Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Πάτµος - Πόρτα στο φως
5.0/5 rating 1 vote
Κείμενο - Φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου

Αν ρωτήσεις, θα σου πουν γι’ αυτή την ιδιαίτερη ενέργεια που κάνει άπαντες να έχουν τις καλύτερες αναµνήσεις από την Πάτµο. Έχει κιόλας γραφτεί πως εδώ ο νους του ανθρώπου οδηγείται µοιραία στην πρώτη αρχή των πραγµάτων, γι’ αυτή τη «ζεν»
µυστηριακή του ατµόσφαιρα και το «θείο» που πιστά το ακολουθεί. Κοιτώντας τις φωτογραφίες µου, διαπιστώνω πως στην Πάτµο κατά ένα περίεργο τρόπο όλα κοιτούν ψηλά. Το νησί έχει πράγµατι κάτι το υπερβατικό. Εδώ εξαγνίζεσαι, καθαρίζεις, ξεδιψάς, επαναπροσδιορίζεις τον κόσµο, τον θεό των µικρών πραγµάτων. Και καθώς µπορεί να µη βρεις αυτό που αντικειµενικά θα σε συνεπάρει, την ίδια στιγµή θα τα έχεις βρεις όλα…

∆εν θα µπορούσε να υπάρξει καλύτερος τίτλος που να περιγράφει µε δυο λέξεις την ουσία αυτού του τόπου. Ιερά νήσος, νησί της αποκάλυψης, Ιερουσαλήµ του Αιγαίου κι ένα από τα πιο σηµαντικά προσκυνήµατα στην Ευρώπη. Νησί που επιπλέον φηµίζεται για τους επώνυµους λάτρεις του – καλλιτέχνες διεθνούς βεληνεκούς, που το επισκέπτονται κάθε χρόνο. Ένας τόπος έµπνευσης και δηµιουργίας, αληθινή πόρτα στο φως – από τι άραγε να απαρτίζεται το Θείο;

Ξηµέρωµα του Ευαγγελισµού

Ξηµέρωµα του Ευαγγελισµού και ο κόσµος οδεύει προς τη Μονή Ευαγγελίστριας, ένα από τα τέσσερα µοναστήρια του νησιού. Παιδιά και µεγάλοι ντυµένοι µε τις παραδοσιακές τους φορεσιές κατακλύζουν τα στενάκια του οικισµού. Το ραντεβού δίνεται έπειτα στην πλατεία της Σκάλας µε τα παραδοσιακά καφενεία, τους φούρνους, τα ζαχαροπλαστεία και τα λιτά µικροµάγαζα. Κι ενώ η Χώρα αποτελεί την επίσηµη πρωτεύουσα του νησιού, το κέντρο του στην πραγµατικότητα είναι ο οικισµός της Σκάλας στο λιµάνι. Μια βόλτα στα κατάλευκα στενά της σε αποζηµιώνει: πεντακάθαρα, ασβεστωµένα, µε σκαλοπάτια και υπέροχες χρωµατιστές πόρτες σε φέρνουν κοντά σε µια οµορφιά ανεπιτήδευτη, που τείνει να σπανίζει. Μεσηµεριανό τσιπουράκι µε επικούρειο µεζέ στον παραδοσιακό καφενέ «Plazza» της πλατείας – να µοσχοβολήσει Αιγαίο κι έτοιµοι για αναχώρηση. Όλοι οι δρόµοι περνούν άλλωστε απ’ τη Σκάλα… όπως θα πει εύστοχα η Χριστίνα ξεδιπλώνοντας τον χάρτη. Λιλιπούτειο το νησί, µόλις 34 χιλιόµετρα απ’ άκρη σ’ άκρη, µε τρεις οικισµούς όλους κι όλους – και όµως είχε τόσο πολλά να µας διηγηθεί…

Μνηµεία παγκόσµιας κληρονοµιάς

Πρώτη πηγή πληροφόρησης για τον τόπο θα είναι ο κ. Ιάκωβος Κουτλάκης, πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων της Πάτµου. Θα µας µιλήσει για την τεράστια φήµη του νησιού στο εξωτερικό ως παγκόσµιου ιερού µνηµείου, αφού θεωρείται το δεύτερο ιερότερο µέρος µετά την Ιερουσαλήµ. Εδώ θα πρωτακούσουµε γι’ αυτή την ιδιαίτερη φυσική του ενέργεια και την ατµόσφαιρά του, που σύµφωνα µε τους επιστήµονες είναι διαφορετική από κάθε άλλο µέρος στον κόσµο. «Η Πάτµος προσφέρει ψυχική ανακούφιση», θα µας πει, «πώς µπορεί να είναι τυχαίο ότι εδώ γράφτηκε η Αποκάλυψη…»
Γνωστή και ως «Πάτινος», όπως πρώτα αναφέρεται από τον Ηρόδοτο, το νησί αποτελούσε κατά την αρχαιότητα τόπο εξορίας. Πρωτοκατοικήθηκε από τους θαλασσοκράτορες Κάρες, κι έπειτα από ∆ωριείς και Ίωνες από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Οι τελευταίοι ζούσαν στον λόφο Καστέλι, πάνω από τη σηµερινή Σκάλα. Εκεί, όπως µαρτυρούν τα ευρήµατα, είχαν χτίσει οχυρωµένη πόλη, µε ακρόπολη και ναούς αφιερωµένους στον Απόλλωνα και τον ∆ιόνυσο. Σύµφωνα µε τη µυθολογία, η θεά Άρτεµη, ενώ βρισκόταν στην Ικαρία, είδε το νησί, βυθισµένο ακόµη στο αχανές της θάλασσας, και το ερωτεύτηκε. Ζήτησε λοιπόν από τον ∆ία και τον Απόλλωνα να το κάνουν να αναδυθεί στην επιφάνεια και να της το χαρίσουν. Στο νησί κατέφυγε ο Ορέστης, κυνηγηµένος από τις Ερινύες µετά τον φόνο της µητέρας του, και προκειµένου να τιµήσει την προστάτιδα του νησιού, έχτισε τον πρώτο µεγάλο ναό της Αρτέµιδας στη θέση του θρυλικού µοναστηριού, το οποίο στέκει σήµερα αγέρωχο στην κορυφή της Χώρας. Το καστροµονάστηρο µαζί µε τη Χώρα και, φυσικά, το σπήλαιο της Αποκάλυψης, αποτελούν Μνηµεία Παγκόσµιας Κληρονοµιάς της UNESCO και είναι συνυφασµένα µε τη νεότερη ιστορία του τόπου.
Το 95 µ.Χ. ο Ιωάννης, εξόριστος από τον αυτοκράτορα ∆οµιτιανό, καταφθάνει στην Πάτµο όπου παρέµεινε δύο χρόνια, βαφτίζοντας τους πιστούς στο λιµάνι της Σκάλας. Σύµφωνα µάλιστα µε την παράδοση, ο Ιωάννης µεταµόρφωσε τον µάντη Κύνωπα σε ανθρωπόµορφη υπερµεγέθη πέτρα, η οποία υπάρχει ακόµη στον βυθό του λιµανιού. Κι ενώ πολλοί µες στους αιώνες θέλησαν να την ανασύρουν –καθώς αποτελούσε εµπόδιο για τα διερχόµενα πλοία–, αυτό δεν έγινε εφικτό ποτέ… Αναπαράσταση του θρύλου αυτού θα δούµε σε τοιχογραφία µέσα στο Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, ενώ στο σηµείο υπάρχει σήµερα ένας µικρός φάρος ο οποίος προειδοποιεί τα διερχόµενα πλεούµενα.
Στο σπήλαιο της Αποκάλυψης ο Ιωάννης θα δώσει στην ανθρωπότητα το θεόπνευστο έργο που έµελλε να κάνει το νησί γνωστό έως τα πέρατα του κόσµου. Χίλια χρόνια αργότερα, το 1088, καταφθάνει στην Πάτµο ο µοναχός Χριστόδουλος µε την ιδιότητα του προσκυνητή της περιοχής. Εδώ βρήκε «έρηµη γη» καθότι το νησί, όπως και η ευρύτερη περιοχή µέχρι και τον 16ο αιώνα υπέφερε από την πειρατεία. Αυτή η ησυχία αλλά και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης τον ενέπνευσαν ώστε να παραµείνει εκεί οραµατιζόµενος µια µοναστική πολιτεία. Στην κορυφή του λόφου, που προσέφερε έλεγχο και προστασία από τους πειρατές, θα χτίσει ένα άριστα οχυρωµένο µοναστήρι χρησιµοποιώντας κίονες και µάρµαρα από τον µεγαλοπρεπή αρχαίο ναό που έστεκε ακόµη… Από τα γύρω νησιά, την Κρήτη και άλλα µέρη της Ελλάδας κλήθηκαν 10.000 εργάτες, οι οποίοι διέµεναν µε τις οικογένειές τους στο βόρειο τµήµα του νησιού όπου βρίσκεται σήµερα ο οικισµός του Κάµπου. Λόγω µάλιστα της ιδιαιτερότητας αυτής, καθιερώθηκε το πρωτοποριακό για την εποχή σύστηµα της πενθήµερης εργασίας, αφού καθηµερινά έχτιζαν και το Σαββατοκύριακο έφευγαν προς τον Βορρά προκειµένου να ανταµώσουν µε τους δικούς τους. ∆έκα χρόνια χτιζόντανε το καστροµονάστηρο, που σύµφωνα µε τους αρχιτέκτονες συγκαταλέγεται στα κτίρια που δεν µπορούν να αντιγραφούν και να ξαναχτιστούν. Η ξυλεία της µονής είναι από κέδρο του Λιβάνου, ένα από τα καλύτερα ξύλα στον κόσµο. Και µπορεί τελικά η Πάτµος να µην έγινε ποτέ η µοναστική πολιτεία που οραµατιζόταν ο Χριστόδουλος, αποτέλεσε όµως µέχρι και το 1947 µια αυτοδιοίκητη πολιτεία µε επικεφαλής τον Ηγούµενο, ενώ όλο το νησί µαζί µε τα γύρω νησάκια, το Αγαθονήσι, τους Λειψούς, τους Αρκιούς, το Μαράθι κ.λπ., ανήκουν έως σήµερα µε αυτοκρατορικό χρυσόβουλο στην ιδιοκτησία του µοναστηριού.
Καθώς ανεβαίνεις τον φιδωτό δρόµο που οδηγεί στα τρία πιο φηµισµένα αξιοθέατα του τόπου, αγναντεύεις τη θέα του λιµανιού, µια πανέµορφη φυσική αγκαλιά στα πόδια σου. Κατάνυξη και σιωπή στο Σπήλαιο της Αποκάλυψης κι έπειτα ανάβαση µέχρι τη Χώρα και το φηµισµένο µοναστήρι, όπου θα µας ξεναγήσει ο κ. Ματθαίος Μελιανός, πρώην διευθυντής της Πατµιάδας, της περίφηµης θεολογικής σχολής που ιδρύθηκε το 1713. Θα επισκεφθούµε το καθολικό της µονής, που είναι αφιερωµένο στον άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, θα δούµε την εικόνα που δώρισε ο αυτοκράτορας Αλέξιος Κοµνηνός στον Χριστόδουλο το 1088, τις ρώσικες εικόνες του 13ου αιώνα, δωρεά της Μεγάλης Αικατερίνης, αλλά και τη λάρνακα όπου φυλάσσονται τα λείψανα του οσίου Χριστόδουλου. Στο διπλανό παρεκκλήσι της Παναγιάς βλέπουµε τις τοιχογραφίες του 12ου-13ου αιώνα που αποκαλύφθηκαν το 1956 µε τον µεγάλο σεισµό της Σαντορίνης.
Οκτώ παρεκκλήσια διαθέτει σήµερα το µοναστήρι. Ξεναγούµαστε στην παλιά τράπεζα των µοναχών, το πηγάδι του αγιασµού, τις αποθήκες µε το κρασί και τη σκάφη για το ζύµωµα. Θεµατοφύλακας της ιστορίας του τόπου, διαθέτει µουσείο µε ιερά κειµήλια και βιβλιοθήκη στην οποία φυλάσσονται χίλια πολύτιµα χειρόγραφα και 3.000 τόµοι κλασικής φιλολογίας, από τον 8ο αιώνα κι έπειτα. Εδώ θα δούµε την παµπάλαιη εικόνα του Ιουστινιανού και το επιτοίχιο ρολόι από το Άµστερνταµ, ένα σπάνιο αντικείµενο µελέτης που δώρισε στη µονή ένας Πάτµιος ναυτικός. Η πανοραµική θέα που προσφέρεται από τα κελιά σε ταξιδεύει σ’ ολόκληρη την Πάτµο, τη Λέρο, τη Νικαριά...
∆εν υπάρχει αµφιβολία πως τόσο το µοναστήρι όσο και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης και φυσικά η Χώρα αποτελούν τα σηµαντικότερα αξιοθέατα της Πάτµου. Γι’ αυτό και πολλοί σταµατούν ως εδώ, χάνοντας την αληθινή µαγεία του τόπου, που θέλει τον χρόνο της για να σου αποκαλυφθεί…

«Στη Χώρα θα
περπατήσεις απόγευµα»

Ένας φίλος φωτογράφος µού το είχε πει: «Στη Χώρα θα περπατήσεις απόγευµα». Γιατί τότε το φως είναι εκπληκτικό, έτσι όπως χρυσίζει στους κατάλευκους τοίχους της. Γεµάτη αρχοντικά που χτίστηκαν από τις εκατό βυζαντινές οικογένειες που αµέσως µετά την Άλωση της Πόλης εποίκησαν το νησί, η Χώρα κουβαλά επάνω της έναν αέρα αστικό. Η βόλτα στα δαιδαλώδη σοκάκια της µπορεί να ξεκινήσει από την πλατεία του ∆ηµαρχείου µε την προτοµή του Εµµανουήλ Ξάνθου, του Πατινιώτη πρωτεργάτη της Φιλικής Εταιρείας. Σχεδόν ακατοίκητη έως την πρώτη καλοκαιριά, η Χώρα µάς περνά από τα στενά της σοκάκια µε τα ασβεστωµένα σπίτια, τις ξύλινες περίτεχνες πόρτες και τις λιλιπούτειες αυλές – γεµάτες λεµονιές, πασχαλιές και τεµπέλικα γατιά. Γουστόζικες πλατείες, σκαλοπάτια, µεσαιωνικές καµάρες γεµάτες χελιδονοφωλιές, καφενεδάκια, καλλιτεχνικά µαγαζιά και …37 µικρές και µεγαλύτερες εκκλησιές αγκαλιάζουν τον πανέµορφο οικισµό, στη σκιά του πέτρινου καστροµονάστηρου. Πώς αλλιώς, αφού βρισκόµαστε στον τόπο µε τους περισσότερους, αναλογικά µε το µέγεθός του, ναούς ανά την Ελλάδα. Εικόνες αλησµόνητες σού χαρίζονται απλόχερα καθώς περπατάς ανάµεσα σε αυτό το µοναδικό αρχιτεκτονικό δηµιούργηµα, που είναι ένας από τους ωραιότερους και τους πιο καλοδιατηρηµένους µεσαιωνικούς οικισµούς του Αιγαίου. Ονειρική θέα προσφέρεται από τον αυλόγυρο της περίφηµης Παναγιάς της ∆ιασώζουσας (1457) και κατά το ηλιοβασίλεµα από τους προµαχώνες του µοναστηριού.
Άξια επίσκεψης είναι η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής του 1706, που φιλοξενεί σήµερα τρεις µοναχές, αλλά και το Μοναστήρι του Ευαγγελισµού, δυτικά της Χώρας. Εδώ στις αρχές του 17ου αιώνα προϋπήρχε ερηµητήριο και ναός αφιερωµένος στον άγιο Λουκά. Μετέωρο πάνω στον βράχο, σήµερα είναι ένα κτίριο µοναδικής αρχιτεκτονικής, που χτίστηκε το 1937 και όπου µπορεί κανείς να δει τον πύργο, τα αµυντήρια και τον «φονιά», δηλαδή την καταχύστρα µε το καυτό νερό ή το λάδι µε το οποίο αντιµετώπιζαν τους επιδροµείς. Τόπος ψυχικής ηρεµίας, το γυναικείο µοναστήρι φιλοξενεί 45 µοναχές και όλοι στην Πάτµο έχουν να λένε για το φιλανθρωπικό έργο που προσφέρουν σε ορφανοτροφεία της ∆ωδεκανήσου. Αξίζει να ακούσετε µια λειτουργία µόνο από γυναικείες φωνές, να θαυµάσετε τη θέα, την αρχιτεκτονική και τις αγιογραφίες της µοναχής Ολυµπιάδας, η οποία µαθήτευσε πλάι στον Φώτη Κόντογλου. Εδώ, θα δεις, η ψυχή του ανθρώπου γαληνεύει...
Άτυπα επισκέψιµο και ολοζώντανο µνηµείο της Χώρας, είναι το «Σηµαντήρι», ένα αρχοντικό του 1625, το οποίο θα βρείτε κοντά στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής. Απόγονος όγδοης γενιάς, η σηµερινή του ιδιοκτήτρια κ. Μορφούσα αποτελεί µια αστείρευτη και ιδιαίτερη µορφή του νησιού, που τη γνωρίζουν και την αγαπούν άπαντες. Στο σπίτι έχεις τη δυνατότητα να περιηγηθείς ανάµεσα σε έπιπλα 250 ετών, ρώσικες εικόνες του 14ου, του 15ου, και του 16ου αιώνα, αυθεντικούς πίνακες του Γύζη, ασηµικά και κειµήλια από την Οδησσό, και όλα τα παραδοσιακά δωµάτια του σπιτιού. Ένα θέαµα µοναδικής αίγλης κι αισθητικής, που σίγουρα δεν έχεις εύκολα την ευκαιρία να δεις από κοντά. Ακόµα κι έτσι, όµως, δεν συγκρίνεται µε τη χαριτωµένη 93χρονη που αναβιώνει µπροστά σου τη Λωξάντρα!
Κάποιες εµπειρίες εντυπώνονται για πάντα στο µυαλό και κάποιες άλλες βαθιά στην καρδιά. Μια τέτοια ήταν η τυχαία µας συνάντηση µε τις αδερφές Ειρήνη και Χρυσή, δυο εξαιρετικές Πατινιώτισσες κυρίες, που µας υποδέχτηκαν ανοιχτόκαρδα, µας φίλεψαν λουλούδια από το αυλιδάκι ξεναγώντας µας στο παραδοσιακό χωραΐ-τικο σπίτι και στην αυθεντική πατινιώτικη φιλοξενία για την οποία φηµίζεται το νησί. Μαθαίνουµε µάλιστα πως τα παλιότερα χρόνια ήταν αδιανόητο να περάσει κάποιος από τις γειτονιές της Χώρας και να µην τον καλέσουν µέσα για έναν καφέ. Και όσο κι αν λέγεται πως ο τουρισµός έχει αλλοιώσει την παραδοσιακή ταυτότητα του τόπου, εµείς –τουλάχιστον την εποχή που επισκεφθήκαµε το νησί– βρήκαµε πως κρατά ακόµη ανόθευτα πολλά από τα χαρακτηριστικά της. Το βράδυ θα µας βρει να δειπνούµε στην ταβέρνα «Νετιά» στη Σκάλα δοκιµάζοντας δωδεκανήσιες εκλεκτές γεύσεις σε γενναίες ποσότητες, παρέα µε το πηγαίο χαµόγελο του Σώζωνα.

Οι άνθρωποι της Πάτµου

Όµορφοι και φωτεινοί οι άνθρωποι της Πάτµου, το διαπιστώνεις από την πρώτη στιγµή που πατάς το πόδι σου στο νησί. Γι’ αυτό και τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο, αν δεν έπεφτε στον δρόµο µας ο πολυπράγµων κ. Γεώργιος Καµίτσης, που είναι ίσως η ψυχή του νησιού. Ένας υπερδραστήριος άνθρωπος µε σπάνια αγάπη και όραµα για τον τόπο του, ο οποίος θα µας µυήσει σε µια αθέατη για τον µαζικό τουρισµό όψη του τόπου: τις προσωπικότητές του. Άνθρωποι που γίνονται µονοµιάς αιτία να αγαπήσεις τούτο το νησί. Εκτός από την ανακύκλωση, τη µουσική, τις καταδύσεις και τόσα άλλα, ο Γιώργος είναι κατά βάση ξυλουργός κι ένας από τους ελάχιστους µυλοµαραγκούς στην Ελλάδα. Είναι ο άνθρωπος που επιµελήθηκε όλες τις ξυλουργικές κατασκευές των ανεµόµυλων.
Στολίδι του τοπίου και αναπόσπαστο κοµµάτι της πρωτοβιοµηχανικής εποχής του τόπου, οι αναπαλαιωµένοι ανεµόµυλοι ήταν ένα φιλόδοξο σχέδιο που το 2012 βραβεύτηκε από τη Europa Nostra ως έργο συντήρησης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονοµιάς. Εδώ θα σας ξεναγήσει εθελοντικά η Corinne Bodmer, µια Ελβετίδα ιστιοπλόος και µητέρα, που η σύντοµη παραµονή της στην Πάτµο πριν από 22 καλοκαίρια την έκανε να την επιλέξει τελικά ως τόπο διαµονής της. Και όπως διαπιστώσαµε στη συνέχεια, δεν ήταν η µοναδική...
«Όταν ανοίγουν τα πανιά τους και λειτουργούν το καλοκαίρι, το θέαµα είναι απερίγραπτο, σαν από άλλη εποχή…» θα πει η Corinne. Η ιδέα αλλά και η βασική χρηµατοδότηση του έργου έγινε από τον Ελβετό Charles Pictet, έναν τραπεζίτη, θαλασσοπόρο και φίλο του νησιού, που θέλησε να κάνει ένα δώρο στην Πάτµο. Όπως και έγινε. Στη χρηµατοδότηση µετείχαν επίσης το Ίδρυµα Σταύρος Νιάρχος και άλλοι Έλληνες και Ελβετοί χορηγοί, και το καλοκαίρι του 2010 οι µύλοι τέθηκαν σε λειτουργία. Είναι ένα ακόµη ζωντανό µουσείο του νησιού, όπου θα δει κανείς την παραγωγή αλευριού µε τις παραδοσιακές µυλόπετρες. Με τον τρόπο αυτό οι σπόροι του σιταριού κρατάνε το φύτρο τους, το συστατικό που δίνει µε φυσικό τρόπο όλα τα θρεπτικά στοιχεία αλλά και τη νοστιµιά στο αλεύρι – κάτι που δεν συµβαίνει στις µεγάλες βιοµηχανίες. «Το ψωµί, που υπήρξε η βάση της ανθρώπινης διατροφής ανά τους αιώνες, σήµερα το αποφεύγουµε εξαιτίας αυτού του γεγονότος…» θα σηµειώσει η Corinne, σχολιάζοντας πως οι εταιρείες αναγκάζονται να προσθέτουν µε χηµικό τρόπο τη νοστιµιά που χάθηκε από το ψωµί µας…
Τόπος πνευµατικότητας και έµπνευσης αυτό το νησί, άρα δεν είναι καθόλου τυχαίο πως οι τέχνες και ο πολιτισµός εδώ ανθούν. Κάτω στη Σκάλα ο κ. ∆αµιανός Μπαχάς όλο τον χειµώνα κατασκευάζει χειροποίητα µαχαίρια από ξύλο, µέταλλο, φίλντισι και άλλα υλικά. Κοµµάτια µοναδικά, που τα αγοράζουν πολλοί συλλέκτες ανά τον κόσµο. Θα τον βρείτε στο µαγαζάκι του στη Σκάλα, ένα κλειδαράδικο µε χρώµατα και σιδηρικά. Αυτοδίδακτος µαραγκός και οργανοποιός είναι ο πατέρας του, ο κ. Αντώνης Μπαχάς, µια πολυσχιδής προσωπικότητα την οποία αξίζει να γνωρίσει κανείς και για τις ιστορίες που έχει να διηγηθεί. Το ξυλουργείο µε τις χειροποίητες λύρες βρίσκεται στη Σκάλα, επάνω στον δρόµο που οδηγεί στη Χώρα.
Ο Γιώργος Ν. Γραµπιεράκης είναι ένας ακόµη πολυµάστορας και αυθεντικός καλλιτέχνης της Πάτµου, που φιλοτεχνεί κατασκευές από ξύλο, µέταλλο, γυαλί και άλλα υλικά στο εργαστήριό του έξω από τη Σκάλα, στον δρόµο προς τον Κάµπο. Πριν από δέκα χρόνια µετακόµισε στο νησί από την Αγγλία η γλυκιά και καλοσυνάτη Ρέικο ΣµΙθ µε καταγωγή από τη µακρινή Κίνα. Η Ρέι κατασκευάζει εξαιρετικά αρχοντικά κοσµήµατα από ασήµι και χρυσό, που θα τα βρείτε µέσα στο …καΐκι µε το οποίο πραγµατοποιεί εκδροµές στις γύρω παραλίες και τα νησιά. Από αλλού …φερµένη είναι και Κατερίνα Μουράτη, µία από τις πρώτες καλλιτεχνικές µορφές της Πάτµου. η οποία έχει ζήσει χρόνια στο εξωτερικό κι έχει εργαστεί σε προγράµµατα επανένταξης µεταναστών στη Γερµανία αλλά και ψυχικά ασθενών του θεραπευτηρίου της Λέρου. «Μπορώ να κάνω τέχνη από το οτιδήποτε…» δηλώνει η Κατερίνα, που θα τη συναντήσετε στην γκαλερί της στη Χώρα µόνο και µόνο για να πάρετε λίγη από την ενέργειά της. «Η Πάτµος σε διαλέγει, δεν τη διαλέγεις…» θα µας πει η αγαπηµένη Κατερίνα, που βρήκε στο νησί όλα αυτά που αναζητούσε στη ζωή. Προσιτά και πανέµορφα κεραµικά, ξύλινα και άλλα διακοσµητικά αντικείµενα ζωγραφισµένα ιδιοχείρως θα βρείτε στο εργαστήρι της Ισαβέλλας Ρούσσου στη Χώρα. Στο σπίτι της, που βρίσκεται στον δρόµο από τη Σκάλα προς τη Χώρα, θα επισκεφθούµε και την κ. Ελένη Γιάνναρου, µια αεικίνητη µορφή η οποία µπορεί ταυτόχρονα να ζωγραφίζει, να ράβει, να µαγειρεύει και να φτιάχνει αντικείµενα από …οτιδήποτε. Εκπρόσωπος τη λαϊκής τέχνης του νησιού είναι και ο ∆ηµήτρης Κάππος, που κατασκευάζει κεραµικά στον µύλο του παππού του, του Χρήστου Ανέµη, στον Γροίκο.
Αυτούς και άλλους πολλούς θα βρείτε συγκεντρωµένους στην έκθεση «Οι τέχνες και οι τεχνίτες - Καλλιτέχνες στην Πάτµο», η οποία οργανώθηκε πρώτη φορά πέρσι τον Σεπτέµβρη, στο Πάτµιον Πνευµατικό Κέντρο. Στον ίδιο χώρο, ατοµική έκθεση πραγµατοποίησε τον περσινό Αύγουστο και ο αυτοδίδακτος ζωγράφος κ. Μανώλης Πέντες. Μετά από είκοσι χρόνια που ασχολείται µε τη ζωγραφική, αποφάσισε µόλις πέρσι να εκθέσει τα έργα του στο κοινό. Έργα αφηρηµένα και άµεσα, που αναπνέουν το χρώµα και την ταυτότητα της Πάτµου και τον οδήγησαν απευθείας στις Βρυξέλλες, όπου αυτό τον καιρό εκθέτει µετά από παρότρυνση Βέλγων φιλότεχνων.

Στην αρχή των πραγµάτων

Μικρή αλλά θαυµατουργή η Πάτµος, ποζάρει µε τη δαντελωτή της ακτογραµµή ως το βορειότερο από τα ∆ωδεκάνησα διαθέτοντας όλες τις χάρες και τις χαρές του Αιγαίου. Ντυµένη την παλέτα της άνοιξης –µια πανδαισία από χρώµατα και µυρωδιές– που µοιάζει να είναι ολότελα δικά µας… Στη µύτη του κόλπου του Γροίκου, νοτιοανατολικά θα δούµε την παραλία της Πέτρας µε την πανάρχαια και θρυλούµενη πέτρα της Καλικατσούς, όπου κάποτε λατρευόταν η Σελήνη. Είναι ένας τεράστιος βράχος µε λαξευτές σπηλιές σφηνωµένος στη θάλασσα. Μπορείς επάνω του να σκαρφαλώσεις και να αγναντέψεις από µια διαφορετική οπτική τη θέα της Χώρας µε τα άσπρα σπιτάκια της, που αγκαλιάζουν σφιχτά το απόρθητο καστροµονάστηρο.
Λίγο πιο κάτω, προς το ∆ιακόφτι, θα δούµε τη λίµνη που φιλοξενεί πολλά αποδηµητικά πουλιά και πίσω τους στα δυτικά τις παλιές Αλυκές του νησιού. Στην περιοχή βρίσκονται και οι αµπελώνες του «Πάτοινος», του πρώτου οινοποιείου του τόπου, που περιλαµβάνεται στους δρόµους κρασιού της ∆ωδεκανήσου. Κάπου εδώ θα δούµε και τον περίφηµο παραδοσιακό ταρσανά της Πάτµου αποσπώντας για λίγο την προσοχή των καραβοµαραγκών, καθώς ετοιµάζονται για το καλοκαίρι. Λίγο πιο κάτω θα πάρουµε το ευκολοδιάβατο µονοπάτι, µε διαδροµή 20 περίπου λεπτών για την Ψιλή Άµµο, µία από τις διασηµότερες παραλίες του νησιού. Παντέρηµη αυτή την εποχή, µας υποδέχεται µε τη δροσιά της ανοιξιάτικης βροχούλας.
«Καθίσµατα» στην Πάτµο λένε τα ξωκλήσια όπου παλιά «καθόταν κάποιος ασκητής», και στο νησί υπάρχουν πάρα πολλά. Στην περιοχή της Συκαµιάς, πίσω από τον Γροίκο, κρύβεται κυριολεκτικά µες στην πυκνή βλάστηση το κάθισµα του αγίου Ιωάννη, ένα κατάλευκο εκκλησάκι, που ακουµπά στον τοίχο ενός προγενέστερου λιθόκτιστου παλαιοχριστιανικού ναΐσκου. Είναι, καθώς λέγεται, ο πρώτος χριστιανικός ναός που χτίστηκε στο νησί – αιώνες πριν από το µοναστήρι. Τον ξετρυπώσαµε στη µέση περίπου του µικρού φαραγγιού. Γύρω του τρεχούµενα νερά µαρτυρούν την ύπαρξη των αρχαίων λουτρών της Αρτέµιδος, αποµεινάρια των οποίων εντοπίζονται µέχρι και σήµερα. Ελλείψει σήµανσης, µε τεταµένη την προσοχή σας σε µια στροφή του δρόµου θα διακρίνετε τα σκαλοπάτια, που φαινοµενικά οδηγούν στο …πουθενά! Τη Χώρα και ολόκληρο το νότιο κοµµάτι του νησιού, µε τα αντικρινά νησιά που φαντάζουν σαν πλεούµενα του Αιγαίου, τα απολαύσαµε πανοραµικά από τον λόφο του προφήτη Ηλία στα νοτιοδυτικά.
Στο Μελόι, βορειοανατολικά της Χώρας, ρουφήξαµε τη γαλήνη του ήρεµου κολπίσκου υπό τον ήχο των γλάρων και µίας µόνο ψαρόβαρκας. Καθρέφτης τα νερά του, αντανακλούσαν τις ξύλινες προβλήτες. Ένα εγκαταλειµµένο θερινό σινεµά επάνω ακριβώς στην παραλία, µεταµορφώνεται σε σύγχρονη Καλυψώ, που µας κρατά δέσµιους αυτής της απόκοσµης οµορφιάς...
Στο χωριουδάκι του Κάµπου, τον τρίτο οικισµό της Πάτµου στα βορινά, θα δοκιµάσουµε κουνέλι και παραδοσιακό κοκκινιστό κατσικάκι από τον «Πανάγο», τον παλαιότερο ταβερνιάρη της Πάτµου. Μικρός και αγροτικός ο οικισµός, διαθέτει ένα ακόµη καφενείο και το θεότρελο µαγαζάκι του Μακ-Μήτσου µε χρώµατα, ροκ µουσικές και τις πρωτότυπες προσωπογραφίες µε την υπογραφή του ιδιοκτήτη. Στον Κάµπο θα συναντήσουµε και τον µελισσοκόµο κ. Μανώλη Βαρνά, που παράγει εξαιρετικό ντόπιο µέλι, το οποίο µάλιστα έχει βραβευτεί ανάµεσα στα καλύτερα των ∆ωδεκανήσων. Θα επισκεφθούµε την παραλία του Κάµπου µε τα ταβερνάκια της και δια-σχίζοντας τη ρεµατιά µε τα τρεχούµενα νερά, θα βρεθούµε στις Λεύκες, παραλία που εξασφαλίζει θέα στο ηλιοβασίλεµα.
Χαµένοι στον Βορρά, ανάµεσα στ’ αλώνια και τις πασχαλιές, τις συκιές, τις κουµαριές και τα ξωκλήσια, βρήκαµε το κοµµάτι του νησιού που αγαπήσαµε πιο πολύ απ’ όλα. Αν δεις τον χάρτη, η Πάτµος µοιάζει µε ιππόκαµπο κι εµείς βρισκόµαστε στην κεφαλή του! Από Βορρά προς Νότο η περιοχή ξεκινά από το Λιβάδι Καλογήρων µε τα κυπαρίσσια, τη µοναχική καντίνα και την αµµουδιά µε τα αραγµένα ψαροκάικα, συνεχίζει στην ακτή της Λάµπης µε τα πολύχρωµα βότσαλα και φτάνει µέχρι τη Βάγια, το Λιβάδι και την Παναγιά Γερανού. Ταβερνάκια στο κύµα ετοιµάζονται να υποδεχτούν το καλοκαίρι. Σίγουρα τότε θα είναι αλλιώς… Προς το παρόν, µας αρκούν οι µαγευτικές εικόνες, έτσι όπως τις περιτριγυρίζουν τα πελάγη, οι µορφές των βράχων, τ’ αρώµατα των θυµαριών, τα µαβιά «κυσαρίδια», τα κίτρινα αγριολούλουδα. Από την αµµουδιά του Λιβαδιού χαζεύουµε το νησάκι του Αϊ-Γιώργη, που θαρρείς πως θα το αγγίξεις. Σίγουρα πας και κολυµπώντας! Υπό το φως της δύσης αρµενίζουµε νοητά στη δαντελωτή ακτογραµµή µε τις µικροσκοπικές νησίδες – από ψηλά η θέα όπως ξεδιπλώνεται απ’ το εκκλησάκι της Παναγιάς Γερανού. Από κάτω µας µια πράσινη αγκαλιά καταµεσής της ακτής µε σκόρπια λιόδεντρα και τα αρχαία θεµέλια να µας ταξιδεύουν χιλιάδες χρόνια πίσω ως στην πρώτη εκείνη συνοικία που έστησαν οι Κάρες... «Στην Παναγιά του Γερανού χορεύουν τ’ άστρα τ’ ουρανού…» λέει ένα παραδοσιακό πατινιώτικο τραγούδι, κι εκτός από το φηµισµένο πανηγύρι που πραγµατοποιείται εδώ τον ∆εκαπενταύγουστο, η τοποθεσία αποτελεί αφετηρία τεσσάρων παράκτιων πεζοπορικών µονοπατιών, που βήµα το βήµα κυκλώνουν τούτο το σπάνιο κοµµάτι του τόπου.
Στο «Τρεχαντήρι» στη Σκάλα, ένα αυθεντικό ουζερί όπου γεύεσαι το φρέσκο ψάρεµα του ιδιοκτήτη, παρέα µε τον φίλο πια Γιώργο Καµίτση, απολαµβάνουµε ψαρόσουπα και φρέσκα θαλασσινά. Πίνοντας ένα τελευταίο τσιπουράκι αποχαιρετούµε το νησί, που µας πήρε και µας… σήκωσε, ψηλά και µακριά, αποκαλύπτοντάς µας τι εστί πληρότητα. «Πάντα πλήθια και καλές φωνές», λοιπόν, που λένε και στην Πάτµο. Κι όποιος έρχεται, λέει, εδώ, ξανάρχεται οπωσδήποτε… Το µόνο σίγουρο!

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Ευχαριστούµε για τη φιλοξενία: τον δήµαρχο της Πάτµου και τον πρόεδρο της Τουριστικής Επιτροπής κ. Γιάννη Σκεµπέ, τον συνοδοιπόρο µας κ. Γιώργο Καµίτση, τον πρόεδρο των ξενοδόχων του νησιού κ. Ιάκωβο Κουτλάκη και το ξενοδοχείο «Βίλλα Ζαχάρω» στη Σκάλα – ένα από τα ανοιχτά ξενοδοχεία σε ετήσια βάση (τηλ. 22470 31529, 6944 506108, www.villa-zacharo.gr).
    Η Πάτµος δεν διαθέτει αεροδρόµιο. Το πλοίο της γραµµής από τον Πειραιά παρέχει όλες τις ανέσεις και το ταξίδι διαρκεί 8 ώρες.
    Για ενοικίαση αυτοκινήτου, απευθυνθείτε στο Patmos Rent a Car στη Σκάλα (τηλ.: 22470 32203, 6973 209938, www.patmosrentacar.com).

Χάρτης