Αρχαία Κόρινθος Ταξίδι στη ζωή των προγόνων της
5.0/5 rating 1 vote
Κείμενο - Φωτογραφίες: Μάρω Κουρή

Όταν κοιτάζεις τα βουνά –τον Ταΰγετο, τον Ακροκόρινθο, τον ∆ρίσκο– και κουβεντολογάς µαζί τους, να µην απορείς που δεν σου αποκρίνονται. Η σιωπή τους είναι τα λόγια όλων εκείνων που τα κοίταξαν πριν από σένα.

∆ηµήτρης Λιαντίνης

Από τον αρχαίο δίολκο στη διώρυγα της Κορίνθου

Όταν ο Περίανδρος και οι Κυψελίδες ρώτησαν το Μαντείο των ∆ελφών αν µπορούν να ανοίξουν διώρυγα, η απάντηση που έλαβαν ήταν ότι αν ο ∆ίας το ήθελε, τότε θα είχε χωρίσει την Πελοπόννησο σε νησί. Έτσι, οι αρχαίοι σκέφτηκαν να κάνουν µια τοµή κατασκευάζοντας τον δίολκο, µια χερσαία οδό πάνω στην οποία µετέφεραν τα πλοία από την Ποσειδωνία του Κορινθιακού προς τoν Σχοινούντα του Σαρωνικού κόλπου, αποφεύγοντας να κάνουν ολόκληρο τον γύρο της Πελοποννήσου. Σήµερα, εκεί όπου βυθίζεται η παλιά γέφυρα Ποσειδωνίας, για να διασχίσουν τον ισθµό ρυµουλκούµενα καράβια και ιστιοφόρα, η γη µοιάζει να σώζει στοργικά το «παιδί» που της άφησαν οι πρόγονοί της, τον αρχαίο δίολκο. Ο εξαίρετος επιστήµονας Απόστολος Παπαφωτίου, συγγραφέας του βιβλίου «Ο δίολκος στον ισθµό της Κορίνθου», µας εξηγεί ότι πρόκειται για ένα δρόµο στον οποίο µπορούσαν να κινηθούν οι άµαξες της εποχής, oι ολκοί, που έµοιαζαν σαν πλατφόρµες µε µικρές ρόδες. Ο δίολκος κατασκευάστηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από τη δυναστεία των Κυψελιδών, και συγκεκριµένα από τον τύραννο Περίανδρο (625-585 π.Χ.) µε δοµές που προήλθαν από λατοµεία παράλληλα στη διώρυγα – κάποια από τα οποία σώζονται µέχρι σήµερα.

Ο δίολκος συνέδεε την Ιταλία και την Ισπανία µε την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία, την Αίγυπτο, τη βόρεια Αφρική και την Παλαιστίνη. Σιτάρια, κρασιά, ζώα, µαλλιά, υφάσµατα και ό,τι άλλο βάζει ο νους σου µεταφέρονταν από τη ∆ύση προς την Ανατολή, και αντίθετα. Τέσσερις ιστορικοί συγγραφείς της αρχαιότητας αναφέρουν ότι το 983 µ.Χ. ο Βυζαντινός ναύαρχος Νικήτας Ωορυφάς πέρασε µέσα σε ένα βράδυ εκατό δρόµωνες, δηλαδή βυζαντινές τριήρεις, πλοία της εποχής!

Σύµφωνα µε γραπτές πηγές, ο δίολκος λειτουργούσε για τη µεταφορά των φορτίων και των εµπορικών και πολεµικών πλοίων µέχρι και τον 12ο αιώνα, όταν οι Νορµανδοί κατέστρεψαν την περιοχή, µαζί και τον δίολκο, ο οποίος καλύφθηκε από χώµα και ξεχάστηκε. Το 1956 περίπου, σε µια άσκηση που έκανε η Σχολή Μηχανικού, βρέθηκαν κάποια ευρήµατα και ο αείµνηστος αρχαιολόγος Νικόλαος Βερδελής επόπτευσε την όλη ανασκαφή. Σήµερα, δυστυχώς, διαφαίνεται µόνο η άνω επιφάνεια των δοµών του δίολκου, ενώ άλλο τµήµα του, περίπου 120 µέτρα, κοντά στο στόµιο της διώρυγας στον Κορινθιακό, έχει καταρρεύσει εξαιτίας της υποσκαφής του εδάφους, που προκαλείται από τους κυµατισµούς των διερχόµενων πλοίων. «Υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης του δίολκου, αν δεν ανακατασκευαστεί αυτό το τµήµα», τονίζει ο κύριος Παπαφωτίου.  

Είκοσι πέντε αιώνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1882, ξεκίνησε η διάνοιξη της διώρυγας, η οποία ολοκληρώθηκε το 1893. Η µελέτη του έργου έγινε από τον Ούγγρο Β. Gerfer, αρχιµηχανικό της ∆ιώρυγας Φραγκίσκου στην Ουγγαρία, και ελέγχθηκε από τον µηχανικό Daujats, αρχιµηχανικό της διώρυγας του Σουέζ. Έχει µήκος 6.343 µέτρα, από τα οποία τα 540 µ. είναι οι προλιµένες της Ποσειδωνίας και της Ισθµίας.  

Ο νεαρός Σταύρος Κεφαλάς ονειρεύεται τον τόπο του µε την αρχαία, εσωτερική του δύναµη εξελιγµένη, µέσα από καλλιέργεια και ήθος. Μας συνοδεύει σε έναν υπέροχο περίπατο κατά µήκος της διώρυγας, σε ένα παρθένο, άγονο τοπίο, το οποίο περνά από γερµανικά πολυβολεία. Σκηνικό που θα ενέπνεε τον Βιµ Βέντερς. Φαντάζοµαι τον χωµάτινο αυτό δρόµο, καθαρισµένο κι αξιοποιηµένο προσεκτικά µε µινιµαλιστική αισθητική, χωρίς ούτε ένα κτίσµα, µε φύλαξη για την προστασία των περιπατητών… Πόσο πλούτο κρύβει, και πόσο ακόµη µπορεί να προσδώσει...

Τα Ίσθµια και ο αρχαιολογικός χώρος της Ισθµίας

Στο Μουσείο της Ισθµίας ξεχωρίσαµε τα περίφηµα υαλοθετήµατα, καλλιτεχνικούς πίνακες του 375 µ.Χ. (και προδρόµους των βιτρό), που ανασύρθηκαν από το λιµάνι των Κεχριών (ή Κεγχρεών), αλλά και το µαρµάρινο περιρραντήριο του 7ου αιώνα π.Χ. – ένα τεράστιο δισκοπότηρο από τον Ναό του Ποσειδώνα. Τα ερείπια του τέµπλου του Ποσειδώνα, το στάδιο, το θέατρο, τα ρωµαϊκά λουτρά µε τις ψηφιδωτές αναπαραστάσεις των θαλάσσιων όντων και το Παλαιµόνιο, τόπος λατρείας του µικρού Παλαίµονα, προς τιµή του οποίου ο θείος του και βασιλιάς της Κορίνθου Σίσυφος καθιέρωσε τα Ίσθµια το 582 π.Χ., είναι οι θησαυροί του αρχαιολογικού χώρου της Ισθµίας, τους οποίους απολαµβάνει κανείς µε φόντο τα διυλιστήρια! Η ελληνική παράδοξη πραγµατικότητα...  

Τα Ίσθµια ήταν µουσικοί, ιππικοί και γυµναστικοί αγώνες, η τρίτη σε σπουδαιότητα αθλητική γιορτή της αρχαιότητας µετά τα Πύθια και, φυσικά, τα Ολύµπια. Ερχόταν κόσµος από τη Μασσαλία, τη Σικελία, τη Λιβύη. Οι νικητές στεφανώνονταν µε στεφάνι πεύκου κι αργότερα αγριοσέλινου. Αναφέρεται ότι η µοναδική φορά που βγήκε ο Σωκράτης από την Αθήνα ήταν για να παρακολουθήσει ως θεατής τα Ίσθµια, και πως ο νοµοθέτης των Αθηνών Σόλων είχε ορίσει βραβείο που αντιστοιχούσε σε 100 δραχµές για τους Αθηναίους που θα ανακηρύσσονταν νικητές σε αγωνίσµατα των Ισθµίων.

Στον οικισµό της Αρχαίας Κορίνθου

Ο γραφικός οικισµός της αρχαίας Κορίνθου, µε τους 3.000 κατοίκους, απλώνεται µέχρι την παραλία Λέχαιο. Η ενέργεια που αποπνέει ο ιστορικός αυτός τόπος, ο ναός του Απόλλωνα, το καταπληκτικό µουσείο και οι επισκέπτες του απ’ όλο τον κόσµο, τα περιποιηµένα µε µεράκι και πεζοδροµηµένα σοκάκια, οι ολάνθιστες αυλές των µονοκατοικιών και τα µαγειρεία µε µυρωδιές που ξυπνούν τις αισθήσεις, αποτελούν ευχάριστες εκπλήξεις για όποιον τον επισκεφτεί. Θα περιη-γηθούµε στον ναό του Απόλλωνα (δωρικού ρυθµού, 6ος αι. π.Χ.), στην αγορά µε το βήµα των αγορεύσεων, απ’ όπου ο απόστολος Παύλος απολογήθηκε προς τον Ρωµαίο ανθύπατο Γαλλίωνα το 51 µ.Χ.

Στο ανακαινισµένο µουσείο της αρχαίας Κορίνθου, εκθέµατα όπως οι περίφηµοι δίδυµοι κούροι της Κλένιας, τα εξαίρετης τέχνης αγάλµατα που κατασκευάστηκαν το 530-520 π.Χ. από παριανό µάρµαρο και κατασχέθηκαν µόλις το 2010 από τους αρχαιοκαπήλους, αλλά και τα ρωµαϊκά ψηφιδωτά, που το ένα αναπαριστά ένα βοσκό να παίζει τη φλογέρα του και το άλλο τον ∆ιόνυσο, καθώς και η µαρµάρινη κορινθιακή σφίγγα (6ος αι. π.Χ.) δεν µπορούν να αφήσουν ασυγκίνητο κανέναν επισκέπτη.

Ακροκόρινθος

Πίσω από την Κόρινθο, υψώνεται οχυρωµένη η ακρόπολή της, ο Ακροκόρινθος, ένα από τα µεγαλύτερα και παλαιότερα κάστρα της Πελοποννήσου. Θυµάµαι τον εαυτό µου µικρή να το ατενίζω µέσα από το αµάξι διασχίζοντας την εθνική οδό. Φάνταζε πελώριο, παραµυθένιο. Ένας τόπος τόσο κοντά στην Αθήνα περιµένει να µας αγκαλιάσει µε την ιστορία του, τη θέα, την ενέργεια και τους µύθους του.

Ένας επιβλητικός λόφος επάνω στον οποίο πρωτοχτίστηκε ο οικισµός Εφύρα –πριν από την εποχή του Περίανδρου– εξελίχθηκε στην πάµπλουτη Κόρινθο. Λόγω του λιµανιού της στο Λέχαιο και του δίολκου, που για τη διέλευση των πλοίων καταβάλλονταν διόδια, στην Κόρινθο υπήρχε άφθονος πλούτος. Στην Ιλιάδα του Οµήρου η πόλη αναφέρεται ως «αφνειός» (δηλαδή πλούσια) και δεν µπορούσε να κατοικήσει εκεί κάποιος φτωχός. Ο Ακροκόρινθος ήταν η οχυρωµένη ακρόπολη της αρχαίας και της µεσαιωνικής Κορίνθου. Άρχισε να χτίζεται στα προϊστορικά χρόνια, ενώ η πρώτη οχύρωση χρονολογείται στα τέλη του 7ου-6ου αι. π.Χ. Πολλά τµήµατα κλασικής τοιχοποιίας χρονολογούνται στον 4ο αι. π.Χ., ενώ το 338 π.Χ. περνά στην κατοχή των Μακεδόνων, τους οποίους εκδίωξε ο Άρατος, και η πόλη έγινε µέλος της Αχαϊκής Συµπολιτείας. Έναν αιώνα µετά την καταστροφή του από τον Λεύκιο Μόµµιο το 146 π.Χ., το τείχος ανοικοδοµείται µε το προϋπάρχον αρχαίο υλικό από τον Ιούλιο Καίσαρα το 44 π.Χ. Ακολούθησαν επισκευές στα χρόνια του Ιουστινιανού, τον 6ο αι. µ.Χ., καθώς και προσθήκες νέων οχυρών κατά την πρωτοβυζαντινή και τη µεσοβυζαντινή περίοδο, έως τον 12ο αι. Μέσα στον περίβολο των τειχών είχε κτιστεί ο ναός της ένοπλης Αφροδίτης, όπου οι ιέρειες της θεάς ασκούσαν το αρχαιότερο επάγγελµα, την ιερά πορνεία.

Η είσοδος στο κάστρο σήµερα γίνεται από τη δυτική του πλευρά, ενώ στους προϊστορικούς χρόνους ήταν τοποθετηµένη βορειοδυτικά. Απέναντι από την κορυφή του Ακροκορίνθου αγναντεύουµε το Πεντεσκούφι. Ήταν το προπύργιο του κάστρου που έχτισαν οι Φράγκοι για να επιτίθενται στον Ακροκόρινθο. Το 1208, σε µια πολιορκία από τους Φράγκους εισβολείς, ο άρχοντας της καστροπολιτείας Λέων Σγουρός, εγκαταλειµµένος από τις στρατιωτικές δυνάµεις, αυτοκτόνησε έφιππος: ∆ένοντας τα µάτια του αγαπηµένου του αλόγου και ανοίγοντας µια θύρα στο τείχος, έπεσε στον γκρεµό περνώντας στην ιστορία ως ανυπότακτος.

Το κάστρο πάντα κατοικούνταν. Το 1210 οι Φράγκοι κατέλαβαν την περιοχή της Κορίνθου, οπότε έπεσε στα χέρια του δεσπότη της ηπείρου Μιχαήλ Α΄, ενώ το 1458 το καταλαµβάνει ο Μωάµεθ Β’. Το 1687 περνά στα χέρια των Ενετών και το 1715 ξαναπερνά στους Τούρκους. Εδώ έχτισε πλούσιο σαράι και κατοίκησε ο Κιαµήλ µπέης µαζί µε επιτελείς, οικογένειες, γυναικόπαιδα και χαρέµια. Ήταν ο τελευταίος της Κορίνθου. Στις 14 Ιανουαρίου 1822, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ως µέγας στρατηλάτης αλλά και ανθρωπιστής που ήταν, ελευθερώνει τον Ακροκόρινθο, συνάπτοντας συµφωνία µε τον µπέη ότι θα τους αφήσει όλους να αποχωρήσουν ασφαλείς από το κάστρο, προς τη Ρούµελη. Ήταν η πρώτη φορά που κυµάτισε η γαλανόλευκη επί Τουρκοκρατίας. «Χαλάλι σας, χαλάλι σας!» αναφώνησε ο Ασλάν µπέης, επικεφαλής φρούραρχος των Τούρκων αγάδων, στα ελληνικά στρατιωτικά σώµατα, αφηγείται ο Γέρος του Μοριά. Ο Κολοκοτρώνης σταύρωσε τρεις φορές το πάνω µέρος της πύλης µε την ελληνική σηµαία και βροντοφώναξε: «Εµπάτε, Έλληνες!». Στο εσωτερικό του κάστρου, σώζονται σήµερα ερείπια ναών από µεταγενέστερες περιόδους κατοίκησης, όπως είναι ο ναός του Αγίου ∆ηµητρίου, καθώς και κρήνες, υπόγεια βυζαντινή δεξαµενή, τζαµιά µε µιναρέ κ.ά.

Λιµάνι αρχαίων Κεχρεών

Περίπου 12 χλµ. ανατολικά του Ακροκορίνθου, στον δρόµο που οδηγεί από τον Ισθµό στην Επίδαυρο, βρίσκεται ο ήσυχος οικισµός των Κεχριών (ή Κεγχρεών). Κατά µήκος του οικισµού τους, απλώνεται µια πελώρια αµµουδερή παραλία, που αποτελεί για πολλούς την οµορφότερη του Αργοσαρωνικού. Στον παραθεριστικό τόπο του ∆ηµήτρη Λιαντίνη, αξίζει κανείς να επισκεφτεί το νεκροταφείο του οικισµού, όπου βρίσκεται ο τάφος του µεγάλου Έλληνα φιλοσόφου.  Στο λιµάνι των αρχαίων Κεγχρεών, τα ερείπια σαν να αναδύονται από τη θάλασσα. Αποτέλεσε το δεύτερο εµπορικό λιµάνι της πόλης µετά το Λέχαιο στα δυτικά – τα ερείπια του οποίου είναι σήµερα καταβυθισµένα. Υπήρξε ένα από τα γνωστότερα λιµάνια του αρχαίου κόσµου και ξεκίνησε να οικοδοµείται περίπου µαζί µε την Αρχαία Κόρινθο, παρακµάζοντας πλήρως µαζί µε την καταστροφή της, το 146 π.Χ. Ο καινούργιος λιµένας δηµιουργήθηκε εκ νέου πιθανότατα στα χρόνια του αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου (27 π.Χ. - 14 µ.Χ.) και σύντοµα γνώρισε µεγάλη άνθηση. Από το λιµάνι αυτό αναχώρησε για την Έφεσο το 51 µ.Χ. ο απόστολος Παύλος. Το 1976 ανασκαφές έφεραν στο φως ερείπια ναών αφιερωµένων στην Αφροδίτη και την Ίσιδα, καθώς και παλαιοχριστιανικούς ναούς.

Στη θέση «Ράχη Κουτσογκίλλα», σε απόσταση περίπου 70 µ. βόρεια του λιµανιού και σε επαφή µε αυτό, θα δει κανείς το µεγαλύτερο από τα ρωµαϊκά νεκροταφεία των Κεχριών. Πρόκειται για ένα καταπληκτικό ταφικό σύµπλεγµα µε διαδρόµους και τοξοειδή αρκοσόλια, για την είσοδο των νεκρών. Οι υπόγειοι θαλαµωτοί τύµβοι, µεγάλο µέρος του ζωγραφικού διακόσµου των οποίων σώζεται, µοιάζουν µε µικρότερων διαστάσεων µυκηναϊκούς τάφους.

Απ’ το Λουτράκι ως το Ηραίο

«Θερµά» λεγόταν κάποτε το Λουτράκι, η αρχαία πόλη µε προστάτιδα την Άρτεµη Θερµία. Τα θαυµατουργά λουτρά, όπως αναφέρει στο έργο του Ελληνικά (ΙV) o Ξενοφώντας, τα επισκέπτονταν οι στρατιώτες Σπαρτιάτες µετά τις µάχες για ξεκούραση, αναζωογόνηση και επούλωση των πληγών τους. Πάντοτε θεραπευτικός σταθµός και κοιτίδα του θερµαλισµού µε τα υπερσύγχρονα σπα µε τα τζακούζι, όπου ρέει το ιαµατικό νερό. Αξίζει µια διανυκτέρευση στη λουτρόπολη µε τη ρετρό αίγλη για χαλάρωση πλάι στο κύµα.

Όµως το Λουτράκι δεν τελειώνει εδώ. Στη λίµνη Ηραίου ή Βουλιαγµένης, λίγα χιλιόµετρα βορειοδυτικά του οικισµού, σώζονται τα ερείπια του περίφηµου ιερού της Ήρας, που προβάλλουν επάνω σχεδόν στη θάλασσα, καθώς παίρνεις το µονοπάτι στα αριστερά και ανηφορίζεις το ύψωµα που οδηγεί στον φάρο του ακρωτηρίου Μελαγκάβι ή Περαχώρας, από τους µεγαλύτερους φάρους του Κορινθιακού. Ο τόπος αποπνέει γαλήνη και ιερότητα, και αποτέλεσε στο παρελθόν ένα ακόµη λιµάνι των Κορινθίων, που το χρησιµοποιούσαν για να ελέγχουν την κίνηση του Κορινθιακού. Υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήµατα δύο ιερών, αφιερωµένων στην Ήρα Ακραία και στην Ήρα Λιµενία. Το 800 π.Χ. οικοδοµείται ο πρώτος αψιδωτός ναός της Ήρας, ο οποίος δεν σώζεται. Τον 6ο αιώνα ανεγείρεται δυτικότερα δωρικός ναός της θεάς και βωµός µε γλυπτό διάκοσµο στον οποίο κατέφυγε η Μήδεια για να φονεύσει τα παιδιά της. ∆υτικότερα, κοντά στον ναό, βρέθηκε χώρος που µοιάζει µε αγορά και είχε θρησκευτική και εµπορική χρήση, κάτι σαν σηµερινό πανηγύρι.  

Με έναν τελευταίο παραλιακό περίπατο από το Λουτράκι καταλήγουµε στον Ισθµό, όπου απολαµβάνουµε τη φωτισµένη διώρυγα να «κρέµεται» πανοραµικά κάτω από τα πόδια µας. Αναλογίζοµαι τη δύναµη, την ενέργεια και τη νοσταλγικότητα του τόπου. «Ο Ισθµός, παιδί µου, απεικονίζεται µε τη µορφή θεϊκής οντότητας που ξαπλώνει ολόκληρη στο έδαφος και η φύση τής έχει ορίσει να κείτεται ανάµεσα στο Αιγαίο και στην Αδριατική σαν γέφυρα που ενώνει τα δύο πελάγη...» λέει ο κύριος Παπαφωτίου, καθώς µας δείχνει στο βιβλίο του φωτογραφίες των τοπικών νοµισµάτων της Αρχαίας Κορίνθου.

Στον οικισµό της Αρχαίας Κορίνθου, η κουζίνα του Βασίλη Μαρίνου µε θέα το αρχαίο λιµάνι και τον Κορινθιακό, τη θαλπωρή τζακιού και παραδοσιακές ελληνικές γεύσεις όπως γιουβετσάκι, λαχανοντολµάδες, σουντζουκοκεφτέδες, κόκορα µε µακαρόνια, γιαουρτλού κεµπάµπ, παπουτσάκια κι επιδόρπιο µπακλαβά, γλυκό του κουταλιού περγαµόντο µε γιαουρτάκι, καρυδόπιτα και πολλά ακόµη, αποτελεί ευχάριστη έκπληξη. ∆ιαθέτει και δωµάτια για φιλοξενία (τηλ. 27410 31130).

Στη «Στρούγκα» στο Λουτράκι, µε θέα το πέλαγος και την Κόρινθο, οι καλοφαγάδες απολαµβάνουν κοκορέτσι, γουρουνόπουλο, παϊδάκια αρνίσια, µοσχαράκι κοκκινιστό, γίδα σούπα, αρνάκι φρικασέ και πολλά ακόµη καλούδια (Λ. Ποσειδώνος 69, τηλ. 27440 65747).

Καφές ψηµένος στη χόβολη, κρεµ µπριλέ, πρωινά, βελγικές βάφλες, εκµέκ, κανταΐφι και σουφλέ σοκολάτας θα απολαύσετε στο «∆ηµαρχείο» στο Λουτράκι µαζί µε πιάτα ηµέρας, όπως χειροποίητο ριζότο µε γαρίδες, και συνοδεία εξαιρετικών κρασιών, σε ένα νεοκλασικού ύφους περιβάλλον µε τοιχογραφίες εµπνευσµένες από την ξεχασµένη παράδοση της Σµύρνης (Ελ. Βενιζέλου 49, τηλ. 27440 66288).

Στο Ηραίο αξίζει να µείνετε στα µπαγκαλόουζ Mantas Βay Apartments (τηλ. 27410 91220) και να γευµατίσετε στις ψαροταβέρνες περιµετρικά της λίµνης.

Τα σηµαντικότερα δρώµενα, σεµινάρια, παραστάσεις και τοπικές γιορτές, από καραόκε µέχρι και κρητικές βραδιές, αλλά και εξορµήσεις, πεζοπορίες, ξεναγήσεις για ενήλικες και για παιδιά µε καθηµερινή ενηµέρωση στο: www.corinthia.events