Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Λευκωσία Η πόλη των τειχών
5.0/5 rating 1 vote
ΚΕΙΜΕΝΟ | ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Χρήστος Κανατάς

Μια πόλη που το όνοµά της παραπέµπει στο λευκό, στο χρώµα της ειρήνης και της αγνότητας, είναι η τελευταία διαχωρισµένη πρωτεύουσα στον κόσµο. Είναι η µοναδική που µοιράζεται σε δύο κράτη, για την ακρίβεια ένα αναγνωρισµένο διεθνώς κι ένα ψευδοκράτος. Το λευκό της φόρεµα παραµένει αιµατοβαµµένο µε µια «πράσινη γραµµή» ζωγραφισµένη καταµεσής… Παρ’ όλα αυτά, είναι τόσο περίτεχνα κεντηµένο, που δεν χορταίνεις να απολαµβάνεις την κάθε του λεπτοµέρεια. Μένεις έκθαµβος αγγίζοντας τις εκπλήξεις που κρύβει στην κάθε σπιθαµή του.


Η πόλη εντός των τειχών είναι η χαρά του περιηγητή. Αποτελείται κυρίως από πεζόδροµους ή δρόµους µε ελάχιστη κυκλοφορία και ταυτόχρονα προσφέρει µεγάλη ποικιλία από αξιοθέατα για να επισκεφτείς: µουσεία, εκκλησίες, πάρκα, µνηµεία, πολιτιστικοί χώροι, όλα είναι συγκεντρωµένα σε µια πολύ µικρή περιοχή, που σφύζει από ζωή. Πλήθος από µαγαζιά, καφενεδάκια, ταβερνάκια, µπαράκια, άλλοτε το ένα πάνω στο άλλο και άλλοτε απόµερα κι αποµονωµένα, ό,τι τραβά η όρεξή σου!
Αλλά και τα σπίτια από µόνα τους, τα περισσότερα ανακαινισµένα και περιποιηµένα, µε εξαίρετη αρχιτεκτονική, είναι αξιοθαύµαστα.
Ταυτόχρονα, βιώνεις τον παλµό της εργατικής ζωής της πόλης, µε τις τόσες βιοτεχνίες, που παραµένουν ατόφιες και ζωντανές µέσα από το διάβα του χρόνου. Αντιλαµβάνεσαι τη συνύπαρξη πολιτισµών αιώνων, που έχουν ζυµωθεί µε τον καιρό. Εδώ συνυπάρχουν οι αρχαίοι Έλληνες, οι Φράγκοι, οι Ενετοί, οι Οθωµανοί, οι Βρετανοί και οι σύγχρονοι Κύπριοι, Τούρκοι και Έλληνες. Σ’ ένα νησί ευρωπαϊκό, που φωλιάζει στην αγκαλιά δυο άλλων ηπείρων, της Ασίας και της Αφρικής. Εδώ είναι παντρεµένα και τα τέσσερα σηµεία του ορίζοντα. Η Κύπρος έχει κάτι το µοναδικό. Ίσως για τον λόγο αυτό να γεννήθηκε εδώ η θεά της οµορφιάς…

Οδός Λήδρας

Η πρώτη βόλτα στο ιστορικό κέντρο περιλαµβάνει την περιδιάβαση στον πεζόδροµο, την οδό Λήδρας, τον λεγόµενο µακρύδροµο στο παρελθόν, καθώς αυτός ήταν ο µεγαλύτερος σε µήκος δρόµος της παλιάς πόλης. Σαν την οδό Ερµού στην Αθήνα, εδώ χτυπά η καρδιά της πόλης.
Με κάθε είδους µαγαζιά και πλήθος λαό να ανεβοκατεβαίνει, είναι πάντα ζωντανή και πολύκοσµη. Φτάνοντας όµως στο τέλος του δρόµου, πολύ σύντοµα αντιλαµβανόµαστε πού βρισκόµαστε…
Στην πόλη εντός των τειχών, προστατευµένη καθώς τη νιώθεις, προσκρούεις σε ένα άλλο τείχος. Ένα σύγχρονο, ένα σύνορο. Για να το περάσεις , κάτι που είναι εφικτό µόλις από το 2008, πρέπει να επιδείξεις την αστυνοµική σου ταυτότητα. Και από την άλλη µεριά είναι µια άλλη χώρα, µιλούν µιαν άλλη γλώσσα. Σκέφτοµαι την Κωνσταντινούπολη. Το λίκνο του ελληνισµού. Η Πόλη εκείνη είναι η µοναδική πάλι πόλη που ενώνει δύο ηπείρους. Εδώ όµως ο διχασµός καλά κρατεί πάνω από 40 χρόνια…

Πράσινη γραµµή

Ζωντανή και συγκλονιστική νιώθεις την Ιστορία, όταν έρχεσαι σε επαφή µε την πράσινη ζώνη. Τα κτίρια δεν έχουν υποστεί καµία µεταβολή µετά την τούρκικη εισβολή το 1974, πέρα από τη φυσική φθορά του χρόνου. Τα οχυρώµατα, τα σηµάδια από σφαίρες, τα φυλάκια του στρατού, τα συνθήµατα, τα απαγορευτικά σήµατα. Και τέλος η σηµατοδότηση των Ηνωµένων Εθνών, που είναι ο κύριος, ο διαµεσολαβητής της πράσινης γραµµής, γνωστής και ως νεκρής ζώνης: no man’s land. Τι τραγική ειρωνεία, σκέφτοµαι, για κάποιον που φέρει τον τίτλο των ηνωµένων εθνών… Ως πότε τα σύνορα, έργο των ανθρώπων, θα χαρακώνουν τη γη στα µυαλά µας;
Περπατάµε το σύνορο σε όλο του το µήκος, από τη µια άκρη των τειχών ως την άλλη. Για εµάς που είµαστε Έλληνες, αυτή είναι η ιστορία µας! Τη χούντα, το Πολυτεχνείο, την τούρκικη εισβολή τα έζησα κι εγώ ως παιδί αλλά πιο πολύ ο Γιώργος, ο συνοδοιπόρος µου σ’ αυτό το ταξίδι, που είναι και λίγο µεγαλύτερος. «Θυµάµαι», θα µου πει, «πως οι Ελληνοκύπριοι από λάθος είχαν καταρρίψει κάποια από τα λίγα αεροσκάφη που είχαµε στείλει, εδώ στη Λευκωσία». Μάλιστα γνωρίζει και τον µοναδικό επιζώντα Έλληνα και µου πρότεινε να τον συναντήσουµε για να πιούµε καµία ρακή και να µας τα διηγηθεί όλα.
Στην ελληνική πλευρά, βλέπεις τσουβάλια µε άµµο στοιβαγµένα, πολεµίστρες, όλα έχουν µείνει έτσι από τότε. Έχουν προστεθεί µόνο συρµατοπλέγµατα και φυλάκια. Εδώ θα δεις τον ίδιο δρόµο να χωρίζεται από τη νεκρή ζώνη. Τα σπίτια της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι ανακαινισµένα και φρεσκοβαµµένα, ενώ αυτά της γραµµής παρατηµένα κι εγκαταλειµµένα. Στην τουρκική πλευρά, σε όλο το µήκος της γραµµής, έχουν χτίσει παντού ψηλή µάντρα για να µη βλέπεις τίποτα…
Λίγο έξω από τα τείχη, µέσα στην πράσινη ζώνη, βρίσκεται το ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας. Το πολυτελέστερο άλλοτε ξενοδοχείο της Λευκωσίας, φιλοξενεί τώρα το στρατιωτικό προσωπικό και τους υπαλλήλους του ΟΗΕ. Σε αυτό ακριβώς το σηµείο έγιναν µεγάλες µάχες κατά την τουρκική εισβολή και αργότερα µεγάλες διαµαρτυρίες, ενώ µνηµονεύονται σε αναρτηµένα πλακάτ και οι αγωνιστές που έπεσαν στον βωµό αυτού του συνόρου. Ακριβώς πριν από αυτό βρίσκεται η Ελληνική πρεσβεία, που συµβολικά πρέπει να τοποθετήθηκε εκεί, καθώς και δηµαρχεία για τις περιοχές στα κατεχόµενα.

Από την πύλη της Αµµοχώστου
στην πύλη της Πάφου

Αν δεις την πόλη των τειχών από ψηλά ή στον χάρτη, παρατηρείς ότι έχει απόλυτα κυκλικό σχήµα, µε 11 προµαχώνες να ξεπροβάλλουν σαν ήλιος µε 11 ακτίνες. Η γραµµή τη χωρίζει σχεδόν στη µέση, σε ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή. Παντού ελληνικές σηµαίες από τη µια πλευρά, παντού τούρκικες από την άλλη. Στη Λευκωσία, στη δική µας µεριά, µε τη γαλανόλευκη να κυριαρχεί παντού, νιώθεις ότι είσαι περισσότερο στην Ελλάδα κι απ’ όταν είσαι στην ίδια την Ελλάδα…
Τα δυο άκρα της παλιάς πόλης από την ελληνοκυπριακή µεριά είναι οι δύο από τις τρεις πύλες που υπάρχουν περιµετρικά και χρησίµευαν παλιότερα για την είσοδο και την έξοδο από τα τείχη: οι πύλες της Αµµόχωστου και της Πάφου. Στα δύο αυτά σηµεία ενώνεται το τείχος µε το σύνορο. Στην άλλη πλευρά, υπάρχει η τρίτη πύλη, αυτή της Κερύνειας. Ανάµεσα σε αυτά τα δυο σηµεία εκτείνεται όλη η παλιά πόλη.
Η πύλη της Αµµοχώστου χρησιµοποιείται και ως χώρος εκδηλώσεων, ενώ εκεί κοντά συναντάµε και το πάρκο Τουφεξή, και λίγο πιο πέρα βρίσκεται το αφιερωµένο στον απελευθερωτικό αγώνα εναντίον των Άγγλων µνηµείο της Ελευθερίας, το οποίο εγκαταστάθηκε το 1974, αλλά δεν εγκαινιάστηκε ποτέ λόγω της τουρκικής εισβολής που έλαβε χώρα την ίδια χρονιά.
Στην πύλη της Πάφου, βρίσκεται ένας άλλος ιστορικός χώρος όπου δίνονται µουσικές παραστάσεις: η Καστελλιώτισσα, το µόνο τµήµα του παλατιού των Λουζινιανών που διασώζεται, καθώς επίσης και ο καθολικός ναός του Τιµίου Σταυρού, ο οποίος κυριολεκτικά αγγίζει την πράσινη ζώνη. Σε µια ήρεµη κατανυκτική ατµόσφαιρα τελείται η θεία λειτουργία όταν µπαίνω µέσα. Απέξω ακριβώς θα συναντήσουµε µια Γερµανίδα. Θα µας πει ότι γύρισε όλο το σύνορο και από τις δύο πλευρές και θα µας προτρέψει να το κάνουµε κι εµείς καθώς, ιδιαίτερα ο Γιώργος αλλά και εγώ, είµαστε αρνητικοί στην ιδέα να περάσουµε απέναντι. Η ίδια είναι από το Βερολίνο και για τον λόγο αυτό ευαισθητοποιηµένη στο θέµα του διαχωρισµού. «∆εν θα πρέπει να υπάρχουν σύνορα πουθενά», µας εκθέτει την άποψή της.

Παρατηρητήριο στην οδό Λήδρας

Είναι το ιδανικό µέρος για να αρχίσεις την περιήγησή σου στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Ψηλά, από τον ενδέκατο όροφο, αντικρίζεις τη Λευκωσία σε κάθε πλευρά της.
Ψηφιακές οθόνες σε ξεναγούν στα σηµεία ενδιαφέροντος, ενώ σε µια κυκλική αίθουσα στο κέντρο µπορεί το κοινό να παρακολουθήσει βιντεοπροβολή για την ιστορία της πόλης. Παρέχονται και κιάλια, ενώ από εδώ έχεις θέα στα κατεχόµενα. Σε πρώτο πλάνο φαίνεται ο επιβλητικός καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας και στο βάθος ο Πενταδάκτυλος, η πανέµορφη οροσειρά του Βορρά. Θρασύτατα, οι Τουρκοκύπριοι έχουν ζωγραφίσει τη σηµαία τους σε µια τεράστια έκταση πάνω στην πλαγιά, για να µας θυµίζουν τις ηµέρες της ντροπής… Μάλιστα τη φωταγωγούν και τη νύχτα. Μετά τα χαµηλά κτίρια της παλιάς πόλης, ξεπροβάλλουν αµέσως πολυκατοικίες και ουρανοξύστες, η σύγχρονη Λευκωσία. ∆υτικά και µακριά ξεχωρίζει ο κύριος ορεινός όγκος του νησιού, το πανέµορφο όρος Τρόοδος, που ευτυχώς βρίσκεται στην ελληνική πλευρά.

Χώροι λατρείας και προσευχής

Με κορυφαία την Παναγιά της Φανερωµένης στο κέντρο και σε δεύτερη θέση τη Χρυσαλινιώτισσα, στην άκρη της παλιάς πόλης, η Λευκωσία κοσµείται µε εκκλησίες πέτρινες και πανέµορφες, υπέροχα στολισµένες µε ξυλόγλυπτα επιχρυσωµένα τέµπλα, πραγµατικά κοµψοτεχνήµατα αρχιτεκτονικής και ξυλογλυπτικής. Ο Άγιος Σάββας, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ο Τρυπιώτης, ο Άγιος Αντώνιος, ο Άγιος Ιωάννης στην Αρχιεπισκοπή, ο Άγιος Κασσιανός. Παντού πρέπει να µπεις, να ανάψεις ένα κεράκι, να θαυµάσεις τους ναούς και να προσευχηθείς.
Επίσης µπορεί κάποιος να επισκεφτεί και τα τρία µουσουλµανικά τεµένη-τζαµιά, ένα στην περιοχή του Αγίου Κασσιανού, το κεντρικό, του Οµεριέ, και στα τείχη το τζαµί του Μπαϊρακτάρη. Οι πανύψηλοι µιναρέδες τους παρέα µε τους επίσης πανύψηλους σποραδικούς φοίνικες βοηθούν στον προσανατολισµό ώστε να ακολουθήσεις τη σωστή πορεία στους στριφογυριστούς δρόµους της παλιάς πόλης. Η µελωδική φωνή του µουεζίνη, που καλεί για προσευχή, θυµίζει ταυτόχρονα από τη µια ότι βρίσκεσαι στην Ανατολή και από την άλλη την πικρή πραγµατικότητα της κατοχής και του διχασµού.

Στις γειτονιές της παλιάς πόλης

Η Λαϊκή γειτονιά µοιάζει µε τις χαρακτηριστικές «Χώρες» των ελληνικών νησιών. Στενοσόκακα µε µαγαζάκια που πουλάνε σουβενίρ. Εδώ θα βρεις και τα πιο underground καφενεία µε τους ναργιλέδες. Ανατολίτικο στοιχείο, το οποίο έχουν αφοµοιώσει πλήρως οι Κύπριοι. Τα καφενεδάκια τα βλέπεις συνήθως γεµάτα και οι άνθρωποι αράζουν, φουµάρουν τον ναργιλέ τους και χαλαρώνουν. Σκηνές που θυµίζουν Αίγυπτο, όπου ο λουλάς είναι ενταγµένος απόλυτα στην κουλούρα των ντόπιων.
Όπως οι αντίστοιχες εκκλησίες, έτσι και οι περιοχές της Φανερωµένης και της Χρυσαλινιώτισσας (και η γειτονική της του Αγίου Κασσιανού) είναι οι πιο όµορφες. Η πρώτη στο κέντρο, µε τα καφενεδάκια και τα ταβερνάκια της µε τραπεζάκια έξω ώστε να µην ξεχωρίζει το κάθε µαγαζάκι από το διπλανό του, µε τον κόσµο να ζουζουνίζει σαν τις µέλισσες, ειδικά τις ηµέρες αργίας. Εδώ είναι και το Παρθεναγωγείο της Φανερωµένης, ένα από τα ψηλότερα και πιο µεγαλόπρεπα κτίρια της παλιάς πόλης. Η δεύτερη, πιο αποµακρυσµένη, πιο γαλήνια, µε τα ήσυχα και περιποιηµένα σοκάκια της και τα κουκλίστικα µικρά σπιτάκια της λουλουδοστόλιστα, µε µηνύµατα καλωσορίσµατος στις πόρτες τους. Εδώ λίγους θα συναντήσεις, αλλά χαίρεσαι να την περπατάς και να ανακαλύπτεις την αίγλη της. Θα βρεις µοναχικά ταβερνάκια, όπως το «Μεζεδάκι Ουζάκι» µε πεντανόστιµους µεζέδες, ή καφέ όπως το «Απόµερο», όπου ο τίτλος τα λέει όλα. «Όµορφος κόσµος», «Οδός ονείρων», ονόµατα µαγαζιών που δείχνουν πόσο γλυκός και ήρεµος λαός είναι οι Κύπριοι. Απλοί, τίµιοι άνθρωποι.
Ανάµεσα στις δύο υπέροχες γειτονιές κρύβεται κι άλλη οµορφιά... Η Αρχιεπισκοπή µε τη Σεβέρειο Βιβλιοθήκη και το Παγκύπριο Γυµνάσιο είναι κάτι ανάλογο µε το Σύνταγµα και το Κολωνάκι της Αθήνας σε µικρογραφία. Λίγο πιο πέρα, η πλατεία του τεµένους Οµεριέ. Να πιεις εδώ το καφεδάκι σου ή την µπίρα σου, όπως κάναµε εµείς στον «Ερωδό», το καφέ της πλατείας. Μέσα, µε εξαιρετική διακόσµηση, διοργανώνονται πολλές φορές µουσικές βραδιές. Την ίδια µέρα που καθίσαµε για µπίρα, επιστρέψαµε το βράδυ για ρεµπέτικα! ∆ίπλα ακριβώς, το χαµάµ Οµεριέ. Μια αξέχαστη εµπειρία. Εξαιρετικό κτίριο, περιποιηµένο και στην τελευταία λεπτοµέρεια. Προφέρει υπηρεσίες σπα υψηλής ποιότητας. Όταν εισέρχεσαι στην κεντρική του αίθουσα µε τον ψηλό θόλο, µένεις άλαλος µπροστά στη µεγαλοπρέπειά της. Στα ενδότερα όµως είναι που πραγµατικά χαλαρώνεις και γίνεσαι άλλος άνθρωπος…
Και λίγες δεκάδες µέτρα πιο πέρα βρίσκεται ο «Ζανέττος». Μια επίσης µοναδική εµπειρία, αυτήν τη φορά γαστρονοµική. Εικοσιένα πιάτα σού σερβίρονται, καλά ακούσατε, εικοσιένα χωρίς να παραγγείλεις παρά το ποτό σου. ∆οκιµάζεις όλη την κυπριακή κουζίνα: χαλούµι, σεφταλιές, πουλγούρι, καράολους και πολλά άλλα. Ο Παναγιώτης, ο ιδιοκτήτης, θα µας πει ότι όλα τα ταβερνεία στη Λευκωσία λειτουργούσαν παλιά µε αυτόν τον τρόπο. Τώρα πια είναι το µόνο που έχει αποµείνει… Στο τέλος, για όσους αντέξουν τόσο φαγητό, σερβίρεται γλυκό και φρούτο και η πατροπαράδοτη κουµανταρία, το διάσηµο αυθεντικό κρασί-λικέρ της Κύπρου, το αρχαιότερο στον κόσµο σύµφωνα µε το βιβλίο Guinness.

Στα κατεχόµενα…

Άφησα τη βόλτα στην κατεχόµενη Λευκωσία για την τελευταία ηµέρα του ταξιδιού. Ίσως κι εγώ να ντρεπόµουν, πιο πολύ γιατί συζητώντας µε Κύπριους, οι ίδιοι µου έλεγαν ότι σπανίως περνάνε απέναντι, καθώς δεν το επιθυµούν. Αλλά ο πειρασµός να δω πώς είναι η άλλη όψη του νοµίσµατος νίκησε και έτσι αυτήν τη φορά συνέχισα την πορεία µου στην οδό Λήδρας, επέδειξα την ταυτότητά µου και πέρασα απέναντι…
Σύντοµα διέσχισα το µικρό τουριστικό κοµµάτι, όπου εκεί ακόµα δεν αντιλαµβάνεσαι πού έχεις βρεθεί. Ευθύς αµέσως όµως έρχεσαι αντιµέτωπος µε την ωµή πραγµατικότητα. Ανέχεια και φτώχεια. Τα σπίτια απεριποίητα, χωρίς να έχει πέσει χρήµα για να ανακαινιστούν όπως στην ελεύθερη πλευρά. Τα παιδιά όλα στους δρόµους να παίζουν, όπως στην Αθήνα πριν από 40 χρόνια. Οι δρόµοι σε άσχηµη κατάσταση. Οι άνθρωποι ωστόσο ευγενικοί και χαµογελαστοί.
Ο καθεδρικός της Αγίας Σοφίας, που έχει µετατραπεί σε τζαµί, εξαιρετικό δείγµα αρχιτεκτονικής, µέσα κενός και χωρίς ενδιαφέρον. Άµεσα σκέφτοµαι ότι αν αυτός ο ναός βρισκόταν στην Ιταλία ή τη Γαλλία, θα έµπαινες µέσα και θα έτριβες τα µάτια σου από το θάµβος του. Επισκέφτηκα και την αρµένικη εκκλησία, έναν όµορφο ναό µε µία και µοναδική εικόνα της Παναγίας µε το Θείο Βρέφος. Κατέληξα σ’ έναν προµαχώνα που έχει γίνει πάρκο. Κανονικά ανήκει στη νεκρή ζώνη, αλλά είναι ανοικτή η πόρτα του για το κοινό, έχει µάλιστα και ένα καφενείο.
Είναι το µόνο σηµείο όπου οι Τουρκοκύπριοι µπορούν να δουν σε απόσταση αναπνοής την ελληνοκυπριακή πλευρά. Απορώ πώς θα νιώθουν βλέποντας τον πλούτο και τη ευηµερία απέναντι. Το νεοσύστατο κυπριακό κράτος δεν άντεξε ενωµένο παρά τρία µε τέσσερα χρόνια µετά την απελευθέρωση από τους Άγγλους. Η τουρκοκυπριακή µειονότητα παρεµπόδισε τις λειτουργίες του, µε συνέπεια τον διχασµό. Το τελικό αποτέλεσµα, όµως, είναι ότι οι µεγαλύτεροι χαµένοι αυτής της υπόθεσης είναι οι ίδιοι οι Τουρκοκύπριοι.


Μια ευχή

Ας ελπίσουµε ότι σύντοµα θα λυθεί το Κυπριακό, θα εξαφανιστεί το σύνορο και ότι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι θα ζήσουν αρµονικά σε ένα µοναδικό ελεύθερο κυπριακό κράτος, όπως για εκατοντάδες χρόνια στο παρελθόν έχουν ζήσει αρµονικά οι Τούρκοι µε τους Έλληνες. Ο απλός κοσµάκης, όχι οι κυβερνήσεις και τα συµφέροντα. Είναι αυτοί, οι απλοί άνθρωποι που θα πρέπει να αναζητήσουν εκ νέου τρόπους για να εγκαθιδρυθεί ξανά η ειρήνη και η ενότητα στο νησί.

 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Info: Στη Λευκωσία µπορεί να επισκεφθεί κανείς µεγάλο αριθµό µουσείων. Το Αρχαιολογικό Μουσείο, µε κυπριακές αρχαιότητες, ακριβώς έξω από τα τείχη, το Βυζαντινό και το Λαϊκής Τέχνης στην Αρχιεπισκοπή, το Λεβέντειο ∆ηµοτικό µε εκθέµατα για όλη την ιστορία της πόλης, το ∆ηµοτικό Κέντρο Τεχνών, το Εθνολογικό στο αρχοντικό του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, που αποτελεί το σηµαντικότερο δείγµα αστικής αρχιτεκτονικής της περιόδου της Τουρκοκρατίας στη Λευκωσία. Μέχρι και Μουσείο Μοτοσικλέτας υπάρχει! 
    Ιστορικό αξιοθέατο είναι τα Φυλακισµένα Μνήµατα, κοιµητήριο µέσα στις φυλακές της Λευκωσίας, οπού κρατούνταν, θανατώθηκαν και θάφτηκαν Κύπριοι αγωνιστές της ΕΟΚΑ κατά τον απελευθερωτικό αγώνα κατά των Άγγλων.

Χάρτης