Καλαμάτα Πόλη να ζεις
4.3/5 κατάταξη (6 ψήφοι)
κέιμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου

Εμπρός της οι ομορφιές της θάλασσας, πίσω της οι χάρες του βουνού. Στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, σε θέση άκρως προνομιακή, μια ανάσα από τον θρυλικό Ταΰγετο και τη φημισμένη Μάνη, η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Πελοποννήσου παρά τις φυσικές ομορφιές και την πλούσια ιστορία της δεν αρκέστηκε αποκλειστικά εκεί. Έχει το βλέμμα της στραμμένο στο μέλλον. Όπου μέλλον, σημειώσατε πολιτισμός.


Πρωτεύουσα πολιτισμού

Γνωστή από τα ομηρικά έπη ως ‘Φαρές’ μέσα στα χρόνια η Καλαμάτα γνωρίζει πολλούς κατακτητές˙ Βυζαντινούς, Φράγκους, Οθωμανούς, Ενετούς. Επιβιώνει από πολλές επιδρομές αλλά και δύο μεγάλους, καταστροφικούς σεισμούς (1886 και 1986). Περίφημη για τις μεταξουργίες της, τα σύκα, τις ελιές και τους κάμπους με τα πορτοκάλια. Εξέχουσα θέση στην ιστορία της αποτελεί η 23η Μαρτίου που σηματοδοτεί την έναρξη της ελληνικής επανάστασης. Ας σταθούμε όμως στο παρόν. Τι είναι αυτό που σε κερδίζει άμεσα στην Καλαμάτα; Όλα αυτά που θα μπορούσαν να περιγράψουν τον πολιτισμό μιας σύγχρονης πρωτεύουσας. Μια πόλη άκρως φιλική και πεντακάθαρη, σχεδόν ολόκληρη πεζοδρομημένη, τόσο στο ιστορικό της κέντρο, όσο και στην κεντρική εμπορική της αγορά˙ γεμάτη από άνετους πεζόδρομους, ποδηλατόδρομους, ειδικές διαδρομές για τους τυφλούς και  διευκολύνσεις για τα άτομα με ειδικές ικανότητες. Μια παραλιακή πόλη 60.000 κατοίκων, απλωμένη στις όχθες του Νέδοντα, με ωραία ρυμοτόμηση,  πλατείες και διατηρητέα νεοκλασικά, χωρίς κίνηση και άνετη πρόσβαση σε πάρκινγκ. Μια πόλη που σέβεται και αναδεικνύει το παρελθόν της δημιουργώντας συνεχώς προοπτικές ανάπτυξης. Μέσα από διεθνούς φήμης φεστιβάλ, ενεργούς πολιτιστικούς συλλόγους, κοινωφελείς επιχειρήσεις, δημόσια πολιτισμικά αγαθά: ΔΗΠΕΘΕ, δημοτικά ωδεία και σχολές χορού, εικαστικά εργαστήρια, μουσεία, πινακοθήκες. Ολόκληρη η πλούσια κληρονομιά της, ουσιαστικά αξιοποιημένη με γνώμονα τη δημιουργία. Γεμάτη από νέους που μένουν γιατί δεν έχουν κανένα λόγο να πάνε αλλού...

Από την Πριγκηπέσα Ιζαμπώ στα διεθνή φεστιβάλ

Η περιπλάνηση στους δρόμους και τα αξιοθέατα της πόλης μπορεί να ξεκινήσει από το φράγκικο Κάστρο των Βιλεαρδουίνων. Χτισμένο τον 13ο αιώνα, είναι πολλοί οι κατακτητές που άφησαν το σημάδι τους επάνω του. Στη θολωτή είσοδο της κεντρικής του πύλης διακρίνεται ακόμη ανάγλυφος ο λέοντας, έμβλημα των Ενετών. Μέσα στα τείχη του έζησε η πριγκηπέσα Ιζαμπώ, ηρωίδα του Άγγελου Τερζάκη στο ομώνυμο ιπποτικό μυθιστόρημα. Ζωντανή κοιτίδα πολιτισμού σήμερα, στο σύγχρονο αμφιθέατρο που κατασκευάστηκε στο νότιο άκρο του, φιλοξενείται μεταξύ άλλων το διεθνές φεστιβάλ χορού της Καλαμάτας. Με αφετηρία το 1995, ο κορυφαίος αυτός θεσμός έμελλε να ξεπεράσει τα τοπικά σύνορα προσελκύοντας κάθε Ιούλη  χιλιάδες επισκέπτες από ολόκληρη τη χώρα. Για το σκοπό αυτό μάλιστα εγκαινιάστηκε πέρσι το νέο Μέγαρο Χορού της πόλης, με την εντυπωσιακή κεντρική του αίθουσα να κλέβει την παράσταση.Το κάστρο, που στο εσωτερικό του φιλοξενεί το ναό του Αγίου Δημητρίου, είναι επισκέψιμο για το κοινό. Πέρα από τα τείχη του απολαμβάνεις πανοραμικά την παλιά πόλη της Καλαμάτας που απλώνεται γύρω του. Εδώ χτυπά η καρδιά του ιστορικού της κέντρου, με τα γραφικά στενά και τα σπίτια με τα κεραμίδια. Περιπλανώμενος στα στενά παράπλευρα του κάστρου αντικρίζει κανείς διάσπαρτα εκκλησάκια της εποχής της ενετοκρατίας, την Αγία Κυριακή, τον  Άγιο Γιώργη -παλιό μητροπολιτικό ναό της πόλης- αλλά και τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, έναν σπηλαιώδη ναό με απομεινάρια τοιχογραφιών των υστεροβυζαντινών χρόνων. Πίσω από τον Άγιο Γιώργη μπορείτε να επισκεφθείτε το στρατιωτικό μουσείο της Καλαμάτας που προσφέρει περιήγηση στους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας μας.

Παναγιά η «Καλομάτα»

Στην πλατεία της Υπαπαντής με τον ομώνυμο εντυπωσιακό καθεδρικό, το βλέμμα κλέβουν τα δύο μεγαλοπρεπή καμπαναριά και ο θολωτός τρούλος. Στο εσωτερικό του ναού το περίτεχνο τέμπλο που έμεινε ανέπαφο κατά το μεγάλο σεισμό του ‘86. Μετά από πολλές βεβηλώσεις και φυσικές καταστροφές, ο σημερινός ναός θεμελιώθηκε τελικά το 1860 στη θέση του αρχικού, που πιθανότατα καταστράφηκε από επιδρομές το 1770. Σύμφωνα με την παράδοση στην τοποθεσία ετούτη βρέθηκε ύστερα από όνειρο η εικόνα της Παναγιάς της «Καλομάτας» που φημολογείται ότι έδωσε το όνομά της στην πόλη. Δύο του Φλεβάρη, στην γιορτή της Υπαπαντής πλήθος κόσμου επισκέπτεται για προσκύνημα το ναό σε μια μεγαλοπρεπή γιορτή που διαρκεί 14 μέρες.

Μαντήλι καλαματιανό

Πολύ κοντά στην Υπαπαντή επισκεφθήκαμε την ιστορική Μονή Καλογραίων. Ένα γυναικείο μοναστήρι που αριθμεί 20 περίπου μοναχές. Από την αρχή της ίδρυσής της η Μονή καταπιάστηκε με την παραγωγή και την κατεργασία μεταξιού ενώ μέχρι σήμερα και παρά τις δυσκολίες, στους αργαλειούς της εξακολουθούν να υφαίνονται τα ολομέταξα καλαματιανά μαντήλια. Γιατί αξίζει κανείς να την επισκεφθεί; Για τη φιλοξενία και την  προσωπικότητα των μοναχών που έχουν όλη την καλή διάθεση να σας ξεναγήσουν στη Μονή, και ένα μοναδικό τρόπο να σε κερδίζουν.  Δυτικά της Υπαπαντής θα δείτε το διατηρητέο αρχοντικό της οικογένειας Κυριάκου που φιλοξενεί το Ιστορικό και Λαογραφικό μουσείο της πόλης. Ένα ταξίδι στις αρχές του προηγούμενου αιώνα με αντικείμενα από την αγροτική και την αστική ζωή των κατοίκων, δείγματα λαϊκής και εκκλησιαστικής τέχνης και ένα ολόκληρο παραδοσιακό καφενείο. Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε το δεύτερο όροφο του μουσείου, όπου θα έχετε τη μοναδική ευκαιρία να  έρθετε σε επαφή με τη διαδρομή του τυπογραφικού μέσου.  Βρίσκεστε άλλωστε στον τόπο όπου λειτούργησε το πρώτο τυπογραφείο της απελευθερωμένης Ελλάδας. Ένα τετράγωνο πιο κάτω μπορείτε να επισκεφθείτε τη δημοτική πινακοθήκη της πόλης. Πέρα από τη μόνιμη συλλογή, που προέκυψε από δωρεές καλλιτεχνών μετά το σεισμό,  είναι πολύ πιθανό να πετύχετε και κάποια περιοδική έκθεση.

23ης Μαρτίου

Κατηφορίζοντας νότια, η οδός Υπαπαντής θα μας φέρει στην ιστορική πλατεία της 23ης Μαρτίου. Εδώ που ο Κολοκοτρώνης, ο Μαυρομιχάλης και οι άλλοι οπλαρχηγοί κήρυξαν την έναρξη του αγώνα κατά της μακραίωνης Τουρκοκρατίας. Στην καρδιά της πλατείας, το εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων. Σήμα κατατεθέν της πόλης, ίσως σας φέρει στο νου την εποχή των δραχμών, τότε που διακοσμούσε το χαρτονόμισμα των πέντε χιλιάδων. Με την αρχιτεκτονική του να αποτελεί μίξη δύο οικοδομικών φάσεων μπορεί να πει κανείς πως πρόκειται για δυο «συγκολλημένες» εκκλησίες. Ο αρχικός ναός χρονολογείται από το 12ο αιώνα  και δέχτηκε καθαιρέσεις και προσθήκες αργότερα, την εποχή της Β’ Ενετοκρατίας (18ος αιώνας). Ο σεισμός του ’86 προκάλεσε τεράστιες φθορές στο ναό. Όμως οι εργασίες αναστύλωσης  έφεραν στο φως  εκπληκτικές σωζόμενες τοιχογραφίες του 14ου αιώνα που είχαν επικαλυφθεί με ασβέστη εξαιτίας παλαιότερου σεισμού. Απέναντι από την εκκλησία, το αρχαιολογικό μουσείο της πόλης, στη θέση της παλιάς δημοτικής αγοράς, παρουσιάζει τις αρχαιότητες της Μεσσηνίας από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι και τη Βυζαντινή εποχή. Αποτελούμενο από τέσσερις γεωγραφικές ενότητες, σκιαγραφεί το προϊστορικό, το μυκηναϊκό και το φράγκικο παρελθόν της Καλαμάτας. Εξέχουσα θέση καταλαμβάνουν τα ευρήματα  της αρχαίας Μεσσήνης, της Πυλίας και του μυκηναϊκού πολιτισμού της Τριφυλίας. Από τα εντυπωσιακότερα εκθέματα του μουσείου είναι το υστερορωμαϊκό δάπεδο από το Χαροκοπιό της Κορώνης.

Καλαμών …γεύσεις

Τα στενά γύρω από την πλατεία σφύζουν κυριολεκτικά από ζωή. Βρισκόμαστε στη λεγόμενη συνοικία των «παπλωματάδικων», που σήμερα είναι γεμάτη από πεζοδρομημένα σοκάκια και πλατείες με προσεγμένα καφέ, μπαρ, ουζερί και παραδοσιακά καταστήματα …με άποψη. Από εδώ θα βρείτε και θα προμηθευτείτε μια ατέλειωτη λίστα από ντόπια προϊόντα˙ από το φημισμένο ελαιόλαδο και τις ελιές καλαμών, το μέλι και το διάσημο καλαματιανό παστέλι, μέχρι ούζο και τσίπουρο από τις ντόπιες ποτοποιίες, κρασί, παστό και ζυμαρικά, καλαματιανές τσαπέλες, γλυκά και μαρμελάδες. Τα φημισμένα προϊόντα της Καλαμάτας παράγονται κι επεξεργάζονται στον τόπο παραγωγής τους και με καινοτόμα προώθηση βρίσκουν στις διεθνείς αγορές τη θέση που τους αρμόζει. Από αυτά που μας εντυπωσίασαν ήταν το τυποποιημένο ελαιόλαδο αρωματισμένο με φυσικά έλαια που βρήκαμε σε τέσσερις εκδοχές: τριαντάφυλλο, πορτοκάλι, τρούφα και καυτερή πιπεριά. Δίπλες και παραδοσιακά λαλάγγια (τραγανά λαδοκούλουρα τηγανισμένα σε άφθονο ελαιόλαδο) πωλούνται σε όλους τους γειτονικούς φούρνους. Στις ταβέρνες της πόλης θα δοκιμάσετε σφέλα και ταλαγάνι, ντόπια λουκάνικα με πορτοκάλι, καγιανά με παστό, μουφλόν (άγριο πρόβατο) και αγριοκάτσικο Ταϋγέτου.

Νεοκλασικισμός και σύγχρονη τέχνη

Η οδός Αριστομένους, με τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά και τα πεζοδρομημένα σοκάκια, διασχίζει ολόκληρη την πόλη συνδέοντας ουσιαστικά το ιστορικό κέντρο με το λιμάνι της Καλαμάτας. Είναι ο κεντρικότερος δρόμος της πόλης όπου χτυπά η καρδιά της εμπορικής της δραστηριότητας. Θα κάνετε τις αγορές σας στο πλήθος των καταστημάτων, θα απολαύσετε τον καφέ σας στις ιστορικές στοές Λόντου και Βαρβούτση και θα «χορτάσει» το μάτι σας από σπουδαία δείγματα νεοκλασικισμού, από αυτά που δυστυχώς συνηθίζουμε να προσπερνάμε χωρίς να δίνουμε την πρέπουσα σημασία. Τί στ’ αλήθεια να πρωτοθαυμάσεις. Τη «γαλάζια» εκκλησιά του Αγίου Νικολάου (1860), το θαυμάσιο κτίριο του Δημαρχείου (1890), το κομψό τετραώροφο REX (1899), την παλιά Τράπεζα της Ελλάδος (1890), το Ζουμπούλειο μέγαρο (1905), το Πνευματικό Κέντρο (1890-1910)… Το τελευταίο φιλοξενεί μεταξύ άλλων την πινακοθήκη σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Αν σας ενδιαφέρει η ζωγραφική μια επίσκεψη εδώ απλώς ...επιβάλλεται. Σας περιμένει μια ξενάγηση στην τέχνη του 20ου αιώνα μέσα από το βλέμμα φημισμένων ζωγράφων της γενιάς του μεσοπολέμου και μεταγενέστερων καλλιτεχνών. Τσαρούχης, Γύζης, Εγγονόπουλος, Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Φασιανός, Μυταράς, Ζογγολόπουλος, Γαΐτης, Χαλεπάς είναι μόνο μερικά από τα ονόματα που πρωταγωνιστούν στη συλλογή. Η οδός Ιατροπούλου, ένας ακόμη πεζόδρομος γεμάτος από καφέ και μπαράκια αποτελεί το νέο στέκι της νεολαίας. Λίγο πιο κάτω ο σιδηροδρομικός σταθμός με τις κεραμοσκεπές είναι ένα ακόμη δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής.

Τα "Ψαράκια"της πλατείας

Κάπως έτσι φτάνουμε στα «Ψαράκια», το κέντρο της σύγχρονης πόλης της Καλαμάτας. Μια επιμήκης, εντυπωσιακή πλατεία με καταπράσινες γωνιές, παγκάκια, συντριβάνι και τα θεόρατα αγάλματα των αγωνιστών του ‘21 να αιχμαλωτίζουν το βλέμμα. Στη βορινή πλευρά της βρίσκεις πλήθος από ζαχαροπλαστεία, καταστήματα και διαμορφωμένες γωνιές με τα σύγχρονα μνημεία της πόλης.  Ξεχωρίσαμε το μνημείο - αναφορά στην επιστολή του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, που στάλθηκε δυο μέρες μετά την απελευθέρωση της πόλης (25η Μαρτίου ’21) αποτελώντας ουσιαστικά την προκήρυξη των επαναστατημένων Ελλήνων προς τις ευρωπαϊκές αυλές. Συγκινητικότατο και το μνημείο του σεισμού του ’86 με ανάγλυφα τα πρωτοσέλιδα των τότε εφημερίδων. Διαβάζω:  50.000 σεισμοπαθείς, 20 νεκροί, 9 αγνοούμενοί, 300 τραυματίες, χιλιάδες ακατάλληλα και ακατοίκητα σπίτια. Είναι αδύνατο να μη σκεφτείς πώς μία πόλη ξαναγεννήθηκε –και μάλιστα τόσο σύντομα- μέσα από τα ίδια της τα ερείπια αποτελώντας σήμερα πρότυπο από πολλές απόψεις.

Στα λιμάνια, στους σταθμούς, στην αγορά…

Ο δρόμος νότια της πλατείας καταλήγει στο πάρκο των σιδηροδρόμων. Ένα πρότυπο θεματικό πάρκο γεμάτο από κήπους, λιμνούλες και διαμορφωμένους χώρους αναψυχής. Θα έχετε τη μοναδική ευκαιρία να δείτε από κοντά δεκάδες ατμάμαξες, τιμονιέρες, γερανούς, φορτηγά και επιβατηγά βαγόνια του προηγούμενου αιώνα. Τίποτα δεν μένει αναξιοποίητο σ’ αυτήν την πόλη. Όπως θα παρατηρήσετε μέσα σε πολλά από τα βαγόνια στεγάζονται πολιτιστικοί σύλλογοι του τόπου. Στο πάρκο βρίσκεται και η προτομή της ποιήτριας Μαρίας Πολυδούρη που γεννήθηκε και έζησε στην Καλαμάτα. Ο δρόμος καταλήγει στη «ντουάνα», την προκυμαία του λιμανιού με το τελωνείο, τα εγκαταλελειμμένα κτίρια των παλιών μύλων και ‘κείνη την αύρα της νοσταλγίας. Δυτικά του λιμανιού η μαρίνα με τα ιστιοπλοϊκά και η λεγόμενη «δυτική ακτή» με τις ψαρόβαρκες και τα αμέτρητα ουζερί που επιλέγουν οι απανταχού …καλοφαγάδες. Ψάρεμα στο λιμάνι κι ηλιοβασιλέματα στις εκβολές του Νέδοντα. Περίπατοι και ποδηλατάδες κατά μήκος της ακτής που οδηγεί στις Κιτριές. Το καλοκαίρι στις πλαζ της ανατολικής ακτής συμβαίνει το αδιαχώρητο. Εμάς - και παρά τις βροχερές μέρες- ήταν η διακριτική γοητεία του χειμώνα που τελικά μας κέρδισε.

"Σαν πας στην Καλαμάτα"…

δεν θα βαρεθείς ποτέ. Όπου κι αν γυρίσεις το βλέμμα σου όλο και κάτι συμβαίνει: Πανόραμα Ντοκιμαντέρ, φεστιβάλ βιντεοτέχνης,  θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις, μουσικές, παρουσιάσεις βιβλίων. Δραστηριότητες μέσα από την κινηματογραφική και τη φωτογραφική λέσχη, τα καλλιτεχνικά στέκια, τις γκαλερί. Παντού νεολαία, κόσμος, ζωή. Αμέτρητες επιλογές διασκέδασης για όλα τα γούστα. Τα πάντα είναι στα πόδια σου. Βουνό και θάλασσα, παράδοση και μοντερνισμός -ποιότητα ζωής. …Και οι πρωτοβουλίες συνεχίζονται. Ήδη έχουν ξεκινήσει οι εργασίες πεζοδρόμησης και του υπόλοιπου κομματιού της πόλης -από το λιμάνι ως το ιστορικό κέντρο- σε μια διαδρομή που θα περνά τους επισκέπτες απ’ όλα τα σημεία ενδιαφέροντος. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Καλαμάτα διεκδικεί την υποψηφιότητα  για Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης το 2021. Της ευχόμαστε ολόψυχα καλή επιτυχία. Επειδή το αξίζει.

Χάρτης