Κολχικό Ένα απειλούµενο ενδηµικό
5.0/5 rating 1 vote

Είναι ένα από τα πρώτα φυτά που ανθίζουν, από τα µέσα του καλοκαιριού µέχρι και τον χειµώνα. Αν και ιδιαίτερα δηλητηριώδες, είναι πανέµορφο, µε µεγάλα κιτρινορόδινα άνθη, και έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Η ανθρώπινη δραστηριότητα θέτει σε κίνδυνο το πανάρχαιο αυτό φυτό, αρκετά είδη του οποίου είναι ενδηµικά – τα συναντάµε δηλαδή αποκλειστικά στη χώρα µας, να στολίζουν τους βιοτόπους του Μοριά.


Το κολχικό είναι πολυετές, κυρίως βολβώδες φυτό (εκτός από τέσσερα είδη που εµφανίζουν κόνδυλο), ανθίζει από τα τέλη Ιουλίου και συνεχίζει να στολίζει σε µεγάλα υψόµετρα τα βουνά µέχρι αργά την άνοιξη. Πήραν την ονοµασία τους από την περιοχή της Κολχίδας. Σε όλα τα τµήµατα του φυτού περιέχεται η δηλητηριώδης ουσία κολχικίνη, ένα πανίσχυρο τοξικό αλκαλοειδές. Είναι τόσο ισχυρό, που δόση µόλις 2 γραµµαρίων είναι ικανή να θανατώσει ένα παιδί. Με κολχικό θανάτωσε άλλωστε η Μήδεια τα παιδιά της και δηλητηρίασε το φόρεµα που σκότωσε τον βασιλιά Κρέοντα και την κόρη του Γλαύκη, µέλλουσα νύφη του Ιάσονα. Τα συµπτώµατα της δηλητηρίασης από την κολχικίνη µοιάζουν µε του αρσενικού γι’ αυτό και το φυτό πήρε και την ονοµασία «αρσενικό». Ωστόσο, µικρές δόσεις της ουσίας έχουν θεραπευτική, αντιφλεγµονώδη δράση. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του κολχικού είναι γνωστές από την εποχή του ∆ιοσκουρίδη, ωστόσο η σύγχρονη ιατρική διαπιστώνει ότι η ουσία αναστέλλει τη µίτωση (διαίρεση) των ανθρώπινων κυττάρων, γεγονός που θα µπορούσε να συµβάλει και στην αντιµετώπιση του καρκίνου.
Αν και µοιάζουν, δεν έχουν σχέση µε τον συγκάτοικό τους, τον κρόκο, και ξεχωρίζουν εύκολα από τους ανθήρες τους, που είναι έξι (ο κρόκος έχει τρεις και τρεις στύλους). Τα άνθη αποτελούνται από 6 σέπαλα, που συνήθως έχουν ρόδινο χρώµα και µερικές φορές υπόλευκο, κιτρινωπό ή σκούρο ρόδινο. Το άνθος συνδέεται µε τον βολβό ή τον κόνδυλο µε σωληνώδη βλαστό. Τα φύλλα µπορεί να εµφανιστούν µετά την άνθηση, ενώ τα σπέρµατα µπορεί να ωριµάσουν την άνοιξη, όταν οι καιρικές συνθήκες σε περιοχές µε χιόνια διακόπτουν τις σχετικές διεργασίες.
Βιότοποι που ευνοούν την ύπαρξη κολχικού είναι δροσερά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές µε ή χωρίς φρύγανα και ξέφωτα δασών. Ευδοκιµούν από τις παραθαλάσσιες περιοχές µέχρι τα µεγάλα υψόµετρα. Είναι κοσµοπολίτικα είδη και απαντούν στη Μεσόγειο, την Ευρώπη, τη δυτική Ασία αλλά και στη Βόρεια Αµερική. Στην Ελλάδα έχουν καταµετρηθεί 32 είδη και υποείδη, από τα οποία τα 13 είναι ενδηµικά, δηλαδή δεν τα συναντάµε αλλού. Κάποια από τα µη ενδηµικά είδη, στη χώρα µας έχουν µικρούς πληθυσµούς και υπάγονται σε καθεστώς προστασίας ενώ περιλαµβάνονται στο Βιβλίο Ερυθρών ∆εδοµένων των σπάνιων και απειλούµενων φυτών της Ελλάδας.


Ενδηµικά του Μοριά

Ο πολυσχιδής διαµελισµός των ηπειρωτικών της χώρας µας µε τις ψηλές κορυφογραµµές, τα φαράγγια και τα ποτάµια, καθώς και τα αναρίθµητα νησιά και οι βραχονησίδες δηµιούργησαν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενδηµικών ειδών.
Για να κατανοήσουµε το µεγαλείο και τον πλούτο των χλωριδικών αξιών της ελληνικής φύσης, αξίζει να αναφερθούν κάποια από τα 14 κολχικά της Πελοποννήσου, που µοιάζουν αρκετά στη γενική εικόνα τους, αλλά έχουν και µικρές διαφορές.
Το Colchicum peloponnesiacum είναι σπάνιο ενδηµικό µε χαρακτηρισµό «σχεδόν απειλούµενο (ΝΤ)». Έχει βρεθεί µόνο στη βόρεια Πελοπόννησο και ειδικότερα στην Αχαΐα (Βουραϊκός - Μέγα Σπήλαιο), στην Κορινθία και στην κορυφογραµµή του Αραχναίου της Αργολίδας. Ανθίζει το φθινόπωρο και στολίζει µε τα ροζ άνθη του τα λιβάδια που πρασινίζουν µε τα πρωτοβρόχια. Ξεχωρίζει από άλλα, περισσότερο εξαπλωµένα µικρά κολχικά από τα µικροσκοπικά τριχίδια που εκφύονται στους διάφανους ανθήρες του.
Το Colchicum psaridis (ονοµασία από τον αείµνηστο καθηγητή-βοτανολόγο Ψαρρίδη), είναι φθινοπωρινό κινδυνεύον ενδηµικό «σχεδόν απειλούµενο (ΝΤ)» και απαντάται στη νότια Πελοπόννησο. Ευδοκιµεί σε βιότοπους λιβαδιών και ελαιώνων µε κόκκινο χρώµα, από το επίπεδο της θάλασσας µέχρι τα 1.000 µέτρα. Έχει εντοπιστεί από τους Μολάους µέχρι την Κρεµαστή, στη µεσσηνιακή Μάνη, κοντά στην Αρεόπολη και στο Ταίναρο. Το σπάνιο αυτό φυτό διαφέρει από τα άλλα µικρά κολχικά της κατηγορίας του από το ριζικό σύστηµα, που δεν είναι βολβώδες, αλλά κονδυλώδες. Στις περιοχές αυτές, τα πρωτοβρόχια καµιά φορά αργοπορούν µέχρι που έρχονται τα κρύα, και τα έντοµα για την επικονίαση χάνονται. Είναι γνωστό ότι τα φυτά και τα έντοµα αλληλοεξυπηρετούνται σε µια στενή φυσική συνεργασία. Έτσι και το Colchicum psaridis, αναπτύσσοντας τον κόνδυλο δίνει ακόµη µια ευκαιρία στην ανθοφορία του – αν δηλαδή δεν καταφέρνει να ανθίσει λόγω δύσκολης κλιµατικά χρονιάς.
Το Colchicum asteranthum συναντάται µόνο στη νότια πλαγιά του Λύρκειου όρους. Είναι λίγο όψιµο, αφού ανθίζει µε τους χιονιάδες των Χριστουγέννων και η ανθοφορία του συνεχίζεται µέχρι και τον Γενάρη. Είναι σπάνιο και κινδυνεύον φυτό ως Τρωτό (VU) και στολίζει και αυτό αποκλειστικά τον χλωριδικό κατάλογο του Μοριά. Έχει τέπαλα λίγο µακρύτερα και λογχοειδή µε χρωµατισµό από λευκό µέχρι απαλό ρόζ. Έχει και αυτό υπόγειο αποταµιευτικό σύστηµα, δηλαδή κόνδυλο αντί για τον συνήθη βολβό.
Το Colchicum pulchellum στολίζει και αυτό αποκλειστικά τα δύο µεγαλύτερα βουνά του Μοριά, τον Ταΰγετο και τη Κυλλήνη (Ζήρεια) και είναι σχεδόν απειλούµενο (NT). Μπορούµε να το ανταµώσουµε από τον Αύγουστο µέχρι τέλος Οκτωβρίου. Αγαπάει µεγάλα υψόµετρα, ενδηµεί στα 1.400-1.850 µ., ξεπερνώντας τη ζώνη των κωνοφόρων για να αστράφτει περισσότερο στην έντονη ακτινοβολία.


Σπάνιο και απειλούµενο είδος

Καθώς δεν έχουν ληφθεί µέτρα για την προστασία τους, η ανθρώπινη επέµβαση θέτει σε µεγάλο κίνδυνο τους βιότοπους των σπάνιων και απειλούµενων αυτών φυτών. Με τις βοτανικές έρευνες σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου όπου ευδοκιµεί το κολχικό, καταγράψαµε τη βαρβαρότητα σε όλο της το µεγαλείο. Στη βόρεια κόψη του όρους Πυργάκι στον Ταΰγετο, ο κτηνοτροφικός χωµατόδροµος του δασαρχείου έφτασε ακριβώς δίπλα στον βιότοπο του κολχικού και εκεί γίνεται η συγκέντρωση των βοδιών, που το τσαλαπατούν. Στο οροπέδιο της Κυλλήνης, όλων των ειδών τα οχήµατα αναψυχής και διάφορων αγωνισµάτων ανταγωνίζονται να… εξαλείψουν το σπάνιο ενδηµικό. Στον Βουραϊκό, η σιδηροδροµική γραµµή έκοψε αναπάντεχα κοµµάτι βραχισµού για τη διέλευσή της και ο βιότοπος είναι χωρισµένος στα δύο. Στο Αραχναίο όρος, όπου είναι αραιά και διάσπαρτα τα φυτά επάνω στην κορυφογραµµή, σακάτεψαν τους βιότοπους µε χιλιόµετρα χωµατόδροµων και πλατειών για τις ανεµογεννήτριες της απατηλής «πράσινης» ενέργειας. Χρειάζεται µεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κόσµου, διαρκής επαγρύπνηση και βοτανικές µελέτες – ιδίως στις περιοχές όπου απαντούν σπάνια ενδηµικά. ∆υστυχώς οι περισσότεροι δεν γνωρίζουµε καν ότι στον τόπο µας –και πουθενά αλλού στον κόσµο– φυτρώνουν κάποια συγκεκριµένα είδη που απειλούνται να αφανιστούν.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Φωτογραφίες:
    1) Colchicum cupani χωρίς τριχίδια 
    2) Colchicum pulchellum
    3) Colchicum cupani
    4) Colchicum peloponnesiacum με τριχίδια
    5) Colchicum peloponnesiacum