Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Κυπαρισσία Η ωραία της Δύσης
5.0/5 κατάταξη (7 ψήφοι)
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου

Φροντισμένοι ελαιώνες, παράκτια πευκοδάση κι αμμουδιές στο τιρκουάζ του πελάγους. Λιθόκτιστα καλντερίμια σ’ ανεβάζουν σε κάστρα και πλατείες πεντάμορφες – γεμάτες κρήνες, πλατάνια και τ’ άσβεστα σημάδια μιας ιστορίας μακραίωνης. Στο φως της δύσης αγναντεύουν αμφιθεατρικά τα πέτρινα κεραμιδόσπιτα, τον απέραντο κάμπο, τις θάλασσες του Ιονίου... Από εκεί ψηλά, ως άλλος Κλεμανσό, ίσως αντικρίσεις κι εσύ το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα των ταξιδιών σου...

Θαρρείς πως εδώ ο θεός δεν τσιγκουνεύτηκε. Ξόδεψε ολόκληρη την παλέτα των χρωμάτων του για να ζωγραφίσει έναν από τους ωραιότερους καμβάδες της φύσης. Τόπος πλούσιος κι ευλογημένος, προικισμένος με όλα τα καλούδια μιας γης εύφορης, πλανεύτρας, συνάντησε τον άνθρωπο που κλήθηκε να γράψει επάνω του την ιστορία, να σμιλέψει με τον καιρό ετούτο το μαγευτικό τοπίο...

«Αρκαδιά» η κυπαρισσένια…

«Απειρόφρονη και απειρόκαλη», όπως χαρακτηριστικά την αποκαλεί ο Στάθης Παρασκευόπουλος στα βιβλία του, η ιστορία της χάνεται στα βάθη των αιώνων. Από το 5000 π.Χ. στην ίδια θέση, η Κυπαρισσία αναφέρεται από τον Όμηρο ανάμεσα στις πόλεις της Πελοποννήσου που συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο. Το 455 π.Χ., έπειτα από ένα μεγάλο σεισμό, πολλοί Κυπαρισσιώτες φτάνουν στη Μεσσήνη της Κάτω Ιταλίας όπου οικοδομούν πόλη με την ονομασία Θουρία και δίνουν στις βρύσες της ονόματα από τον τόπο τους: Θουρία και Διονυσιάδα από τη Διονυσιάδα πηγή που αναφέρει ο περιηγητής Παυσανίας στη θέση του σημερινού σιδηροδρομικού σταθμού, κοντά στην ακτή του Αϊ-Λαγούδη. Στην ίδια θέση αναφέρεται και η ύπαρξη ναού του Δαφνίου Απόλλωνα. Το 1926 βρέθηκε στην περιοχή ανατολικά του σταθμού μαρμάρινη κεφαλή που αποδίδεται στο θεό Απόλλωνα ή Διόνυσο, και χρονολογήθηκε από τον 4ο αι. π.Χ., την εποχή δηλαδή της μεγάλης ακμής της πόλης. Ήταν το 369 π.Χ., όταν ο Επαμεινώνδας καταφθάνει από τη Θήβα προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα εύφορα εδάφη της. Την οχυρώνει και ιδρύει εδώ το επίνειο της Αρχαίας Μεσσήνης, που αναδεικνύεται σε σπουδαίο λιμάνι της περιοχής.Κατά τον 10ο αιώνα, εγκαταστάθηκαν στην πόλη πολλοί Αρκάδες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Τότε πρωτοσυναντάμε και την ονομασία Αρκαδιά. Την ίδια περίοδο, στη θέση της αρχαίας ακρόπολης κατασκευάστηκε το βυζαντινό φρούριο που τον 13ο αιώνα ανακατασκευάστηκε από τους Φράγκους. Κατά τον 18ο αιώνα η Κυπαρισσία αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες πόλεις και λιμάνια της Πελοποννήσου. Φημιζόταν μάλιστα για το εξαιρετικό μετάξι της, που το εξήγαγε μέχρι την Τραπεζούντα, και λέγεται πως ξεπερνούσε σε ποιότητα ακόμη κι αυτό των Ινδιών. Η ονομασία Αρκαδιά την συντροφεύει μέχρι την απελευθέρωση της πόλης, οπότε ο Όθωνας θα της δώσει ξανά την πρώτη ονομασία της.Η «διπλή πολιτεία» κατά τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο είναι σήμερα μια πόλη 8.000 κατοίκων, γεμάτη ελαιώνες, αμέτρητα κυπαρίσσια και κατάφυτους κάμπους, που απλώνεται από τις θάλασσες του Κυπαρισσιακού κόλπου μέχρι τους πρόποδες του όρους Ψυχρό ή Αιγάλεω. Η Άνω Πόλη, πρώτος και διατηρητέος σήμερα οικισμός της Κυπαρισσίας, ξεκίνησε γύρω στο 1880 να κατεβαίνει σταδιακά προς τη θάλασσα, όπου και δημιουργήθηκε η σύγχρονη όψη της Κυπαρισσίας, με την όμορφη ρυμοτόμηση, την πλούσια εμπορική ζωή και τις αμμουδιές του Κυπαρισσιακού στα πόδια της.


Σαν ζωγραφιά

Ανηφορίζουμε στα στενά του διατηρητέου οικισμού, που είναι το κόσμημα της Κυπαρισσίας. Μια πόλη παλιά, γεμάτη γραφικά καλντερίμια, σκαλόδρομους και γειτονιές, αμφιθεατρικές πλατείες, διατηρητέα κτίρια κι αναρίθμητα μνημεία – διάσπαρτα ίχνη της ιστορίας της. Μια πόλη ζωντανή, γεμάτη παιδιά, ντόπιους, επισκέπτες και περιποιημένα μαγαζάκια, αποπνέει ευθύς αμέσως άρωμα από παλιά Ελλάδα. Τα «αδερφομοίρια», όπως χαρακτηριστικά τα αποκαλούν, τρία σπιτάκια στη σειρά με κοινή τοιχοδομία, μας υποδέχονται στις ανηφοριές της Άνω Πόλης. Κάπου εδώ θα αφήσουμε το αμάξι για να περιηγηθούμε σε δρόμους… παλιούς, γεμάτους διατηρητέα αρχοντικά και λιθόκτιστα σπιτάκια με κεραμοσκεπές. Κάτω απ’ το φως και τη δροσιά του απογεύματος, η πόλη φαίνεται να φορά τα καλύτερά της. Προσεγγίζοντας το ιστορικό κέντρο, βλέπουμε στα αριστερά μας το Ηρώο, με την πανέμορφη θέα. Από κάτω μας, το πάλαι ποτέ κτίριο του ξενοδοχείου «Μορφεύς», που στις αρχές του 20ού αιώνα φιλοξένησε τον Ζορζ Κλεμανσό. Οδεύουμε προς την πλατεία της Αρκαδιάς, κομβικό σημείο της Άνω Πόλης. Σύγχρονα καφέ, παραδοσιακά καφενεία, ταβερνάκια και μεζεδοπωλεία με την ψητή γουρουνοπούλα σε πρώτο πλάνο. Μυρωδιές που κεντρίζουν και τα πιο απαιτητικά ρουθούνια. Κάτω από την παχιά σκιά του πλάτανου, οι επισκέπτες απολαμβάνουν τσιπουράκι με τις παραδοσιακές σπεσιαλιτέ της περιοχής: ψητό ταλαγάνι, παστό-καγιανά και ντόπια λουκάνικα καπνισμένα με φασκόμηλο. Στα δεξιά μας κατηφορίζει το διάσημο Μεγάλο Καλντερίμι. Κάθε δεύτερη βδομάδα του Αυγούστου, πλημμυρίζει από επισκέπτες και παλαιοπώλες απ’ ολόκληρη τη χώρα, που έρχονται να σμίξουν στο υπαίθριο Παζάρι των Αντικών. Από εδώ ένα άλλο καλντερίμι θα μας οδηγήσει στην εκκλησιά των Εισοδίων με την περίφημη βενετσιάνικη πύλη στ’ αντικριστά της, και την εγχάρακτη χρονολογία του 1787. Διασχίζουμε το «Σταυροπάζαρο», εδώ που κάποτε σταύρωναν οι δρόμοι της παλιάς αγοράς, κι ανηφορίζουμε προς την οδό Ελένης Χαμέρη, μιας Ελληνοπούλας που από τα κάλλη της θέλχτηκε ο Αγάς. Ο δρόμος περνά από την Παζαρόβρυση, μία από τις 14 καλοδιατηρημένες κρήνες που συναντάμε διάσπαρτες στην Άνω Πόλη. Από κάτω μας τα (περιφρονημένα) Οθωμανικά Χαμάμ, κι από πάνω ο ναός της Αγία Τριάδας. Θα τον επισκεφθούμε μέσω του μεγάλου πέτρινου σκαλόδρομου για να απολαύσουμε την αμφιθεατρική θέα και να δούμε με τα ίδια μας τα μάτια μέσα στο ιερό, τμήμα αρχαίου κίονα πάνω στον οποίο τοποθετείται η Αγία τράπεζα του ναού! Ανάμεσα στα ιερά που αναφέρει ο Παυσανίας κατά την περιήγησή του στην πόλη ήταν άλλωστε κι αυτό της «Κυπαρισσίας» Αθηνάς. Η οδός Χαμέρη μάς περνά από το υποστυλωμένο αρχοντικό με τα στοιχεία της μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, που αποτελεί το μοναδικό του είδους του σε ολόκληρη τη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Έχουμε φτάσει στην πλατεία του Κάστρου με τον ιστορικό πλάτανο, τις οθωμανικές κρήνες και την αναστηλωμένη οικία του έπαρχου Παλαμά, αδερφού του Κωστή Παλαμά, που έζησε εδώ για κάποιο διάστημα αντλώντας έμπνευση από τη θέα της Πισωρούγας, της παλιάς γειτονιάς με τις κρήνες και την όμορφη θέα των ελαιώνων. Ακριβώς δίπλα, τα ερείπια του μεγάλου τούρκικου τζαμιού. Κάτω από τον ιστορικό πλάτανο θα δείτε την προτομή του οπλαρχηγού Γιαννάκη Γκρίτζαλη, του πρώτου κοινωνικού επαναστάτη της ελεύθερης Ελλάδας κατά της κυβέρνησης του Όθωνα. Ο Γκρίτζαλης εκτελέστηκε και με αφορμή το γεγονός, ο Όθωνας μετέφερε την πρωτεύουσα της Μεσσηνίας από την Κυπαρισσία στην Καλαμάτα. Βρισκόμαστε πια μπροστά στην είσοδο του Κάστρου, ενός από τα πιο αξιόλογα φράγκικα φρούρια που διασώζονται στις μέρες μας. Σήμα κατατεθέν της Κυπαρισσίας, το αλλοτινό «κτίσμα των γιγάντων» ήρθε στα ελληνικά χέρια το 1830, μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Σύμφωνα με τον περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, το 1668 το φρούριο αριθμούσε στο εσωτερικό του 80 σπίτια και 50 μαγαζιά, ενώ εδώ βρίσκονταν και τα δημόσια λουτρά της πόλης. Στολίδι σήμερα της Κυπαρισσίας, αποτελεί έναν ακόμη ιδανικό τόπο για να απολαύσεις το ηλιοβασίλεμα. Τη θέα της δύσης τη γευτήκαμε «αφ’ υψηλού» και από το ομώνυμο καφέ με φόντο τους γιγάντιους πλίνθους της αρχαίας ακρόπολης, που βρίσκονται στη βάση του φρουρίου. Από τη Δεξαμενή, το πιο ψηλό σημείο της Άνω Πόλης, με το Μνημείο της Αρκαδιανής Μητέρας και το κάστρο σε πρώτο πλάνο, ο Κλεμανσό είδε το δικό του αγαπημένο ηλιοβασίλεμα. Αγναντεύοντας τη θάλασσα κι ολόκληρο τον Τριφυλλιακό κάμπο να απλώνεται στα πόδια μας, διαπιστώνω πως απ’ όποια μεριά της Άνω Πόλης κι αν ατενίσεις ετούτη εδώ τη θέα, απλά δεν τη χορταίνεις!

Η Περιστεριά και το Φαράγγι με τους σταλακτίτες

Πέντε χιλιόμετρα από την Κυπαρισσία, σε μια περιοχή γεμάτη ελαιώνες, βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Περιστεριάς. Τρεις διάσπαρτοι θολωτοί τάφοι της προ-μυκηναϊκής περιόδου, ο ένας μάλιστα αναστηλωμένος, αποτελεί ένα εντυπωσιακά επιβλητικό μνημείο που πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθείτε. Οι «Μυκήνες της δυτικής Πελοποννήσου» θεωρούνται το αρχαιότερο δείγμα θολωτών τάφων στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα χρυσά ευρήματα που βρέθηκαν στις ανασκαφές αποκάλυψαν τον πλούτο των κατοίκων της Περιστεριάς αλλά και τη σχέση τους με τη Μινωική Κρήτη.Δίπλα ακριβώς από τον αρχαιολογικό χώρο, βρίσκεται το Φαράγγι με τους σταλακτίτες. Μέσα από ένα εύκολο και σκιερό μονοπάτι, γεμάτο πυκνότατη βλάστηση από θάμνους αλλά και πανύψηλα δέντρα, προσεγγίσαμε σε δέκα περίπου λεπτά μια ειδυλλιακά διαμορφωμένη περιοχή: ξύλινα γεφύρια περνούν πάνω από τα νερά του ποταμού και τα κλαδιά που κρέμονται από ψηλά. Εδώ βρήκαμε παγκάκια αλλά και βρύση να ξεδιψάσουμε. Οι περισσότεροι κάπου εδώ σταματούν και παίρνουν το δρόμο της επιστροφής. Όμως το φαράγγι με τους σταλακτίτες ξεκινά από αυτό ακριβώς το σημείο. Για να το προσεγγίσεις, πρέπει να βουτήξεις στα παγωμένα ημι-στάσιμα νερά, που φτάνουν σε ύψος μέχρι περίπου τους γοφούς σου. Βάλτε το μαγιό σας και τολμήστε το! Στα επόμενα 40 μέτρα σάς περιμένει ένα σπάνιο κι εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο. Μέσα σε ένα επιβλητικότατο σπηλαιοφαράγγι –μια βαθιά σχισμή στη γη– μικροί καταρράκτες ρέουν συνεχώς σμιλεύοντας με τον καιρό στους βράχους και τις διαμορφωμένες σπηλιές υπέργειους σταλακτίτες!

Τρένα, τέχνη και ο Παλιός Νερόμυλος

Φεύγοντας από την Άνω Πόλη, μην ξεχάσετε να περάσετε από τον Παλιό Νερόμυλο, για να πείτε ένα γεια στο μυλωνά-Νάσο. Θα δείτε πώς αλέθει ο μύλος το σιτάρι, θα γευτείτε πρωινό με ροφήματα βοτάνων από τον κήπο του μυλωνά, σπιτικά αυγά και τηγανόψωμα από το αλεύρι του μύλου. Εμείς κεραστήκαμε μια υπέροχη σπιτική λεμονάδα με φρέσκο δυόσμο κι απολαύσαμε την ξενάγηση στο χώρο. Ο «παλιός νερόμυλος» είναι ο δέκατος από μια σειρά μύλων που υπήρχαν στην περιοχή τον προηγούμενο αιώνα κι έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο. Έχει υπάρξει αρχηγείο του ΕΑΜ, ταβέρνα, καφενές, μπακάλικο, τόπος συνάντησης σπουδαίων προσωπικοτήτων και σήμερα έχει μεταμορφωθεί σε ένα μικρό μουσείο-σεργιάνι στις μνήμες του τόπου. Στον παλιό σταθμό της πόλης συναντήσαμε το «Τρενοτέχνειον», έναν πολιτιστικό πολυχώρο που ίδρυσε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Νίκος Καλογερόπουλος. Τέχνη, έκφραση και εικαστικές παρεμβάσεις στα παλιά τρένα! Στο χώρο διοργανώνονται μεταξύ άλλων εκθέσεις, σεμινάρια και πολλές συναυλίες.

Αμμουδιές, χελωνάκια, παράκτια πευκοδάση…

Η Κυπαρισσία φημίζεται για την απέραντη ακτογραμμή της, που γλείφει το Ιόνιο. Καρτελά, Σανί, Καλόνερο και Αϊ-Γιαννάκης: αχανείς ακτές γεμάτες πεύκα κι αμμόλοφους. Εξίσου όμορφες και οι παραλίες του Αϊ-Λαγούδη πίσω από τη σύγχρονη πόλη της Κυπαρισσίας. Στον Αϊ-Γιαννάκη, πίσω από τον ομώνυμο σταθμό, συχνάζουν και οι χελώνες Καρέτα-καρέτα. Το 2013, ο Κυπαρισσιακός κόλπος συγκέντρωσε τις περισσότερες φωλιές σε όλη τη Μεσόγειο και η περιοχή προστατεύεται από το δίκτυο Natura. Βρήκαμε τις φωλιές τους σημαδεμένες με την ένδειξη «Μην ενοχλείτε». Την περίοδο του καλοκαιριού, νωρίς το πρωί ή όταν σουρουπώνει, είναι πολύ πιθανό να δείτε τις χελώνες στην ακτή! Ο σιδηροδρομικός σταθμός του Αϊ-Γιαννάκη αποτελεί σταθμό ενημέρωσης του Συλλόγου «Αρχέλων» για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας, όπου πέρα από την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του κοινού, οργώνονται μεταξύ άλλων οικοξεναγήσεις στον κόσμο της Καρέτα και τα οικοσυστήματα της περιοχής…Από τον Αϊ-Γιαννάκη ξεκινά και το περίφημο Δάσος της Ελαίας. Ένα από τα τελευταία παράκτια δάση της χώρας μας, που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν ως ημι-οργανωμένος χώρος για ελεύθερους κατασκηνωτές. Ένας ολοζώντανος παράδεισος, ένα σπάνιο κι ωφέλιμο οικοσύστημα, που τους χώραγε όλους. Τον τελευταίο καιρό στην τοποθεσία έχουν χαραχτεί δρόμοι κι έχουν αναρτηθεί απαγορευτικές πινακίδες με τη σήμανση «ιδιωτικός χώρος». Έκταση 450 στρεμμάτων έχει πουληθεί σε ιδιώτη ενώ στα σκαριά βρίσκεται σχέδιο για τη δημιουργία 55 τουριστικών κατοικιών σχεδόν επάνω στη θάλασσα. Την περίοδο που βρεθήκαμε εκεί, ανταλλάξαμε γνώμες, μοιραστήκαμε τις απόψεις και τις αγωνίες των ντόπιων και της πολιτείας για την ιδιωτικοποίηση της ακτής και το μέλλον του τόπου. Η τοπική κοινωνία φαίνεται να προβληματίζεται, να συζητά, να παίρνει πρωτοβουλίες, να αντιστέκεται. Οι Σειρήνες του «κέρδους» είναι πολλές. Σε μια περιοχή με τέτοιο φυσικό και πολιτισμικό απόθεμα, ο πλούτος βρίσκεται ήδη εδώ και οι δρόμοι για την ουσιαστική αξιοποίησή του είναι πολλοί. Τα παιδιά μας δεν θα κληρονομήσουν βίλες – το μόνο σίγουρο. Γι’ αυτό και πρέπει να γίνει κατανοητό απ’ όλους τι ακριβώς επιθυμούμε και τι είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε στο βωμό του χρήματος.

Ευχαριστούμε τον Ανδρέα Κίζιλη, πρόεδρο του Συλλόγου για την Προστασία και Αναβίωση της Άνω Πόλης Κυπαρισσίας, για την πρόσκληση και τη φιλοξενία, το δάσκαλο και συγγραφέα Στάθη Παρασκευόπουλο για την όμορφη ξενάγηση στην Άνω Πόλη, τον ξενώνα «Τέρψη» και το ξενοδοχείο «Ίριδα» για την άνετη διαμονή μας.

Χάρτης