Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Μονές Λούσιου Στα µονοπάτια του Θεού
4.4/5 κατάταξη (5 ψήφοι)
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου, Χρήστος Κανατάς

«Αν το µάτι της ψυχής είναι κλειστό, δεν µπορείς να δεις το µεγαλείο του Θεού…» Αυτά τα λόγια µάς είπε ο πατέρας Χερουβείµ στις ατέλειωτες κουβέντες που είχαµε µαζί του, τόσο στη Μονή Αιµυαλών όσο και στο µετόχι του, στο βουνό, όπου ζει ολοµόναχος στα 1.200 µ. υψόµετρο. Λόγια που χαράσσονται βαθιά µέσα σου και που εντυπώνονται ακόµα πιο πολύ όταν τα ακούς σε ένα τοπίο τόσο επιβλητικό, όπως είναι η απόκρηµνη χαράδρα του Λούσιου ποταµού στην Πελοπόννησο.


Τα µοναστήρια του Λούσιου, του ποταµού όπου λούστηκε ο ∆ίας, σύµφωνα µε τη µυθολογία,  είναι πραγµατικές αετοφωλιές στα γκρέµια του άγριου και καταπράσινου φαραγγιού, και αποτελούν και τα πνευµατικά διαµάντια της περιοχής. Εδώ, ο µοναχισµός, ο αγώνας του ανθρώπου να προσεγγίσει το θεϊκό, είναι άρρηκτα συνδεδεµένος µε έναν άλλο αγώνα: Αυτόν της ελευθερίας. Της λευτεριάς του Έθνους. Σε τούτα τα µέρη, Ελληνισµός και Χριστιανοσύνη πολέµησαν µαζί για να φέρουµε σήµερα εµείς οι απόγονοι τον τίτλο του Έλληνα…
Στο ταξίδι αυτό θα µας υποδεχτεί πρώτη η ∆ηµητσάνα. Σε µια χειµερινή, µαγική ατµόσφαιρα µε ψιλόβροχο και οµίχλη. Μια πανέµορφη εικόνα εκτυλίχτηκε µπροστά στα µάτια µας το πρωινό. Να βλέπουµε τα σύννεφα στρωµένα χαλί πάνω από τον κάµπο της Μεγαλόπολης, να φτάνουν ως το φαράγγι που απλωνόταν µπροστά µας σε πρώτο πλάνο. Να παιχνιδίζουν µέσα στις απότοµες πλαγιές, αποκαλύπτοντας και ξανακρύβοντας µοναστήρια ή παρεκκλήσια. Μάρτυρες αυτής της ζωγραφικής πανδαισίας ήµασταν και τις µέρες που ακολούθησαν.
Σύντροφος στο οδοιπορικό µας ο Νάσος Κάλλας, εθελοντής της Ελληνικής Οµάδας ∆ιάσωσης στη ∆ηµητσάνα, ένας άνθρωπος που του αρέσει να προσφέρει, καλός φίλος και παρέα στην περιήγησή µας, αφού µε το «διασωστικό» τζιπάκι του εξερευνήσαµε τους δρόµους του… µοναχισµού σε έναν από τους ιερότερους τόπους της χώρας. ∆εν είναι τυχαίο ότι η περιοχή αποκαλείται το «Μικρό Άγιο Όρος» της Αρκαδίας.

Μονή Τιµίου Προδρόµου


Η επιβλητικότερη ίσως από τις τέσσερις µονές είναι χτισµένη στην ανατολική πλευρά του φαραγγιού, σε υψόµετρο 600 µ. και περίπου 200 µ. πάνω από τα ορµητικά νερά του ποταµού. Είναι πραγµατικά εντυπωσιακό το πώς κρέµονται στην ορθοπλαγιά, ένα µε το βράχο, τα µοναστικά κελιά πάνω από το κεφάλι σου. Σε κάνει να αναρωτιέσαι… Κάτι ήξεραν οι µοναχοί ως προς την επιλογή του τόπου όπου θ’ αναζητούσαν τη Θεία Χάρη…
Αφήνοντας το αυτοκίνητο, συναντάµε την όµορφη µικρή εκκλησιά της Αγίας Άννης, στη θέση Περδικόβρυση. Τα σύννεφα µέσα στο φαράγγι πολλές φορές µας περικυκλώνουν και άλλες φορές µας αφήνουν να αντικρίσουµε ένα µοναδικό οµιχλώδες τοπίο. Οδεύουµε το µονοπάτι µε τα πέτρινα σκαλιά µέσα στο πράσινο, µε τα τοιχώµατα του φαραγγιού να υψώνονται αριστερά και δεξιά µας. Στο δρόµο συναντάµε τους καλόγερους µε τα µουλαράκια. Καθώς το αυτοκίνητο δεν φτάνει στην πόρτα της µονής, αναγκαστικά οι µοναχοί εκτελούν τις απαραίτητες µεταφορές µε τα ζωντανά. ∆ιαπιστώνουµε πως ο µοναχισµός εδώ είναι αυστηρός – όπως και το τοπίο…
Προχωρώντας στο µονοπάτι, διακρίνουµε στο βάθος την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Σύντοµα φτάνουµε στο µοναστήρι. Σαν να αντικρίζεις ουρανοξύστη, έτσι κι εδώ πρέπει να σηκώσεις το κεφάλι ψηλά για να δεις το µεγαλείο του. Τα µοναστικά κελιά κρέµονται από ψηλά. Ο ιερός χώρος µάς καλεί. ∆ιαβαίνουµε τη σιδερένια πύλη, που βαραίνει και από την πολύχρονη ιστορία της µονής. Ανεβαίνουµε το στενό διάδροµο µέσα στο βράχο µε τα σκαλάκια και παρατηρώ µια ταµπέλα «Προς εκκλησίαν» µε τη θλιµµένη µορφή του αγίου Ιωάννη του Πρόδροµου. Στο τέλος του διαδρόµου, εµφανίζεται µπροστά µας το πανέµορφο εσωτερικό της µονής. Μοιάζει ταυτόχρονα µε αυλή καθώς το µισό κοµµάτι είναι σαν τµήµα σπηλαίου, ενώ υπάρχει και βλάστηση σε κάποια σηµεία. Υπέροχες αγιογραφίες κοσµούν τους βράχους και στο βάθος διακρίνεται το καθολικό, που ιστορείται από το 1167 ως το πρώτο που έφτιαξαν οι ασκητές εκείνης της εποχής.
Στο αρχονταρίκι µάς κερνάνε λουκούµι και καφέ. «Όπως και τα υπόλοιπα µοναστήρια της περιοχής, έτσι και η Μονή Προδρόµου δηµιουργήθηκε από ασκητές. Στη θέση όπου βρίσκεται σήµερα, υπήρχαν ασκηταριά. Σιγά σιγά οι ασκητές δηµιούργησαν εδώ ένα ναό που ήταν αφιερωµένος στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδροµο. Κάποιοι χρονολογούν την ίδρυση της µονής στα µέσα του 12ου αιώνα, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι δηµιουργήθηκε τον 16ο αιώνα. Από µικρό κοινόβιο έφτασε σε µεγάλη ακµή ανάµεσα στον 17ο και τον 18ο αιώνα. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, λέγεται ότι λειτούργησε και ως νοσοκοµείο. Άντεξε στις επιδροµές των Τουρκαλβανών και στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, οι οπλαρχηγοί, ανάµεσα τους κι ο Κολοκοτρώνης, την χρησιµοποίησαν ως ορµητήριο. Επί Όθωνα, διέκοψε τη λειτουργία της κι έτσι χάθηκαν πολλά από τα στοιχεία της πολύχρονης ιστορίας της…» ιστορεί ο αρχοντάρης.
Σε µια παλιά σκήτη, θα δούµε το οστεοφυλάκιο όπου φυλάσσονται τα οστά των µοναχών. Βγαίνοντας στο µπαλκόνι, απολαµβάνουµε την υπέροχη θέα. Από κάτω και στο βάθος, εκτείνεται όλο το φαράγγι...

Μονή Φιλοσόφου


Στο δρόµο για τη Μονή Φιλοσόφου περνάµε το γεφύρι της Μονόπορης και ερχόµαστε πρώτη φορά κοντά στα ορµητικά νερά του ποταµού. «Άγριο το ποτάµι, δεν συγχωρεί αυτούς που δεν το σέβονται», θα µας πει ο Νάσος. Ο ίδιος έχει έρθει πολλές φορές να βοηθήσει ως διασώστης ανθρώπους που κινδύνεψαν.
Μετά από µικρή πορεία, αντικρίζω τη νέα µονή. Πολλές φορές την είχαµε δει από µακριά, από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να δεσπόζει ανάµεσα στα σύννεφα, αγέρωχη, στην κορφή ενός υψώµατος µέσα στο φαράγγι. Είχα την εντύπωση ότι όλα τα µοναστήρια είχαν ξεκινήσει εδώ από τους ασκητές. ∆εν συνέβη όµως έτσι για τη Μονή Φιλοσόφου. Και αυτό το «Φιλοσόφου»; Τι περίεργο όνοµα για µοναστήρι! Ο Ιωάννης Λαµπαρδόπουλος, που το ίδρυσε στα τέλη της πρώτης χιλιετίας µ.Χ., ήταν ∆ηµητσανίτης και ανώτατος αξιωµατούχος του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά. Επειδή ήταν πολύ µορφωµένος, τον αποκαλούσαν και «φιλόσοφο».
Ο µοναχός που µας υποδέχεται µετά το προσκύνηµα στο ναό, µας κερνά καφέ και λουκούµι στο αρχονταρίκι. Γαλήνιος, ανάµεσα στα λουλούδια του, εξιστορεί την πολύχρονη ιστορία της. Ακολουθώντας ένα µονοπάτι πυκνής βλάστησης και µήκους 600 µ., φτάνουµε στα ερείπια της Παλαιάς Μονής Φιλοσόφου, που εφάπτεται σε κάθετο βράχο, ενώ µέρος της είναι τµήµα σπηλιάς. Είναι γνωστή και µε την ονοµασία «Κρυφό Σχολειό», καθώς σύµφωνα µε την παράδοση, πολλοί κυνηγηµένοι χριστιανοί κατά την Τουρκοκρατία έβρισκαν καταφύγιο στα ασκηταριά του φαραγγιού και τα παιδιά τους µαζεύονταν στην παλαιά µονή για να µάθουν γράµµατα.

Μονή Αιµυαλών


«Στη Μονή Αιµυαλών, θα δείτε, είναι διαφορετικά», µας προϊδεάζει ο Νάσος. «Οι µοναχοί είναι πολύ κοινωνικοί, θα σας υποδεχθούν αλλιώς…» Προηγείται όµως µια επίσκεψη στο περίφηµο Μουσείο Υδροκίνησης, στην είσοδο του φαραγγιού. Είναι ένα από τα σηµαντικότερα αξιοθέατα της ∆ηµητσάνας, σε απόσταση
2 χλµ. από το κέντρο του χωριού. Ένας περίπατος στην τεχνολογία της προβιοµηχανικής εποχής, την ενέργεια του νερού, τους µπαρουτόµυλους, τις χρήσεις και τα επαγγέλµατα των νερόµυλων. Από δω ξεκινά και πεζοπορικό µονοπάτι για το φαράγγι του Λούσιου και τις µονές, διαδροµή ωστόσο που προτείνεται από την άνοιξη και έπειτα.
Φτάνουµε στη µονή, που βρίσκεται δίπλα σχεδόν από το Μουσείο. Κατεβαίνοντας το µονοπάτι, περνώντας δίπλα από πανύψηλα βράχια, ξεπροβάλλει ξαφνικά το µοναστήρι. Το τοπίο είναι πιο γλυκό και µαλακό απ’ ό,τι στις δύο προηγούµενες µονές. Ίσως να είναι κι αυτός ο λόγος που και οι πατέρες είναι πολύ πιο ευγενικοί και χαµογελαστοί… Είναι αυτό που περιµέναµε! Γνωρίζουµε τον πατέρα Χερουβείµ. Πρόσχαρος άνθρωπός, µε όρεξη για συζήτηση, κατευθείαν µας κάνει και νιώθουµε πολύ άνετα. Του ζητάµε να τον φωτογραφίσουµε και, αφού παίρνει την ευλογία του ηγούµενου, δέχεται µε χαρά!
Εδώ τα κεράσµατα, από καφές και λουκούµι, γίνονται ψηµένες ρακές της Αµοργού! Οι γλώσσες λύνονται… Τον ρωτώ για τον ασκητισµό. Πώς οι άνθρωποι που αρχικά είχαν έρθει να ζήσουν µόνοι τους σε σπήλαια για να βρουν τη θεϊκή χάρη προτίµησαν να οργανωθούν στον κοινοβιακό τρόπο της µοναστικής ζωής. Μου απαντά άµεσα: «Η κατά µόνας άσκηση ήταν στη αρχή. Είδαν όµως ότι κατά µόνας δεν ωφελούνται. Το να ζήσουµε µαζί είναι δύσκολο. ∆ηλαδή αν εγώ έχω εγωισµό, θα µου βγει πιο έντονα απέναντί σου. Ενώ όταν είµαι µόνος µου, δεν το καταλαβαίνω. ∆εν µπορώ να θεραπεύσω τον εγωισµό µου µες στη µοναξιά µου. Οπότε δηµιουργηθήκαν τα κοινόβια. Σαν τις πέτρες που είναι στο ποτάµι. Που η µια χτυπάει την άλλη και είναι τελικά ωραίες και λείες.
Έτσι πρέπει να γίνουν και οι ψυχές µας, ωραίες και λείες…»
Βγαίνουµε στο µπαλκόνι της µονής και απολαµβάνουµε για µία ακόµη φορά την καταπράσινη θέα του φαραγγιού. Στην ηρεµία του χειµωνιάτικου τοπίου, ο πατέρας Ιωσήφ, ένας ήρεµος και ευγενικός άνθρωπος, µας εξιστορεί τα γεγονότα που σηµάδεψαν την πορεία της µονής στον χρόνο: Παλιά, υπήρχαν εδώ πολλά ασκηταριά, αλλά και σκήτες µε δική τους εκκλησιά όπου οργανώνονται λίγοι µοναχοί και ζουν κοντά. Πως ήρθαν οι µοναχοί από τους Αιµυαλούς της Μεσσηνίας κι έφτιαξαν το µοναστήρι. Το έχτισαν Λαγκαδιώτες, οι ξακουστοί µάστοροι της πέτρας, και το αγιογράφησαν οι περίφηµοι αδερφοί Μόσχου από το Ναύπλιο. Μάλιστα αγιογραφήθηκε χωρίς φυσικό φως –µε το φως των κεριών– µε τη µέθοδο του φρέσκο ή της νωπογραφίας.
Οι υπάρχοντες φεγγίτες ανοίχθηκαν αργότερα…
Το µοναστήρι επικοινωνεί εσωτερικά µε καταπακτές. Πριν από τη λήξη του πολέµου, δεν υπήρχαν παράθυρα. Έφτασαν κάποτε να είναι 40 µοναχοί. Το 1821, προσέφερε στην Επανάσταση, καθώς είχε µπαρουτόµυλους. Το 1934, έκλεισε µε βασιλικό διάταγµα λόγω χρηµατικών αναγκών του κράτους. Το 1970, ξαναλειτούργησε ως γυναικεία µονή. Από το 1994, έγινε πάλι αντρικό µοναστήρι, και τώρα το απαρτίζουν 7 µοναχοί.
Όπως µας εξηγεί ο πάτερ Ιωσήφ, η ζωή στο µοναστήρι, πέρα από τα τελετουργικά, περιλαµβάνει διάφορες δραστηριότητες, τα διακονήµατα: καλλιεργούν τους κήπους τους, έχουν θερµοκήπιο, φτιάχνουν λαµπάδες και κεριά, καρβουνόσκονη για το θυµιατό, θυµίαµα. Αναλαµβάνουν να φέρουν εις πέρας όλες τις οικοδοµικές δουλειές και την κτιριακή συντήρηση.
«Η γαλήνη της ψυχής είναι άρρηκτα συνδεδεµένη µε το φυσικό περιβάλλον. Ο γέροντας Παΐσιος έλεγε ότι όταν κάποιος θέλει να γίνει µοναχός, πρέπει να βρει το κελί που τον αναπαύει και αν θέλει να έχει και θέα, να έχει και τη θέα του. Ο καθένας µας είναι ξεχωριστός. Ξεχωριστή προσωπικότητα, ξεχωριστός χαρακτήρας, άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου… Όταν ξεκινάς µια τέτοια προσπάθεια, πρέπει να είσαι αναπαυµένος και ισορροπηµένος. Μεγαλύτερος εχθρός τελικά του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο εαυτός», θα καταλήξει πολύ ορθά… Ο ίδιος είχε ενθουσιαστεί όταν είχε πρωτοέρθει στην περιοχή και αντίκρισε το φαράγγι.

Μονή Καλαµίου,
Αρχαία Γόρτυνα


Τελευταίος µας προορισµός η Μονή Καλαµίου, η οποία απέχει περίπου 20 χλµ. από τη ∆ηµητσάνα. Στα 16 χλµ., ο δρόµος προσεγγίζει το ποτάµι, όπου για να περάσεις απέναντι, πρέπει να διασχίσεις το πολύ στενό µονότοξο Γεφύρι του Κόκκορη ή Πολυγένη. Σε αυτή την τοποθεσία, βρίσκεται και ο ναός του Αγίου Ανδρέα, που είναι χτισµένος τον 8ο µε 9ο αι. µ.Χ., καθώς και η Αρχαία Γόρτυνα, που είναι το πιο σπουδαίο αρχαίο µνηµείο στον Λούσιο. Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαµβάνει το Ασκληπιείο και τα ιαµατικά λουτρά.
Αρχικά, σε άγνωστο χρόνο, είχε κτιστεί η Παλαιά Μονή Καλαµίου σε µια απόκρηµνη τοποθεσία. Σήµερα είναι ερειπωµένη. Περίπου 200 µ. ψηλότερα, βρίσκεται η Νέα Μονή Καλαµίου, η οποία οικοδοµήθηκε µεταγενέστερα, πιθανότατα γιατί αυξήθηκε ο αριθµός των µοναχών και υπήρχε πρόβληµα ανεπαρκούς χώρου. Σήµερα, το µοναστήρι είναι γυναικείο και 2 µοναχές απαρτίζουν όλο κι όλο τον πληθυσµό του.

-Μετόχι Μονής Αιµυαλών


Προς το σούρουπο πια, ύστερα από πρόσκληση του πατέρα Χερουβείµ, θα τον επισκεφθούµε στο µετόχι της Μονής Αιµυαλών όπου διαµένει µόνος του τιµώντας τη λέξη µοναχός, και µάλιστα χωρίς ηλεκτρισµό!
Με την ξυλόσοµπα αναµµένη, µας κερνά ρακές και κουβεντιάζουµε. Σιγά σιγά πέφτει το φως και η µέρα δίνει τη θέση της στη νυχτιά. Κοιτάζοντας από το παράθυρό του µας περιγράφει ότι αυτή είναι η δική του «τηλεόραση» και δεν την αλλάζει µε τίποτε! ∆εν χορταίνουµε να τον ακούµε. Για την αγάπη που µας σκεπάζει όλους, για τη σοφία του Θεού, που είναι άφταστη, για τον άνθρωπο, που είναι σαν φυτό και ανθίζει στη γη, αλλά οι ρίζες του είναι στον ουρανό…
Επισκεπτόµαστε µε το φως των φακών το ναό των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου µε το περίφηµο ξυλόγλυπτο τέµπλο. Ούτε λόγος να το φωτογραφίσουµε! Κρίµα, γιατί είναι πραγµατικά µοναδικό… ∆ουλεµένο µε απερίγραπτη τέχνη!
Η νύχτα θα µας βρει στη Ζάτουνα µε την εκκλησία της Παναγίας της Ελοβίτισσας µε τον περίφηµο πολυέλαιο του Κολοκοτρώνη, και το γιγάντιο µαρµάρινο βιβλίο των πεσόντων. Στη διαδροµή απολαµβάνουµε από ψηλά τη θέα της φωταγωγηµένης ∆ηµητσάνας. Στη µοναδική ταβέρνα, µε καλό φαγητό και παρέα, θα ακούσουµε ιστορίες για µπαρούτι, δαίµονες, εξοµολογήσεις. Και σκέφτοµαι ότι η ζωή είναι όλα… Και ο Θεός είναι µέσα µας, γύρω µας, παντού. Κάποτε τον βρίσκεις, κάποτε τον χάνεις. Αρκεί να τον αναζητάς. Κρατώντας –όσο µπορείς– το παράθυρο της ψυχής σου ανοιχτό.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Εκκλησιαστικό Μουσείο ∆ηµητσάνας: Στο πατρικό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ στη ∆ηµητσάνα λειτουργεί Εκκλησιαστικό Μουσείο, όπου µπορείτε να δείτε εκθέµατα του γορτυνιακού µοναστικού βίου.
    Dimitsanapaths:
    Ένα ολοκαίνουριο κέντρο δραστηριοτήτων κι ενηµέρωσης επισκεπτών, όπου µπορείτε µεταξύ άλλων να εξερευνήσετε τα χωριά και τα µονοπάτια του Λούσιου νοικιάζοντας ποδήλατο. Βαγγέλης Χαραλαµπόπουλος, τηλ.: 6932 770065,
    www.facebook.com/dimitsanapaths

    Ευχαριστούµε για τη φιλοξενία τον ξενώνα Koustenis Village στη ∆ηµητσάνα µε την απερίγραπτη θέα του φαραγγιού, τηλ.: 27950 31445, www.koustenisvillage.gr

Χάρτης