Σπήλαιο Φράγχθι Ένα ταξίδι 40.000 χρόνων
5.0/5 κατάταξη (5 ψήφοι)
κείμενο: Γιώργος Σαρρής & Δαμιανός Νάκος | φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Ντόκος

Και μόνο το γεγονός ότι στο μέρος που θα πηγαίναμε επέλεξε να κατοικήσει για πρώτη φορά άνθρωπος πριν από τουλάχιστον 42.000 χρόνια, μας δημιουργούσε δέος.

Με την Φυσιολατρική Ομάδα Ερμιονίδας

 

Το βάθος του χρόνου ήταν ασύλληπτο, εάν σκεφτεί κανείς ότι ο Χριστός πέρασε από τη γη πριν από μόλις 2.000 χρόνια σχεδόν, και ότι οι αρχαίοι Έλληνες ανέγειραν τον Παρθενώνα πριν από 2.450 έτη. Μηδαμινές αποστάσεις χρόνου, σε σχέση με τα 42.000 χρόνια που έχουν περάσει από τότε που ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ εικάζεται ότι άφησε τα ίχνη του στο σπήλαιο Φράγχθι της Αργολίδας, ένα από τα σημαντικότερα σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι παλαιοντολόγοι αποφαίνονται ότι πρωτοκατοικήθηκε κατά την Μουστιαία Περίοδο, και μετά βεβαιότητας μπορεί να ειπωθεί πλέον, ότι εκεί είχε βρει καταφύγιο ο Homo Sapiens προ 30.000 χρόνων. Επισκεπτόμενος το σπήλαιο, αντιλαμβάνεσαι ότι πρόκειται για ένα ιδανικό καταφύγιο, ιδίως για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. Έμπαιναν βαθιά μέσα στη σπηλιά για να προστατέψουν τον εαυτό τους και την οικογένειά τους από τα άγρια ζώα, ήταν πολύ κοντά στη θάλασσα για να μπορέσουν να δραπετεύσουν εάν κάτι τέτοιο απαιτούνταν από τις περιστάσεις, το χειμώνα προστατεύονταν με φυσικό τρόπο από το κρύο, και τα καλοκαίρια διατηρούνταν αισθητά χαμηλότερη η θερμοκρασία σε σχέση με τον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο. Αυτό το τελευταίο, το νιώσαμε και εμείς όταν φθάσαμε εκεί. Τέλη Αυγούστου, οι θερμοκρασίες ήταν ιδιαίτερα υψηλές, αλλά μόλις έμπαινες στο σπήλαιο, αισθανόσουν κατευθείαν ένα δροσερό αεράκι να σε διαπερνά.

 

Και επισήμως επισκέψιμο.

 

Ο χώρος του σπηλαίου εδώ και μερικούς μήνες έχει αυξήσει αλματωδώς την επισκεψιμότητά του, καθώς αξιοποιήθηκαν κονδύλια από το Ε.Σ.Π.Α. προκειμένου να είναι καλύτερα προσβάσιμο. Σε συνεργασία με την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας, έχει δημιουργηθεί εντός του σπηλαίου ένα ξύλινο δρομάκι ωοειδούς σχήματος, με ταμπέλες που σε ενημερώνουν για καθετί που βλέπεις γύρω σου. Από την ιστορία και τη σημαντικότητά του, μέχρι την πορεία των ερευνών και τα ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης.

 

Διαδρομή με θέα

 

Για να φθάσετε στο σπήλαιο θα πρέπει να διανύσετε από την Αθήνα γύρω στα 170 χιλιόμετρα με κατεύθυνση το Κρανίδι του δήμου Ερμιονίδας, στο νομό Αργολίδας. Δεν θα χρειαστεί να πάτε μέχρι εκεί όμως, γιατί περίπου 6 χιλιόμετρα νωρίτερα, ο δρόμος θα σας βγάλει στο χωριό Φούρνοι. Αν και βρίσκεται στην ενδοχώρα, θυμίζει νησί. Διαθέτει πολύχρωμα σπίτια, στενά καλντερίμια και κήπους γεμάτους λουλούδια. Στην έξοδό του, θα δείτε μια ταμπέλα που σας προτρέπει να αφήσετε τον κεντρικό δρόμο και να κατευθυνθείτε δεξιά, προς τον αρχαιολογικό χώρο του σπηλαίου Φράγχθι. Ακολουθώντας την πινακίδα σε απόσταση 4 χλμ, θα βρεθείτε σε μια καταπληκτική παραλία, είναι η παραλία Φούρνων (ή αλλιώς Λάζες) στο τελείωμα της οποίας θα αφήσετε το αυτοκίνητο. Σας συνιστούμε να σταθμεύσετε δίπλα στην ταμπέλα που ουσιαστικά σας λέει ότι έχετε φθάσει στο σπήλαιο. Στην πραγματικότητα όμως δεν έχετε φθάσει ακόμη. Απλώς από εκεί και πέρα θα συνεχίσετε με τα πόδια και ύστερα από περπάτημα περίπου 600 μέτρων θα φτάσετε στο Φράγχθι. Στα πρώτα μέτρα δεν υπάρχει μονοπάτι. Πηγαίνετε πατώντας από βράχο σε βράχο κατά μήκος του γιαλού, όπως σας δείχνουν τα κόκκινα βέλη που υπάρχουν με σπρέι πάνω στις πέτρες. Πολύ σύντομα θα βρεθείτε σε ένα στενό μονοπάτι που σας οδηγεί στο σπήλαιο. Η διαδρομή διαρκεί περίπου 10 λεπτά και εάν εξαιρέσουμε τα πρώτα μέτρα, είναι βατή. Μέχρι να φτάσετε, πάντα στα δεξιά σας θα έχετε τη θάλασσα. Θα βλέπετε τον κόλπο της Κοιλάδας, το ιδιόκτητο νησάκι Κορωνίδα, και νότια τον κάμπο της περιοχής. Η κατάληξη της διαδρομής θα σας αποζημιώσει.

Άλλωστε αυτή την πορεία ακολουθούσαν συχνά-πυκνά μέχρι και πριν από λίγα χρόνια βοσκοί, που χρησιμοποιούσαν το Φράγχθι για εποχικό ποιμνιοστάσιο. Μάλιστα οι ερευνητές έκριναν σκόπιμο να μη χαλάσουν το μαντρί που βρισκόταν εκεί κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, και έτσι μπορείτε κάλλιστα να το επισκεφθείτε. Το σπήλαιο έχει βάθος 150 μέτρα και πλάτος εισόδου 30 μέτρα.
Αξίζει να σημειωθεί πάντως, ότι στις μέρες μας μόνιμοι κάτοικοι εκεί, είναι οι …νυχτερίδες (σπήλαιο γαρ), που εάν πάτε τις βραδινές κυρίως ώρες, θα τις ακούσετε να βγάζουν άναρθρες κραυγές και ενίοτε να πετάνε πάνω από το κεφάλι σας. Εάν το λέει η καρδιά σας, μπορείτε να ανεβείτε και στα βράχια που στέκουν ολόρθα ακριβώς απέναντι από την είσοδο της σπηλιάς τα οποία σχηματίστηκαν από την κατολίσθηση της οροφής του σπηλαίου προ πολλών χιλιάδων χρόνων. Κάτω από αυτά οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι βρίσκονται καλά κρυμμένα σημαντικά ευρήματα για τον προϊστορικό άνθρωπο. Από την πίσω πλευρά τους, το τοπίο αλλάζει και εκεί θα αντικρίσετε μπροστά στα πόδια σας μεγάλες χαράδρες και εντυπωσιακά ασύμμετρα και ανάγλυφα σχήματα που διαμορφώνουν οι βράχοι. Κατηφορίζοντας και φτάνοντας στο τέρμα του σπηλαίου που είναι πάλι σκεπαστό σας περιμένει μια όμορφη λιμνούλα με υφάλμυρο νερό, η οποία έχει σχηματιστεί από υπόγειες πηγές. Στο σημείο αυτό βρισκόμαστε στο ένα μέτρο από τη σημερινή επιφάνεια της θάλασσας και καλό θα ήταν να έχετε μαζί σας φακό, εκεί η θερμοκρασία είναι σπηλαίου και πάντα σταθερή. Οφείλουμε να σας πούμε πάντως ότι θέλει ιδιαίτερη προσοχή εάν αποφασίσετε να φθάσετε μέχρι εκεί. Η μίνι αναρρίχηση και καταρρίχηση γίνεται αποκλειστικά και μόνο με δική σας ευθύνη. Εμείς πάντως στην παρέα μας εκείνη την ημέρα που πήγαμε είχαμε και μια έγκυο στους πρώτους μήνες, που τα κατάφερε περίφημα…

 

Ο κάτοικος του σπηλαίου

 

Οι πρώτες ανασκαφές στο σπήλαιο ξεκίνησαν το 1967 από τα πανεπιστήμια της Ιντιάνα και Πενσυλβανία. Κοντά 40 χρόνια τώρα το Φράγχθι δεν έχει σταματήσει να εκπλήσσει τους ξένους και Έλληνες επιστήμονες. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι το σπήλαιο κατοικήθηκε για περισσότερο από 35.000 χρόνια, από την Παλαιολιθική έως και τη Νεολιθική Εποχή. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως εργαλεία, αντικείμενα και στοιχεία εκείνης της εποχής.
Οι ανασκαφές στο σπήλαιο Φράγχθι έχουν αποκαλύψει ιχθυολογικό υλικό μοναδικό για τα ελληνικά και όχι μόνο δεδομένα που καλύπτει πάνω από 20.000 χρόνια. Άλλωστε είναι από τις πρώτες ανασκαφές στην ανατολική Μεσόγειο που έδωσαν σημασία στα ιχθυολογικά κατάλοιπα.

Η σημαντικότερη ανακάλυψη ωστόσο από όλες είναι ο αρχαιότερος πλήρης ανθρώπινος σκελετός στην Ελλάδα ηλικίας 8-10 χιλιάδων χρόνων. Πρόκειται για έναν άντρα 25 χρονών με ύψος 1.56, ο οποίος πιθανότατα είχε δεχτεί ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι. Βρέθηκε θαμμένος με τα πόδια λυγισμένα και τα χέρια στο στήθος σε στάση εμβρύου. Κοντά του βρέθηκαν ακόμα δυο σκελετοί παιδιών.

 

Ο οψιδιανός αποκαλύπτει

 

Μια ακόμα σημαντική ανακάλυψη, η οποία και αλλάζει ό,τι ξέραμε για τις θαλάσσιες μεταφορές εκείνης της εποχής, είναι το γεγονός ότι βρέθηκαν μικρά κομμάτια από εργαλεία φτιαγμένα από οψιανό, ένα πέτρωμα που υπάρχει μόνο στην Μήλο, 80 μίλια μακριά. Με λίγα λόγια μιλάμε για ένα ταξίδι που έγινε στο Αιγαίο το 5.000 με 4.500 π.Χ. για την μεταφορά του οψιανού από την Μήλο στο Φράγχθι. Πρόκειται, λοιπόν, για το αρχαιότερο καταγεγραμμένο ταξίδι ανοιχτής θαλάσσης της ανθρωπότητας.Τώρα ο άνθρωπος δεν είναι μόνο κυνηγός, έχει εργαλεία για να καλλιεργήσει τη γη του, κατασκευές να ταξιδεύει… Έχει το μέλλον μπροστά του.

 

Ο Νεολιθικός οικισμός στο βυθό

 

Στα Νεολιθικά χρόνια το επίπεδο της θάλασσας ήταν πολύ πιο χαμηλά και ο άνθρωπος του σπηλαίου επέκτεινε την εγκατάστασή του προς την ακτή. Βυθισμένος κοντά στο σπήλαιο βρίσκεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, ο Νεολιθικός οικισμός ο οποίος δημιουργήθηκε ως συνέχεια και προέκταση του σπηλαίου και την σταδιακή του εγκατάλειψη. Πρόσφατες έρευνες στο βυθό, ομάδας Ελλήνων και Ελβετών επιστημόνων σε συνεργασία με την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα, οδήγησαν σε λεπτομερή χαρτογράφησή του για την υποβοήθηση της σχεδιαζόμενης υποβρύχιας ανασκαφής. Το Φράγχθι, λοιπόν, δεν έχει ολοκληρώσει τις αποκαλύψεις του και πιθανόν να μας εκπλήξει με τα μυστικά που κρύβει στο βυθισμένο του τμήμα. Οι έρευνες για τη χαρτογράφηση έγιναν το καλοκαίρι του 2012 υπό τη διεύθυνση της Προϊσταμένης της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Δρ. Α. Σίμωσι ενώ η έναρξη των ανασκαφών έχει προβλεφθεί για το τρέχον έτος (2013).