Ασκληπιεία, Τα ιερά της ίασης στην Επίδαυρο και την Κορινθία
5.0/5 κατάταξη (4 ψήφοι)
Ίσως να γυρεύουµε τη γιατρειά σε κάποιο ηρωικό παρελθόν αλλά ακόµα και τότε, σύµφωνα µε την αρχαία δοξασία, ο ήρωας-θεραπευτής δεν µπορούσε να σώσει τον άνθρωπο παρά µόνο τις πληγές του γιάτρευε… 
 
 
Από τους περισσότερους µελετητές γίνεται αποδεκτό ότι η ιατρική γεννήθηκε στην περιοχή της Αργολίδας, αν και ο Ασκληπιός, o πρώτος γιατρός του αρχαίου ελληνικού κόσµου, γεννήθηκε στις όχθες του Ληθαίου ποταµού, που διασχίζει τη σηµερινή πόλη των Τρικάλων. Πατέρας του ήταν, κατά την επικρατέστερη άποψη, ο Απόλλωνας και µητέρα του µια θνητή, η Κορωνίδα (ή η Αρσινόη). Σε ορισµένες περιπτώσεις, αναφέρεται ότι ο πατέρας του ήταν ο Ίσχυς (ή Κύρος), που το όνοµά του αποτελεί συχνά προσωνύµιο του γιατρού. Όντας θεός ή θεοποιηµένος ήρωας, διδάχθηκε τη θεραπευτική τέχνη από τον κένταυρο Χείρωνα αλλά και από τη θεά Αθηνά, που του προσέφερε δύο ασκούς µε το πολύτιµο αίµα της Μέδουσας, µε το οποίο µπορούσε να σκοτώσει ή να αναστήσει ανθρώπους… Ο Ασκληπιός ανασταίνει και τον Ιππόλυτο, γιο του µυθικού Θησέα, ο οποίος είχε παραπλανηθεί από τη γυναίκα του πατέρα του, τη Φαίδρα. Ο ∆ίας τον κεραυνοβόλησε, όταν κατάλαβε ότι η πράξη του εγγονού του ήταν αντίθετη προς τον νόµο της ζωής. Μετά τον θάνατό του ο Ασκληπιός απεικονίζεται στον αστερισµό του Οφιούχου.
 
Ιερό Απόλλωνα Μαλέατα και Ασκληπιού
Στον λόφο Κυνόρτιον, πίσω από το ξακουστό θέατρο της Επιδαύρου, στα βορειοανατολικά, ήδη από την προϊστορική εποχή υπήρχε ιερό, στο οποίο λατρευόταν µια γυναικεία θεότητα που συνδεόταν µε την ίαση. Στην ίδια θέση ιδρύθηκε στην αυγή της αρχαϊκής εποχής ιερό αφιερωµένο στον Απόλλωνα, θεό µε θεραπευτικές ιδιότητες, που λατρευόταν εδώ ως Απόλλωνας Μαλεάτας. Η λατρεία τού κυρίως θεραπευτή θεού, του Ασκληπιού, που η µυθική παράδοση τον παρουσιάζει ως αυτόχθονα γιο του Απόλλωνα και της εγγονής του βασιλιά Μάλου της Επιδαύρου, της Κορωνίδας, καθιερώθηκε κατά τον 6ο αι. π.Χ. Σύµφωνα µε τον µύθο, ο Απόλλωνας, µετά την ένωσή του µε την Κορωνίδα, φεύγει για τους ∆ελφούς αφήνοντας πίσω ένα λευκό κοράκι. Όταν εκείνη ερωτεύεται τον Ίσχυ, γιο του Έλατου, εκείνος (ή η αδερφή του Άρτεµη) σκοτώνει µε βέλος την Κορωνίδα. Ο Ερµής όµως προλαβαίνει και βγάζει από την κοιλιά της το παιδί που είχε συλλάβει από τον αδερφό του και το εµπιστεύεται στον κένταυρο Χείρωνα. Ο Απόλλωνας καταριέται το λευκό κοράκι, που γίνεται για πάντα µαύρο… 
Ο αριθµός των προσκυνητών, που ολοένα αυξανόταν, δηµιούργησε την ανάγκη ίδρυσης ενός µεγαλύτερου ιερού, ένα χιλιόµετρο περίπου νοτιοδυτικά του Κυνόρτιου. Τα δύο ιερά εξελίχθηκαν παράλληλα, µε την επίσηµη ονοµασία «Ιερόν Απόλλωνος Μαλέατα και Ασκληπιού»: ο Απόλλωνας ήταν η πνευµατική πηγή της θεραπείας και ο Ασκληπιός ένα είδος «µεσολαβητή», που κινείται µεταξύ δύο κόσµων, εκείνου των θεών κι εκείνου των ανθρώπων…
Στον νέο ιερό χώρο βρισκόταν ο δωρικός ναός του Ασκληπιού, του οποίου είναι σήµερα ορατή µόνο η θεµελίωση. Ο ναός, που περιβαλλόταν από κίονες (περίπτερος), αποτελούνταν από πρόναο και σηκό µε εσωτερική κορινθιακή κιονοστοιχία σε σχήµα Π. Οι επιγραφικές µαρτυρίες µάς δίνουν την πληροφορία ότι ο αρχιτέκτονας του ναού λεγόταν Θεόδοτος. Μέσα στον ναό δέσποζε το χρυσελεφάντινο άγαλµα του θεού, έργο του Πάριου γλύπτη Θρασυµήδη. Στο ανατολικό αέτωµα εικονιζόταν η άλωση της Τροίας και στο δυτικό η Αµαζονοµαχία. Γύρω από τον ναό είχαν οικοδοµηθεί τα υπόλοιπα κτίσµατα που συνδέονταν µε τη λατρεία του θεού και την τελετουργία της ίασης: το Άβατο, όπου γινόταν η εγκοίµηση των ασθενών, η Θόλος ή Θυµέλη, ένα κυκλικό περίστυλο οικοδόµηµα όπου στεγαζόταν η µυστηριακή χθόνια λατρεία του Ασκληπιού, και το κτιριακό συγκρότηµα του Τελετουργικού Εστιατορίου, που οικοδοµήθηκε κατά την ελληνιστική περίοδο. Σε αυτό το συγκρότηµα υπήρχαν το κυρίως κτίριο του Εστιατορίου, το µνηµειώδες Πρόπυλό του, που λίγα χρόνια αργότερα µετατράπηκε σε ναό της Υγείας, το Ωδείο στον χώρο της περίστυλης αυλής και µια Κρήνη στα νοτιοανατολικά, καθώς το νερό ήταν απαραίτητο για οποιαδήποτε ιαµατική διαδικασία. 
Ο κεντρικός χαρακτήρας της λατρείας ίσως διαδραµατιζόταν εδώ καθώς, σύµφωνα µε τη γραπτή παράδοση, υπήρχε παρουσία του Ασκληπιού (Θεοφάνια) στα τελετουργικά γεύµατα, που προσέφεραν δύναµη, υγεία κι ελπίδα στους προσκυνητές. 
 
Το Καταγώγιο
Ένας διώροφος ξενώνας µεγάλων διαστάσεων, το Καταγώγιο, στα νοτιοανατολικά του Ιερού και στον δρόµο προς το Θέατρο, είναι το µεγαλύτερο οικοδόµηµα του Ασκληπιείου. Περίπου 160 δωµάτια διαφόρων διαστάσεων διατάσσονταν γύρω από τις τέσσερις αυλές. Είσοδοι υπήρχαν στην ανατολική και τη δυτική πλευρά του κτιρίου. Η εσωτερική επικοινωνία δεν ήταν εφικτή παρά µόνο µεταξύ των βόρειων ή των νότιων δωµατίων, ίσως για να υπάρχει η δυνατότητα αποµόνωσης των χώρων, για ιατρικούς κυρίως λόγους. Το Καταγώγιο δεν βρισκόταν πολύ κοντά στο κυρίως τµήµα του Ιερού και παρείχε στέγη στους πολυάριθµους ασθενείς και προσκυνητές που κατέφθαναν από όλη την Ελλάδα. Σώζονται, επίσης, κατάλοιπα πολλών µικρών ναών αφιερωµένων στον Απόλλωνα, την Άρτεµη, την Αφροδίτη και σε δευτερεύουσες λατρείες, συγγενικές µε την κύρια λατρεία του Ασκληπιού, στον Μαχάονα, τον Τελεσφόρο και τον Ύπνο. 
 
Το Ασκληπιείο στην Κορινθία
Ο Αλεξάνορας, γιος του Μαχάονα κι εγγονός του Ασκληπιού, έχτισε το Ασκληπιείο στην Τιτάνη, που υπαγόταν στο κράτος της Σικυώνας. Πήρε το όνοµά της από τον Τιτάνα, αδερφό του Ήλιου, και αποτέλεσε το θρησκευτικό κέντρο των Σικυωνίων. Ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας αναφέρει το δύο ξόανα του Ασκληπιού και της Υγείας στον ναό της Αθηνάς, καθώς και τον βωµό του Ανέµου στον οποίο ο αρχιερέας πραγµατοποιούσε τελετές της Μήδειας ηµερούµενος των πνευµάτων το άγριον… Σήµερα, στο εκκλησάκι του Αγίου Τρύφωνα στο χωριό, σώζεται εντοιχισµένη ενεπίγραφη µαρµάρινη πλάκα η οποία µε ψήφισµα της αρχαίας βουλής αφιερώθηκε στον Ασκληπιό. 
Βορειοδυτικά του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Κορίνθου βρίσκεται το ιερό του Ασκληπιού, που έχει διάρκεια ζωής 1.000 ετών περίπου. Η θέση επιλέχθηκε ως κατάλληλη για τη δηµιουργία του θεραπευτηρίου λόγω του άφθονου νερού στην κοντινή κρήνη της Λέρνας. Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., πιθανώς εξαιτίας καταστροφικού σεισµού, το ιερό ανακαινίσθηκε, το τέµενος οριοθετήθηκε και ο ναός πλαισιώθηκε στα ανατολικά από βωµό θυσιών και στα δυτικά από το Άβατο, ένα ευρύχωρο κτίριο στο οποίο λάµβανε χώρα η εγκοίµηση. Για την εξυπηρέτηση των πολυάριθµων επισκεπτών του, ο ναός πλαισιώθηκε από στοές, όπου πιθανώς τοποθετούσαν ή αναρτούσαν τα άφθονα αναθήµατα των ασθενών, τα σηµερινά τάµατα. Πολλά από αυτά τα αναθήµατα, που σήµερα εκτίθενται σε ειδική αίθουσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αρχαία Κόρινθο, είναι πήλινα οµοιώµατα ανθρώπινων µελών και οργάνων, καθώς και πλήθος άλλων αντικειµένων, όπως αγγεία ή ειδώλια. 
 
Η εγκοίµηση
Το φρέαρ ή η κρήνη ήταν βασικά στοιχεία της ίασης, που επιτυγχανόταν µε τη διαδικασία της κάθαρσης και της εγκοίµησης κοντά στο νερό. Η αναγέννηση των θεών, που κάθε φορά επέστρεφαν στη ζωή µετά τον περιοδικό θάνατο µέσα στη γη, αποτελούσε την αρχετυπική διαδικασία της µύησης των προσκυνητών, που επέλεγαν αυτή τη συµβολική πράξη µε την ελπίδα να ιαθούν. Σε αυτόν τον διαφορετικό «ύπνο», που έµοιαζε περισσότερο µε θάνατο, κάθε ασθενής κοιµόταν στο ιερό έδαφος µε το αυτί του να ακουµπά στη γη, καθώς ο θεός τον συµβούλευε και του έδειχνε τον κατάλληλο τρόπο ίασης. Ίσως κι εµείς σήµερα ελπίζοντας στην αναγέννηση συµµετέχουµε σε µια εκούσια υπνωτική αναµονή, αρκεί µονάχα κάποιος «θεός» να φανεί… 
 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Φωτογραφίες:

    1)Επιγραφή από το Ασκληπιείο στην Αρχαία Κόρινθο,Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Κορίνθου
    2)Πήλινα ομοιώματα ανθρώπινων μελών ως αφιερώματα (τάματα) στο Ασκληπιείο της Αρχαίας Κορίνθου,Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Κορίνθου
    3)Ένθρονος Ασκληπιός,Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Κορίνθου
    4)Κιονόκρανο από το Ασκληπιείο στην Αρχαία Κόρινθο
    5)Ο ναός του Ασκληπιού στην Αρχαία Κόρινθο
    6)Γλυπτή απεικόνιση του Ασκληπιού από αέτωμα του ναού του στην Επίδαυρο,Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου
    7)Γλυπτή απεικόνιση του Ασκληπιού από αέτωμα του ναού στην Επίδαυρο,Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου
    8)Αναστηλωμένο πρόπυλο του τελετουργικού εστιατορίου στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου
    9)Στοά του Άβατου στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου.Στον χώρο αυτό γινόταν η εγκοίμηση των ασθενών

  • Χάρτης: