Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ο Έλληνας, η διάνοια
4.3/5 κατάταξη (6 ψήφοι)

 

Για πολλά χρόνια αγνοηµένος από την πολιτεία, άγνωστος στην πατρίδα του, ο σπουδαίος επιστήµονας και άνθρωπος, βλέπει το φως της δικαίωσης, χάρη στις άοκνες προσπάθειες µιας οµάδας επιστηµόνων.
Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή (Βερολίνο, 13 Σεπτεµβρίου 1873 – Μόναχο, 2 Φεβρουαρίου 1950) ήταν κορυφαίος  Έλληνας µαθηµατικός που διακρίθηκε σε παγκόσµιο επίπεδο. Ήταν γνωστός εκτός Ελλάδος ως Constantin Carathéodory και συχνά αναφέρεται (λανθασµένα) ως Καραθεοδωρής. Το επιστηµονικό έργο του Καραθεοδωρή επεκτείνεται σε πολλούς τοµείς των Μαθηµατικών, της Φυσικής και της Αρχαιολογίας.

Τα πρώτα επιστηµονικά βήµατα:
Στο Βερολίνο ο Καραθεοδωρή είχε την τύχη να παρακολουθήσει µαθήµατα από µεγάλους µαθηµατικούς όπως ο Herman Schwarz, ο Georg Frobenius, ο Erhard Schmidt και ο Lazarus Fuchs. Ο Schmidt το φθινόπωρο του 1901 έφυγε για το πανεπιστήµιο του Γκέτινγκεν και παρακίνησε τον Καραθεοδωρή να αποφασίσει να εγκατασταθεί κι εκείνος εκεί. Έτσι το 1902, ο Καραθεοδωρή µεταγράφηκε στο Πανεπιστήµιο του Γκέτινγκεν για να κάνει διδακτορική διατριβή υπό την επίβλεψη του Hermann Minkowski.
Το Γκέτινγκεν εκείνη την εποχή είχε θεωρηθεί σαν το µεγαλύτερο κέντρο των Μαθηµατικών και δύο διάσηµοι καθηγητές, ο David Hilbert και ο Felix Klein, δίδασκαν εκεί. Αυτοί οι δύο σπουδαίοι µαθηµατικοί επέδρασαν πολύ στη ζωή και στη σταδιοδροµία του ως µαθηµατικού. Ο Καραθεοδωρή αναγορεύτηκε διδάκτορας στο Πανεπιστήµιο του Γκέτινγκεν το 1904 και αµέσως µετά ζήτησε να εργαστεί στην Ελλάδα. Οι αρµόδιοι όµως του απάντησαν ότι είχε ελπίδες να διοριστεί µόνο σαν δάσκαλος σε σχολεία της επαρχίας. Τότε γύρισε στη Γερµανία, όπου τον επόµενο χρόνο αναγορεύτηκε υφηγητής των Μαθηµατικών στο Πανεπιστήµιο του Γκέτινγκεν και όπου δίδαξε µέχρι το 1908.

Η επιστηµονική αναγνώριση
Η φήµη του ως µαθηµατικού τον έφερε σε φιλική και επαγγελµατική επαφή µε άλλους µεγάλους οµολόγους της εποχής του όπως ο Max Plank, ο Albert Einstein, ο Frobenius, ο Schmidt, ο Hilbert κ.ά.
Το 1911, µετά από πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο Καραθεοδωρή συµµετείχε στην επιτροπή επιλογής καθηγητών για το Πανεπιστήµιο Αθηνών. Το 1917 έγινε καθηγητής της Α΄ έδρας της µαθηµατικής επιστήµης του Πανεπιστηµίου του Γκέτινγκεν, θέση στην οποία παρέµεινε µέχρι το 1918. Το 1920, πάλι µε πρόσκληση του Βενιζέλου, ανέλαβε να οργανώσει το Ιώνιο Πανεπιστήµιο στη Σµύρνη. Η απόφαση του Καραθεοδωρή να επιστρέψει στην πατρίδα του προκειµένου να της φανεί χρήσιµος, παρόλο που µεσουρανούσε στη Γερµανία, είναι µάλλον ενδεικτική της αγάπης του για την Ελλάδα.
Στην Σµύρνη ο Καραθεοδωρή έµεινε µέχρι την κατάρρευση του µικρασιατικού µετώπου τον Αύγουστο του 1922. Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην πόλη, ο 49χρονος Καραθεοδωρή κατόρθωσε να διασώσει τη βιβλιοθήκη και πολλά από τα εργαστηριακά όργανα του Ιωνίου Πανεπιστηµίου ώστε να τα µεταφέρει στο Πανεπιστήµιο Αθηνών.
Eγκατέλειψε την Ελλάδα το 1924, για να αναλάβει καθηγητική θέση στο Πανεπιστήµιο του Μονάχου, που εκείνο τον καιρό ήταν το δεύτερο µεγαλύτερο πανεπιστήµιο της Γερµανίας και δίδασκαν σ’ αυτό κορυφαία ονόµατα. Το Νοέµβριο του 1926, έγινε µέλος στη νεοϊδρυθείσα Ακαδηµία Αθηνών για την τάξη των Θετικών Επιστηµών. Το 1928, ανταποκρινόµενος σε πρόσκληση από το Πανεπιστήµιο Χάρβαρντ και την Αµερικανική Μαθηµατική Εταιρεία, επισκέφθηκε τις ΗΠΑ µαζί µε την γυναίκα του για έναν σχεδόν χρόνο, για να δώσει διαλέξεις σε διάφορα αµερικανικά πανεπιστήµια.
Το 1930, πάλι µετά από πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ανέλαβε καθήκοντα κυβερνητικού επιτρόπου στο Πανεπιστήµιο Αθηνών και το Θεσσαλονίκης για να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση του πρώτου και στην οργάνωση του δεύτερου.

Τα τελευταία χρόνια
Το 1932, επέστρεψε στην έδρα του στο Μόναχο και παρέµεινε στην πόλη αυτή, ακόµα και µέσα στα δύσκολα χρόνια του Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου. Το 1945, διάφορα αµερικανικά πανεπιστήµια τον προσκάλεσαν για να εγκατασταθεί και να διδάξει στις ΗΠΑ, αλλά προτίµησε να µείνει στη Γερµανία, αφού ήταν ηλικιωµένος και είχε ήδη χάσει την σύντροφό του. Τον ∆εκέµβριο του 1949 έδωσε την τελευταία του διάλεξη στο Μόναχο. Πέθανε δύο µήνες αργότερα. Η σορός του ενταφιάστηκε στο ∆ασικό Νεκροταφείο του Μονάχου.

Το επιστηµονικό του έργο
Ο Καραθεοδωρή άρχισε να συγγράφει επιστηµονικές µελέτες ήδη από τον καιρό που εργάζονταν ως µηχανικός στην Αίγυπτο. Οι έρευνές του, τις οποίες δηµοσίευσε κυρίως στα γερµανικά, συνθέτουν ένα τεράστιο και πολύπλευρο έργο, το οποίο τον κατατάσσει µεταξύ των µεγαλύτερων µαθηµατικών.
Αρχικά ασχολήθηκε µε τον Λογισµό των Μεταβολών και η διδακτορική διατριβή του φέρει τον τίτλο «Περί των ασυνεχών λύσεων στον Λογισµό των Μεταβολών». Στην συνέχεια, καταπιάστηκε µε όλους σχεδόν του κλάδους των Μαθηµατικών: θεωρία πραγµατικών συναρτήσεων, θεωρία µιγαδικών συναρτήσεων, διαφορικές εξισώσεις, θεωρία συνόλων και διαφορική γεωµετρία, σύµµορφες απεικονίσεις κ.ά.
Οι µαθηµατικές του αποδείξεις χαρακτηρίζονται από «κοµψότητα και απλότητα», αλλά και αυστηρότητα που δίνει απόλυτη ασφάλεια στα συµπεράσµατα που προκύπτουν. Με την συµβολή του στον Λογισµό των Μεταβολών βοήθησε στην ανάπτυξη της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας προκαλώντας τον θαυµασµό του ίδιου του Αϊνστάιν:

«Αν θέλετε να µπείτε στον κόπο να µου εξηγήσετε ακόµα και τους κανονικούς µετασχηµατισµούς θα βρείτε έναν ευγνώµονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν όµως λύσετε και το πρόβληµα των κλειστών γραµµών του χρόνου, θα σταθώ µπροστά σας µε σταυρωµένα χέρια. Πίσω από αυτό υπάρχει κρυµµένο κάτι που είναι αντάξιο του ιδρώτα των καλυτέρων.» — Επιστολή του Αϊνστάιν προς τον Καραθεοδωρή, 1916.

Η συµβολή του στην Θεωρητική Φυσική ήταν ουσιαστική στην µαθηµατική θεµελίωση τοµέων της Φυσικής όπως η Θερµοδυναµική, η Γεωµετρική Οπτική, η µηχανική και η Σχετικότητα.
Το 1909 δηµοσίευσε µία εργασία µε τίτλο «Έρευνα επί των βάσεων της Θερµοδυναµικής» στο περιοδικό Mathematische Annalen. Η εργασία αυτή έγινε ευρέως γνωστή στους κύκλους των φυσικών µόνο το 1921 από ένα σχετικό άρθρο του Max Born στο περιοδικό Physikalische Zeitschrift. Στην εργασία του 1909 περιέχεται και η περίφηµη Αρχή Καραθεοδωρή.
Στην Κοµοτηνή λειτουργεί το Μουσείο Καραθεοδωρή, δηµιούργηµα του παγκόσµιου Συνδέσµου Φίλων Καραθεοδωρή και διευθυντή του τον µαθηµατικό κ. Αθανάσιο Λιπορδέζη. Βιβλία, εργασίες, χειρόγραφα, προσωπικά αντικείµενα, φωτογραφίες, αλληλογραφία του Καραθεοδωρή µε κορυφαίους επιστήµονες, εκτίθενται στο µουσείο ταξινοµηµένα µε την προσωπική φροντίδα του ∆ρ. Νίκου Λυγερού (γνωστό µας τελευταία από την εκστρατεία για την ΑΟΖ).
Οι 3 αίθουσες του µουσείου είναι αφιερωµένες στον σπουδαίο διπλωµάτη και νοµικό Αλέξανδρο Καραθεοδωρή, τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή και τον γιατρό Στέφανο Καραθεοδωρή.

Κείμενο : Γιώργος Βαχτανίδης

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Πλούσιο πληροφοριακό υλικό για τον κορυφαίο Έλληνα µαθηµατικό έχει αναρτηθεί και στην ιστοσελίδα www.karatheodori.gr