Θ/Κ «Γ. Αβέρωφ» Στα έγκατα του θρυλικού θωρηκτού
5.0/5 rating 1 vote

Τον Σεπτέμβρη του 1912 ο Παύλος Κουντουριώτης στάθηκε μπροστά στην ιστορία ακριβώς όταν η πατρίδα τον είχε μεγάλη ανάγκη. Βρέθηκε εκεί κι έγινε ο σωτήρας της με εργαλείο το πιο σύγχρονο όπλο τού τότε Βασιλικού Ναυτικού, το Θ/Κ «Γ. Αβέρωφ»…


Ο γερανός, ένα θεόρατο μεταλλικό τέρας, άρχισε να κινείται… Ήταν καλοκαίρι του 1985 όταν κλήθηκα να απαθανατίσω το θρυλικό θωρηκτό που ρυμουλκήθηκε από τον Πόρο στον Ναύσταθμο, και έπειτα στα ναυπηγεία Ελευσίνας. Εκεί ξεκίνησε μια τιτάνια προσπάθεια αποκατάστασης του σκάφους, μοναδικού πλέον στον κόσμο, της τάξης «Πίζα». Υπαίτιος της όλης πρωτοβουλίας ο εγγονός του ναυάρχου Κουντουριώτη, πλοίαρχος Κουντουριώτης, ο οποίος έσωσε κυριολεκτικά το σκάφος από τη λεηλασία που είχε υποστεί στον Πόρο. Το πλοίο βρέθηκε με κομμένες προπέλες, οι οποίες είχαν πουληθεί για σκραπ... Τα περισσότερα έπιπλα έλειπαν, πολλά μπρούντζινα αντικείμενα επίσης. Οι καταστροφές ήταν τεράστιες, το πλοίο ήταν παντελώς απογυμνωμένο.
Κοίταζα απαθανατίζοντας από 50 μέτρα ύψος αυτό το πολεμικό πλοίο, που ήταν δεμένο στον ντόκο των ναυπηγείων της Ελευσίνας, σκουριασμένο, εγκαταλειμμένο, το σύμβολο της νίκης των Βαλκανικών Πολέμων... Η κάθοδος στο μηχανοστάσιο του θωρηκτού μού θύμισε την Κόλαση του Δάντη! Δεν υπήρχε φως παρά μόνο η έντονη οσμή του κάρβουνου και του πετρελαίου. Επιτέλους, ένας ναύτης από το συνεργείο επισκευής μού έφερε μια μπαλαντέζα. Και τότε είδα την ομορφιά του πλοίου: παντού μπρούντζος που λαμπύριζε και το κόκκινο μαόνι Ονδούρας σε όλες τις επιφάνειες των ρολογιών του μηχανοστασίου! Νόμιζα ότι είχα μεταφερθεί σε μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν.
Εξερευνώντας και φωτογραφίζοντας αναλογιζόμουν πώς μπορεί να ζούσαν οι θερμαστές και οι μηχανικοί του πλοίου... Ζούσαν εκεί κάτω, σε έναν άλλο κόσμο, χωρίς να βλέπουν το φως της ημέρας, φτυαρίζοντας τους 1.500 τόνους κάρβουνο και δίνοντας ατμό στους 22 λέβητες που έδιναν κίνηση στο εκτόπισμα 10.118 τόνων του χαλύβδινου πλοίου… Η μηχανή προώθησης αποτελούνταν από δύο τετρακύλινδρες παλινδρομικές ατμομηχανές τριπλής εκτόνωσης και δύο προωστήρες, με ενδεικτική ιπποδύναμη 19.000 ίππων! Η ταχύτητά του έφτανε τους 23 κόμβους, ήταν το ταχύτερο θωρηκτό-καταδρομικό της εποχής.
Όταν ξεκινούσε η ανθράκευση, η μπάντα του πλοίου παιάνιζε, ενώ όλο το πλήρωμα –και οι 670 άνδρες– συμμετείχαν σε αυτό, πλην του κυβερνήτη και του Α' μηχανικού. Η ανθράκευση διαρκούσε μία ολόκληρη ημέρα… «Δεν υπάρχει απαισιοτέρα εργασία από εκείνην της ανθρακεύσεως. Όλοι και όλα μαύρα. Και όλοι εις κίνησιν. Οι μηχανικοί και οι θερμασταί κάτω εις τας ανθρακαποθήκας, εις τα ανθρακοφόρα ή τας φορτηγίδας, οι αξιωματικοί και οι ναύται επάνω. Ούτε δε και οι μουσικοί εξαιρούνται. Και αυτοί αυτοί παιανίζουν καθ΄ όλην την διάρκειαν της ανθρακεύσεως, διά να παρασύρουν τους άνδρες εις την εργασίαν. Εις το τέλος καταντούν και αυτοί αράπηδες, όπως όλοι οι άλλοι. Εάν δε η ανθράκευσις διαρκέσει πολύ, τότε αξίζει να ίδη κανείς τα χάλια των ναυτών και των αξιωματικών. Όλοι μεταβάλλονται εις αληθινούς Τσιριγώταις... Ευτυχώς ότι εισάγεται ήδη η χρήσις της ρευστής καυσίμου ύλης, του πετρελαίου δηλαδή και ούτω, όταν αυτή γενικευθεί, θα παύση αυτό το βάσανο. Τότε δεν θα έχωμεν τίποτε να ζηλεύωμεν από την ιστιοφόρον ναυτιλίαν, εκτός από την ποίησιν της ιστιοπλοΐας…» έγραφε ένας αξιωματικός του «Αβέρωφ».
Με τη βοήθεια των γερανών του πλοίου κατέβαζαν σάκους ανθράκευσης γεμάτους κάρβουνο εντός του διαμερίσματος (υποφράγματος) του πλοίου και στη συνέχεια φτυάριζαν το κάρβουνο στους αγωγούς ανθράκευσης, οι οποίοι οδηγούσαν στις ανθρακαποθήκες του πλοίου πλευρικά και ενδιάμεσα των λεβητοστασίων. Οι 1.500 τόνοι κάρβουνο που γέμιζαν τις ανθρακαποθήκες του πλοίου επαρκούσαν για να ταξιδέψει χωρίς ανεφοδιασμό μια απόσταση 1.350 ναυτικών μιλίων –δηλαδή από εδώ έως την Αγγλία– με ταχύτητα 18 κόμβων την ώρα.
Άρχισα να ανεβαίνω από τις στενές σιδερένιες σκάλες προς τα επάνω, τουλάχιστον 20 μέτρα, περιφέρθηκα στους εγκαταλειμμένους χώρους του ένδοξου πλοίου. Καμπίνα κυβερνήτη, καρέ και καμπίνες αξιωματικών – όλα κατεστραμμένα... Αναρωτήθηκα, φωτογραφίζοντας, πώς αυτό το πλοίο μπορεί να επισκευαστεί. Χρειάστηκαν πράγματι αρκετά χρονιά... Τα βήματά μου με οδήγησαν στον πρόσθιο δίδυμο πύργο των εγγλέζικων πυροβόλων. Άνοιξα με δυσκολία τη θωρακισμένη καταπακτή και κατέβηκα. Τα δύο χαλύβδινα τέρατα παρέμεναν εκεί... Πόσες βολές θα έριξαν στις Ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου, αναρωτήθηκα… (167 βλήματα, με ρυθμό τεσσάρων βολών ανά λεπτό και ευστοχία 27%, στη Ναυμαχία της Έλλης). Τα βασικά πυροβόλα του Θ/Κ «Γ. Αβέρωφ» ήταν τέσσερα των 9,2 ιντσών, τοποθετημένα σε δύο δίδυμους πύργους κατά μήκος του πλοίου, ανά ένα σε πλώρη και πρύμνη, και οκτώ των 7,5 ιντσών κατανεμημένα σε τέσσερις δίδυμους πύργους, ανά δύο εκατέρωθεν των πλευρών. Η θωράκισή τους ήταν 190 χιλιοστά! Τα Ναυπηγεία Ορλάντο, μόλις δρομολόγησαν τη ναυπήγηση του «Pisa», κατόπιν «Γ. Αβέρωφ», παράγγειλαν τα πυροβόλα του στο εργοστάσιο Armstrong, το οποίο βρισκόταν στο Έλσγουικ.
Βγήκα ξανά στον καθαρό αέρα. Περπατούσα στο ξύλινο κατάστρωμα και θαύμαζα τη βιομηχανική επανάσταση του 19ου αιώνα...

Ναυτικό σήμα

Παρά το γεγονός ότι αναφέρεται ως θωρηκτό, το «Αβέρωφ» είναι θωρακισμένο καταδρομικό. Ήταν ακριβές αντίγραφο του ιταλικού θωρακισμένου καταδρομικού «Pisa», το οποίο είχε ναυπηγηθεί το 1907 με βάση σχέδιο του ναυπηγού Ιωσήφ Ορλάντο, το οποίο ναυπηγήθηκε στα ναυπηγεία του Ορλάντο στο Λιβόρνο της Ιταλίας την περίοδο 1908-1911. Η τότε κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη δαπάνησε 23.650.000 χρυσές δραχμές για την απόκτησή του. Τα 8.000.000 χρυσές δραχμές προέρχονταν από το 20% της συνολικής κληρονομιάς του Γεωργίου Αβέρωφ, ο οποίος παραχώρησε με τη διαθήκη του στο Ταμείο του Εθνικού Στόλου το 1899 (χρονολογία δημοσίευσης της διαθήκης), στην οποία όριζε ότι το ποσό αυτό διατίθεται για τη ναυπήγηση πολεμικού πλοίου που θα φέρει το όνομά του και θα χρησιμοποιείται ως εκπαιδευτικό πλοίο και «Σχολή Ναυτικών Δοκίμων». Το υπόλοιπο ποσό (15.650.000 χρυσές δραχμές) καλύφθηκε από το Ταμείο Εθνικού Στόλου.
Πρόκειται για το μοναδικό δείγμα του τύπου (θωρακισμένο καταδρομικό) που διατηρείται στον κόσμο έως σήμερα και το οποίο πρόλαβε κατά τη διάρκεια της ναυπήγησής του την καινοτόμο διάταξη της κλάσης θωρηκτών Ντρέντνοτ (HMS Dreadnought-Ατρόμητος) με κύριο πυροβολικό ενιαίου και μεγάλου διαμετρήματος, αντί να διαθέτει δευτερεύον πυροβολικό αποτελούμενο από πυροβόλα μικρότερων διαμετρημάτων.
Το θρυλικό Θ/Κ «Γ. Αβέρωφ» επισκευάστηκε την περίοδο 1984-1985. Φυσικά οι επισκευές σε ορισμένα μέρη του πλοίου συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Ένα μέρος των μηχανοστασίων έχουν αναπαλαιωθεί και είναι επισκέψιμα για το κοινό.