Μέτσοβο Το Διαμάντι της Πίνδου
3.8/5 κατάταξη (6 ψήφοι)
κείμενο: Κατερίνα Παπανδριανού | φωτογραφίες: Ιωάννης Διαμαντόπουλος

Το Μέτσοβο της Ηπείρου, το «Διαμάντι της Πίνδου» όπως το ονομάζουν, μετά τη δημιουργία της Εγνατίας, έχει γίνει ένας ευπρόσιτος, σύντομος και ευχάριστος προορισμός. Η απόφαση να το επισκεφτείτε θα σας αποζημιώσει και θα σας ενθουσιάσει. Θα είναι ένα σαββατοκύριακο ή ένα τριήμερο που θα σας μείνει αξέχαστο. Εμείς το είχαμε επισκεφτεί το Γενάρη, το τριήμερο των Τριών Ιεραρχών και έτσι έχουμε ακόμα ζωντανές τις εικόνες και τις ευχάριστες αναμνήσεις από την εκεί διαμονή μας.

 

 

Όμορφο Αρχοντοχώρι

Όταν φτάσετε στο Ρίο θα περάσετε απέναντι στο Αντίρριο διαβαίνοντας την επιβλητική γέφυρα που ενώνει την Πελοπόννησο με τη Στερεά Ελλάδα. Μετά από δυόμισι ώρες ευχάριστης διαδρομής και μόλις λίγα χιλιόμετρα έξω από τα Γιάννενα θα πάρετε την Εγνατία και μετά από ένα τέταρτο της ώρας θα δείτε να ξεπροβάλλει στα δεξιά σας το Μέτσοβο! Το όμορφο αρχοντοχώρι, που είναι σκαρφαλωμένο σε ύψος 1200 μέτρων, κτισμένο αμφιθεατρικά πάνω σε μια βουνοπλαγιά. Τα πέτρινα αρχοντικά σπίτια στέκονται σφιχτά το ένα δίπλα στο άλλο, κρύβοντας παλιά μυστικά και μια μεγάλη ιστορία. Τα πλακόστρωτα καλντερίμια συναντούν το μοναδικό κεντρικό δρόμο που φτάνει στις μεγάλες πλατανοσκέπαστες πλατείες. Δεξιά οι πέτρινες βρύσες τρέχουν καθάριο κρυστάλλινο νερό μέρα νύχτα. Το τοπίο αν είναι χιονισμένο θα είναι μια ευχάριστη έκπληξη για σας και είναι κάτι αναμενόμενο αν πάτε Χειμώνα.
Κάτω από το ξύλινο της μοναδικής πλατείας θα βρείτε τους γέροντες με τις σκαλιστές γκλίτσες, τις κάπες και τις τραγιάσκες τους, να κάθονται στα παγκάκια, παίζοντας τα βαριά κομπολόγια τους. Εκεί κάθε πρωί και βράδυ, χρόνια τώρα, συζητούν τα προβλήματά τους, αναλύουν την πολιτική κατάσταση της χώρας, βγάζουν συμπεράσματα και αποφάσεις. Μάταια θα προσπαθήσετε να καταλάβετε τι λένε και αν τους ρωτήσετε, με χαρά και υπερηφάνεια θα σας πουν πως μιλούν βλάχικα. Πάνω από 3.000 βλαχόφωνοι ζουν εκεί χειμώνα καλοκαίρι και ασχολούνται με την κτηνοτροφία, τον τουρισμό αλλά και με άλλες τέχνες. Κάθε Κυριακή πρωί αλλά και άλλες μέρες γιορτής, οι Μετσοβίτισσες σε ξαφνιάζουν καθώς εμφανίζονται από τα σοκάκια και συναντιούνται δυο και τρεις μαζί στον κεντρικό δρόμο φορώντας τις πανέμορφες βαριές, αρχοντικές παραδοσιακές φορεσιές για να πάνε στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Μια εκκλησία που το ξυλόγλυπτο τέμπλο της είναι σπάνιας και περίτεχνης ξυλουργικής, φτιαγμένο από Μετσοβίτες ταλιαδόρους, το 1730. Δίπλα στέκει φρουρός το πέτρινο ψηλό καμπαναριό της, με το ρολόι που είναι ορατό από παντού, δωρεά του Γεωργίου Αβέρωφ. Δε γνωρίζω άλλο μέρος της Ελλάδας που οι άνθρωποι επιμένουν πεισματικά να έχουν μια συνέχεια στο χρόνο διατηρώντας το ντύσιμο, τα ήθη, τα έθιμα και τη βλάχικη ντοπιολαλιά, ένα γλωσσικό ιδίωμα που έχει λατινικές ρίζες και διατηρείται από γενιά σε γενιά. Από τα 12 χωριά που ανήκουν στο Δήμο Μετσόβου τα τέσσερα μιλούν βλάχικα. Το Μέτσοβο, το Ανήλιο, η Μηλιά και το Βοτονόσι. Αν βρεθείτε στο Μέτσοβο το πρώτο σαββατοκύριακο του Ιουλίου θα έχετε την ευκαιρία να παρακολουθήσετε το «Αντάμωμα των Βλάχων», εκδηλώσεις που οργανώνει η Πανελλήνια Ένωση Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων και περιλαμβάνει ομιλίες και διαλέξεις καθώς και βλάχικο γλέντι.

Παράδοση και Πολιτισμός

Το Μέτσοβο είναι γεμάτο ταβέρνες που έχουν στη μέση μεγάλα στρογγυλά τζάκια και σερβίρουν υπέροχες ντόπιες σπεσιαλιτέ και πίτες, με προπέτασμα τα κοντοσούβλια, τα κοκορέτσια και τα σουβλιστά αρνιά που θυμίζουν ελληνικό Πάσχα. Είναι ένα ζεστό καλωσόρισμα, μια προκλητική πρόσκληση στην οποία πολύ γρήγορα θα υποκύψετε.
Όλα τα μαγαζιά ξεχειλίζουν από ντόπια προϊόντα, μετσοβίτικα καπνιστά τυριά, μετσοβόνε και μετσοβέλα του ιδρύματος Τοσίτσα, κρασιά ντόπιας παραγωγής και εμφιάλωσης όπως το Κατώγι Αβέρωφ, τραχανάδες χυλοπίτες, τσάι του βουνού και αλλαντικά. Σε άλλα σημεία της πόλης άξιοι τεχνίτες δουλεύουν το ξύλο κάνοντας βαρέλια ή φτιάχνοντας ξυλόγλυπτα, έργα λαϊκής τέχνης και υπέροχα υφαντά . Η τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας είναι και εδώ δυναμικά παρούσα με κοσμήματα μοναδικής αισθητικής αξίας.
Μπορεί το Μέτσοβο να είναι μια μικρή κωμόπολη αλλά έχει τον τρόπο να σε κρατήσει αρκετές μέρες γιατί έχουν φροντίσει να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε να κάνουν ευχάριστη και ενδιαφέρουσα την παραμονή σου. Το Μουσείο λαϊκής παράδοσης και η Πινακοθήκη είναι αντάξια των μεγαλουπόλεων, το επισκέψιμο οινοποιείο του Αβέρωφ με την πολύ ενδιαφέρουσα ξενάγηση, ο Αβερώφειος κήπος που συγκεντρώνει όλη τη χλωρίδα της Πίνδου με τη θαυμαστή πέτρινη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, το σύγχρονο συνεδριακό κέντρο «Διάσελο» που συγκεντρώνει επαγγελματικές ομάδες για να συνεδριάσουν. Όλα αυτά είναι γύρω σου, δίπλα σου, πηγαίνεις με τα πόδια!
Στο Μέτσοβο νιώθεις πως είσαι σε άλλο τόπο και χρόνο. Αυτό γίνεται αμέσως αντιληπτό καθώς οι κάτοικοί της αντιστέκονται σθεναρά και εμμένουν στις παραδόσεις ακουμπώντας στέρεα στις ρίζες. Μεγάλη είναι η συμβολή των πλούσιων οικογενειών, των επιχειρηματιών και των πολιτικών της σπουδαίας αυτής ορεινής κωμόπολης. Είναι όλοι αυτοί που με τα χρήματα και τις ιδέες τους φρόντισαν να δώσουν ζωή και να κρατήσουν τους νέους στον τόπο τους, κάνοντας το Μέτσοβο πόλο έλξης για τον εσωτερικό τουρισμό. Αυτοί είναι οι μεγάλοι ευεργέτες του Μετσόβου αλλά και του Έθνους, ο Γεώργιος Αβέρωφ, ο Μιχαήλ Τοσίτσας, ο Νικόλαος Στουρνάρας, ο Βαρόνος Μιχαήλ Τοσίτσας και ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας.

Χιονοδρομικά Κέντρα

Υπάρχουν δυο χιονοδρομικά κέντρα λίγο έξω από τη Μέτσοβο, το Καρακόλι και ο Προφήτης Ηλίας στις Πολιτσές που είναι πολύ οργανωμένα και συγκεντρώνουν πολύ κόσμο για να κάνει σκι ή να παίξει με άλλα παιγνίδια στο χιόνι. Για τους μη τολμηρούς μια καλή εναλλακτική πρόταση είναι απέναντι το σαλέ για καφέ ή τσίπουρο δίπλα στο τζάκι. Σύντομα θα λειτουργήσει και τρίτο χιονοδρομικό στο Ζυγό του Ανήλιου.

Κοντινοί Προορισμοί

Αλλά και τα γύρω χωριά έχουν πολύ ενδιαφέρον το καθένα για διαφορετικά πράγματα. Η Χρυσοβίτσα για τη θαυματουργή ασημοσκέπαστη εικόνα της Παναγιάς, έργο του ευαγγελιστή Λουκά. Οι κάτοικοι εδώ ασχολούνται κύρια με την παραγωγή πατάτας και μάλιστα το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτέμβρη, γιορτάζουν τη Γιορτή της πατάτας.
Η Μηλιά είναι ένα ακόμα βλάχικο χωριό στα 15 χιλ. από το Μέτσοβο περιτριγυρισμένο από χιλιάδες στρέμματα δάσους. Η οξιά, το πεύκο, η καστανιά, η δρυς δίνουν την πρώτη ύλη στα σαράντα εργαστήρια λαϊκής τέχνης και στα βαρελάδικα του χωριού.
Το Ανθοχώρι, στη θέση κόκκινο λιθάρι, όπου βρίσκεται η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής και μουσείο υδροκίνησης, με πλούσια νερά και πανέμορφες βουνοκορφές, ορμητήριο για κάθε φυσιολάτρη και περιηγητή.
Το Βοτονόσι είναι ένας μοναδικός παραδοσιακός οικισμός με κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο στη θέση «Λαχανόκαστρο», όπου σώζεται η αρχαία ακρόπολη κλασσικών χρόνων, ένας οικισμός με πλούσια ιστορία και με τοποθεσίες μοναδικής ομορφιάς.
Η τεχνητή Λίμνη των πηγών Αώου που κατασκευάστηκε το 1987 για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι ένας σημαντικός υδροβιότοπος, χώρος αναψυχής και ερασιτεχνικής αλιείας. Έχει περίμετρο πάνω από 30 χιλ. και μια διαδρομή η οποία θα σας μείνει αξέχαστη.
Ξεχωρίζω το Ανήλιο, ένα πανέμορφο χωριό που βρίσκεται απέναντι από το Μέτσοβο και στέκει σαν να είναι ο καθρέφτης του. Έχουν πιάσει από μια βουνοπλαγιά και κοιτάζονται. Στα δεξιά κρέμεται η πιο ψηλή γέφυρα της χώρας, μια δίδυμη οδογέφυρα σε ένα σημείο ιδιαιτέρου κάλους με ύψος 110 μέτρα και μήκος 540 μέτρα. Κάτω κυλάει σιωπηρά ο ποταμός Μετσοβίτης. Στα δεξιά μας βρίσκεται το πανέμορφο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου που είναι πολύ καλά διατηρητέο και έχει σπουδαίες τοιχογραφίες. Αριστερά και απέναντι από το δρομάκι που οδηγεί στην εκκλησία ο ταξιδιώτης θα σταματήσει οπωσδήποτε να θαυμάσει και να φωτογραφήσει έναν μικρό καταρράκτη που το Χειμώνα είναι πάντα παγωμένος από το κρύο. Το Ανήλιο έχει ενοικιαζόμενα δωμάτια και ένα πανέμορφο νεόκτιστο ξενοδοχείο, το LA MUNTE, βιοτεχνίες που φτιάχνουν κυψέλες και εξαιρετικές παραδοσιακές ταβέρνες. Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής είναι μια παλιά πανέμορφη πέτρινη εκκλησία, το μπαλκόνι του Ανήλιου γιατί από κει ψηλά αντικρίζεις το Μέτσοβο χιονισμένο και νοιώθεις πως αν απλώσεις το χέρι σου θα το ακουμπήσεις. Στο Ανήλιο αποκτήσαμε φίλους και μιλήσαμε από καρδιάς για τα καθημερινά προβλήματα και για τα όνειρά τους. Πολλοί εκτρέφουν άλογα, πρόβατα και γουρούνια. Στη φιλόξενη ταβέρνα του Χασάπη, το «Στέκι» γνωρίσαμε μια οικογενειακή επιχείρηση με καθετοποιημένη παραγωγή. Ασχολούνται με την εκτροφή ζώων, έχουν χασάπικο και ταβέρνα. Νοιώσαμε μια ζεστασιά, μια φιλοξενία, κάτι που έχει χαθεί σήμερα και περισσότερο εκεί όπου υπάρχει μαζικός τουρισμός και ανωνυμία. Μάθαμε από πρώτο χέρι πως πολλοί νέοι μένουν στον τόπο και δουλεύουν μαζί με τους γονείς τους. Όλοι συμμετέχουν με σωστό καταμερισμό εργασίας και το βράδυ όλοι μαζί στην ταβέρνα και τα δυο αγόρια στην ψησταριά. Όταν η κουβέντα έγινε πιο ζεστή, βγήκαν από τα συρτάρια οι φωτογραφίες όλης της οικογένειας, με τα παλληκάρια τους ντυμένα με παραδοσιακές στολές καβάλα στα άλογα, περήφανοι νικητές σε αγωνίσματα, στη γιορτή της Αγίας Παρασκευής, που γίνονται κάθε χρόνο στην πλατεία του Μετσόβου, με τις γυναίκες που φορούσαν τις γεμάτες χρώματα, τέχνη και αρχοντιά Μετσοβίτικες παραδοσιακές φορεσιές. Η μοναδική επιταγή της κάθε πεθεράς ήταν να φροντίζουν οι νύφες να φορούν τις καλύτερες παραδοσιακές στολές για να πηγαίνουν στην εκκλησία και ας πεινάνε στο σπίτι. Για τις κοινωνίες αυτές είχε μεγάλη σημασία το να κρατούν την παράδοση ψηλά. Είναι γι’ αυτό που ακόμα και σήμερα σαν βρεθείτε Κυριακή ή γιορτή θα νομίσετε πως ζείτε σε μιαν άλλη εποχή καθώς θα βλέπετε αυτές τις λεβεντογυναίκες τις Μετσοβίτισσες να φορούν τις πανέμορφες αυτές φορεσιές με καμάρι. Από το Ανήλιο φύγαμε με το δισάκι μας γεμάτο από αναμνήσεις, φίλους και διευθύνσεις και με την υπόσχεση να ξαναγυρίσουμε.

Πρέπει να επισκεφθείτε

Στο Μέτσοβο πρέπει να επισκεφτείτε και το αρχοντικό Τοσίτσα, το Λαογραφικό Μουσείο Ηπειρωτικής Τέχνης.
Δεν θα ήταν υπερβολή αν έλεγα πως είναι από τα καλύτερα Λαογραφικά Μουσεία της χώρας. Στεγάζεται στο αναστυλωμένο αρχοντικό του βαρόνου Μιχαήλ Τοσίτσα, σε ένα τετραώροφο παραδοσιακό κτίριο. Στο υπόγειο ο στάβλος για τα άλογα, τα γεωργικά εργαλεία και τις αποθήκες τροφίμων. Εκεί μέσα βρίσκεται και η βρύση που τρέχει μέσα στο σπίτι. Ανεβαίνοντας συναντάμε τα μεγάλα σαλόνια με τα τζάκια, τα υπνοδωμάτια, τις ντουλάπες, τους σοφράδες, τα υφαντά, τις παραδοσιακές στολές, τα όπλα και τα σεντούκια και μια σπάνια συλλογή νομισμάτων. Στον τελευταίο όροφο είναι το προσωπικό γραφείο του Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα. Πάνω είναι και η κουζίνα με το φούρνο, τα φανάρια για την αποθήκευση τυριών, κρεάτων και ψωμιών. Ο ρόλος του ξεναγού εδώ υπήρξε καταλυτικός, γιατί μας έγινε μια εξαιρετική και πλήρως κατατοπιστική ξενάγηση αφού μέσα από αυτή είδαμε να ξετυλίγεται η ιστορία του Μετσόβου των προηγούμενων αιώνων.
Το οινοποιείο «ΚΑΤΩΓΙ» Αβέρωφ βρίσκεται στην άκρη του Μετσόβου. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ ήταν ο εμπνευστής και δημιουργός του οινοποιείου. Αγαπούσε το καλό κρασί και στο κατώγι του αρχοντικού του, κάθε χρόνο φρόντιζε να το φτιάχνει μόνος του. Το 1973 ξεκίνησε φυτεύοντας ποικιλίες Cabernet Sauvignon από τη Γαλλία, φερμένες από τον ίδιο, Merlot, Syrah και Αγιωργίτικο Νεμέας. Η ετικέτα των κρασιών είναι σχεδιασμένη από τον ίδιο και το πρώτο σχέδιο εκτίθεται μαζί με τα βραβεία των κρασιών στο επισκέψιμο οινοποιείο όπου εκεί γίνεται ξενάγηση, ενώ παράλληλα προβάλλεται η ιστορία του οινοποιείου, από μια τηλεόραση. Η ετήσια παραγωγή ανέρχεται σε 600.000 φιάλες εκ των οποίων, το 1/3 της παραγωγής εξάγεται.



Το τυροκομείο Αβέρωφ-Τοσίτσα

Ο Ευάγγελος Αβέρωφ το 1959, πρόεδρος και ψυχή του ιδρύματος Τοσίτσα αποφασίζει να φτιάξει τυροκομεία. Έφτιαξε κατ’ αρχήν ένα στάβλο με 40 αγελάδες και έστειλε στην Ιταλία νεαρούς Μετσοβίτες για τυροκομικές σπουδές. Όταν επέστρεψαν, συνδύασαν τη ντόπια τυροκομική παράδοση και έφτιαξαν τα υπέροχα καπνιστά τυριά το μετσοβόνε και τη μετσοβέλα, τη γραβιέρα , παρμεζάνα και το σεβρ, γαλλικού τύπου, που είναι το κατσικίσιο τυρί με πιπέρι. Έτσι βοήθησε την τοπική κτηνοτροφία και την απασχόληση των νέων στην οργανωμένη τυροκομική μονάδα.

Πινακοθήκη ιδρύματος Αβέρωφ-Τοσίτσα.

 
Είναι μια ευχάριστη έκπληξη η ύπαρξη μιας μόνιμης και πολύ οργανωμένης πινακοθήκης στο κέντρο του Μετσόβου με έργα μεγάλων καλλιτεχνών του 19ου και του 20ου αιώνα . Στους τρεις ορόφους της Πινακοθήκης ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει έργα των Φασιανού, Παρθένη, Μόραλη, Χατζηκυριάκου Γκίκα, Τσαρούχη, Τέτση, Γύζη και πολλών ακόμα. Μερικά από τα σπουδαιότερα έργα της συλλογής είναι «Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη» του Νικηφόρου Λύτρα, «Το κορίτσι με τα περιστέρια» του Πολυχρόνη Λεμπέση, «Τα πρώτα βήματα» του Γεώργιου Ιακωβίδη». Πολλά από αυτά είναι από την προσωπική συλλογή του Ευάγγελου Αβέρωφ, ο οποίος έκτισε το κτίριο και δώρισε 200 έργα στο Ίδρυμα. Πολλές φορές η Πινακοθήκη φιλοξενεί και άλλα έργα από άλλα μουσεία και διοργανώνει εκπαιδευτικά και δημιουργικά προγράμματα για παιδιά.

Το Μέτσοβο και η ξυλογλυπτική

Το Μέτσοβο και τα γύρω χωριά του από το 10 αιώνα είχαν διοικητικές και εκκλησιαστικές ελευθερίες που τους παρείχαν οι διάφοροι σουλτάνοι της πύλης. Αξίζει τον κόπο να κάνουμε μια μικρή αναφορά στην ξυλογλυπτική τέχνη του Μετσόβου μια τέχνη που έχει αρχίσει από πολύ παλιά. Χρονολογείται μετά το 1659, όταν ο Μετσοβίτης αρχιτσέλιγκας Κύργος Φλόκας απέσπασε εξαιρετικά πολιτικά και εκκλησιαστικά προνόμια απ' την Πύλη, τέτοια που κατέστησαν το Μέτσοβο αυτόνομη δημοκρατία. Τότε και η ξυλογλυπτική ξέφυγε απ' τη χειροτεχνία κι ανέβηκε στο χώρο της τέχνης με τα τέμπλα, τους δεσποτικούς θρόνους, τους άμβωνες, τα προσκυνητάρια, τα κουβούκλια των επιταφίων, τ' αναλόγια, τα μανουάλια, τα παγκάρια, κι έφτασε από γενιά σε γενιά στα χέρια των σημερινών ταλιαδόρων. Οι "κομπανίες" των ταλιαδόρων του Μετσόβου έφταναν στις πιο αλαργινές πόλεις, για ν' αναλάβουν τα σπουδαιότερα έργα της ξυλογλυπτικής και να μεταλαμπαδεύσουν έτσι την τέχνη τους. Απ' τα "τεφτέρια" που κρατούσαν φαίνεται πως είχαν θαυμαστή συντεχνιακή οργάνωση και δούλευαν με πάθος και μεράκι. Το 1854 το Μέτσοβο και το Ανήλιο καταστράφηκαν μετά από την αποτυχημένη προσπάθεια για απελευθέρωση από το επαναστατικό κίνημα του Θοδωράκη Γρίβα στην Ήπειρο. Απελευθερώθηκαν από τους Τούρκους στις 31 Οκτωβρίου 1912.

Χάρτης