Νεάπολη Πέτρα και νερό
5.0/5 κατάταξη (11 ψήφοι)
κείμενο: Αλεξία Τούλιου | φωτογραφίες: Αλεξία Τούλιου, Νίκος Υφαντής

Η λακωνική γη δεν είναι ποτέ αποµακρυσµένη
από το παρελθόν. Με σύµβολο τα αγέρωχα κάστρα της, αξιώνει ακόµα τον τίτλο της πρώτης αµυντικής δύναµης στον ελλαδικό χώρο. Εξάλλου συνδέεται
µε όλες τις σπουδαίες µάχες, από την αρχαιότητα
ως την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Μόνο που ένα ταξιδάκι στους αρχαίους χρόνους
φαντάζει… πολύ κοντινό, αν σκεφτεί κανείς ότι έχει τη δυνατότητα να την «επισκεφθεί» 2-3 εκατοµµύρια χρόνια πριν, κάπου κοντά στην Ιουράσια περίοδο. Φαίνεται πως η φύση την αγάπησε τόσο πολύ,
καθώς επέλεξε εκεί να αποκαλύψει δύο από τα πιο σπάνια γεωλογικά της φαινόµενα:
το απολιθωµένο φοινικόδασος του Αγίου Νικολάου
και το σπήλαιο της Καστανιάς.

Απολιθωµένο δάσος Αγίου Νικολάου

Το απολιθωµένο δάσος που εκτείνεται στις παράκτιες τοποθεσίες της Αγίας Μαρίνας, του Κόρακα και της Σπίθας, φτάνοντας ως την Ελαφόνησο, δεν απέχει παρά µόνο 20 λεπτά οδήγηση από τη Νεάπολη. Στην πραγµατικότητα, όµως, απέχει τόσο όσο να περάσεις… απ’ τη ζωή στον θάνατο. ∆εν έχουµε φτάσει στη θάλασσα και η αγριότητα του τοπίου προκαλεί ανατριχίλα. Παρουσία έµβιας ζωής πουθενά, µόνο ένα γεράκι που εκµεταλλεύεται τον δυνατό άνεµο και στέκει από πάνω µας ασάλευτο καραδοκώντας για το επόµενο θήραµα. Σαν χαµαιλέοντας νιώθω, που αφοµοιώνεται στο γκρίζο τοπίο, λες κι ο θεός αρνήθηκε να χρωµατίσει τούτο τον τόπο. Κυκλωµένη από τεράστιους ογκόλιθους, µάρτυρας µιας κατάρας να πετρώσει η πλάση, αναζητώ µια µικρή ηλιαχτίδα. Στρέφοντας το βλέµµα στο βουνό, υποψιάζοµαι πώς ο ∆ευκαλίων και η Πύρρα έριξαν από κρύπτη µυστική αυτές τις πέτρες, σύµβολα αναγέννησης του ανθρώπινου είδους, και ακολουθώντας το µονοπάτι που ξετυλίγεται στα πόδια της Αγίας Μαρίνας επιβεβαιώνοµαι αντικρίζοντας το τιρκουάζ των νερών. Όχι, ο θεός δεν τιµώρησε αυτή τη γη, αντιθέτως, την επέλεξε ως τον απόλυτο ορισµό της Ελλάδας, αφού και ετυµολογικά ερµηνεύεται ως η πέτρα, ο θρόνος των θεών, το σκληρό περίβληµα που µέσα του κατοικεί το αιώνιο φως.
Σε άγονο περιβάλλον απλώνεται η ιδέα ενός αλλοτινού τροπικού φοινικόδασους. Αποµεινάρια γεωλογικών καταστροφών, σεισµών και ηφαιστειακών εκρήξεων ξεγέλασαν το νεκρικό απόλυτο τίποτα, αν και είµαι της άποψης ότι δεν γίνεται να χαθεί κάτι ολοκληρωτικά. Με αρωγό το νερό και την ασβεστοποίηση που δέχτηκαν από την άνοδο της στάθµης της θάλασσας, πέρασαν στη λιθόσφαιρα µετουσιωµένα, φοίνικες, ρίζες, όστρακα, µύδια, σαλιγκάρια, αστερίες κ.ά., συγκροτώντας έναν ολόκληρο ανόργανο κόσµο.
Γλιστρώντας προσεκτικά ανάµεσά τους, αψηφώντας το κρύο και τη βροχή που ραπίζει τον φωτογραφικό φακό, δεν µπορείς να αρνηθείς ένα χάδι στη φαινοµενικά σκληρή και ψυχρή τους φύση. Και ξέρεις πως µια πεισµατική παρουσία ύπαρξης, ηλικίας εκατοµµυρίων ετών, δεν µπορεί παρά να σε αποζηµιώσει, αφήνοντας να αναδυθεί το εµποτισµένο άρωµα της καλοκαιρινής της αύρας. ∆έος προκαλεί και ο πέτρινος κορµός µήκους δύο µέτρων στον Κόρακα, που οι ντόπιοι αποκαλούν «άνθρωπο». Κάπου εδώ φαντάζοµαι τον ∆ευκαλίωνα να µου κλείνει πονηρά το µάτι.
Γεωλογικό µνηµείο υψηλής επιστηµονικής σπουδαιότητας, διεκδικεί επάξια µια θέση στο δίκτυο των γεωπάρκων της Ευρώπης. Άκρως ενδιαφέρον να το επισκεφτεί κανείς, ειδικά τους καλοκαιρινούς µήνες, είτε οργανωµένα µε περιπατητικούς συλλόγους είτε απολαµβάνοντας τις δωρεάν ξεναγήσεις και το πλούσιο ενηµερωτικό υλικό.

Σπήλαιο Καστανιάς

Αφήνοντας πίσω το πετρωµένο δάσος, επίσης λίγα λεπτά από τη Νεάπολη, και ακολουθώντας την ανατολική απόληξη του Πάρνωνα σε µια κυκλική διαδροµή που συνδέει τα χωριά Καστανιά και Άνω Καστανιά, Φαρακλό, Μεσοχώρι και Νεάπολη, βρίσκουµε το σπήλαιο της Καστανιάς. Λέγεται πως ο πρώτος άνθρωπος που ανακάλυψε, το 1920, το σπήλαιο αυτό ήταν ένας βοσκός, ο Κώστας Στιβακτάς. Παρατηρώντας τις µέλισσες να µπαινοβγαίνουν στη γη θεώρησε πώς σίγουρα εκεί θα υπήρχε νερό. Έρποντας και µε τη βοήθεια της φωτιάς –το σκουρόχρωµο αποτύπωµα της στάχτης ακόµα φαίνεται στους σταλαγµίτες– κατάφερε να εισέλθει και να βρει µια πηγή. Το 1958, µίλησε πρώτη φορά δηµόσια για την ανακάλυψή του, και τότε έπεσε στα χέρια του µια καρτ ποστάλ του σπηλαίου του ∆υρού. Την εξερεύνηση ανέλαβε το διάσηµο ζευγάρι σπηλαιολόγων, που είναι ιδρυτές µάλιστα της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρίας, ο Γιάννης και η Άννα Πετροχείλου.
Το Σπήλαιο Καστανιάς, ηλικίας 3 εκατοµµυρίων ετών, επίσης δηµιούργηµα γεωλογικών διαταραχών και απόρροια έντονης σταγονοροής, είναι εξαιρετικά πυκνό στον λιθωµατικό διάκοσµο των σταλακτιτών και σταλαγµιτών, που συχνά δεν ξεχωρίζουν καθώς ενώνονται σε ένα σώµα. Η πυκνότητά του καθώς και ο χρωµατισµός του, λόγω του εµπλουτισµού του υπεδάφους µε οξείδια µετάλλων, είναι τα δύο χαρακτηριστικά που το κατατάσσουν δεύτερο στο είδος του σε όλη την Ευρώπη.
Το επισκέψιµο µέρος του σπηλαίου, που χωρίζεται σε δύο µεγάλα δωµάτια, είναι µια διαδροµή µήκους 500 µέτρων. Με σταθερή θερµοκρασία 17⁰C αλλά και µε ψυχρό φωτισµό δηµιουργούνται οι ιδανικές συνθήκες ενός µικροκλίµατος, για την αδιάκοπη ανάπτυξη των κρυσταλλικών σωµάτων. Αν και νοµίζω πως κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, καθώς το χαµόγελο της γεωλόγου-ξεναγού Μαρίας Λαµπίρη γεµίζει ζεστασιά όλο τον χώρο.
Προχωρώντας βαθύτερα στο εσωτερικό, το οξυγόνο µειώνεται κι ενώ η Μαρία προσπαθεί µάταια να µας πείσει για τον σπάνιο σφαιροειδή σταλαγµίτη, πως θυµίζει κάτι σαν εικόνα ή ταφόπλακα, εµείς φανταζόµαστε ένα γλυκό µπισκότο σαβαγιάρ, τότε που τα παγωτά τα στόλιζαν σηµαιάκια και οµπρελίτσες.
Σηκώνοντας το βλέµµα, βροχή από σπαθιά σταλακτιτών οριακά θαρρείς σταµατάνε, λίγο πριν σε πληγώσουν. Και πού και πού, µέσα σ’ αυτόν τον κρυστάλλινο πολυέλαιο, ρίζες δέντρων ξεπροβάλλουν καθώς η απόσταση από την επιφάνεια της γης είναι σχεδόν µηδαµινή.
Τα σχήµατα των µορφωµάτων πολλά: Ένας αετός περήφανος φαίνεται ανακουφισµένος στη ζεστασιά ενός κοκκινωπού µανδύα. Μια γκέισα σκυφτή σαν να αποδέχεται την ταπεινότητα της γυναικείας φύσης. Μια µητέρα που αγκαλιάζει µε θαλπωρή το µωρό της, ένας παππούς µε µόνη συντροφιά ένα µικρό πουλί, ελέφαντες και µάγοι, καθώς κι ένα ολόκληρο χωριό µανιταριών συνθέτουν το παραµυθένιο σκηνικό. Τιµής ένεκεν, µια πέτρινη µελισσοφωλιά ευγνωµονεί τον εξερευνητή της.
Και είναι κι αυτές οι κουρτίνες, που αστράφτουν σαν να τις ευλογούν νεράιδες, άλλοτε µικρές, άλλοτε µεγάλες και καθώς η ξεναγός µάς εξηγεί το φαινόµενο της ζώνωσης, της εναλλαγής δηλαδή των χρωµάτων στις πτυχές τους, θέλω να κάνω µια και να τις τραβήξω. Και ξέρω πως ακόµα κι αν κρυώσω στην αφή, θα νιώσω µια βελούδινη χαρά όταν πίσω τους ανακαλύψω τη χώρα των θαυµάτων κάτω από τον έναστρο ουρανό.
Είναι µαγεία να απολαµβάνεις µια βόλτα κάτω από την επιφάνεια της γης και να φαντάζεσαι όλους τους αµύθητους θησαυρούς που µπορεί να κρύβει στα σπλάχνα της. Επίµονα, σχεδόν ενοχλητικά ζητούσα από τη Μαρία να µου βρει τον µόνιµο κάτοικο του σπηλαίου, το τυφλό και κουφό δολιχόποδο. Πράγµατι, η µικρή αυτή αράχνη βρέθηκε κοντά στην είσοδο, καθώς εκτελεί καθήκοντα κατάσκοπου και καθαριστή, αφού δεν επιτρέπει σε εξωτερικούς οργανισµούς να εισέλθουν και να βλάψουν τον διάκοσµο. ∆υστυχώς, όµως, δεν πρόκειται για υπερφυσική αράχνη, αφού η µόνη πραγµατική απειλή γι’ αυτήν είναι ο άνθρωπος, που µε ένα µόνο άγγιγµά του µπορεί να δηµιουργήσει πρόσφορο περιβάλλον ανάπτυξης µυκήτων, θέτοντας τέλος µια για πάντα στην εξελικτική πορεία των συνεχώς µεταβαλλόµενων υδάτινων γλυπτών. Τελειώνοντας ένα ταξίδι χορτασµένο από νερό και πέτρα δεν µπορείς παρά να εντυπωσιαστείς από το αρµονικό πάντρεµα του απτού και του άπιαστου σε µια αιώνια σχέση εξάρτησης κι αλληλεπίδρασης. Γιατί το νερό, φαινοµενικά απλό, κρύβει τεράστια δύναµη, και παραµένει πράγµατι γοητευτική η σύλληψη του Θαλή, να το καθιερώσει ως την πρώτη ουσία που αποκτά θεϊκή υπόσταση.

Χάρτης