Ιτέα-Της ελιάς, της θάλασσας…
4.3/5 κατάταξη (9 ψήφοι)
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου

Πρώτα διασχίζεις τους απέραντους ασημένιους ελαιώνες. Παράκτιες πόλεις και λιμάνια κοσμοπολίτικα σε υποδέχονται, σε ταξιδεύουν στις ανοιξιάτικες θάλασσες του Κορινθιακού. Ανταμώνεις την αρχαία σοφία των Δελφών κι ύστερα χάνεσαι στην πλούσια λαογραφία του τόπου με τα παραδοσιακά επαγγέλματα, τις τέχνες, τα ρετρό καφενεία. Τσουγκρίζεις τα ποτήρια στα ταβερνάκια δίπλα στους μόλους, τα λιμάνια, τις ακτές, ανηφορίζεις για τις κατάλευκες κορυφές του Παρνασσού κι έπειτα αγγίζεις το κόκκινο του βωξίτη σε μια βόλτα 200 μέτρα κάτω απ' τη γη...

Ό,τι τραβά η ψυχή του ανθρώπου, τούτη την εποχή, βρίσκεται εδώ· από τους κρυστάλλινους καταρράκτες του βουνού και τα ρουμελιώτικα κοκορέτσια, ως τους ρομαντικούς ψαράδες των ακτών και τα θαλασσινά καλούδια. Χιόνι, θάλασσα, βουνό, κάμπος, άνοιξη, πρώτες βουτιές, γραφικές μαρίνες, ορεινές οάσεις, αριστοτεχνικά μνημεία, μικροσκοπικά νησιά… Ένα μπουκέτο αντιθέσεων σε μια σύναξη εαρινή, απογειώνει τον νου στην αρμονία που επιβάλει η εποχή...

Στις θάλασσες του Κρισαίου

Νύχτα θα με υποδεχτεί η Φωκίδα, ο σημερινός δήμος Δελφών, τιμής ένεκεν στον αρχαίο, μυστηριακό τόπο λατρείας που συγκεντρώνει το σπουδαίο ιστορικό ενδιαφέρον της περιοχής. Μια νύχτα με την πιο φωτεινή πανσέληνο της εικοσαετίας, να αντανακλά τις κατάλευκες κορυφές του Παρνασσού σ’ έναν ξάστερο ανοιξιάτικο ουρανό. Το πρώτο πρωί θα με βρει στην Ιτέα να αγναντεύω απ’ τη βεράντα μου τις ψαρόβαρκες που καθρεφτίζονται την απόλυτη γαλήνη των νερών του Κρισαίου. Σε μια πρώτη βόλτα, θα αντικρύσω μια πόλη σύγχρονη, με όμορφη ρυμοτόμηση, γεμάτη από άνετους πεζόδρομους και πλήθος από ποδηλατάδες πλάι στα γραφικά ταβερνάκια, τις όμορφες ακτές, τους κολπίσκους, τις μαρίνες… Μια θαλερή ιτιά, δίπλα στην οποία ανάβρυζε η μοναδική πηγή της περιοχής έδωσε τ’ όνομά της στην αλλοτινή Σκάλα των Σαλώνων, επίνειο της πόλης της Άμφισσας και των γειτονικών Δελφών. Στο λιμάνι αυτό, στις 17 Σεπτέμβρη του 1827, ο φιλέλληνας άγγλος πλοίαρχος , Φραγκίσκος Άστιγξ, επικεφαλής μικρής ελληνικής ναυτικής δύναμης, οδηγώντας το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό πλοίο στην ιστορία, την Καρτερία, ανατίναξε την τουρκική ναυαρχίδα και αποδεκάτισε τον εχθρικό στόλο. Η νίκη αυτή υπήρξε καθοριστική για την έκβαση του Αγώνα, αφού εξασφάλισε την επικοινωνία με την Πελοπόννησο κι ενίσχυσε την ιδέα για τη δημιουργία ενός αυτόνομου ελληνικού κράτους. Μνημείο για τη ναυμαχία της Αγκάλης, που σηματοδότησε την αρχή της ανεξαρτησίας έχει στηθεί στο λιμένα της πόλης. Επίσημα, ο οικισμός της Ιτέας ιδρύεται το 1830 με ψήφισμα του Καποδίστρια, χρειάστηκαν όμως περισσότερα από 40 χρόνια για να αρχίσει η πόλη να μπαίνει σταθερά στο ρυθμό της ανάπτυξης. Η σημερινή, νεότατη πόλη της Ιτέας μαζί με τη γειτονική κι αρχαιότατη Κίρρα, χτισμένες κι οι δυο κατά μήκος του όρμου, αποτελούν το στολίδι του φημισμένο Δελφικού Τοπίου, του Κρισσαίου Πεδίου με τους λιόφυτους κάμπους και τη θέα του κορινθιακού. Η τοποθεσία της ανάμεσα στο γραφικό Γαλαξίδι και τους ιστορικούς Δελφούς πλεονεκτεί. Ένα τοπίο θαλασσινό, σ’ απόσταση αναπνοής από την όμορφη πόλη της Άμφισσας, τη διάσημη Αράχοβα, το χιονοδρομικό κέντρο και τους παρθένους οικισμούς του Παρνασσού και της Γκιώνας… Μια πόλη σύγχρονη, ζωντανή και νεανική δένει το τοπίο και τον ιστορικό πλούτο της ορεινής Φωκίδας με τις θαλασσινές της ομορφιές. Τις παραλίες, τα μπαράκια, τις ψαροταβέρνες και τα ψαροκάικα… Την πανέμορφη θέα του όρμου, ιδιαίτερα κατά τη δύση, την απολαμβάνεις ανηφορίζοντας προς την Τριταία, τον μικρό και παρθένο ορεινό οικισμό της Ιτέας, που έμεινε γνωστός με την ονομασία «Κωλοπετεινίτσα». Ένα λογοπαίγνιο όπως διαπιστώσαμε, που προήρθε από την παράφραση της «Καλοπετεινίτσας», της παλαιότερης δηλαδή ονομασίας του οικισμού. Πίσω από την πόλη ο απέραντος ελαιώνας της Άμφισσας ακολουθεί κάθε μας εξόρμηση, για να μας χαρίζει την υπέροχη θέα του, τα χρώματά του, σαν ζωντανός πίνακας ζωγραφικής που δεν χορταίνεις όσες φορές κι αν αντικρίσεις…

Αρχοντιά και λαϊκός πλούτος

Τα λιόδεντρα με οδηγούν στην Άμφισσα, αρχαιότατη πόλη-κράτος και πρώτη επαναστατημένη πόλη της Ρούμελης. Περπατώντας στα δρομάκια με τα διάσπαρτα νεοκλασικά, από τη μια αφουγκράζεσαι τον αστικό αέρα μιας άλλοτε μητρόπολης κι ύστερα χάνεσαι στον λαϊκό πλούτο μιας πόλης που κρατά καλά μακριά από την κουλτούρα των μαζών. Ένα κρυμμένο και –παραδόξως- ανοιχτό μουσείο, τουριστικά ανεκμετάλλευτο κι άγνωστο σε πολλούς, βρίσκεται εδώ.. Στην πόλη της τέχνης, των θιάσων μα και του λαϊκού μόχθου, με τα παραδοσιακά επαγγέλματα που χάνονται κι τον απόηχο των εποχών που έσβησαν, αφήνοντας όμως πίσω τους κάτι από την αίγλη του παρελθόντος. Θες οι ξακουστοί Δελφοί, θες η πολύβουη Αράχωβα έθαψαν τον πλούτο της από τα μάτια των πολλών. Κανένα κακό για εκείνους τους λίγους – που όλο και πληθαίνουν- που ρωτούν, ψάχνουν, ανακαλύπτουν, μοιράζονται. Την πόλη αυτή πρέπει να την αφουγκραστείς. Να περιπλανηθείς δρόμους, στις πλατείες, να μπεις στους καφενέδες, να γευτείς «την πίτα την καλή», την προβατίνα τη «μαστόρικη», να χαθείς στη Χάρμαινα, να μυρίσεις το νωπό δέρμα, να γνωρίσεις τους τεχνίτες της βυρσοδεψίας, τον τελευταίο κουδουνά, να ανηφορίσεις ως στο κάστρο, να ξεχαστείς στα ξωκλήσια και τους ελαιώνες, να συστηθείς με τους ανθρώπους, που φιλόξενους σαν δαύτους σπάνια θα συναντήσεις … Στην πάνω πλατεία, στο «Γυαλί καφενέ», η αυλαία έχει κλείσει οριστικά η σκηνή όμως παραμένει. Το ίδιο κι οι θύμησες του κυρ’ Θανάση που όταν μοιράζονται, αναβιώνουν… Το 1936, θα μου πει, ο Βασίλης Αυλωνίτης, ο Μίμης Φωτόπουλος κι ο Ορέστης Μακρής εγκαινίασαν τη σκηνή του άλλοτε «Πανελλήνιον», το καφεθέατρο που άφησε εποχή. «Το κοινό της Άμφισσας ήταν πολύ θεατρόφιλο.. Μεγάλες δόξες γνώρισε το μέρος αυτό. Γινόταν το αδιαχώρητο, δεν χώραγε ο κόσμος να καθίσει… Κι επειδή δεν είχαν οι άνθρωποι για το εισιτήριο, ερχόταν στο ταμείο με κότες και αυγά και τα αντάλλασσαν…» Από αυτόν τον καφενέ πέρασαν σχεδόν όλα τα ιερά τέρατα της ιστορίας του ελληνικού θεάτρου, ενώ το 1976 γυρίστηκε εδώ, ο Θίασος του Θόδωρου Αγγελόπουλου – μια από τις 40 σπουδαιότερες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου για τον αιώνα που μας πέρασε. «...Για πέντε μερόνυχτα γυρίζονταν εδώ ο Θίασος …βραβεύτηκε εις τις Κάννες…» Θα περπατήσω λίγο ακόμα. Σε ένα σοκάκι ανάμεσα στην πάνω και την κάτω πλατεία θα βρω ένα παλιό καπνοπωλείο-οινοπνευματοπωλείο, ηλικίας 100 χρόνων που μαθαίνω πως έγινε ταβερνάκι. Λίγα και καλά μαγειρευτά, μερακλήδικοι μεζέδες κι όλη η ατμόσφαιρα της παλιάς εποχής, το μετατρέπουν σε μέρος για εκλεκτικούς πελάτες. Ανηφορίζω προς τη Χάρμαινα, τα παλιά ταμπάκικα της πόλης. Πέτρινη συνοικία χρονολογημένη από την εποχή της πρώτης Τουρκοκρατίας αποτελεί σήμερα διατηρητέο οικισμό, μοναδικό στο είδος του. Στο Τουλασίδι, το παλαιότατο κοινόχρηστο χτίσμα, που χρησίμευε για την πλύση των δερμάτων, το νερό τρέχει ακόμα άφθονο. Κρεμασμένα στο ανοιχτό δώμα του πάνω ορόφου τα δέρματα στεγνώνουν. Οι τελευταίοι τεχνίτες περιμένουν πια τη σύνταξή τους. «Πολύ σκληρή δουλειά και ρομαντισμός δεν χωράει» θα μου πει ο κύριος Μερινόπουλος, που λειτουργεί ακόμα μια από τις τελευταίες βιοτεχνίες. Στην είσοδο του οικισμού, η Δημοτική Πινακοθήκη «Σπύρος Παπαλουκάς» φιλοξενεί τα «Ανθίβολα» του σπουδαίου ζωγράφου που γεννήθηκε το 1892 στη Δεσφίνα. Αγιογράφος, τοπιογράφος, αλλά και σπουδαστής της τέχνης των Ναμπί υπήρξε μια από τις ηγετικές μορφές της ζωγραφικής του 20ου αιώνα καταφέρνοντας να συνδέσει τη βυζαντινή αγιογραφία με τα μεταϊμπρεσιονιστικά ρεύματα της εποχής. Η συλλογή περιλαμβάνει τα προσχέδια του Παπαλουκά με τη μέθοδο των «ανθιβόλων» φέρνοντας το φιλότεχνο κοινό κοντά στις πρωτοποριακές τεχνικές του ζωγράφου που ανάγνωσε τη βυζαντινή τέχνη ελεύθερα και μακριά από τα αυστηρά πρότυπα της εκκλησιαστικής ζωγραφικής. Η Μητρόπολη της Άμφισσας, αγιογραφημένη το 1927 από τον ίδιο μας ξεναγεί στην τολμηρή και δυναμική ζωγραφική του γραφή. Επάνω από τη Χάρμαινα το βυζαντινό εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης, ξεχωρίζει για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του, την όμορφη θέα και το παραμυθένιο του τοπίο που «πνίγεται» από τους ελαιώνες και τα κυπαρίσσια. Στην κορυφή της πόλης το κάστρο της Ωριάς με τους πύργους και τα τείχη του αγναντεύει ολόκληρη την Άμφισσα, τους ελαιώνες, την Ιτέα και τα νερά του Κορινθιακού. Στα στενά της πόλης φωλιάζει και ένα από τα τελευταία φημισμένα κουδουνάδικα της Άμφισσας απ’ όπου οι κάτοικοί της πήραν το παρατσούκλι «κουδουνάδες».

Κυκλώνοντας τον Παρνασσό

Με τις καλύτερες εντυπώσεις από μια πόλη γεμάτη από σεμνότητα και αρχοντιά θα πάρω το δρόμο για τους Δελφούς. Μια στάση πρώτα, στο Χρισσό. Το χωριό που κατά το ρουμελιώτικο δημοτικό «σφάζουν τα κριάρια», είναι γραφικό και ήσυχο, με καφενείο, ταβέρνα, ενδιαφέροντα κτίσματα, το παλιό τζαμί και την όμορφη θέα στους ελαιώνες. Από το χωριό μπορείς να προμηθευτείς αγνό, οικολογικό ελαιόλαδο αλλά και να επισκεφθείς τη Μονή του Προφήτη Ηλία στα βορειοδυτικά, που υπήρξε ορμητήριο της επανάστασης. Η θέση της Μονής επάνω στο χείλος του γκρεμού προσφέρει ανεπανάληπτη θέα ιδιαίτερα κατά την ανατολή. Οι Δελφοί ξεπροβάλλουν. Περνάς πρώτα απ’ τα γραφικά δρομάκια του χωριού που γεμάτα από μαγαζάκια, ταβέρνες, ξενώνες και σουβενίρ προδίδουν την τουριστική του ταυτότητα. Προσεγγίζοντας τον αρχαιολογικό χώρο, ο εντυπωσιακός ναός του Απόλλωνα διακρίνεται από ψηλά. Καθημερινά χιλιάδες επισκέπτες περιηγούνται στον «ομφαλό της γης», ένα από τα πλέον σημαντικά αρχαία κληροδοτήματα που ίσως δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Το ομώνυμο μουσείο, ένα από τα τρία σημαντικότερα της χώρας, περιλαμβάνει γλυπτά, αγγεία και αντικείμενα από την Αρχαϊκή, την Κλασική και την Ελληνιστική περίοδο. Η σύγχρονη και πλήρως ανανεωμένη εικόνα του αποτελεί λόγο να το (ξανά)επισκεφθείς. Τα κεφάλια από χρυσελεφάντινα αγάλματα, οι μετόπες των Θησαυρών, οι δύο κούροι και ο Ηνίοχος των Δελφών, που πλέον καταλαμβάνει μια ολόκληρη ξεχωριστή αίθουσα, αποτελούν από τα πιο σημαντικά του εκθέματα. Στη γειτονική Αράχοβα τα δεδομένα δεν έχουν διαφοροποιηθεί ιδιαίτερα. Το πλήθος διαβαίνει συνεχώς από τα γραφικά σοκάκια, με τις ταβέρνες και τους όμορφα αναπαλαιωμένους ξενώνες. Ωραιότατα ντόπια τυριά, χωριάτικα λουκάνικα, υφαντά και παντός είδους σουβενίρ μέχρι επώνυμα, ακριβά ρούχα κρατούν καλά το χορό της καταναλωτικής κουλτούρας, όσο αυτή αντέχει ακόμα. Λίγο έξω από τον οικισμό σε μια στροφή του δρόμου, μια φυσική σπηλιά που σχηματίζει τρεις μεγάλους θολωτούς χώρους, έχει μεταμορφωθεί σε ένα πρωτότυπο μαγαζάκι με παραδοσιακά υφαντά. Το φυσικό τοπίο, τα πολύχρωμα κιλίμια, το λιγοστό φως που παρέχουν οι παλιές λάμπες λαδιού αλλά και η φοβερή προσωπικότητα του 80χρονου ιδιοκτήτη, που κερνά τσίπουρα, κάνει σκόντο και ιστορεί ιστορίες από τα παλιά σκιαγραφούν μια άκρως ενδιαφέρουσα εμπειρία. Θα «κυκλώσουμε» τον Παρνασσό από τα ανατολικά, για να προσεγγίσουμε τον Επτάλοφο, την «Αγόριανη» κατά την παλιότερη ονομασία που χρησιμοποιείται ακόμη από τους ντόπιους. Ο βορειότερος οικισμός του Παρνασσού βρίσκεται χτισμένος σε υψόμετρο 830 μέτρων, σε μια πανέμορφη τοποθεσία μέσα στο ελατοδάσος. Ανηφορίζοντας, χιόνι και πυκνή ομίχλη διαφοροποιούν πλήρως το ηλιόλουστο τοπίο των πεδινών. Η ανάβαση άξιζε τον κόπο. Ένα χωριό με πολλά, ορμητικά νερά που σχηματίζουν έναν εντυπωσιακότατο καταρράκτη δίπλα στην πλατεία αλλά και ταβερνάκια με εκλεκτά χωριάτικα πιάτα μας αποζημιώνουν. Από τους πάγκους της πλατείας θα αγοράσουμε μέλι και χορταράκια του βουνού -παπαρούνες, λάπατα, καυκαλήθρες, σέσκουλα- να ψήσουμε μια χωριάτικη χορτόπιτα πίτα μ’ όλα τα αρώματα της ρουμελιώτικης γης. Βορειότερα, η Γραβιά, το «ρημοκκλήσι της δόξας» κατά τον Παλαμά, περηφανεύεται για τη νίκη που έσωσε την επανάσταση. Το 1999 το ιστορικό Χάνι ανακατασκευάστηκε στα πρότυπα του παλιού με το σταύλο, τον οντά και το μαγεριό του, αποτελώντας σήμερα επισκέψιμο χώρο. Επισκεπτόμενος το Χάνι, μπορείς μέσα από εικονική πραγματικότητα να παρακολουθήσεις την ιστορική μάχη. Στη θέση που ήταν χτισμένο το παλιό πλινθόκτιστο χάνι -οχυρό υπάρχει σήμερα η προτομή του Οδυσσέα Ανδρούτσου.

Ταξίδι στο κέντρο της γης

Κοντά στην ιστορική Γραβιά, το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας θα μας χαρίσει μια ολοζώντανη ξενάγηση μέσα στις υπόγειες διαδρομές ενός πραγματικού μεταλλείου. Μοναδικό στη χώρα και ένα από τα εντυπωσιακότερα θεματικά πάρκα της Ευρώπης, εξοπλισμένο με τις πλέον σύγχρονες οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις θα μας μεταφέρει σε ένα ταξίδι στο παρελθόν· ένα ταξίδι «στο κέντρο της γης»… Φοράς το προστατευτικό κράνος κι η κατάβαση στη στοά «850» ξεκινά. Το βαγονέτο – το αυθεντικό τρενάκι που μετέφερε του ανθρακωρύχους 50 χρόνια πριν- σε υποδέχεται. Η όλη αίσθηση είναι τόσο μοναδική που είναι στ’ αλήθεια δύσκολο να την περιγράψεις. Τέσσερις διαδρομές στα έγκατα της γης με ανθρώπινα ομοιώματα, εικόνες, ήχους, εργαλεία και φωνές από ζωντανές συνομιλίες μεταξύ των εργατών συγκλονίζουν. Ολόκληρη η καθημερινότητα των μεταλλωρύχων, η εξέλιξη των εξορυκτικών μέσων και των διαδικασιών, μέσα από προσομοιώσεις πραγματικών μηχανημάτων, μέχρι και αληθινών … εκρήξεων καθιστούν την επίσκεψη στο «Vagonetto» ένα μοναδικό βίωμα. Μετά την υπόγεια ξενάγηση, υπαίθρια έκθεση με χημείο, εκθέματα από μηχανήματα, περιβαλλοντικές μακέτες, πρωτογενή μεταλλεύματα και αντικείμενα από αλουμίνιο αποκαλύπτουν το μαγικό κόσμο του βωξίτη. Το Vagonetto απέχει μισή μόλις ώρα από την Ιτέα, έναν τόπο με μνήμες άρρηκτα συνδεδεμένες με την εξόρυξη του βωξίτη. Επιστρέφοντας στην Ιτέα, τα ταβερνάκια της πόλης, βράδυ Παρασκευής, γεμίζουν από κόσμο και γεμάτα ποτήρια. Κρασί, τσίπουρο και «τα πάντα κοντοσούβλι», τη διάσημη σπεσιαλιτέ της Ρούμελης που κανείς δεν της αντιστέκεται.

Ανατολικές ακτές, αρχιτεκτονικά μνημεία, ιστορικά χωριά

Οι ανατολικές ακτές της Ιτέας είναι γεμάτες από όμορφες παραλίες, ήσυχες ετούτη την εποχή, τα καλοκαίρια όμως γεμάτες από κόσμο χωρίς -πάντα- να λείπουν κι οι απόκρυφες, γραφικές γωνιές που θα σας οδηγήσουν οι χωματόδρομοι. Από τις πιο φημισμένες είναι αυτή του Άγιου Μηνά στα Γενημάκια και του Αγίου Νικολάου στο ακρωτήρι του Μακρυνικόλα, που θα βρείτε μετά από δύσβατη διαδρομή και λίγο περπάτημα. Ο δρόμος θα μας οδηγήσει στη Δεσφίνα, τόπο γέννησης δύο μεγάλων προσωπικοτήτων της περιοχής, του ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά και του επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα, του πρώτου δεσπότη στην ιστορία που πολέμησε στη μάχη για την ανεξαρτησία. Πρωτοπόρος κληρικός του Αγώνα, κήρυξε την επανάσταση στη Ρούμελη πέφτοντας ηρωικά στη μάχη της Αλαμάνας. Κοντά στην όμορφη πλατεία του οικισμού, με τα παραδοσιακά μαγαζάκια, τα καφενεία, τις ταβέρνες και τους απολαυστικούς κατοίκους, σώζονται οι κατοικίες και των δύο. Έξω από το σπίτι του Παπαλουκά διαβάζω τα λόγια του, πως «Η φύση είναι το θαύμα του θεού και η τέχνη το θαύμα του ανθρώπου…». Επιστρέφω στην πλατεία. Έξω από το καφενείο η πολιτική συζήτηση έχει ανάψει κι ο παλιός δάσκαλος του χωριού μας γνωρίζει τον Ησαΐα των Σαλώνων –τον «αδικημένο εθνεγέρτη» όπως θα πει χαρακτηριστικά. Μέσα από ελαιώνες με χωρικούς που φροντίζουν τον ευλογημένο καρπό της Ρούμελης συνεχίζουμε προς τη Μονή του Τίμιου Προδρόμου και βγαίνουμε ξανά στα παράλια. Φρεσκοψαρεμένα χταποδάκια και ψαράδες σε γραφικές μαρίνες δίνουν για ακόμη μια φορά τον τόνο αυτής της υπέροχης εναλλαγής. Φτάνουμε στα Αντίκυρα, εκεί που οι εργάτες του βωξίτη κι οικογένειές τους έχουν τη δική του συνοικία, τα «Λευκά σπίτια». Ανηφορίζοντας ξανά προς τα ορεινά, θα βρούμε το Δίστομο, το χωριό που βίωσε τη φρίκη του πολέμου, μέσα από μια απ’ τις μεγαλύτερες και αγριότερες σφαγές αμάχων στην ιστορία μας. Μνημείο του ολοκαυτώματος που προκάλεσε η ναζιστική κατοχή έχει στηθεί στην κορυφή του χωριού. Αρκετοί από του κατοίκους που βίωσαν την τραγωδία του ’44 συγκλονίζουν με τις αφηγήσεις τους. Στο Δίστομο θα βρείτε πολλά αποστακτήρια τσίπουρου και οινοποιεία μικρής παραγωγής. Κρασί «από σπίτι» μόλις με ένα ευρώ το λίτρο και πλήθος από γιορτές κρασιού τα καλοκαίρια. Λίγα μόλις χιλιόμετρα από το Δίστομο, το μοναστήρι του Οσίου Λουκά αποτελεί ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα -σύμβολο της Βυζαντινής Ελλάδας. Ένα από τα σπουδαιότερα βυζαντινά μνημεία του κόσμου, χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και έχει χαρακτηριστεί από την Ουνέσκο μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Η μεγαλοπρέπειά του το φέρνει σε σύγκριση με την «Αγιά Σοφιά» της Πόλης. Σταυροειδής και οκταγωνικοί ναοί, πύργοι και σπάνια, χρυσά ψηφιδωτά, προσδίδουν τον αυτοκρατορικό του αέρα. Ο υπέροχος φυσικός φωτισμός, τα λείψανα του οσίου Λουκά και ο εντυπωσιακότατος θόλος το μετατρέπουν σε χώρο κατάνυξης που σε γυρνά πίσω στο χρόνο. Εξωτερικά της μονής μπορείς να επισκεφτείς το μουσείο και να ατενίσεις τη μαγευτική θέα του Ελικώνα από την πανέμορφη πλατεία με τον αιωνόβιο πλάτανο. Από το μαγαζάκι της πλατείας μπορείτε να προμηθευτείτε πρωτότυπους τσιπουρομεζέδες- φτέρη τουρσί, «τσιτσιράβα», «κρίταμα» και πικάντικα μανιτάρια. Πίσω στην Ιτέα ο ήλιος βάφει μ’ ένα βαθύ κόκκινο τους κόλπους, το λιμάνι, τα ψαροκάικα κι κάτοικοι απολαμβάνουν τις απογευματινές τους βόλτες, το ψάρεμα, τις ποδηλατάδες τους… Γαλήνη και ρομαντισμός Δυτικά της Ιτέας, το τοπίο θαλασσινό, γεμάτο από παραθαλάσσιους οικισμούς και γραφικά λιμανάκια. Θαλασσινές ακτές κι οργανωμένες παραλίες διαδέχονται η μία την άλλη. Προορισμός μας το Γαλαξίδι, μια από τις ωραιότερες κωμοπόλεις της χώρας. Τα γραφικά πλακόστρωτα στενά, η πανέμορφη ντόπια αρχιτεκτονική, τα μικρά καφέ πάνω στο κύμα σε μεταφέρουν αμέσως μια ατμόσφαιρα γεμάτη από γαλήνη και ρομαντισμό. Ένα τόπος με φημισμένη ναυτική παράδοση, δεν θα μπορούσε να μην έχει το δικό του ναυτικό μουσείο. Πλήρως ανακαινισμένο, συγκεντρώνει στους χώρους του μια από τις πλουσιότερες συλλογές ναυτικών πινάκων και αντικειμένων στην Ελλάδα. Στο Γαλαξίδι μπορείτε επίσης να επισκεφθείτε το λαογραφικό μουσείο, το ναό του Αγίου Νικολάου με το υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο και να περπατήσετε γύρω από τον πευκόφυτο λόφο στο δρόμο απέναντι από το λιμανάκι, απολαμβάνοντας τη θέα του Κορινθιακού. Μαγευτικές παραλίες όπως αυτή του Αγίου Βασιλείου, στο ακρωτήρι της Ανδρομάχης, κρύβονται καλά από τον κόσμο τον πολύ. Συνεχίζοντας από το Γαλαξίδι ακτές, οικισμοί, λιμανάκια και πλαζ φέρνουν στον νου εικόνες από καλοκαίρι. Τολοφώνας, Άγιος Νικόλαος, Άγιος Σπυρίδωνας, Σπηλιά, Γλυφάδα... Εκεί θα βρω τον κυρ’ Αντρέα να έχει βγάλει τις μπογιές και να περιποιείται το καΐκι του. Θα μου ανοίξει το σπίτι του, θα με κεράσει γλυκό… Μια γλυκιά αίσθηση γαλήνης και χαρμολύπης με συνεπαίρνει στη βόλτα μου σ’ αυτόν τον οικισμό. Από δω μικρά ψαροκάικα σε πέντε μόλις λεπτά σε μεταφέρουν στο καταπράσινο, μικροσκοπικό νησάκι της Φωκίδας, τα Τροιζόνια, με τις μικρές θαλασσινές γωνιές, τα γραφικά ταβερνάκια, τα ιστιοπλοϊκά… «Να ξαναρθείς το καλοκαίρι και πάντα να περνάς από δω» θα μου πει ο κυρ’ Αντρέας. Η υπέροχη διαπίστωση πως υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που έχουν το σπίτι τους ανοιχτό στον περαστικό, τον οδοιπόρο ακόμη μια φορά θα με συγκινήσει. Ένας διόλου ασήμαντος λόγος να χαμογελάς, να προχωράς, να ταξιδεύεις -σκέφτομαι- και παίρνω το δρόμο της επιστροφής…

Το Πάσχα της Ρούμελης

Σαν το Πάσχα της Ρούμελης άλλη γιορτή δεν υπάρχει. Παράδοση κι αυθεντία ξεκινούν και καταλήγουν εδώ… Μια γιορτή με άρωμα Ρούμελης περιμένει όσους αποφασίσουν να περάσουν το φετινό Πάσχα στη Φωκίδα. Έθιμα και παραδόσεις που υιοθετήθηκαν από ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο γεννήθηκαν εδώ και τηρούνται πιστά. Λέγεται πως το Ρουμελιώτικο Πάσχα αποτελεί μια τόσο μοναδική εμπειρία που είναι αδύνατο να περιγραφεί αν πρώτα δεν τη βιώσεις. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης οι κάτοικοι της Ιτέας, νέοι, ηλικιωμένοι και παιδιά ξεκινούν στις δύο τα ξημερώματα να προσκυνήσουν στην εκκλησιά της Αγίας Παρασκευής. Το τάμα απαιτεί δώδεκα χιλιόμετρα δρόμο με τα πόδια, μια ομαδική εμπειρία περίπου έξι ωρών που μοιάζει να τη χαίρονται και να την απολαμβάνουν ιδιαίτερα. Τη νύχτα της Ανάστασης ο βαρελοτοπόλεμος ξεκινά… Μερικά χιλιόμετρα πιο πέρα, στα Τροιζόνια, μια αίσθηση ονειρική πλημμυρίζει τους πιστούς. Στο μικρό νησάκι της Φωκίδας το βράδυ της Ανάστασης τα φώτα σβήνουν και ολόκληρο το νησί φωτίζεται από εκατοντάδες κεριά και φαναράκια. Κόσμος από τη στεριά καταφθάνει με καΐκια κι η Ανάσταση βγαίνει δίπλα στη θάλασσα… Πίσω στην Ιτέα και τα υπόλοιπα χωριά της Φωκίδας, την Κυριακή του Πάσχα, οι λάκκοι σκάβονται από νωρίς μπροστά από κάθε σπίτι, κάθε γειτονιά. Η φωτιά σκεπάζεται με καθαρή στάχτη, και τα αρνιά – που μπορούν να φτάσουν μέχρι και τα είκοσι στη σειρά- ξεκινούν να σιγοψήνονται. Δίπλα στο λάκκο στήνεται το φαγοπότι, με πίτες και κρασί , και τα κεράσματα για όλους ξεκινούν. «Παντού πίνεις και γλεντάς» θα μου πει ο Πάνος Καλαφάτης. Τι καλύτερο σκέφτομαι για αυτό εδώ το Πάσχα…

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Διαμονή
    Τα ξενοδοχεία της Ιτέας, τα δωμάτια των Δελφών, του Χρισσού και του Γαλαξιδίου, τα κάμπινγκ και τέλος οι πολυτελείς ξενώνες της  Αράχοβας προσφέρουν πάμπολλες επιλογές στον επισκέπτη.  Όσο λιγότερο τουριστικά τόσο καλύτερες οι τιμές που θα πετύχετε. Η επιλογή της Ιτέας, είναι οικονομική, ενώ προσφέρει άμεση πρόσβαση στη θάλασσα και όλα τα σημεία ενδιαφέροντος

    Φαγητό και προϊόντα
    Καταρχάς …κοντοσούβλι, τη σπεσιαλιτέ της Ρούμελης που θα απολαύσετε παντού· στα ταβερνάκια της Ιτέας, της Άμφισσας, της Αράχοβας, του Χρισσού, των Δελφών και του Επτάλοφου . Δοκιμάστε οπωσδήποτε προβατίνα και αναζητήστε γαρδουμπάκια και «ψωμοτύρι», το ιδιαίτερο τυρί της περιοχής. Κοντά στη θάλασσα,  τα ψάρια και τα θαλασσινά μεζεδάκια περισσεύουν. Οι στρουμπουλές ελιές της Άμφισσας, το οικολογικό ελαιόλαδο, τα τυριά της Αράχοβας και τα χειροποίητα λουκάνικα από αγριογούρουνο είναι τα προϊόντα που πρέπει να ψάξεις. Από το Δεσφίνα αγοράστε τσίπουρο  και κρασί και από τον Επτάλοφο μέλι, χειροποίητο ξύδι και άγρια χόρτα του βουνού. Όμορφα υφαντά κιλίμια θα βρείτε στη σπηλιά του Δραγώνα λίγο έξω  από την Αράχοβα. Το γλυκό ελιά και το ρεβανί έχουν εδώ την τιμητική τους. Πρωτότυπους τσιπουρομεζέδες,  με τουρσιά από αρωματικά χόρτα και άγρια μανιτάρια, θα βρείτε έξω από τη Μονή του Οσίου Λουκά στο Δίστομο.

    Δραστηριότητες-Αξιοθέατα
    Επισκέψεις ιστορικού και αρχαιολογικού χαρακτήρα στον αρχαιολογικό χώρο και το ανανεωμένο μουσείο των Δελφών, τους ιστορικούς οικισμούς του Δίστομου και της Δεσφίνας, το Χάνι της Γραβιάς. Ένα αρχιτεκτονικό μεγαλείο αποκαλύπτεται στο Μοναστήρι του Οσίου Λουκά στο Δίστομο, ενώ οι φιλότεχνοι θα απολαύσουν ιδιαίτερα την επίσκεψη  στη Μητρόπολη της Άμφισσας, την πινακοθήκη του Παπαλουκά και το ναυτικό μουσείο στο Γαλαξίδι. Η επίσκεψη στη συνοικία της Χάρμαινας  και το «Γυαλί καφενέ» στην πάνω πλατεία της Άμφισσας επιβάλλεται. Για τους πιστούς του χειμώνα το χιονοδρομικό του Παρνασσού παραμένει ακόμα ανοιχτό, ενώ η κατάβαση στο «Vagonetto» αποτελεί μια μοναδική εμπειρία που είναι κρίμα να αφήσεις να πάει χαμένη. Τέλος, μια μονοήμερη εκδρομή στα Τροιζόνια Δωρίδας θα φέρει ακόμα πιο κοντά το καλοκαίρι.

    Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών.Νέα, σύγχρονη εικόνα με σημαντικά εκθέματα -γλυπτά, αγάλματα, μετώπες και μικροαντικείμενα τριών περιόδων, από τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών. Η επίσκεψη στο μουσείο βοηθά πολύ την καλύτερη δυνατή ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο.  Τηλ: 22650-82312, ημέρες και ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Κυριακή 08:30-15:00

    Συνοικία Χάρμαινα και Δημοτική Πινακοθήκη «Σπύρος Παπαλουκάς».Tα προσχέδια του σπουδαίου Δεσφινιώτη ζωγράφου με την τεχνική των «ανθιβόλων», η προσωπική του παλέτα και πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του. Ολοκληρωμένα έργα του μπορείτε να δείτε στη Μητρόπολη της Άμφισσας. Αν το θελήσετε ο Δημήτρης Κάλλιας, υπεύθυνος του μουσείου, ευχαρίστως θα σας ξεναγήσει στα ταμπάκικα της Χάρμαινας. Άμφισσα, Τηλ.: 22650-29775.

    Ναυτικό και Ιστορικό Μουσείο Γαλαξιδίου.Στεγασμένο σε κτίριο του 1868, το μουσείο αποτελεί ένα εξαίρετο δείγμα τοπικής πρωτοβουλίας, συγκεντρώνοντας στους χώρους του σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και μια από τις πλουσιότερες συλλογές ναυτικών πινάκων και αντικειμένων στην Ελλάδα. Από τις 10.00 το πρωί.

     

     

  • Πρόσβαση:

    200 άνετα χιλιόμετρα από την Αθήνα μέσω της Εθνικής Αθηνών – Λαμίας στην έξοδο της Λειβαδιάς. Από την Πάτρα, μέσω Ρίου-Αντίρριου, η Ιτέα απέχει 120 χιλιόμετρα.

Χάρτης