η Ελλάδα του μέλιτος

η Ελλάδα του μέλιτος

κείμενα: Ελένη Α. Παπαδοπούλου | φωτογραφίες: Ελένη Α. Παπαδοπούλου, Γιάννης Κοφινάς

 

Η Μέλισσα γράφει στον θαυμαστό πλανήτη μας ζωή 65-55 εκατομμυρίων χρόνων και η σχέση της με τον άνθρωπο χάνεται στα βάθη της νεολιθικής εποχής τουλάχιστον. Παρ’ όλα αυτά, πολλά από τα μυστήρια του ιερού εντόμου παραμένουν άλυτα, ενώ τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες της αναζωπύρωσης του επιστημονικού ενδιαφέροντος για τη μέλισσα. Αιτία γι’ αυτό το ενδιαφέρον είναι, δυστυχώς, ο αδυσώπητος νόμος της απώλειας που εσαεί μονολογεί «εκτιμάμε κάτι όταν το χάσουμε». Το παγκόσμιο πρόβλημα της κατάρρευσης των μελισσιών (CCD), ανέδειξε τα τελευταία χρόνια τις συνέπειες της επέμβασης στο γενετικό κώδικα της μέλισσας, της συρρίκνωσης και της αλλοίωσης των βιοτόπων απ’ όπου αντλεί τις πρώτες ύλες της, της αλόγιστης και ανεξέλεγκτης χρήσης φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων, τις επιπτώσεις της ανάπτυξης και της τεχνολογίας. Ένας πανάρχαιος και αειφόρος σύντροφος και ευεργέτης του ανθρώπου απειλείται από την απληστία του ευεργετηθέντος, με συνέπειες δυσοίωνες για το σύνολο της ζωής.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα έχει εμφανιστεί μόνο σποραδικά και σε έκταση που βάζει –για την ώρα- σε καθεστώς συναγερμού την μελισσοκομική κοινότητα. Η πλούσια χλωρίδα της ελληνικής γης, η ηλιοφάνεια, το κλίμα, η -συγκριτικά με τις χώρες τους δυτικού κόσμου- χαμηλή ανάπτυξη, είναι οι ισχυροί σύμμαχοι της εγχώριας παραγωγής. Τα προϊόντα της μέλισσας παραμένουν κορυφαία τροφή, μια γλυκιά πανάκεια απόλυτα φυσική που συγκεντρώνει θαυμαστό πλήθος θεραπευτικών ιδιοτήτων και θρεπτικές αξίες ανεκτίμητες. Το, δε, Ελληνικό Μέλι, με κάθε επισημότητα και αρμόδια παραδοχή, αναγνωρίζεται ως βασιλιάς στο είδος του παγκοσμίως.

«πάσι θεοίς μέλι»

parnaso087Στην ελληνική αρχαιότητα η ζάχαρη έγινε γνωστή τον 4ο π.Χ. αιώνα όταν τα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ανακάλυψαν το ζαχαροκάλαμο στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι και τον 18ο αιώνα μ.Χ. το μέλι ήταν το κυρίαρχο γλυκαντικό της ελληνικής διατροφής που είτε μόνο του είτε συμπληρώνοντας άλλα παρασκευάσματα, συνόδευε καθημερινά τα γεύματά μας. Μια σειρά από ασθένειες του καιρού μας πιθανότατα οφείλονται μεταξύ άλλων στο διαζύγιο της σύγχρονης ελληνικής διατροφής από το μέλι. Από την μυθική εποχή του πρώτου διδάξαντος την μελισσοκομική τέχνη, Αρισταίου, ως την μινωική Κρήτη και από τις πρώτες καταγραφές του Αριστοτέλη ως τις μέρες μας, το μέλι κέρδισε μια θέση στον ελληνικό πολιτισμό πλάι στο κορυφαίο τρίπτυχο ελιά-αμπέλι-σίτος. Η ελληνική σοφία υποκλίθηκε από νωρίς στο μεγαλείο της τέλεια οργανωμένης μητριαρχικής κοινωνίας που παράγει ένα προϊόν απαράμιλλο. Η Μέλισσα έγινε έμβλημα πόλεων, αποτυπώθηκε σε νομίσματα, έγινε κόσμημα αλλά και σύμβολο λατρείας. Η Μέλισσα ήταν τροφός του Δία, ιέρεια της Δήμητρας αλλά και πολλών θηλυκών θεοτήτων του αρχαίου μας κόσμου ενώ ένα από τα προσωνύμια της Πυθίας ήταν Δελφία Μέλισσα, της δε Περσεφόνης «Μελιτώδης». Το μέλι ήταν η κύρια τροφή των Πυθαγορείων, ο Ιπποκράτης το συνιστούσε σε ασθενείς και υγιείς, ο Αριστοτέλης μας έδωσε τα πρώτα συγγράμματα για τη ζωή της μέλισσας και την μελισσοκομία, ο Θεόφραστος, ο Αθήναιος και πολλοί ακόμα επώνυμοι της αρχαιότητας αναφέρονται στις ευεργετικές του ιδιότητες. Οι ανασκαφές στα μινωικά κέντρα, στο Σέσκλο, τα μυκηναϊκά ευρήματα και η πληθώρα γραπτών αναφορών, φανερώνουν μια πλούσια και βαθιά σχέση των Ελλήνων με τη μέλισσα και την μελισσουργία. Τη γνώση της ιδιότητας του μελιού σαν συντηρητικό, την συναντάμε ήδη στον τρωικό κύκλο όπου η σορός του Πάτροκλου συντηρήθηκε στο μέλι. Στη Σπάρτη η στρατιωτική αγωγή προέβλεπε ένα μήνα εκπαίδευσης στον Ταΰγετο όπου εκπαιδευόμενοι και εκπαιδευτές ετρέφοντο αποκλειστικά με μέλι (μήνας του μέλιτος). Μια μεγάλη ποικιλία υγρών και στερεών λιχουδιών με βάση το μέλι είναι ικανό στοιχείο για την απόδειξη της σπουδαιότητας που κατείχει το μέλι στην αρχαία διατροφή. Μελίκρατο, υδρόμελο, οξύμελο, οινόμελο, μηλόμελο, μελόρακο, πυραμοί, μελιτούντες, ίτριον, μυττωτό, πλακούντες, μελόπιτες και πολλά άλλα σκευάσματα είναι οι πρόγονοι λιχουδιών που και σήμερα επιβιώνουν είτε πιστά είτε σε εξελιγμένη εκδοχή στην παραδοσιακή μας διατροφή. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι μελομακάρονα, μελεκούνια, δίπλες, τηγανίτες, μπακλαβάδες, πιτάκια, παστέλια, χαλβάδες και τόσα άλλα γλυκά και εδέσματα της παράδοσής μας που έχουν ως γλυκαντικό το μέλι, είναι πολύ πιο υγιεινά από τους σύγχρονους λιπαρούς εισβολείς.
Η αρχαιότερη γηγενής φυλή μέλισσας στη χώρα μας είναι η Apis mellifera cekropia όπως μαρτυρεί και το όνομά της (από τον Κέκροπα) ενώ η Apis mellifera macedonica είναι αυτόχθων φυλή του ελληνικού Βορρά. Δυστυχώς, οι επεμβάσεις για «βελτίωση» της παραγωγικότητας απειλούν σοβαρά τις αυτόχθονες φυλές οι οποίες, μάλιστα, έχουν μεγαλύτερη αντοχή στις ιώσεις που απειλούν τα μελίσσια.

Το καλύτερο στον κόσμο

fasDSC01912
Δεν είναι υπερβολή ότι η Ελλάδα παράγει το καλύτερο γευστικά και ποιοτικά μέλι στον κόσμο. Η μεγάλη ηλιοφάνεια, η γεωμορφολογία και ποικιλία των βιοτόπων, το σπάνιο ενδημικό κεφάλαιο, ο βοτανικός πλούτος και η διασωθείσα από την ανάπτυξη υπαίθρια χώρα, καθιστούν την Ελλάδα μελισσοκομικό παράδεισο. Το γεγονός ότι η ελληνική μελισσοκομία ασκείται ακόμα σε μεγάλο βαθμό με την παραδοσιακή, νομαδική μέθοδο όπου οι μέλισσες μεταφέρονται από τόπο σε τόπο για να συναντήσουν την ανάλογη χλωρίδα, διατηρεί στο ελληνικό μέλι ψηλά τον δείκτη της αγνότητας. Και παρά το γεγονός ότι αποτελεί ένα σπουδαίο οικονομικό κλάδο με εκπληκτικές δυνατότητες, οι εγκληματικές τακτικές των κυβερνήσεων εγκατέλειψαν και αυτόν στη μοίρα της φιλοπατρίας του Μελισσοκόμου, χωρίς στρατηγική, σχέδιο και δυναμικές πολιτικές. Ότι έχει διασωθεί οφείλεται κυρίως στο μεράκι και την παράδοση και μόλις πρόσφατα, η συνθήκη της κρίσης ανέδειξε την μελισσοκομία σαν ελπιδοφόρο οικονομικό πεδίο. Και πρέπει εδώ να υπογραμμίσουμε ότι το μέλι και τα άλλα παράγωγα της μέλισσας, είναι από τη φύση τους «βιολογικά» με την ζήτηση τείνουσα στο άπειρο. Οι αριθμοί είναι άκρως αποκαλυπτικοί για τις εντυπωσιακές προοπτικές των ελληνικών μελισσοκομικών προϊόντων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2007 η Ελλάδα είναι σταθερά 4η στην κατάταξη παραγωγός χώρα της Ε.Ε. με την Ισπανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία να προηγούνται σε ποσότητα, όχι όμως και σε ποιότητα. Η παραγωγή στην Ελλάδα το 2008 έφτασε τους 16.000 τόνους μέλι, με κάλυψη 90% της εγχώριας ζήτησης και πρώτες παραγωγικές περιοχές την Μακεδονία και την Πελοπόννησο. Σε 23-25.000 υπολογίζονται οι Μελισσοκόμοι και μόνο 5000 από αυτούς έχουν πάνω από 150 κυψέλες και θεωρούνται επαγγελματίες. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά για το πως μια δυναμική πολιτική μπορεί να διαμορφώσει συνθήκες αυτάρκειας αλλά και εξαγωγικού πλεονεκτήματος. Ελπιδοφόρες παράμετροι για το παρόν και το μέλλον είναι η στροφή νέων ανθρώπων στη μελισσοκομία, η γνώση και ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός της νέας γενιάς μελισσοκόμων, η παράλληλη εστίαση στα υπόλοιπα προϊόντα της κυψέλης, και η επέκταση σε σκευάσματα που περιέχουν μελισσοκομικά. Τέλος, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι το μόνο ελληνικό μέλι που είναι κατοχυρωμένο ως Π.Ο.Π. είναι η ελατοβανίλια Μαινάλου, στοιχείο απογοήτευσης στην χώρα της ευλογημένης μέλισσας.

Μέλι από τον τόπο σου

Το ελληνικό μέλι χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Τα ανθόμελα που παράγονται από το νέκταρ των λουλουδιών και εκείνα που παράγονται από μελιτώματα δέντρων. Υπάρχει μια μεγάλη γκάμα εγχώριων μελιών αλλά μόνο 8 έχουν νομοθετικά ταυτοποιηθεί και έχουν καθορισθεί τα μικροσκοπικά και φυσικοχημικά χαρακτηριστικά που πρέπει να περιέχουν.

Θυμαρίσιο: Κορυφαίο σε γεύση και άρωμα ανθόμελο και ιδιαίτερα δημοφιλές. Ο τρύγος του γίνεται το καλοκαίρι. Έχει χρώμα κεχριμπαρένιο, συνήθως ανοιχτόχρωμο ανάλογα με την περιοχή προέλευσης. Κρυσταλλώνει αργά (6-18 μήνες). Θεωρείται το μέλι της νησιωτικής χώρας και φημισμένα είναι το Κρητικό και το Κυθήρων.
Πευκόμελο: Προέρχεται από μελιτώματα και αποτελεί το 65% της ελληνικής παραγωγής. Πλούσιο σε αμινοξέα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία. Έχει σκούρο χρώμα και δεν κρυσταλλώνει. Αρέσει και γιατί συγκριτικά δεν είναι πολύ γλυκό.
Ελάτης: Είναι πλούσιο σε ιχνοστοιχεία και προέρχεται από μελιτώματα ελάτης. Έχει χρώμα υπόλευκο και δεν κρυσταλλώνει λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας σε γλυκόζη. Αν και έχει κατοχυρωθεί ως ΠΟΠ μόνο για την περιοχή του Μαινάλου, παράγεται και σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου (Πάρνωνα, Παναχαϊκό, Ταΰγετο..) με εξίσου υψηλές προδιαγραφές.
Ρεικόμελο: Μέλι με ιδιαίτερη θρεπτική αξία και αντιβακτηριακή δράση από το φυτό Ερείκη (ρείκι). Υπάρχει ανοιξιάτικου και φθινοπωρινού τρύγου. Εξαιρετικά τονωτικό για τον οργανισμό, κρυσταλλώνει πολύ γρήγορα (1-3 μήνες).
Καστανιάς: Μίγμα από νέκταρ και μελίτωμα με ελαφρώς πικρή γεύση. Κρυσταλλώνει πολύ αργά (1,5-2 χρόνια).
Πορτοκαλιάς: Ανθόμελο πολύ πλούσιο σε άρωμα και γεύση. Παράγεται κυρίως στην Πελοπόννησο, την Ήπειρο και στα νησιά. Ξανθό μέλι που κρυσταλλώνει γρήγορα.
Ηλίανθου: Από νέκταρ με κυρίαρχο το ομώνυμο φυτό. Ανοιχτόχρωμο και πλούσιο σε πολυφαινόλες.
Βαμβακόμελο: Σπάνιο λόγω του νέου υβριδίου στις καλλιέργειες του βαμβακιού που δεν επιτρέπει στη μέλισσα να τρυγήσει το νέκταρ. Ανοιχτόχρωμο, σχεδόν λευκό μέλι, με την υψηλότερη βακτηριοκτόνο δράση που κρυσταλλώνει πολύ γρήγορα (1 μήνα).

Υπάρχουν ακόμα το μέλι Πολύκομπου που χρησιμοποιείται κυρίως για την ανάμειξη με άλλα λόγω της όχι και τόσο δημοφιλούς γεύσης του, το μέλι Ακακίας, Κουμαριάς, Ανθέων, Βελανιδιάς, Δάσους κ.ά.
Το κρυστάλλωμα του μελιού είναι απολύτως φυσική λειτουργία, δεν έχει σχέση με νοθεία και το προϊόν δεν χάνει τη θρεπτική του αξία. Επανέρχεται στην ρευστή του κατάσταση όταν το ζεστάνουμε σε μπεν μαρί και σε χαμηλή θερμοκρασία με ανοιχτό το βαζάκι. Κρυσταλλώνουν μόνο τα ανθόμελα.

Μειλίχιος πειρασμός

Το μέλι περιέχει 180 διαφορετικές ουσίες σε έναν  περίπλοκο και ιδιόμορφο συνδυασμό που ο άνθρωπος δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει τεχνητά. Είναι άριστο επουλωτικό για πληγές, εγκαύματα του δέρματος, των ματιών  κλπ. και ιδανικό αντιβιοτικό γιατί απέναντί του τα βακτήρια δεν μπορούν να αναπτύξουν αντοχές. Μέχρι να κυκλοφορήσουν τα συνθετικά αντιβιοτικά το μέλι είχε ευρύτατη χρήση στην ιατρική και όπως όλα δείχνουν επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς καταρρέει η αίγλη της φαρμακοβιομηχανίας. Το άγριο μέλι είναι ένα προβιοτικό της φύσης πολύ πιο ισχυρό από τα εισαγόμενα προβιατικά του εμπορίου. Θεραπεύει γαστρεντερικές παθήσεις, βοηθάει στην καλή λειτουργία των νεφρών, του συκωτιού, της καρδιάς, του αναπνευστικού και είναι ιδανικό συμπλήρωμα για την αναζωογόνηση του οργανισμού και την φροντίδα της ομορφιάς. Πολύτιμος συμπαραστάτης στα κρυολογήματα, τις αϋπνίες, το άγχος, τη μέθη, τις λοιμώξεις, την εγκυμοσύνη, τον αθλητισμό, τον πυρετό, την κόπωση, την ανορεξία, τις εντερικές δυσλειτουργίες, την αναιμία, τον διαβήτη... Κυριολεκτικά, ένας πολυμήχανος και πολυδύναμος σύμμαχος υγείας με γεύση ασυναγώνιστη.

Μέλισσα:
μια «Υπερπαραγωγή» της φύσης

Λόγω της γευστικής και ποσοτικής του υπεροχής, το μέλι, είναι το δημοφιλέστερο προϊόν της μέλισσας. Στη σκιά του, όμως, και σαν μέρος της όλης διαδικασίας του μελισσιού, παράγονται μια σειρά από προϊόντα υψηλής θρεπτικής και φαρμακευτικής αξίας.
Το συνολικό έργο της μέλισσας απογειώνει η τεράστια συμβολή της στο φυσικό περιβάλλον και τις καλλιέργειες με την επικονίαση, λειτούργημα αξίας πολύ μεγαλύτερης από την παραγωγή μελιού. Η μέλισσα συμμετέχει στο 60-70% της επικονίασης του φυτικού βασιλείου, αποτελεί το 80% των εντόμων-επικονιαστών και επισκέπτεται περισσότερα από 300 είδη καλλιεργούμενων φυτών.
 
Βασιλικός Πολτός: Ονομάζεται και γάλα των μελισσών και είναι η πλουσιότερη φυσική τροφή. Με αυτόν τρέφονται οι βασίλισσες και περιέχει τη συνταγή που μεταμορφώνει την προνύμφη από εργάτρια σε βασίλισσα. Μια ουσία πλούσια σε βιταμίνες, αμινοξέα και ιχνοστοιχεία και πολύ χαμηλό PH, ένα θαύμα που ο άνθρωπος δεν μπορεί να παράγει στο εργαστήριο. Από τα κορυφαία για τον ανθρώπινο οργανισμό ελιξίρια υγείας και αντιγήρανσης που όμως παράγεται σε μικρές ποσότητες και με δυσκολία. Αποφασιστικός βοηθός στις ρευματικές αρθρίτιδες, την νεφρική ανεπάρκεια, την κόπωση, την αρτηριακή πίεση, την αναιμία, την ερωτική λειτουργία, την διανοητική και σωματική ευεξία και δύναμη. Εμποδίζει την εξάπλωση του καρκίνου, ρυθμίζει τους αδένες, δυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα, οξυγονώνει τα κύτταρα, χαρίζει ομορφιά και λάμψη στο δέρμα, είναι αντισηπτικό, μικροβιοκτόνο και γενικότερα ένα εκπληκτικό φάρμακο για άπειρες παθήσεις. Καταλυτική είναι προσφορά του στα παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα αναιμίας, καθυστέρησης στην ανάπτυξη, ευαισθησία σε ιώσεις αλλά και σαν προληπτική φροντίδα για το χτίσιμο ανθεκτικού οργανισμού. Δείκτης της φρεσκάδας του είναι το χρώμα του που πρέπει να είναι λευκό και λαμπερό.

Γύρη: Θεωρείται η πληρέστερη φυσική τροφή. Ένα σμήνος συλλέγει περίπου 20 κιλά γύρης το χρόνο και μόνο το 10% μπορεί να στερήσει ο άνθρωπος από την κυψέλη για δική του χρήση. Είναι το κατ’ εξοχήν φαγητό της μέλισσας και του γόνου. Βοηθάει αποτελεσματικά στην πρόληψη των εγκεφαλικών επεισοδίων, την γονιμότητα ανδρών και γυναικών, τις καρδιοπάθειες, τον προστάτη, τις εντερικές παθήσεις, την εμμηνόπαυση, τον θυρεοειδή αδένα, τον μεταβολισμό, προβλήματα τριχόπωσης. Βελτιώνει τη διάθεση και την πνευματική λειτουργία, συμβάλει στην αντιμετώπιση νευρασθενειών, ψυχώσεων, απώλειας μνήμης, αυξάνει τη ερωτική επιθυμία, την αυτοπεποίθηση και πολλά άλλα. Από την γύρη παράγονται και τα σκευάσματα που αντιμετωπίζουν τις αλλεργίες που η ίδια προκαλεί. Πρόκειται για ένα πολύτιμο δραστικό συμπλήρωμα της διατροφής μας, οικονομικά προσιτό.

Πρόπολη: Η απόλυτη ουσία που χρησιμοποιεί η μέλισσα για την αποστείρωση, στεγανοποίηση και απολύμανση των κηρυθρών και της κυψέλης. Το όνομά της (προ των πυλών της πόλης, προάστειο) οφείλεται στο γεγονός ότι με αυτήν θωρακίζεται η είσοδος της κυψέλης ώστε να εμποδίζονται οι εισβολές και φυσικά της το έδωσαν οι αρχαίοι Έλληνες. Έχει κολλώδη υφή και αποτελείται από ρητίνες, γύρη, κερί ένζυμα και πολλά ακόμα στοιχεία που συγκεντρώνουν οι μέλισσες για να την συνθέσουν ενώ στον επιστημονικό κόσμο είναι γνωστή και ως η «ρώσικη πενικιλίνη» γιατί τα ρωσικά εργαστήρια την ανέδειξαν ως το απόλυτο αντιβιοτικό. Για την αντιβακτηριακή της δράση χρησιμοποιείται σε καλλυντικά, κρέμες, σαπούνια, αλοιφές, οδοντόκρεμες κλπ., στη θεραπεία τραυμάτων και δερματικών παθήσεων, της στοματικής κοιλότητας, του αναπνευστικού συστήματος, σε ιώσεις, μυκητιάσεις, ωτίτιδες, στομαχικές και γυναικολογικές διαταραχές και πολλά άλλα. Πρόκειται για ένα θαυματουργό προϊόν την αξία του οποίου στην Ελλάδα μόλις αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε και να εκτιμούμε, δεδομένου ότι τα προϊόντα πρόπολης στη χώρα μας είναι κατά κύριο λόγο εισαγόμενα.

Δηλητήριο: Οι ασχολούμενοι με τη μελισσοκομία είναι η ομάδα που εμφανίζει τα μικρότερα ποσοστά ρευματισμών και αρθρίτιδων. Γνωστή από την αρχαιότητα η ιαματική δύναμη που κρύβει το μικρό κεντρί της μέλισσας, σήμερα αποκτά καινούργια αίγλη με μια νέα έρευνα που προσπαθεί να το αξιοποιήσει στη θεραπεία του καρκίνου. Η Μελιτίνη είναι το ισχυρό αντιβακτηριακό και αντιφλεγμονώδες συστατικό που περιέχει το δηλητήριο της μέλισσας σε ποσοστό πάνω από 50% και προκαλεί ρήξη στα τοιχώματα των κυττάρων. Η αξιοποίηση αυτής της ιδιότητας εναντίον των καρκινικών κυττάρων αναμένεται να δώσει μια αντιμετώπιση της νόσου χωρίς τις παρενέργειες που έχουν οι χημειοθεραπείες και τα άλλα συνθετικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα. Μέχρι την ευοίωνη κατάληξη της έρευνας, ωστόσο, το δηλητήριο της μέλισσας χρησιμοποιείται με μεγάλη επιτυχία σε πολλές παθήσεις όπως οι ρευματοπάθειες, οι καρδιοπάθειες, παθήσεις του ανοσοποιητικού και των αδένων, του νευρικού συστήματος, δερματοπάθειες κ.ά.

Κερί: Ένα ακόμη ωφέλιμο προϊόν που παράγεται με αριστοτεχνικό τρόπο από τη μέλισσα για την κατασκευή της κηρηθρών. Αξιοποιείται στην παρασκευή κεριών, καλλυντικών, φύλλων κηρήθρας, φαρμακευτικών σκευασμάτων, αλοιφών, βερνικιών,  γυαλιστικών, φίλτρων τσιγάρων... Θεραπεύει φαρυγγίτιδες, αμυγδαλίτιδες και παθήσεις του άνω αναπνευστικού. Η κηρήθρα με μέλι και γύρη είναι ένα έδεσμα εκλεκτό, πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά και θεραπευτική δύναμη.
 
Οι θεραπείες με μελισσοκομικά προϊόντα είναι σκόπιμο, αν και όχι υποχρεωτικό, να γίνονται με τη σύμφωνη γνώμη και τις οδηγίες των γιατρών. Ιδιαίτερα στις θεραπείες με το δηλητήριο είναι απαραίτητος ο έλεγχος για την αποφυγή αλλεργικού σοκ.

Ποιότητα εναντίον ποσότητας

Το χαρακτηριστικό της σύγχρονης διατροφής μας είναι ο μεγάλος όγκος της ποσότητας με χαμηλή θρεπτική αξία. Η βιομηχανία με κύριο μέλημά της την κερδοσκοπία, η παγκοσμιοποίηση του «δικαίου» των αγορών και η επιβεβλημένη από τη νέα τάξη οικονομική κρίση με την καλπάζουσα αύξηση της φτώχιας… γεμίζουν το τραπέζι μας με όλο και περισσότερες τροφές-σκουπίδια, ποτισμένες με τοξικά χημικά πρόσθετα, και επικίνδυνα μεταλλαγμένα… Γίναμε τα πειραματόζωα μιας απάνθρωπης ολιγαρχίας που μας ταΐζει την αρρώστια για να μας πουλάει φάρμακα εξίσου τοξικά… Τα προνόμια της ελληνικής γης οφείλουμε να τα κάνουμε αιχμή του δόρατός μας για να αντιμετωπίσουμε την ανώμαλη και άδικη συγκυρία.

Ποιότητα εναντίον ποσότητας, επιμονή στα αγνά ελληνικά προϊόντα, επιστροφή στην παραδοσιακή ελληνική διατροφή και το φαρμακείο της μάνας γης, είναι η καλύτερη θωράκισή μας στα πυρά του αντιπάλου.