Η Κάλυµνος σάς τρατάρει
0.0/5 κατάταξη (0 ψήφοι)

Κείμενο - Φωτογραφίες: Ιωάννα Παραβάλου

Αρµενίζει στο ΝΑ Αιγαίο και έγινε γνωστή για την παράδοσή της στη σπογγαλιεία. Η Κάλυµνος κερδίζει τον ταξιδευτή µε το όµορφο λιµάνι της, τα γραφικά χωριά της, τους απάνεµους όρµους αλλά και τα αναρριχητικά πεδία της. Σε κάθε γωνιά της θα απολαύσουµε τις πεντανόστιµες παραδοσιακές γεύσεις της, που είναι ζυµωµένες µε την αρµύρα της θάλασσας και τα αρωµατικά βότανα της ανεµοδαρµένης καλύµνιας γης...

Η εικόνα που µου ερχόταν στον νου όταν σκεφτόµουν τούτο το νησί των ∆ωδεκανήσων ήταν το λιµάνι του γεµάτο καΐκια και µε τα σπογγαλιευτικά του έτοιµα να σαλπάρουν µε τα παλικάρια τους για ταξίδια µακρινά, για να βγάλουν, µε κίνδυνο της ζωής τους, από τον βυθό της θάλασσας τα σφουγγάρια και να τα πουλήσουν στις πιο γνωστές αγορές του κόσµου... 

Γι’ αυτό και η Κάλυµνος έγινε γνωστή ως το «Νησί των Σφουγγαράδων», αφού η ανάπτυξη της σπογγαλιείας έκανε τη φήµη της να ταξιδέψει ως τα πέρατα της γης. Μοιραία, η ζωή της ζυµώθηκε µε τη θάλασσα… µε τις χαρές, µα και τις λύπες της. Στην αρχαιότητα ονοµαζόταν Καλύδνα, στη συνέχεια Κάλυµνα και τέλος Κάλυµνος. Είναι «γειτονοπούλα» µε την Κω και τη Λέρο και αντίκρυ της βρίσκεται το νησάκι Τέλενδος, µε τα γραφικά ταβερνάκια του δίπλα στο κύµα… Η «καρδιά» του τόπου χτυπά στο λιµάνι, την Πόθια, που σχεδόν ενώνεται πια µε τον οικισµό της Χώρας. Την κεντρική πλατεία στολίζουν µε την παρουσία τους το κτίριο του Επαρχείου και η εκκλησία του Χριστού Σωτήρος. Η εκκλησία των σφουγγαράδων είναι ο Άγιος Νικόλαος, ο προστάτης των ναυτικών. 

Για την καθηµερινή ζωή των ανθρώπων της, τα ήθη και τα έθιµα, θα πληροφορηθούµε αν πάµε µια βόλτα ως το «Παραδοσιακό Καλύµνικο Σπίτι». Η ιστορία ενός παραδοσιακού αστικού σπιτιού του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα θα µας ταξιδέψει στις καθηµερινές δραστηριό-τητες, στα κοινωνικά γεγονότα και στην πολυτάραχη ζωή του Καλύµνιου σφουγγαρά. Στην παραλία του λιµανιού, µε τα σκάφη, τα ιστιοπλοϊκά και τα ψαροκάικα, θα βρούµε πολλά µεζεδοπωλεία και ταβερνάκια για να έχουµε µια πρώτη γεύση από τις παραδοσιακές νοστιµιές του νησιού. Αξίζει, ωστόσο, να πάµε µια βόλτα µε το αυτοκίνητό µας ως τον Βαθύ, µε το µακρόστενο απάνεµο λιµάνι του, τη Ρίνα, και τον εύφορο κάµπο µε τις φηµισµένες µανταρινιές, αλλά και όλα τα εσπεριδοειδή (όπως πορτοκάλια, φράπες, λεµόνια και περγαµόντα). Στην ευλογηµένη τούτη γη καλλιεργούνται και ολόδροσα κηπευτικά, ανάλογα µε την εποχή. Στο γραφικό αυτό λιµανάκι θα απολαύσουµε το ουζάκι ή τη ρακή µας µε θαλασσινούς παραδοσιακούς µεζέδες (όπως το σπινιάλο) και ντόπιες νοστιµιές, χαζεύοντας τους ψαράδες που ξεψαρίζουν τα δίχτυα τους, για να είναι έτοιµοι για την επόµενη ψαριά… Αν είµαστε τυχεροί, στον δρόµο προς το λιµάνι µπορεί να συναντήσουµε πλανόδιους µικροπωλητές µε ντόπια προϊόντα, αλλά και να δοκιµάσουµε αφράτους, τραγανούς λουκουµάδες, περιχυµένους µε καλύµνικο εκλεκτό µέλι, κανελίτσα και αµύγδαλα, που ετοιµάζονται εκείνη τη στιγµή µπροστά µας!


Παράδοση στη γεύση

Όρεξη να ’χουµε και στην Κάλυµνο θα απολαύσουµε πολλά λαχταριστά πιάτα, φτιαγµένα µε ντόπια αγνά υλικά και παλιές επτασφράγιστες συνταγές… Στην παραλία της Πόθιας, στο λιµάνι, βρίσκονται πολλά γραφικά ταβερνάκια µε εξαιρετικούς µεζέδες και παραδοσιακές νοστιµιές. 

Σ’ ένα από αυτά, λοιπόν, θα ξεκινήσουµε το γευστικό µας ταξίδι στην Κάλυµνο… Για αρχή θα δοκιµάσουµε µια δροσερή και πλούσια σε υλικά σαλάτα, που λέγεται «µιρµιζέλι» και φτιάχνεται µε κρίθινες κουλούρες στη βάση κι από πάνω τριµµένο ντόπιο τυρί, ψιλοκοµµένη ντοµατούλα, ρόκα, µαρούλι, ελιές, αγγούρι, κάππαρη, θρίµπι (ή θρούµπι) και περιχύνεται µε αγνό ελαιόλαδο. Οι µυρωδιές από την κουζίνα µάς σπάνε τη µύτη, καθώς η κυρία Βιολέτα ετοιµάζει για µας από το πρωί τα καλύµνικα «φύλλα» (πεντανόστιµα ντολµαδάκια τυλιγµένα µε αµπελόφυλλα ή λάχανο), που αργοψήνονται στην κατσαρόλα… Κι από την άλλη, στο τηγάνι τσιτσιρίζουν οι αφράτοι χταποδοκεφτέδες, που δεν χορταίνουµε να τρώµε… συνοδεύοντάς τους µε ουζάκι ή παγωµένη µπίρα.

Ωστόσο, και τα µεζεδοπωλεία του λιµανιού µάς περιµένουν µαζί µε την παρέα µας, για να απολαύσουµε εκλεκτούς θαλασσινούς µεζέδες, όπως συµιακό γαριδάκι στο τηγάνι, µελωµένο χταπόδι στιφάδο ή λιαστό στα κάρβουνα, καλαµάρι γεµιστό, γαύρο µαρινάτο, χταπόδι µε κοφτό µακαρονάκι, λιαστή αστακοουρά, καρκάνι (σαλάτα µε µαγιονέζα και κρέας από σαλάχι), φούσκες, φιλέτα αλµυρού µπακαλιάρου µε πράσα και σέλινο, αχινοµακαρονάδα του ψαρά, ρεβίθια στον φούρνο... Φυσικά, έχουµε να επιλέξουµε και µέσα από µια µεγάλη ποικιλία από ολόφρεσκα ψάρια, που φέρνουν καθηµερινά οι ψαράδες, µαγειρεµένα µε πολλούς τρόπους (όπως σκάρους µε φρέσκια ντοµάτα στον ταβά, µπαρµπούνια µαρινάτα, σαλάχι µε µακαρόνια και ταχίνι κ.ά.). ∆εν ξέρουµε τι να πρωτοδιαλέξουµε… Ωστόσο, ο αυθεντικός µεζές των σφουγγαράδων είναι το «σπινιάλο» (πίνα + αλς, αλός), που φτιάχνεται από πίνες, φούσκες, αχινούς, σαλάχια και µύδια, τα οποία πλένονται, αλατίζονται και φυλάσσονται σε αποστειρωµένα µπουκάλια, αφου καλυφθούν µε θαλασσινό νερό και λίγο ελαιόλαδο, κι έπειτα κλείνονται ερµητικά µε φελλό. Με αυτό τον τρόπο οι «καβαλάρηδες των κυµάτων» Καλύµνιοι σφουγγαράδες τελειοποίησαν τη συντήρηση των τροφίµων για τα µεγάλα ταξίδια τους στην Μπαρµπαριά και στο Τούνεζι τις εποχές που δεν υπήρχαν ψυγεία. Στις ταβέρνες του νησιού θα γευτούµε τον ιδιαίτερο αυτό µεζέ σερβιρισµένο µε λάδι, λεµόνι και κρεµµύδι (ή και ντοµάτα ψιλοκοµµένη). Θα τον συνοδεύσουµε ιδανικά µε ρακή. 

Ένας ακόµη ιδιαίτερος καλύµνικος θαλασσινός µεζές είναι οι τηγανητοί ωλοί χταποδιού. Ο ωλός (το µελανοφόρο σακούλι του χταποδιού) αφαιρείται από το χταπόδι όταν αυτό είναι ζωντανό και διατηρείται µέχρι 3 ώρες σε πάγο. Σερβίρεται τηγανητός σε αλεύρι. Τα χταπόδια ψαρεύονται µε µικρές βάρκες από Καλύµνιους ψαράδες σε πολύ µικρή απόσταση από το νησί. 

Πάνω στα καΐκια τους οι ψαράδες έφτιαχναν την κακαβιά, µε ό,τι ψάρια ανέβαζαν από τη θάλασσα: Τα έβραζαν σε ένα µεγάλο καζάνι και έτρωγαν µε τα κουτάλια τους όλοι µαζί από την ίδια σκουτέλα. Σήµερα, η διαδικασία του ψαρέµατος, οι βουτιές σε µοναχικές παραλίες µε κρυστάλλινα νερά και το υποβρύχιο ψάρεµα οργανώνονται στο νησί µε τη µορφή ηµερήσιας εκδροµής-εµπειρίας, για όσους ταξιδιώτες αγαπούν το ψάρεµα και θέλουν να βιώσουν τη µοναδική αυτή εµπειρία µαζί µε τους Καλύµνιους ψαράδες. Θα µάθουν να σηκώνουν τα δίχτυα, να ξεψαρίζουν και φυσικά θα δοκιµάσουν και την αυθεντική ναυτική κακαβιά…

Από κρεατικά… τι γίνεται;

Πέρα από τις θαλασσινές νοστιµιές, στην Κάλυµνο θα φάµε και πολύ καλά κρεατικά. Σε όλες τις γιορτινές εκδηλώσεις (και κυρίως το Πάσχα) «πρωταγωνιστεί» το «µουούρι», µια λαχταριστή παραδοσιακή συνταγή του νησιού, η οποία γίνεται µε αρνάκι γεµιστό µε συκωτάκια ή κιµά, κρεµµύδια, ρύζι, ντοµάτα, κουκουνάρι και µυρωδικά. Αργοψήνεται σε πήλινο σκεπαστό σκεύος µε καπάκι (από το οποίο πήρε το όνοµά του) µέσα στον ξυλόφουρνο όλο το βράδυ… Στην Κάλυµνο θα δοκιµάσουµε και το παραδοσιακό γλυκόπιοτο κρασί «Ανάµα», που µοιάζει πολύ µε το «Βινσάντο» της Σαντορίνης. 

Τα ντόπια τυριά και οι κρίθινες κουλούρες…

Ιδιαίτερα νόστιµα είναι τα τυριά της Καλύµνου, που συνδυάζονται αρµονικά µε τις παραδοσιακές κρίθινες κουλούρες, οι οποίες ζυµώνονται µε γλυκάνισο, µαστίχα και µαυροκούκι. Ψήνονται σε ξυλόφουρνο και αρχικά φτιάχνονταν για τους ναυτικούς, που τα έπαιρναν µαζί στα ταξίδια τους, γιατί µπορούσαν να συντηρηθούν για καιρό). Στους φούρνους του νησιού θα αναζητήσουµε, ακόµη, το εφτάζυµο ψωµί και παξιµάδι (ζυµωµένα και τα δύο µε ούζο και γλυκάνισο). Είναι προϊόντα µε βυζαντινή καταγωγή και συνοδεύουν ιδανικά τα πιάτα και τον καφέ µας.

Τα καλύµνικα τυριά που θα λατρέψουµε όλοι εµείς οι «εραστές» της γεύσης είναι η πικάντικη κοπανιστή, η µυζήθρα (χλωρή και ξερή), η κεφαλογραβιέρα κερωµένη, η φέτα - καλαθάκι, το καλύµνικο τυρί (αλµυρό ηµίσκληρο τυρί), το πιπεράτο, το τυρί άλµης, το κατσικίσιο τυρί κ.ά. Πλούσιο σε γεύση είναι και το ντόπιο αγελαδινό γιαούρτι. Όλα αυτά µπορούµε να τα γευτούµε στο νησί και να αγοράσουµε από παραγωγούς για να τα γευτούµε στο σπίτι µας... 

Γεύση όλο γλύκα…

Το νησί φηµίζεται ακόµη για το καλό θυµαρίσιο µέλι του, που αξίζει να προµηθευτούµε από ντόπιους παραγωγούς για µας και τους φίλους µας. Αγαπηµένα παραδοσιακά γλυκά του νησιού είναι η κοπεγχάγη, η γλυκιά κολοκυθόπιτα (µε κίτρινο κολοκύθι, µέλι, κανέλα, καρύδια και µαύρες σταφίδες), τα λαζαράκια (µε ταχίνι, αλεύρι, πορτοκάλι, σταφίδες και καρυδόψιχα), οι λουκουµάδες και τα αµυγδαλωτά. ∆εν θα παραλείψουµε, τέλος, να δοκιµάσουµε και τη µαρµελάδα µανταρίνι. 

Τι θα αγοράσουµε για το σπίτι

Πριν φύγουµε από την Κάλυµνο, θα αγοράσουµε φυσικά σφουγγάρια σε µεγάλη ποικιλία, εξαιρετικό θυµαρίσιο µέλι, υφαντά στον αργαλειό, θρύµπι και σχινόκαρπο (αρωµατικά βότανα), κρίθινες κουλούρες, σπινιάλα, εκλεκτά ντόπια τυριά, παραδοσιακά γλυκά και καλύµνικο κρασί νάµα. Μπορούµε ακόµη να αγοράσουµε πήλινα χειροποίητα σκεύη και υφαντά στον αργαλειό.

 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Για µοναδικές γκουρµέ θαλασσινές γεύσεις συσκευασµένες: Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Καλύµνου Παναγία Υπαπαντή, αποτελούµενη από τις συζύγους των αλιέων της Καλύµνου.

    Πληροφορίες: Kalymnos Sea Food: www.ksf.com.gr.

    Για παραδοσιακές νοστιµιές από παραγωγούς: www.kalymnosdelicatessen.com 

    Για σπέσιαλ γαλακτοµπούρεκο: Μιχαλαράς στο λιµάνι, τηλ.: 6944 411650. Εξαιρετικά σιροπιαστά που φηµίζονται για τη γλύκα και τη νοστιµιά τους.

    Για σφουγγάρια: Physis, τηλ.: 22430 24032, www.sponge.gr καιΚουτούζης, τηλ.: 22430 51791, www.seasponge.gr 

    Παραδοσιακό Καλύµνικο Σπίτι: τηλ.: 22430 51635 (στις νότιες παρυφές της Μονής Αγίων Πάντων, στην περιοχή Βοθύνοι).

    Μουσείο Θαλασσίων Ευρηµάτων Βαλσαµίδη. ∆εν γίνεται να ταξιδέψεις ως την Κάλυµνο και να µην το επισκεφθείς… Είναι ένα ιδιωτικό µουσείο, αφιερωµένο στον θαλάσσιο βυθό και τις οµορφιές του, που βρίσκεται στον οικισµό Βλυχάδια και είναι έργο ζωής των αδερφών Βαλσαµίδη, που γεννήθηκαν στο νησί. Σε ειδικά διαµορφωµένο χώρο φυλάσσονται και αµφορείς των 6ου, 4ου, 3ου και 2ου αιώνα π.Χ. Ένα µουσείο - φόρος τιµής στο σκληρό αγώνα των Καλύµνιων σφουγγαράδων για επιβίωση των ίδιων και των οικογενειών τους. Τηλ.: 22430 50662, http://valsamidismuseum.gr.

  • Χάρτης: