Αναµνήσεις από την Κούβα - Η δίψα των ψυχών
5.0/5 rating 1 vote

Κείμενο - Φωτογραφίες: Νίνα Κουλετάκη


Ο Ιούλης στην Κούβα είναι ζεστός. Ζεστός και υγρός. Τη µέρα ποτάµια ιδρώτα κυλούν στο κορµί σου και τη νύχτα τροπικές καταιγίδες σε µουσκεύουν ως το κόκαλο. Οι πόλεις και τα χωριά ετοιµάζονται να υποδεχτούν την εποχή των τυφώνων και των τσουνάµι, που θα αρχίσει σε λίγο. Στα παράθυρα µπαίνουν ταινίες σε σχήµα Χ, για να συγκρατήσουν τα τζάµια που, σίγουρα, θα σπάσουν από τον δυνατό αέρα.

Ο Ιούλης στην Κούβα είναι ζεστός. Ζεστός και υγρός. Τη µέρα ποτάµια ιδρώτα κυλούν στο κορµί σου και τη νύχτα τροπικές καταιγίδες σε µουσκεύουν ως το κόκαλο. Οι πόλεις και τα χωριά ετοιµάζονται να υποδεχτούν την εποχή των τυφώνων και των τσουνάµι, που θα αρχίσει σε λίγο. Στα παράθυρα µπαίνουν ταινίες σε σχήµα Χ, για να συγκρατήσουν τα τζάµια που, σίγουρα, θα σπάσουν από τον δυνατό αέρα. 
Περπατώντας στα δροµάκια του Τρινιδάδ, στην κεντρική Κούβα, κάµποσους Ιούληδες πριν, έπιασα µε την άκρη του µατιού µια µισοσκότεινη είσοδο. Μέσα, µια κούκλα, ντυµένη µε κάτασπρο µεταξωτό φόρεµα, ήταν καθισµένη σε µια παλιακή ψάθινη καρέκλα. «Σαντερία», ψιθύρισα. Ναι, στεκόµουν µπροστά σε µια εκκλησία της Σαντερία, της τοπικής θρησκείας της Κούβας.
Περίπου τα τρία τέταρτα των Κουβανών πιστεύουν σε κάποιο είδος αφροκουβανικής θρησκείας. Οι πιστοί της Ρέγλα δε Ότσα Ιφά, γνωστής ως Σαντερία, ανήκουν σε όλα τα κοινωνικά στρώµατα. Ακόµη και ο Φιντέλ υποτίθεται ότι πίστευε στη Σαντερία. Την έφεραν µαζί τους οι Αφρικανοί σκλάβοι και αυτή τους εξασφάλισε το πνευµατικό καταφύγιο και τη δύναµη που χρειάζονταν όταν ξεριζώθηκαν από τις πατρίδες τους. Η Σαντερία τιµά τους προγόνους, αλλά δεν αποκλείει άλλες µορφές λατρείας, όπως τον καθολικισµό. Είναι πολυθεϊστική θρησκεία, της οποίας οι θεότητες ή ορίσα είναι θεοποιηµένοι πρόγονοι. Οι Σαντέρο (πιστοί) τους επικαλούνται για να δώσουν λύσεις στα προβλήµατα της καθηµερινότητας.
Κάθε ορίσα αντιστοιχεί σε έναν καθολικό άγιο και έχει το δικό του χρώµα. Οι σαντέρο ντύνουν κούκλες µε τα χρώµατα του ορίσα στον οποίο είναι αφιερωµένες. Η ντυµένη στα λευκά κούκλα, η οποία βρισκόταν στη µέση του δωµατίου, ήταν αφιερωµένη στον Οµπαταλά, που συµβολίζει τη δηµιουργία, την ειρήνη και την αρµονία. Το χρώµα του είναι, φυσικά, το λευκό.
Πέρασα το σκοτεινό κατώφλι και βρέθηκα µέσα στην εκκλησία. Μία αίθουσα όλη κι όλη µε µια πορτίτσα που οδηγούσε σε µια δροσερή αυλή. Εκεί καθόταν η Μπαµπαλουά, η ιέρεια, και κάπνιζε το πούρο της. Σηκώθηκε και ήρθε προς το µέρος µου. Την καληµέρισα και της ζήτησα την άδεια να µείνω και να βγάλω φωτογραφίες. Μου το επέτρεψε και ήταν πρόθυµη να απαντήσει σε όλες τις απορίες µου.
Στην άκρη της εκκλησίας ήταν ο βωµός. Από τα χρώµατα, το λευκό και το µπλε, υπέθεσα ότι η συγκεκριµένη εκκλησία ήταν αφιερωµένη στη Γεµαγιά, σύµβολο της θάλασσας και της µητρότητας. Η Μπαµπαλουά επιβεβαίωσε τη σκέψη µου. Με ρώτησε πώς ήξερα τόσα για τη Σαντερία και της εξήγησα τη µικρή µου διαστροφή: λόγω του αντικειµένου της συλλογής µου –κούκλες–, ενδιαφέροµαι για οτιδήποτε τις έχει ως στοιχείο, ακόµα και για θρησκείες. Η Σαντερία είναι µία από αυτές τις θρησκείες, η άλλη είναι εκείνη των Βουντού.
Με ξενάγησε στη µικρή εκκλησία και ήταν πρόθυµη να απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις µου. Μου εξήγησε πως τα πνεύµατα των ορίσα έχουν ενσωµατωθεί σε καθαγιασµένες πέτρες, οι οποίες φυλάσσονται µέσα σε πήλινα ή πορσελάνινα σκεύη. Κάθε σαντέρο έχει, συνήθως, πέντε τέτοια σκεύη, που ταξινοµούνται ανάλογα µε την ιεραρχία: το ένα αφιερωµένο στον ορίσα που έχει αποδεχτεί και τα υπόλοιπα τέσσερα στους Οµπαταλά, Γεµαγιά, Οσούν (συµβολίζει το φρέσκο νερό, τη θηλυκότητα και τον έρωτα, µε χρώµα της το κίτρινο) και Σανγκό (άρχοντας της αστραπής, της βροντής και των τυµπάνων, συµβολίζει την αρρενωπότητα και είναι ντυµένος στα κόκκινα και στα λευκά).
Τα σκεύη των ορίσα φυλάσσονται στο καναστιγιέρο, ένα έπιπλο που βρισκόταν στην άλλη άκρη της αίθουσας και όπου οι πιστοί αφήνουν διάφορα αναθήµατα, συνήθως κολιέ µε χρωµατιστές χάντρες, λουλούδια, φρούτα και, συχνά, ζώα, ανάλογα µε την επιλογή του χρησµού. Έβγαλα φωτογραφίες.
Την προσοχή µου τράβηξε ένα τραπέζι στον απέναντι τοίχο, φορτωµένο µε δοχεία, κανάτες και ποτήρια γεµάτα νερό. Ρώτησα για τη χρήση του. Μου είπε πως οι ψυχές διψούν. Πρέπει, λοιπόν, πάντα να υπάρχει φρέσκο νερό σε διαφανή ποτήρια για να πίνουν. Η Σαντερία είναι µια θρησκεία που βασίζεται στη νεκροµαντεία. Τα πνεύµατα των νεκρών προγόνων είναι αυτά που ερωτώνται και δίνουν τους χρησµούς.
Η µέριµνα για τις ψυχές των νεκρών δεν συναντάται µόνο στη Σαντερία. Στην αρχαία Ελλάδα όσοι ζητούσαν χρησµό από νεκροµαντείο έπρεπε, εκτός του άλλου τελετουργικού, να εξευµενίσουν τις ψυχές των νεκρών µε χοές, προσφορές δηλαδή, από µέλι, γάλα, νερό, κρασί και ιδίως αίµα από τα θυσιαζόµενα ζώα. Πίνοντας από τις χοές οι ψυχές αποκτούσαν συνείδηση, εξευµενίζονταν και µπορούσαν να αποκαλύψουν το µέλλον. Στην αρχαία Αίγυπτο άφηναν τροφή για τον νεκρό µέσα στον τάφο. Και το ίδιο συναντάµε και σε πολλούς άλλους λαούς και θρησκείες.
Μετά την «ξενάγηση», µε κάλεσε να καθίσουµε στην αυλή για ένα ποτηράκι ρούµι κι ένα τσιγάρο. Είχα ήδη στήσει την παρέα µου, αλλά δεν µπόρεσα να αντισταθώ. Η δροσιά της αυλής ήταν καλοδεχούµενη και ήθελα οπωσδήποτε ένα τσιγάρο. Η Μπαµπαλουά µε ρώτησε, µεταξύ αστείου και σοβαρού, αν ήθελα κανέναν χρησµό. Απάντησα καταφατικά, έτσι για την εµπειρία, και έφερε ένα ποτήρι µε νερό για την ψυχή του ορίσα που θα µας απαντούσε. Πριν αρχίσει το τελετουργικό, της ζήτησα την άδεια να τη φωτογραφίσω. Όπως βλέπετε, είναι εκπληκτικά γραφική φιγούρα και, πραγµατικά, σε κάνει να θέλεις να τη φωτογραφίσεις. 
Οι ψυχές των νεκρών διψούν, λοιπόν. Και όταν πιουν, θυµούνται και µιλάνε. ∆ίνουν χρησµούς, µαντεύουν τα µελλούµενα, προειδοποιούν και συµβουλεύουν. Και οι ψυχές των ζωντανών; 
Ω, µα αυτές είναι που διψούν το περισσότερο. Και όχι για νερό ή αίµα. Γι’ αγάπη διψούν και για συγγνώµη, για παραδοχή και αναγνώριση, για φιλία και εκτίµηση, για έναν καλό λόγο και για ένα χάδι του κορµιού.
Κι αυτά, δυστυχώς, δεν µπαίνουν σε ποτήρια διαφανή…

ΥΓ. Στο επόµενο τεύχος θα µιλήσουµε για τα µέρη 
όπου «ξεδιψάνε» οι ζωντανοί: για τα φηµισµένα µπαρ της Αβάνας!

Προδιαγραφές

  • Χάρτης: