διακοσµηµένο µε φθαρµένους καθρέφτες, παλιούς µαρµάρινους νιπτήρες κι επίπλωση του προηγούµενου αιώνα. Τεράστιοι διάδροµοι κι ευρύχωρες σάλες µε παράθυρα που κοιτούν τη θάλασσα. ∆εν το ήξερα τότε, µα η τύχη µου ακόµα µία φορά θα µε ευνοούσε και θα είχα τη δυνατότητα να µείνω σ’ αυτό το υπέροχο κτίριο, ένα αλλοτινό ξενοδοχείο πολυτελείας που φτιάχτηκε πριν ακόµη οι άνθρωποι στεγάσουν µες σε κουτιά τη µοναξιά του πλήθους. Απ’ τα δωµάτια θα ακούσεις κλασική µουσική και κορίτσια να τραγουδούν παλιά ελληνικά τραγούδια. Τα υπερπολυτελή για την εποχή τους Λουτρά Μανδρακίου χτίστηκαν το 1912 κι αποτελούν µέχρι σήµερα το ιαµατικό κέντρο του νησιού. Ένα θερµό λουτρό στη µαρµάρινη µπανιέρα είναι µια εµπειρία απερίγραπτη. Σαν να αφήνεσαι στη βαρύτητα, να νιώθεις µέσα σου την ενέργεια της γης να σε ρουφά για να διαπιστώσεις αργότερα πως αυτή είναι που σε στηρίζει. Τα νερά τους είναι υδροθειούχα αναµεµιγµένα µε θαλασσινό και βρόχινο νερό και µέγιστη θερµοκρασία τους 46ο Κελσίου. Πέρα από τη µοναδική ευεξία και αναζωογόνηση που προσφέρουν σε σώµα και πνεύµα, ενδείκνυνται για πλήθος ασθενειών. Από µαρτυρίες του παρελθόντος διαβάζω πως έχουν θεραπεύσει από ψωρίαση και άσθµα µέχρι και στειρότητα! Τα λουτρά προσφέρονται και για διαµονή, ενώ το ταβερνάκι τους µε την αυλή πλάι στο κύµα είναι αληθινή όαση. 

Τη νύχτα, στα «Τρία αδέρφια», κοιµάµαι αγκαλιά µε τον ήχο της θάλασσας που εισβάλει στο δωµάτιο – γύρω µου, µέσα µου, παντού. 


Στο χείλος της Καλντέρας

Για τα Νικιά µού είχαν µιλήσει πριν ακόµη έρθω στο νησί. «∆εν θα πιστεύεις αυτό που βλέπεις…» µε είχαν προειδοποιήσει. Κατά πολλούς ο ωραιότερος οικισµός της Νισύρου χτισµένος σε προνοµιακή θέση, ψηλά επάνω στην καλντέρα του ηφαιστείου κοιτά από τη µία τη θάλασσα κι από την άλλη τον πυρήνα του. Για να συνειδητοποιήσεις πού ακριβώς βρίσκεσαι, θα πάρεις το ανηφορικό δροµάκι λίγο πριν τον οικισµό, που σε µερικά µέτρα θα σε οδηγήσει στο γαλανόλευκο εκκλησάκι του προφήτη Ηλία, το ψηλότερο σηµείο της καλντέρας, απ’ όπου θα ’χεις σε πανοραµική άποψη της θάλασσας, του φηµισµένου οικισµού και του ηφαιστείου. Σου ’ρχεται να φωνάξεις από την οµορφιά – και το κάνεις! Στην είσοδο των Νικιών έχει στηθεί ένα πρότυπο ηφαιστειακό µουσείο, µοναδικό στην Ελλάδα, απ’ όπου θα πάρεις πολλές πληροφορίες για τα ηφαίστεια της Νισύρου, της Ελλάδας και του κόσµου. 

Η πολυφωτογραφηµένη πλατεία µε το βοτσαλωτό ψηφιδωτό 200 ετών δίπλα στην εκκλησιά των Εισοδίων είναι χάρµα οφθαλµών! Μπαίνοντας στον ναό µε συνεπαίρνει αυτή η δροσιά και το άρωµα από αγνό µελισσοκέρι. Στην «Πόρτα», ένα από τα δύο καφενεδάκια του χωριού, θα κάτσεις να απολαύσεις τον καφέ σου, να δροσιστείς µε µια σπιτική λεµονάδα ή µια σουµάδα, το αρωµατικό ηδύποτο από πικραµύγδαλο. Σπεσιαλιτέ του Ευθύµη, η «λάβα», ένα λαχταριστό σουφλέ µε ρευστή σοκολάτα στο κέντρο του, που σερβίρεται µε παγωτό βανίλια. Θα περιπλανηθώ στα ασβεστωµένα σοκάκια, θα µπω σε σπίτια, αυλές και µπαλκόνια που άλλοτε κοιτούν το ηφαίστειο και άλλοτε το Αιγαίο, θα περάσω κι από το σπίτι του Παπάζογλου να αγγίξω το κόκκινο νισυριώτικο µαντίλι που κρέµεται στο πορτοπαράθυρο – ελάχιστος φόρος τιµής στον µεγάλο Νισυριώτη τραγουδοποιό.

Από τα Νικιά θα κατηφορίσω για µια δροσιστική βουτιά στον όρµο του Αυλακιού, όπου από την αρχαιότητα µέχρι και τα µέσα του προηγούµενου αιώνα γίνονταν το εµπόριο του θειαφιού. Το τοπίο και εδώ αγέρωχο, µε µια οµορφιά άγρια, καθώς οι απότοµες πλαγιές σκιάζονται στο φως του αποµεσήµερου, και στο βάθος σκούρα, βαθιά η θάλασσα. Τα πέτρινα ερειπωµένα κτίρια προσδίδουν στο τοπίο µια µυστηριακή γοητεία. Αγαπηµένη θάλασσα των Νικιωτών, βουτούν από την προβλήτα, ή κολυµπούν στη διπλανή ακτή µε τα άγρια µαυροκόκκινα πετρώµατα. Ακόµα ένα σηµείο όπου αναβλύζουν ιαµατικά νερά ενώ τη θάλασσα του Αυλακιού προτιµούν πολλοί δύτες και ψαροντουφεκάδες της περιοχής. Μια δροσιστική βουτιά στα πεντακάθαρα νερά του απόµερου µικρού λιµανιού και φύγαµε για το ηφαίστειο. 

Γη που ανασαίνει

Η ενέργεια του µέρους είναι συγκλονιστική. Τοπίο τραχύ, επιβλητικό, µεγαλειώδες. Μια σύζευξη µυστηριακή, µια πρωτογενής έκθεση γλυπτικής. Καθώς πλησιάζω, βιώνω µια έντονη εσωτερική αναστάτωση σαν να ξυπνά µέσα σου αυτή η ενέργεια της λάβας, της καρδιάς της γης που θέλει να αναδυθεί. Θα κινήσω για τον Στέφανο, τον µεγαλύτερο κι επιβλητικότερο από τους κρατήρες, µε διάµετρο 300 µ. ακριβώς στο κέντρο του πυθµένα της καλντέρας. Είναι ένας από τους θεαµατικότερους και πιο καλοδιατηρηµένους υδροθερµικούς κρατήρες στον κόσµο! 

Ναι, κάνει ζέστη, ναι, µυρίζει θειάφι, τίποτα όµως από αυτά δεν ήταν τόσο έντονο όσο µου είχαν αρχικά περιγράψει όσο η ίδια η εµπειρία να µυρίσεις, να ακούσεις, να δεις και να νιώσεις από απόσταση αναπνοής τη γη που ανασαίνει! Οι ατµίδες του διαρκώς ξεφυσούν υδρατµούς θερµοκρασίας 99,6°C. Πρόκειται φυσικά για το κορυφαίο αξιοθέατο του νησιού, το οποίο επισκέπτονται ετησίως 100.000 άνθρωποι από την Ελλάδα και ολόκληρο τον κόσµο. Οι περισσότεροι βέβαια είναι ηµερήσιοι επισκέπτες από την Κω, οι οποίοι δεν δύνανται να αντιληφθούν το απειροελάχιστο από το µεγαλείο του νησιού, που δεν είναι άλλο από τους ανθρώπους του. «Είναι η ενέργεια του ηφαιστείου που µας σηκώνει ψηλά», µου ’χε πει την πρώτη µέρα η Κατίνα, µιλώντας γι’ αυτό το εκρηκτικό ταπεραµέντο των ντόπιων. Μάλλον θα ’ναι έτσι. 

Το ηφαίστειο διαθέτει συνολικά 20 µικρούς και µεγαλύτερους κρατήρες, από τους οποίους οι επτά είναι επισκέψιµοι µέσω ολιγόλεπτων µονοπατιών. Στ’ αριστερά του Στέφανου ξεκινά ο χωµατόδροµος, που σε ανεβάζει ψηλά, κυκλώνοντας το ηφαίστειο κι ολόκληρο το νησί, το οποίο διαθέτει ασφάλτινο οδικό δίκτυο µόνο στο µισό του. Από ψηλά αγναντεύω σε πανοραµική άποψη όλους τους κρατήρες και την καλντέρα µε τις λευκές της πινελιές, τον προφήτη Ηλία και το σπηλαιοµονάστηρο του Αγίου Θεολόγου. Μια διακλάδωση στ’ αριστερά οδηγεί στην Αγία Ειρήνη µε τις εγκαταλειµµένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας θειαφιού, τα απόκρηµνα βράχια αλλά και τη θρυλούµενη ∆ρακοσπηλιά, µια πυργόµορφη κατασκευή που διαµορφώνεται µέσα σε ποικιλόµορφα βράχια κι αδιέξοδα περάσµατα. Άγιο κι εντυπωσιακό θέαµα, ο δρόµος είναι όµως κακοτράχαλος, οπότε προτιµήστε τη συνοδεία κάποιου ντόπιου, γνώστη της περιοχής. 

Συνεχίζοντας την πορεία µου, θα βρεθώ στο µοναστήρι του Σταυρού κι από κει πίσω στο Μανδράκι και το Παλαιόκαστρο, την αρχαία ακρόπολη του νησιού. Πρόκειται για ένα αριστουργηµατικό κοµψοτέχνηµα του 4ου αιώνα π.Χ., φτιαγµένο από γιγάντιες λαξευτές πέτρες από µαύρο βασαλτικό ανδεσίτη, ένα από τα πιο βαριά και σκληρά πετρώµατα του πλανήτη µας. Μένεις άναυδος στη θέα των κυκλώπειων τειχών, ενώ αδυνατείς να διανοηθείς πώς κουβαλήθηκαν οι υπερµεγέθεις ογκόλιθοι µε τα µέσα της εποχής, ποιο χέρι τούς έκοψε µε τόση επιδεξιότητα. Τα τείχη θεωρούνται από τα καλύτερα σηµεία του νησιού για να απολαύσει κανείς το ηλιοβασίλεµα µαζί και όλο το Μανδράκι µε τα λευκά του σπίτια και την Παναγιά τη Σπηλιανή από ψηλά. 

Θερµή γη, θερµοί άνθρωποι

Το αγαπηµένο µου Μανδράκι είναι µία από τις ωραιότερες νησιωτικές Χώρες που θα συναντήσεις ποτέ. Με τα χρωµατιστά του σπίτια και τα περίτεχνα ξύλινα µπαλκονάκια που κοιτούν το Αιγαίο, το δροσερό αεράκι και το κύµα που σκάει στην ακροθαλασσιά. Παντού όµορφα µαγαζάκια µε ρούχα, κοσµήµατα, κεραµικά κι άλλα αντικείµενα τέχνης. Παντού καληµέρες και χαµόγελα. Ποια εικόνα να πρωτοκρατήσω; Τα µεσηµεριανά ούζα στου «Ίσσακα» µε πεταλίδες, σπάρους και σαλιγκαράκια της θάλασσας, τις µικρές πλατείες που κοσµούν βοτσαλωτά ψηφιδωτά, τις εκκλησιές που σφηνώνονται στα σκαλιά και στα µικροσόκακα. Τις γυναίκες που καθαρίζουν ντοµάτες, σπάνε καρύδια, κάθονται στα πεζούλια, συζητούν και σε χαιρετούν όπως παλιά. Τα σκόρπια άνθη από φούλια και βοκαµβίλιες και τα γατιά που τεµπελιάζουν στα χρωµατιστά πορτοπαράθυρα. Μια οµορφιά αυθεντική κι απέριτη, µια αισθητική που δεν συναντάς εύκολα πια. Χαίρεσαι να χάνεσαι και να γυρνοβολάς, να ξετρυπώνεις νέες γωνιές για να τις απαθανατίσεις στον φακό και τη µνήµη σου. 

Η βαθύσκιωτη πλατεία Ηλικιωµένης –που πήρε, λέει, το όνοµά της γιατί κάποτε ήταν ο τόπος συγκέντρωσης των γερόντων του νησιού– γέµισε πλέον ασφυκτικά από τραπεζοκαθίσµατα, όµως οι διαχρονικές πατροπαράδοτες γωνιές της παραµένουν ακόµη εκεί. ∆εν γίνεται να πας στη Νίσυρο και να µην περάσεις από του Αντρίκου, να µοιραστείς ένα τσιπουράκι παρέα µε τους φανατικούς του θαµώνες. «Βάρδα στεναχώρια», µας πληροφορεί ταµπέλα του διάσηµου καφενείου κι από κάτω η δήλωση του ιδιοκτήτη πως «αν ο κόσµος είναι τρελοκοµείο, εδώ είναι τα κεντρικά…» ∆ιαβάζουµε ποίηση του Νισυριώτη καλλιτέχνη Νίκου Χαρτοφύλη που αναπολεί τα βράδια παρέα µε τον αείµνηστο Παπάζογλου και την αλλοτινή ανοιχτωσιά της πλατείας: «Καθόσουν εδώ κι αγνάντευες µέχρι τη θάλασσα…».

Ιδιαίτερα κατά το λιόγερµα, οι βόλτες στο Μανδράκι είναι µαγικές. Ο παραλιακός δρόµος σε περνά από τα όµορφα ταβερνάκια και τα καφέ µε τι βεράντες στη θάλασσα, τον πέτρινο ανεµόµυλο και τα Λιοτρίδια. Τα δυο παλιά ελαιοτριβεία του νησιού λειτουργούσαν µέχρι και τη δεκαετία του ’70. Ο Αποστόλης Μαρτίν τα αναπαλαίωσε µε µαεστρία φτιάχνοντας ένα όµορφο «all day and night» καφέ µε τραπεζάκια που κοιτούν κατάµατα τη δύση. Στο εσωτερικό του θα δεις την πλάκα µε τον µύλο, τη γούρνα, τα µάγγανα και τις παλιές µηχανές. Τα Λιοτρίδια προσφέρονται και για διαµονή στα όµορφα πολυτελή πέτρινα δωµάτια που πατούν πάνω στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική και διαθέτουν θέα απερίγραπτη. 

Το Λευκαντιό µε το παραθαλάσσιο πέρασµα προς την παραλία των Χοχλάκων είναι από τα πιο χαρακτηριστικά και πολυφωτογραφηµένα σηµεία του τόπου. Ένα περπάτηµα στολισµένο από τα άγρια ηφαιστειακά βράχια, τα βοτσαλωτά ψηφιδωτά, τα σκαλοπάτια, τη θάλασσα µε τα πλεούµενά της αλλά και τη θέα όλης της προκυµαίας µε τα χαριτωµένα σπιτάκια της να ακουµπούν στο κύµα. Την πανέµορφη παραλία µε τα πεντακάθαρα βαθιά νερά και εκείνο το φυσικό ψηφιδωτό από ολόµαυρο βότσαλο δεν τη χορταίνεις! Πάνω από το κεφάλι σου ορθώνεται θεαµατική η Παναγιά η Σπηλιανή και τα αποµεινάρια του Κάστρου των Ιπποτών. Σφηνωµένο µες στο ηφαιστειακό πέτρωµα, το περίφηµο µοναστήρι αποτελεί µεγάλο προσκύνηµα της ∆ωδεκανήσου, αλλά και αφορµή για γλέντι και χαρά. Το πανηγύρι του ∆εκαπενταύγουστου είναι και αφορµή για το µεγάλο αντάµωµα των απανταχού Νισυριωτών που έρχονται από τα πέρατα της Γης να συνδεθούν µε την πατρίδα και τους αγαπηµένους τους. «Τα πανηγύρια στη Νίσυρο είναι µαγικά», θα µου περιγράψουν άλλοτε. Ξεκινούν στα µέσα του Ιούλη κι ολοκληρώνονται τον Σεπτέµβρη – το κρατώ σαν µια τέλεια δικαιολογία-υπόσχεση επιστροφής…

Γιατί στη Νίσυρο, αν πας, θα επιστρέψεις. Είναι που εδώ ανταµώνεις τον καλύτερο εαυτό σου. Νησί ανόθευτο – καθρέφτης που αντανακλά τη µέσα σου οµορφιά, ηφαίστειο που σε ξυπνά απ’ τον λήθαργο, πνοή που σε θεραπεύει. Στα τόσα χρόνια που ταξιδεύω, δεν έχω τύχει ποτέ τέτοιας σπάνιας φιλοξενίας. «∆ε φτάνει γι’ αντάλλαγµα που ’µαστε σε µια παρέα κι ευχαριστιόµαστε;» θα µου πει ο Αντώνης Κουµπής. Αυτή είναι η Νίσυρος. Κι όπως γράφει και ο Νίκος Χαρτοφύλης: Ζωγραφιά της δεν γίνεται. Αδύνατο!

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Πραγµατοποιήστε µια ηµερήσια εκδροµή στο αντικρινό Γυαλί µε το εντυπωσιακό τοπίο από ελαφρόπετρα και την τεράστια αµµουδιά µε τα γαλαζοπράσινα νερά που θυµίζουν Ιόνιο.

    Η Νίσυρος έχει περιορισµένη δυναµικότητα σε δωµάτια, οπότε θα πρέπει να κλείσετε εγκαίρως τη διαµονή σας. Επισκεφθήκαµε και σας προτείνουµε: 3 Brothers Hotel στο λιµάνι: Ο Αντώνης, η Σαµπίνα και ο µικρός Σταύρος θα σας κάνουν να νιώθετε σαν στο σπίτι σας. Λιτά και πεντακάθαρα δωµάτια, γνήσια νισυριώτικη φιλοξενία, καλή καρδιά και όµορφη θέα στη θάλασσα (τηλ.: 22410 31344, 6972 193568). Hotel Romantzo: οικονοµική διαµονή σε άνετα δωµάτια µε όλες τις παροχές στο ανακαινισµένο πετρόχτιστο κτίριο κοντά στο λιµάνι (τηλ.: 22420 31340, 6942 989973, www.nisyros-romantzo.gr). Εκτός από µπάνια τα ∆ηµοτικά Λουτρά Μανδρακίου: εναλλακτική διαµονή µε άποψη, σε εξαιρετικά προσιτές τιµές (τηλ. 22420 31284). Τα Λιοτρίδια στο Μανδράκι. Πολυτελής διαµονή στα πετρόχτιστα διαµερίσµατα µε τις ξύλινες νισύρικες «µονές» και την εξαιρετική θέα στη δύση. Πρωινό, καφές και ποτά πλάι στο κύµα από το πρωί ως το βράδυ (τηλ.: 22420 31580, 6974 889911, www.nisyros-taliotridia.com). Ελληνίς στο λιµανάκι των Πάλλων: δωµάτια που βλέπουν τη θάλασσα αλλά και φαγητό στην ταβέρνα µε τα ψαρικά και τα παραδοσιακά εδέσµατα (τηλ.: 22420 31397). Pali Hotel: ευρύχωρα ενοικιαζόµενα διαµερίσµατα µε θαλασσινή θέα, µπροστά στην αµµουδιά των Πάλων. Ιδανικά για οικογένειες µε παιδιά. (τηλ.: 22420 31357, 6972 48829 http://gr.nisyrospalihotel.eu). Για σνακ, καφέ, γλυκό, παγωτό ή ποτό στο Café Paralia στους Πάλους (τηλ.: 22420 31114).

    Για φαγητό προτείνουµε: Το µπαλκόνι του Εµπορειού. Η Κατίνα ετοιµάζει για σας παραδοσιακά εδέσµατα από ντόπια κρέατα και λαχανικά από το µποστάνι – µε θέα την καλντέρα του ηφαιστείου (τηλ.: 22420 31607, www.balkoni-nisiors.com). Απυριά (στου Τριαντάφυλλου): αξέχαστες βραδιές µε εξαιρετικούς οικοδεσπότες, ντόπια µεζεδάκια και καλή παρέα στην πλατεΐτσα του Εµπορειού. ∆εν γίνεται να µην πας! (τηλ.: 22420 31377). Στο καφενείο Πόρτα, στην πλατεία των όµορφων Νικιών, θα γευτείτε σπιτική λεµονάδα, πίτες, σνακ και εξαιρετικά γλυκά από τα χεράκια του Ευθύµη (τηλ. 22420 31027). Στην Taverna Bacareto, στο Μανδράκι, θα απολαύσετε εξαιρετική πίτσα στον ξυλόφουρνο αλλά και µεσογειακά πιάτα από τον Βενετσιάνο Sacco Davide (τηλ.: 22420 31842). Για ψητά στα κάρβουνα, µπουγιουρντί και παραδοσιακά πιάτα στον Σαλονικιό στην προκυµαία των Πάλων. Ένα πάντρεµα θεσσαλονικιάς και νισύρικης κουζίνας! (τηλ.: 22420 31371)

    Για ηµερήσιες πεζοπορίες στα µονοπάτια του νησιού, πολιτιστικές περιηγήσεις και αγροτουριστικές δραστηριότητες (αγροτικές εργασίες, επισκέψεις σε παραδοσιακά τυροκοµεία και οινοποιεία, µύηση στην τέχνη του νισύρικου κεντήµατος και τη ντόπια µαγειρική κ.ά.), απευθυνθείτε στο ΑΝΑΕΜΑ. Μια εναλλακτική πρόταση γνωριµίας µε τη φύση και την κουλτούρα του τόπου, σχεδιασµένη από νέους ανθρώπους µε όραµα (τηλ.: 22420 31459, 6972 947320, www.anaema.gr).

    Για ενοικιάσεις οχηµάτων και χρήσιµες ταξιδιωτικές συµβουλές, στο Eagle’s Nest στους Πάλους (τηλ.22420 31364, 6932732906, www.eaglesnestnisyros.com)

Χάρτης