Φαράγγι Δημοσάρη, βόλτα στο μονοπάτι του χρόνου
4.8/5 κατάταξη (6 ψήφοι)
κείμενο: Θεόδωρος Ερμήλιος | φωτογραφίες: Θεόδωρος Ερμήλιος

Για τέσσερις ώρες ξεχνάς το κινητό σου τηλέφωνο και οτιδήποτε άλλο μπορεί να θυμίζει σύγχρονο πολιτισμό. Στο φαράγγι του Δημοσάρη ο χρόνος έχει σταματήσει να κυλά εδώ και αιώνες και όλα κινούνται με τον ρυθμό του περπατήματος. Διασχίζοντάς το δεν κάνεις μια απλή βόλτα, έχεις την ευκαιρία να δεις, να μυρίσεις και να ακούσεις ότι και οι πρόγονοί μας για εκατοντάδες χρόνια.

Κάθε μέρος που απαιτεί φέρι μποτ για να το επισκεφτείς, κρύβει τουλάχιστον έναν μικρό παράδεισο. Η νότια Εύβοια αποτελεί χρυσή επιβεβαίωση του κανόνα κρύβοντας όχι έναν αλλά αμέτρητους θησαυρούς για τους “εναλλακτικούς τουρίστες”. Αν και σε απόσταση αναπνοής από την πρωτεύουσα αντιστέκεται σθεναρά στις σύγχρονες- ισοπεδωτικές τάσεις τουριστικής ανάπτυξης, διατηρώντας αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά της. Το επιβλητικό βουνό της Όχης με κορυφή τα 1.399μ. δεσπόζει στην περιοχή παίζοντας σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και την προστασία της. Ξερό, άγριο και ανεμοδαρμένο στο νότιο τμήμα του θυμίζει κυκλαδίτικο νησί. Κατάφυτο, δασωμένο και με πολύ νερό στο βόρειο τμήμα μοιάζει έντονα στο μαγευτικό Πήλιο. Για να περάσει κάποιος αυτό το βουνό ο πιο ασφαλής και σύντομος τρόπος ακόμα και μετά τα μισά του εικοστού αιώνα, πριν ανοιχτούν δρόμοι στη γύρω περιοχή, ήταν ένα φαράγγι στη βορεινή πλευρά του βουνού, το Φαράγγι του Δημοσάρη. Στις μέρες μας ένα τμήμα του χρησιμοποιείται ακόμα από ντόπιους κτηνοτρόφους ενώ παράλληλα αποτελεί πόλο έλξης για ψαγμένους περιπατητές από όλη την Ευρώπη.
Eπισκεφτήκαμε το φαράγγι τις τελευταίες μέρες του Μάρτη και ενώ η θερμοκρασία στις πεδινές περιοχές άγγιζε του 20°C, γύρω από την αρχή του μονοπατιού υπήρχαν ακόμη χιόνια, φυσούσε δυνατός αέρας και η ομίχλη σκέπαζε τα πάντα. Με δυσκολία στεκόμασταν στο διάσελο και μη έχοντας τη δυνατότητα να απολαύσουμε τη θέα που υπό κανονικές συνθήκες προσφέρεται απλόχερα, ξεκινήσαμε να κατηφορίζουμε. Στο πρώτο κομμάτι έχουν τοποθετηθεί πλατιά πέτρινα σκαλιά που κάνουν την κατάβαση πιο εύκολη ενώ μπαίνοντας μέσα στη χαράδρα ο καιρός αμέσως γλυκαίνει κάνοντας σαφές το λόγο για τον οποίο αυτή η οδός είχε για χρόνια την τιμητική της. Μπορεί ο αέρας να λυσσομανά σε όλο το βουνό αλλά το μονοπάτι μέσα στο φαράγγι παραμένει ασφαλές πέρασμα. Λίγα μέτρα και λίγα λεπτά αργότερα η συνάντησή μας με το ποτάμι έδωσε κυριολεκτικά μια διαφορετική νότα στη βόλτα μας. Ο ήχος από το τρεχούμενο νερό σε συνδυασμό με το κελάηδισμα των πουλιών έκαναν την ατμόσφαιρα γαλήνια. Κοιτούσαμε γύρω μας και οι κατάφυτες πλαγιές γέμιζαν όλο το οπτικό μας πεδίο αφήνοντας μόνο λίγο ουρανό να ξεπροβάλει. Θα μπορούσαμε να ολοκληρώσουμε τη βόλτα μας σε περίπου τέσσερις ώρες αλλά σκόπιμα καθυστερούσαμε με κάθε ευκαιρία. Κάναμε αμέτρητες στάσεις για να φωτογραφίσουμε γερασμένα δέντρα και τις κουφάλες τους, να παρατηρήσουμε τις αντιδράσεις μιας σαλαμάνδρας στη θέα του φωτογραφικού φακού και να μυρίσουμε αμέτρητα, πολύχρωμα λουλούδια. Περπατώντας στο τελευταίο τμήμα πριν το χωριό των Λενοσσαίων συχνά πυκνά συναντούσαμε σημεία στρωμένα με πέτρα, αποτέλεσμα της προσπάθειας ανάπλασης που έγινε κυρίως την προηγούμενη δεκαετία. Ωστόσο η πιο εντυπωσιακή εικόνα ήταν όταν διασταυρωθήκαμε με τον κύριο Θόδωρο, έναν από τους ελάχιστους κατοίκους του χωριού που καβάλα στο ένα από τα δύο μουλάρια του έκανε το δρομολόγιο ρουτίνας προς τη στάνη. Πραγματικά μια εικόνα από το μακρινό παρελθόν που σπάνια αντικρίζει κανείς και μάλιστα σε περιβάλλον τόσο αγνό και παρθένο. Ανταλλάξαμε συστάσεις και αφού αποχαιρετιστήκαμε συνεχίσαμε αναλογιζόμενοι πόσες σπάνιες εικόνες είδαμε μέσα σε ελάχιστα χιλιόμετρα. Το χαμόγελο παρέμενε ζωγραφισμένο στο πρόσωπό μας μέχρι που η άφιξή μας στο χωριό των Λενοσαίων μας δημιούργησε έντονους προβληματισμούς. Χτισμένο μέσα στον παράδεισο, δεν κατάφερε να κρατήσει τους κατοίκους του που έφυγαν για να δοκιμάσουν την τύχη τους στην “πόλη’. Μισογκρεμισμένα σπίτια, άδεια λιθόστρωτα σοκάκια και μόνο δύο άνθρωποι να ακούγονται σε ολόκληρο χωριό. Θέλοντας να αφουγκραστούμε τους ήχους του παρελθόντος μπήκαμε σε ένα από αυτά και έκπληκτοι αντικρίσαμε πως πρόκειται για εγκαταλειμμένο παμπάλαιο ελαιοτριβείο με πέτρινο χώρο άλεσης και χειροκίνητο πιεστήριο. “Λεβητοποιείον Ροδινού. Εν Πειραιεί” έγραφε η ανάγλυφη μεταλική ταμπέλα του κάνοντάς μας να αναλογιστούμε το δύσκολο ταξίδι που διένυσε μέχρι να φτάσει εδώ αλλά και τη δόξα που σίγουρα χάρισε στον ιδιοκτήτη του. Σήμερα οι Λενοσσαίοι ακουμπούν στο χωμάτινο οδικό δίκτυο και αυτό δίνει στο χωριό ανάσες ζωής. Ενθαρρυντικό για τον τόπο είναι πως κάθε χρόνο οι φυσιολάτρες και οι πεζοπόροι που επισκέπτονται το μέρος αυξάνονται συνεχώς και ιδιαίτερα το καλοκαίρι. Δεν υπάρχουν εξάλλου πολλά μέρη που να μπορούν να το ανταγωνιστούν, που να σε ταξιδεύουν τόσο βαθιά στο παρελθόν και παράλληλα να σου επιτρέπουν να τελειώσεις την πεζοπορία με βουτιά στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου.

 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Χλωρίδα

    Διαθέτει πλούσια δασική και θαμνώδη βλάστηση. Χαρακτηριστικές είναι οι συστάδες υπεραιωνόβιων καστανιών που αποτελούν μέρος του Καστανολόγγου, ένα από τα τελευταία τόσο ηλικιωμένα δάση του συγκεκριμένου είδους στη χώρα μας. Στις όχθες του ποταμού σχηματίζεται δάσος πλατανιών ενώ ψηλά στο βουνό μπορείτε να αντικρίσετε ίταμους, (Taxus baccata) και δρύες. Σε μεγάλο υψόμετρο ο πιο χαρακτηριστικός θάμνος είναι το ρείκι με τα πολλά μικρά άνθη σε μωβ και ροζ αποχρώσεις ενώ χαμηλότερα και κοντά στο νερό οι φτέρες οργιάζουν!
     
    Πανίδα

    Πλούσια με πολλά είδη, αν και τα πιο εντυπωσιακά όπως ο νεροκότσυφας και ο μπούφος (το μεγαλύτερο νυχτόβιο αρπακτικό) είναι δυσκολοπαρατήρητα. Στην ευρύτερη περιοχή πετάει φιδαετός, γερακίνα, ξεφτέρια και πολλά μεταναστευτικά πουλιά ενώ μέσα στο δάσος του φαραγγιού ακούγονται πολλά ωδικά πτηνά όπως αηδόνι, παπαδίτσα, κότσυφας και σιρλοτσίχλονο. Πλούσια είναι και η ερπετοπανίδα με αρκετά είδη φιδιών όπως η σαϊτα, ο λαφίτης, η δενδρογαλία και η οχιά ενώ αν επισκεφτείτε το φαράγγι μετά από βροχή μπορείτε (με λίγη τύχη…) να δείτε κοντά στο νερό σαλαμάνδρα (ακίνδυνο αμφίβιο με κίτρινο και μαύρο χρώμα). Εκτιμάται πως η ευρύτερη περιοχή λόγω του άγριου ανάγλυφου ήταν η τελευταία σε νησί της μεσογείου που είχε φυσικό πληθυσμό λύκων. Σήμερα η πανίδα της περιοχής χαρακτηρίζεται από μικρού μεγέθους θηλαστικά όπως αλεπού, κουνάβι, νυφίτσα και πολλά είδη τρωκτικών ενώ ο λαγός απειλείται λόγω παράνομου κυνηγιού.  
     
    Ιστορία

    Το όνομα Δημοσάρης είναι βυζαντινό τοπωνύμιο και σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή προέρχεται από το Δημοσάριος που σημαίνει αυτός που εκμεταλλεύεται δημόσιο κτήμα (πιθανότατα στις πηγές ή τις όχθες του ποταμού). Για χιλιάδες χρόνια το μονοπάτι του φαραγγιού αποτελούσε έναν από τους κυριότερους και πιο ασφαλείς διαδρόμους επικοινωνίας της νότιας Εύβοιας, συνδέοντας την πλευρά του Αιγαίου (περιοχή Καλλιανού) με τα χωριά του Καβοντόρου και την Κάρυστο. Σύμφωνα με τους μελετητές, το λιθόστρωτο είναι μεσαιωνικό ή και παλαιότερο, εξυπηρετώντας πιθανότατα ακόμα και το μεταλλορυχικό κέντρο που εικάζεται πως υπήρχε στην περιοχή κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο (800 π.Χ.-323 π.Χ.). Κατά μήκος του φαραγγιού υπάρχει το χωριό Λενοσσαίοι με την κατασκευή της εκκλησίας του (Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου) να χρονολογείται μεταξύ των ετών 1275 και 1285. Τις τελευταίες δεκαετίες, όπως και η ευρύτερη περιοχή γνωρίζει την εγκατάλειψη, έχοντας στην απογραφή του 2001 εικοσιεπτά κατοίκους ενώ σύμφωνα με τους ντόπιους σήμερα κατοικούν μόλις τρεις οικογένειες. Παλαιότερα ήταν κέντρο συνάντησης κατά την περίοδο του Δεκαπενταύγουστου με μεγάλο πανηγύρι και κάθε είδους συναλλαγές όπως προσλήψεις τσοπάνιδων και αγοροπωλησίες-ενοικιάσεις κτημάτων. Σήμερα το φαράγγι Δημοσάρη περιλαμβάνεται στην προστατευόμενη (βάση Natura2000) περιοχή “Όρος Όχη - Κάμπος Καρύστου – Ποτάμι – Ακρωτήριο Καφηρεύς – παράκτια θαλάσσια ζώνη.

    Τουριστική Υποδομή

    Στην περιοχή δραστηριοποιείται μόνο το ταξιδιωτικό γραφείο South Evia Tours (Κάρυστος, 22240 26200) που οργανώνει εκδρομές κάθε Σάββατο για ιδιώτες και οποιαδήποτε μέρα της εβδομάδας για οργανωμένα γκρουπ. Τοπική συγκοινωνία δεν υπάρχει ενώ λάβετε υπόψιν σας πως καθ’ όλο το μήκος του φαραγγιού δεν υπάρχει αναψυκτήριο ή κάτι σχετικό.

    Ευχαριστούμε τον κ. Νίκο Λαγωνικό
    (ταξιδιωτικό γραφείο South Evia Tours) και τον Θεόδωρο Δεδεβέση για τη βοήθειά του στην πραγματοποίηση της εξερεύνησής μας.

  • Πρόσβαση:

    Η αρχή του μονοπατιού απέχει 12χλμ από το κέντρο της Καρύστου, από τα οποία τα μισά είναι χωματόδρομος μέτριας βατότητας. Παρά το γεγονός ότι το μονοπάτι είναι 10 χιλιόμετρα, η σύνδεση της αρχής (διάσελο Πετροκάναλο, υψόμετρο 954μ) και του τέλους (Παραλία Καλλιανών) μέσω οδικού δικτύου απαιτεί περιπου μία ώρα οδήγησης. Για να φτάσετε στην Κάρυστο από Αθήνα η πιο γρήγορη διαδρομή είναι μέσω της ακτοπλοϊκής γραμμής Ραφήνα-Μαρμάρι. Το κόστος για το φέρρυ μποτ είναι 7 ευρώ το άτομο και 23 το ΙΧ και φυσικά άλλα τόσα για την επιστροφή. Υπάρχει και η εναλλακτική γραμμή Αγ. Μαρίνα-Στύρα που έχει σχεδόν το μισό κόστος αλλά και επιπλέον 50χλμ διαδρομής. Από Χαλκίδα, η Κάρυστος απέχει 120χλμ ή σχεδόν δύο ώρες οδήγησης σε επαρχιακό δρόμο με πολλές στροφές.

Χάρτης