Νεμέα μυθική... μεθυστική...
5.0/5 κατάταξη (15 ψήφοι)
κείμενο: Αναστάσιος Ντόκος | φωτογραφίες: Ανδρέας Στρατηγάκης

Απέραντοι αμπελώνες με θείο άρωμα «γεννούν» ένα κρασί διάσημο στα πέρατα του κόσμου. Φιλόξενοι, εργατικοί κάτοικοι, μυθικά μονοπάτια και άγνωστοι αρχαιολογικοί θησαυροί συνθέτουν ένα ιδανικό σκηνικό που μας καλεί να το ανακαλύψουμε παρέα. Ας ξεκινήσουμε…


Με το «χαμόγελο» του ήλιου στον Κορινθιακό ουρανό, και οδηγό μας τη μυθολογία, αποφασίσαμε ένα κυριακάτικο πρωινό του Γενάρη να βαδίσουμε σε δρόμους «μεθυστικούς» κι ηρωικούς. Νεμέα… ο «ομφαλός της Πελοποννήσου» κατά τον Παυσανία, ένας τόπος τόσο γνωστός και τόσο άγνωστος συνάμα...Χτισμένη στις δυτικές πλαγιές του αρχαίου όρους Τρικάρανον, σε υψόμετρο 320μ., στέκεται αγέρωχη  η κωμόπολη της Νεμέας, πρωτεύουσα του ομώνυμου δήμου. Ένας τόπος κατεξοχήν γεωργικός, με 7.000 περίπου κατοίκους και τη μεγαλύτερη αμπελουργική ζώνη της Ελλάδας (30.000 στρέμματα) όπου παράγεται το περίφημο Αγιωργίτικο κρασί με Ονομασία Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητας (Ο.Π.Α.Π-ΠΟΠ) από το 1971.

Λίγη ιστορία…

Μικρή αλλά περήφανη, η κωμόπολη της Κορινθίας έδωσε το παρών της σε κάθε ιστορική στιγμή της Ελλάδας από την αρχαιότητα έως σήμερα. Σλάβοι, Βούλγαροι, και πιο μετά Λατίνοι αλλά και Τούρκοι θέλησαν να  λεηλατήσουν τα χώματά της. Όμως πάντα η γενναιότητα των κατοίκων της, στεκόταν εμπόδιο.  Ακόμη και στην περίοδο της Γερμανικής Κατοχής οι Νεμεάτες προσέφεραν τα μέγιστα στην Εθνική Αντίσταση. Η πόλη αρχικά ονομαζόταν Άγιος Γεώργιος, απ’ όπου προέρχεται και η ονομασία του κρασιού Αγιωργίτικο. Το όνομα Νεμέα, που το οφείλει στην Νύμφη Νεμέα, κόρη του Ασωπού ποταμού, δόθηκε επίσημα στην πόλη το 1925. Ετυμολογικά η λέξη προέρχεται από το ρήμα «νέμω» (βοσκώ) καθώς στο παρελθόν ο τόπος είχε χρησιμοποιηθεί ως βοσκότοπος.  

Η πρώτη επαφή

Μπαίνοντας στην πόλη άνθρωποι καλοσυνάτοι στο καφενείο μας χαμογελούν και μας προσκαλούν να κάτσουμε μαζί τους. Μας διηγούνται ιστορίες του τόπου τους και μας υποδεικνύουν τις όμορφες και άγνωστες γωνιές της Νεμεάτικης γης. Μετά το σύντομο διάλειμμα περπατάμε στον γραφικό δρόμο της παλιάς αγοράς, στην οδό Δερβενακίων. Κατά μήκος του όμορφα κρασοβάρελα με άνθη που αναδύουν άρωμα αυθεντικής Ελλάδας. Φτάνοντας στην κεντρική πλατεία ένα μικρό συντριβάνι με λιοντάρι- και με το νερό να ρέει σαν το χρόνο που περνά, μοιάζει να μας διηγείται μνήμες και μύθους μιας άλλης εποχής. Ακριβώς από πάνω η πλατεία Ηρώων με το μνημείο για τους γενναίους κατοίκους της περιοχής, που στην περίοδο της κατοχής κοίταξαν κατάματα τον γερμανό δυνάστη.Συνεχίζοντας τη βόλτα μας στα δρομάκια της πόλης, μια αίσθηση νοσταλγίας μας κατακλύζει. Κτίρια άλλων εποχών συνυπάρχουν αρμονικά με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Δίπατα σπίτια ασβεστωμένα με φούρνους και καταπράσινες αυλές μας τραβούν την προσοχή ενώ πανέμορφες εκκλησίες και  φινετσάτα πηγάδια μας γυρνούν δεκαετίες πίσω. Λίγο πιο πάνω το Α’ Δημοτικό σχολείο (σημερινό Φλιάσιο Μέλαθρο) που οικοδομήθηκε στα τέλη του 19ου αι. σε σχέδια του Τσίλερ. Σε κοντινή απόσταση και το παλαιό πέτρινο ανακαινισμένο Γυμνάσιο που προβλέπεται να λειτουργήσει ως Μουσείο Κρασιού.

Ναός Αγίου Νικολάου

Πιστοί στις παραινέσεις των κατοίκων ανεβαίνουμε λίγο ψηλότερα απ’ την πόλη για να επισκεφθούμε το ξωκλήσι του Αγίου Νικολάου που βρίσκεται βυθισμένο μέσα στο καταπράσινο τοπίο. Από εδώ πάνω το βλέμμα μας αγγίζει τα απέναντι οροπέδια με τις χιονισμένες κορφές. Το εκκλησάκι κτίστηκε γύρω στα 1730 και διατηρείται ακόμα σε άριστη κατάσταση. Εντός του ναού το βλέμμα μας μαγνητίζει το αγιογραφημένο, πέτρινο τέμπλο και η εικόνα του Αγίου Νικολάου που χρονολογείται στο 1792.

Το καμάρι της Νεμέας

Κατεβαίνοντας χαμηλότερα, στην έξοδο της πόλης, συναντάμε ένα από τα στολίδια της περιοχής, το πετρόκτιστο βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Κτίσμα του 14ου ή 15ου αι. είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την παλαιότερη ονομασία του τόπου. Ιδιαίτερη εντύπωση μας προκαλούν οι εντός του ναού πολεμίστρες αλλά και το περίτεχνο πέτρινο τέμπλο με τις θαυμάσιες εικόνες.

Η Παναγία του Βράχου

Κοιτάζοντας απέναντι, στο λόφο του «Πολυφέγγους» που στέκει ακοίμητος φρουρός της πόλης, αντικρίζουμε την Ιερά Μονή της Παναγίας του Βράχου.Σφηνωμένη μέσα στον μεγαλόπρεπο απόκρημνο βράχο, αποτελεί ένα μοναδικό αξιοθέατο που μοιάζει να μας προκαλεί να το επισκεφτούμε.Χτισμένη το 1633 συνδέεται με την παλαιότερη και πολυθρύλητη Μονή και Επισκοπή Πολυφέγγους. Περνώντας τη λιθόκτιστη, καμαρωτή είσοδο και ανεβαίνοντας τα λαξευμένα στο βράχο σκαλοπάτια συναντάμε τα κελιά, το Ηγουμενείο και τις πολεμίστρες. Λίγο πιο πάνω βρίσκεται ο Ναός της Μονής -μισός φωλιασμένος στο σπήλαιο και μισός να αιωρείται. Εντός του ιερού χώρου σώζονται θαυμάσιες τοιχογραφίες και το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 14ου αι.. Η θαυματουργή εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου (17ος αι) φυλάσσεται στο μετόχι του Αγίου Αθανασίου. Μπαίνοντας στο σπήλαιο μας περιμένει μια ακόμα έκπληξη. Από τα «σπλάχνα» του βράχου αναβλύζει ακόμα το Αγίασμα της Ζωοδόχου Πηγής το οποίο λέγεται πως προϋπήρχε του ναού. Πιο πάνω βρίσκεται και το ασκητάριο Πολυφέγγους, ενώ χαμηλότερα του λόφου η Γεωργική Σχολή Νεμέας.Ακριβώς απέναντι, φωλιασμένο στο βράχο συναντάμε το Ναΰδριον της Αναλήψεως του Σωτήρος με τις τοιχογραφίες του 11ου και 12ου αι., να αντέχουν μέσα στους αιώνες.  

 

Ο αμπελώνας των θεών

Μετά τη γαλήνη που απλόχερα μας προσέφερε η Παναγία του Βράχου, περιπλανιόμαστε στο Νεμεάτικο πεδίο που στοργικά ποτίζει ο μυθικός ποταμός Ασωπός.  Πέριξ αυτού και στους γύρω λόφους όπου απλώνονται τα χωριά του δήμου με κυριότερο το Λεόντιο(630μ.), χιλιάδες στρέμματα με αμπελώνες αγιωργίτικου σταφυλιού που  τέτοια εποχή ξεκουράζονται πέφτοντας στη δική τους χειμέρια νάρκη, μας αποπλανούν. Αυτή την κουκκίδα γης που έχει την ευλογία του Διονύσου και του Άη Γιώργη προσκύνησαν ευλαβικά περιηγητές ανά τους αιώνες διατυπώνοντας γνώμες που παραμένουν ανεξίτηλες. Το άσπρο αργιλώδες χώμα (οσπριά) σε συνδυασμό με το ξηροθερμικό κλίμα που επικρατεί στην περιοχή, και τη μεγάλη ετερογένεια εδαφικών συνθηκών (υψόμετρο 250-850μ.) δένουν αρμονικά και γεννούν το περίφημο Αγιωργίτικο. Το «αίμα του Ηρακλή» όπως χαρακτηριστικά αποκαλούν οι ντόπιοι, το κρασί-σύμβολο που είναι γνωστό σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης με εξαγωγές σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Το έντονο, βαθύ κόκκινο χρώμα του, το εξαίσιο άρωμά του και η φινετσάτη γεύση του, το καθιστούν ξεχωριστό.Στην αρχαιότητα εδώ παραγόταν ο γνωστός Φλιάσιος οίνος, το αγαπημένο κρασί του Αγαμέμνονα το οποίο σερβιρόταν στα μεγάλα συμπόσια των Μυκηνών. Σήμερα το Αγιωργίτικο τιμάται δεόντως μέσα από τις «Μεγάλες ημέρες της Νεμέας», τις 3ήμερες εκδηλώσεις που αρχές κάθε Σεπτέμβρη προβάλλουν τον οινικό πλούτο της περιοχής. Οι «δρόμοι του κρασιού», μια υπέροχη διαδρομή με 50 οινοποιεία -30 από τα οποία επισκέψιμα- σε περιμένει να σε μυήσει στα μυστικά της. Καμάρι της περιοχής, ο «Οινοποιητικός Συνεταιρισμός Νεμέας». Ένας από τους μεγαλύτερους της χώρας, ιδρύθηκε το 1937 και μετρά ήδη 77 χρόνια ζωής οινοποιώντας 10.000 τόνους κρασιού κάθε χρόνο.

 

Αηδόνια, τόπος ιστορικός και παραμυθένιος

Η Νεμέα όμως δεν είναι μόνο το κρασί. Η ευρύτερη περιοχή της είναι γεμάτη γνωστούς και άγνωστους αρχαιολογικούς χώρους (συνολικά 60). Διασχίζοντας τους αμπελώνες φτάνουμε στο χωριό Αηδόνια όπου βρίσκεται το Μυκηναϊκό νεκροταφείο των Αηδονιών, με 21 θολωτούς τάφους λαξευμένους πάνω στην πλαγιά.  Τοποθετούνται μεταξύ του 16ου και 13ου αι. π.Χ., ανασκάφηκαν μεταξύ του 1978-1980 και ήταν σε μεγάλο ποσοστό συλημένοι. Ο περιβόητος θησαυρός των Αηδονιών αποτελούμενος από τέσσερα χρυσά δαχτυλίδια-σφραγίδες κι ένα από ήλεκτρο, χρυσά κοσμήματα ενδυμασίας και χάντρες, επεστράφη μετά από αγώνα το 1996 από τη Νέα Υόρκη όπου επρόκειτο να δημοπρατηθεί. Σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο της Νεμέας.Λίγο χαμηλότερα συναντάμε το πανέμορφο ρέμα των Αηδονιών. Το όνομά του το οφείλει στα μελωδικά πτηνά του αιωνόβιου πλατανόδασους που βυθίζει τις ρίζες του στο υπέροχο ποταμάκι που κατηφορίζει σχηματίζοντας μικρούς καταρράκτες.

Αρχαιολογικός χώρος Φλιούντας

3,5χλμ από τη σημερινή πόλη της Νεμέας, χτισμένος στα ριζά του λόφου βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Φλιούντας. Εδώ ο βασιλιάς Άρας έχτισε μια ένδοξη πόλη που άνθισε μέσα στα χρόνια. Στον Όμηρο η πόλη συναντάται με το όνομα Αραιθυρέα(θελκτική), ονομασία παρμένη από την κόρη του Άραντα. Σ’ αυτά τα ευλογημένα χώματα βασίλεψε ο μυθικός βασιλιάς Φλιούς που θεωρείται γιος του θεού Διονύσου. Η πόλη άνθισε τον 8ο-7ο αι. π.Χ., αριθμούσε 15.000 κατοίκους και αποτέλεσε σημαντικό πνευματικό-φιλοσοφικό κέντρο της εποχής. Η περιοχή συνδέεται έντονα με τη σχολή των Πυθαγορείων και με σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο φιλόσοφος Ασκληπιάδης και ο δημιουργός του σατυρικού δράματος Πρατίνας. Επίσης φημιζόταν και για τον επαγγελματικό της στρατό. Τα πρώτα ευρήματα της Νεολιθικής περιόδου και των ιστορικών χρόνων ήρθαν στο φως το 1925. Ως σήμερα έχουν αποκαλυφθεί ερείπια της ακρόπολης καθώς και τα χαμηλότερα εδώλια αλλά και τα θεμέλια της σκηνής από το θέατρο που υπήρχε. Δυστυχώς, απουσία οργάνωσης, ελάχιστα μέτρα πιο κει στάνες και αμπελώνες «πνίγουν»  το σημαντικό αυτό χώρο.Λίγο πιο πάνω στη θέση της αρχαίας ακρόπολης είναι χτισμένος πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού, πιθανόν του Ασκληπιού, ο Ναός της Παναγίας  Ραχιώτισσας. Για τη δημιουργία του χρησιμοποιήθηκαν ως τη μέση, ογκόλιθοι που έχουν αποσπαστεί από την αρχαία πόλη.  

Αρχαιολογικός χώρος Αρχαίας Νεμέας

Μεσημέρι πια αποφασίζουμε να κατευθυνθούμε χαμηλότερα, στην κοιλάδα της Αρχαίας Νεμέας. Μέσα από μια υπέροχη διαδρομή, μυθική,  ιστορική, ανάμεσα σε ελιές κι αμπελώνες, πεύκα και κυπαρίσσια φτάνουμε στην πόλη που έχει συνδεθεί με τον πρώτο άθλο του Ηρακλή. Εδώ που ο μυθικός ήρωας κατατρόπωσε το στυγερό λιοντάρι-φόβητρο για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Κινούμενοι στο δρόμο έξω από το χωριό συναντάμε έναν από τους διασημότερους και λυρικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κορινθίας που περιλαμβάνει τον Ναό του Νεμείου Διός, το Στάδιο και το Μουσείο της Νεμέας, με την πληθώρα των εκθεμάτων.Δέος μας κυριεύει αντικρίζοντας τα ερείπια του επιβλητικού ναού του Νεμείου Διός. Εδώ, από τον 6ο αι. π.Χ. με την καθιέρωση των Νεμείων, προϋπήρχε ναός προς τιμήν του πατέρα των θεών, ο οποίος όμως καταστράφηκε στα τέλη του 5ου αι. και το 340-330 π.Χ ξανακτίστηκε με πωρόλιθο. Ο ναός, που ήταν δωρικός περίπτερος, στέκει στη μέση του τεμένους όπως οι αντίστοιχοι ναοί της Ολυμπίας και των Δελφών. Πέραν του ναού του οποίου στέκουν κραταιοί 9 κίονες, οι ανασκαφές που ολοκληρώθηκαν την περίοδο 1973-2004 υπό τον αρχαιολόγο Στέφανο Μίλλερ έφεραν στο φως το βωμό του Δία, εγκαταστάσεις Λουτρών, τα θεμέλια ενός μεγάλου Ξενώνα, 9 Πρεσβείες σαν περίπτερα, τον ιερό περίβολο με τα κυπαρίσσια και το Ηρώον του Οφέλτη.      Απέναντι από το Ναό, στους πρόποδες του λόφου Ευαγγελίστρια (αρχαίος λόφος Τεπές) μέσα σ’ ένα γαλήνιο, καταπράσινο τοπίο βρίσκεται το Στάδιο. Συγκίνηση μας καταλαμβάνει πατώντας τα «άγια» αυτά χώματα που αιώνες πριν πατούσαν οι αρχαίοι Έλληνες, για να τιμήσουν το μικρό Οφέλτη, γιο του Λυκούργου και της Ευριδίκης. Ο μύθος τον θέλει να βρίσκει τραγικό θάνατο από δάγκωμα φιδιού, όταν η τροφός του Υψιπύλη τον άφησε, προκειμένου να οδηγήσει σε πηγή τους Επτά Αργείους που κατευθύνονταν στη Θήβα. Έτσι οι Αργείοι για να τιμήσουν τον αδικοχαμένο μικρό, θέσπισαν τα Νέμεα ή Νέμεια, που ξεκίνησαν το 573π.Χ. και διεξάγονταν κάθε δύο χρόνια αποτελώντας έναν από τους 4 Πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες, γεγονός που πιστοποιείται μέσα από τους ύμνους του Πινδάρου.   Στα ίδια αυτά χώματα από το 1996 διεξάγονται κάθε 4 χρόνια τα σύγχρονα Νέμεα. Για την υλοποίηση αυτού του στόχου συνέβαλλε τα μέγιστα ο «Σύλλογος για την αναβίωση των Νεμέων Αγώνων» που αριθμεί περισσότερα από 2400 μέλη σ’ όλο τον κόσμο.Το Στάδιο χωρητικότητας 40.000 θεατών κτίστηκε το 330-320π.Χ. και χρησιμοποιήθηκε ως το 230π.Χ.. Περνώντας την πύλη του Σταδίου διαβάζουμε αρχαία ονόματα σκαλισμένα στην περίφημη θολωτή Στοά που οδηγεί στο χώρο του στίβου. Έχει μήκος 178μ. και στη νότια πλευρά του  υπάρχει ακόμα η λίθινη αφετηρία.  Οι ανασκαφές αποκάλυψαν και ορισμένους κίονες από τα αποδυτήρια.  Ανεβαίνοντας ψηλότερα και αφού συναντάμε τα ερείπια της τρίκλιτης βασιλικής που χτίστηκε τον 5ο αι. μ.Χ. από υλικό παρμένο από το βωμό του Δία, απολαμβάνουμε την απέραντη κοιλάδα με τις έντονες εναλλαγές χρωμάτων. Απέναντί μας, στο όρος Τρητός, το μάτι μας μαγνητίζει μια σπηλιά που εικάζεται ότι ήταν εκείνη όπου βρισκόταν τα περίφημο λιοντάρι της Νεμέας.

Στο ορμητήριο του Ηρακλή

Κινούμενοι ανατολικά της Νεμέας συναντάμε τις Αρχαίες Κλεωνές, μια ισχυρή πολιτεία κατά την αρχαιότητα, ένα πανέμορφο, γραφικό χωριουδάκι σήμερα. Έξω από το χωριό, βυθισμένος στους αμπελώνες βρίσκεται ο δωρικός Ναός του Ηρακλέους. Μοναδικός στο είδος του παγκοσμίως, στήθηκε ως ανάμνηση του άθλου του Ηρακλή και σήμερα σώζονται μόνο πέτρες από τα θεμέλιά του. Όμως και αυτός ο σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος παραμένει δυστυχώς ανεκμετάλλευτος. «Πνιγμένος» από τα αμπέλια χωρίς καμία επεξηγηματική πινακίδα να διαφωτίσει τον επισκέπτη.Στα πλαίσια των «Νέμεων» κάθε 4 χρόνια ξεκινάει από εδώ ο περίφημος «Κλεωναίος Αγώνας στα βήματα του Ηρακλή» με τους δρομείς να τρέχουν στα χνάρια του μυθικού ήρωα που από το ίδιο σημείο ξεκίνησε το δρόμο του προς την Αθανασία. Λίγα χιλιόμετρα παρακάτω, ορατό και από την Εθνική οδό Κορίνθου-Τριπόλεως, βρίσκεται το Αρχαίο Λατομείο της Νεμέας από τον πωρόλιθο του οποίου ντύθηκαν πολλοί ναοί και κτίρια της αρχαιότητας.Με τον ήλιο να δύει στον Κορινθιακό ουρανό αποφασίζουμε να πάρουμε το δρόμο της επιστροφής. Εικόνες, αρώματα και ιστορίες από έναν τόπο - για πολλούς άγνωστο- θα μας συντροφεύουν προκαλώντας μας να τις νιώσουμε ξανά.

Ευχαριστούμε τους κ. Αριστοτέλη Καλλή, επίτιμο πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Νεμέας καθώς και τον νυν πρόεδρο κ. Αναστάσιο Μπαρλιά για την ξενάγηση και τις πληροφορίες που μας παρείχαν.

 

Χάρτης