Πάρνηθα Χωρίς προορισµό
4.5/5 κατάταξη (2 ψήφοι)
κείμενο: Χάρης Μπάμπουρας | φωτογραφίες: Χάρης Μπάμπουρας, Χρήστος Κανατάς

Η Πάρνηθα είναι για εµένα ένα βουνό γεµάτο αναµνήσεις και εικόνες. Από τα παιδικά µου ακόµη χρόνια, θυµάµαι ατέλειωτες βόλτες µες στο καταπράσινο δάσος, παιχνίδι και µια συνεχή προσπάθεια να πλησιάσω τα ελάφια. Από τότε, πέρασαν αρκετά χρόνια. Και είναι όλες αυτές οι αναµνήσεις, µαζί και η τάση που µε διακατέχει να εξερευνήσω κοντινούς στην Αθήνα προορισµούς, αφορµή για µία ακόµη βόλτα στο βουνό...


Καθώς ανέβαινα, η διαφορά θερµοκρασίας και µόνο ήταν αρκετή για να µε βάλει στο κλίµα. Κάνοντας βόλτες χωρίς κάποιο συγκεκριµένο προορισµό στους δρόµους γύρω απ’ την κορυφή και το Καζίνο, είχα µαγευτεί. Ένιωθα να βρίσκοµαι κάπου µακριά, σαν να είχα ταξιδέψει σε άλλα µέρη. Η εικόνα από τα έλατα, τους δασικούς δρόµους, τα µονοπάτια, τις πηγές, τα εγκαταλειµµένα κτίρια και τα ελάφια, που συναντάς συχνά εδώ πάνω, δεν είναι εικόνα που έχουµε συνηθίσει να βλέπουµε στη µεγαλούπολη.
Κι όµως, απέχει 30 χλµ. µόνο…
    
Η ιστορία της Πάρνηθας ξεκινάει από τα αρχαία χρόνια. Ο Αριστοφάνης, ο Παυσανίας, ο Αντιφάνης και ο φιλόσοφος Θεόφραστος την αναφέρουν σε κείµενά τους από το 423 π.Χ. και έπειτα. Κατοικούνταν από τα µυκηναϊκά χρόνια και –λόγω της τοποθεσίας της– αποτελούσε φυσικό οχυρό σε επιθέσεις κατά της Αθήνας, που γίνονταν από τα βόρεια. Αποτελεί το πιο ψηλό βουνό της Αττικής, µε µέγιστο υψόµετρο τα 1.453 µ. στην κορυφή Καραβόλα.

Με την παραµικρή ευκαιρία, µια βόλτα –µε παρέα ή χωρίς– ήταν η καλύτερη ιδέα για να ξεφύγω απ’ τη ρουτίνα της πόλης. Ακολουθώντας τις πολλές πινακίδες µονοπατιών που υπάρχουν στο βουνό ξεκίνησα την πρώτη εκείνη περιήγηση για να ανακαλύψω πολλά πανέµορφα σηµεία, κρυµµένα αρχικά στα πεύκα και, λίγο πιο ψηλά, στα πυκνά έλατα. Πηγή οξυγόνου για όλο το λεκανοπέδιο, ο εθνικός δρυµός Πάρνηθας φιλοξενεί σήµερα πάνω από 1.100 είδη φυτών, απ’ τα οποία τα 92 είναι ενδηµικά, δηλαδή δεν τα συναντούµε πουθενά αλλού
στη Γη.

Η πανίδα του βουνού αποτελείται από αλεπούδες, κρι κρι, αετούς, πολλά είδη πτηνών και ελάφια, τα οποία έχουν φιλική συµπεριφορά προς τον άνθρωπο. Σύµφωνα µε πρόσφατες µετρήσεις, ο πληθυσµός τους αριθµεί πάνω από 1.000, ενώ πριν από την πυρκαγιά, ήταν περίπου 600, απ’ τα οποία τα 47 κάηκαν ή πέθαναν από άλλες αιτίες κατά την πυρκαγιά.

Φτάνοντας στους πρόποδες του βουνού, το πυκνό πράσινο των πεύκων σε καλωσορίζει. Ανεβαίνοντας υψόµετρο, το τοπίο αλλάζει. Ηρεµία...
Το πρώτο πράγµα που συναντάς στο δρόµο σου είναι το επιβλητικό κτίριο του ξενοδοχείου Ξενία, που λειτουργούσε µέχρι το 1960 ως σανατόριο, και στο οποίο είχε νοσηλευτεί και ο Γιάννης Ρίτσος µεταξύ 1937 και 1938. Εγκαταλειµµένο πια, αποτελεί πόλο έλξης επισκεπτών, καθώς και πηγή µυστηρίου και πολλών αστικών µύθων.

Στην απέναντι πλευρά του δρόµου, βρίσκεται το «Πάρκο των Ψυχών», µια έκθεση του Σπύρου Ντασιώτη µε ξύλινα γλυπτά, φιλοτεχνηµένα αποκλειστικά από κορµούς που κάηκαν κατά την πυρκαγιά. Απεικονίζουν ανθρωπόµορφες φιγούρες στη µνήµη όσων απεβίωσαν στο σανατόριο. Αξίζει να περπατήσεις ανάµεσά τους και να αφεθείς στη µυστηριώδη ατµόσφαιρα που αποπνέουν. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Ακολουθώντας το µονοπάτι πίσω από το Ξενία, θα συναντήσεις σε µικρή απόσταση το προπονητήριο του ΣΕΓΑΣ, χτισµένο σε υψόµετρο 1.048 µ., το οποίο άρχισε να λειτουργεί το 1972 αλλά καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 2007. Χωρίς τσιµεντένιες κατασκευές, δένει απόλυτα µε τον περιβάλλοντα χώρο. Αν σταθείς τυχερός, είναι πολύ πιθανό να συναντήσεις κάποιο κοπάδι ελαφιών στο εσωτερικό του!
Η διαδροµή δεν τελειώνει, αφού δεν έχει προορισµό! Περπατώντας στο δάσος, «χάνεσαι» µέσα στην οµορφιά του, και ο προορισµός απλά αποκαλύπτεται µέχρι να ανακαλύψεις τον επόµενο, διαλέγοντας κάποιο άλλο µονοπάτι.

Στρίβοντας αριστερά, πριν από το καταφύγιο Μπάφι, και ακολουθώντας τον ασφαλτόδροµο για 500 µ. περίπου, στο δεξί µας χέρι ξεκινά το αγαπηµένο µου µονοπάτι µε προορισµό την πηγή ή το πυροφυλάκιο Σκίπιζας. Ακολουθώντας µια υπέροχη, καταπράσινη και εύκολη διαδροµή, επιλέγοντας το δεξί τµήµα στη διακλάδωση του µονοπατιού, φτάνεις στο µεγάλο, ξύλινο πυροφυλάκιο.
Χτισµένο στο χείλος µιας απότοµης πλαγιάς, στο δυτικό τµήµα του βουνού, αποτελεί ένα από τα πιο όµορφα σηµεία για να παρακολουθήσει κανείς τη δύση του ήλιου και την απέραντη θέα µέσα στην απόλυτη ηρεµία, ακούγοντας µονάχα τον αέρα που διαπερνά τα δέντρα.

∆ύο καταφύγια συναντάς στην Πάρνηθα, για να φας, να πιεις έναν καφέ ή ένα τσάι του βουνού, να ξεκουραστείς, να διανυκτερεύσεις. Το πρώτο είναι το Μπάφι, σε υψόµετρο 1.161 µ., και το δεύτερο βρίσκεται στη θέση Φλαµπούρι, σε υψόµετρο 1.158 µ. Τα δύο αυτά καταφύγια, πλήρως οργανωµένα, προσφέρουν χαλάρωση σ’ ένα υπέροχο τοπίο, ενώ υπάρχει η δυνατότητα συµµετοχής σε πολλές οργανωµένες δραστηριότητες: πεζοπορία, ποδήλατο βουνού, αναρρίχηση, σπηλαιολογία κ.ά.

Η εκκλησία του Αγίου Πέτρου, δίπλα ακριβώς από την πηγή Μόλα, είναι ένα από τα αξιοθέατα που αξίζει κανείς να επισκεφθεί, µια που υπάρχει ασφαλτόδροµος και η πρόσβαση είναι πολύ εύκολη. Εξερευνήστε το χώρο γύρω από την εκκλησία και ανακαλύψτε το πανέµορφο πέτρινο αµφιθέατρο, πλαγιές για παιχνίδι και πικ-νικ. Περπατήστε στο δρόµο πίσω απ την εκκλησία του Αγίου Πέτρου και σε λίγα λεπτά θα βρεθείτε στο λιβάδι της Μόλας. Μεγάλες, ανοικτές, καταπράσινες εκτάσεις µε γρασίδι και µεγάλα έλατα δηµιουργούν ένα σκηνικό άξιο να ταξιδέψει και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη. Το πλήθος των µοναστηριών και των εκκλησιών που έχουν κτιστεί στην έκταση του βουνού, µε µεγαλύτερο και γνωστότερο το µοναστήρι Κοιµήσεως Θεοτόκου Κλειστών, στην περιοχή της Φυλής, µετατρέπουν την Πάρνηθα και σε προορισµό µε θρησκευτικό ενδιαφέρον. Τα µοναστήρια του Αγίου Κυπριανού, της Αγίας Τριάδας, του Αγίου Πέτρου (Μόλα) αξίζουν επίσης το χρόνο σας.

Επιπλέον, ενδιαφέρον παρουσιάζει ο µεγάλος αριθµός σπηλαίων και βαράθρων που υπάρχουν στο βουνό, ιδιαίτερα στη δυτική και τη νοτιοδυτική πλευρά, λόγω της µορφολογίας του εδάφους, το οποίο είναι πλούσιο σε ασβεστολιθικά πετρώµατα. ∆ιαλέγω να αναφερθώ στο Σπήλαιο Πανός, που αποτελεί και ένα από τα γνωστότερα της Πάρνηθας. Βρίσκεται ανατολικά του φαραγγιού της Γκούρας, στην περιοχή της Φυλής και σε υψόµετρο 770 µ. Ανακαλύφθηκε ήδη κατά την προϊστορική εποχή και από τον 4ο αιώνα π.Χ. χρησιµοποιούνταν ως τόπος λατρείας των Νυµφών και του θεού Πάνα, από τον οποίο πήρε και το όνοµά του. Ευρήµατα από ανασκαφές που έγιναν το 1900 και το 1901, φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Το µονοπάτι που καταλήγει στο σπήλαιο ξεκινά πάνω από τη Μονή Κλειστών κι είναι πανέµορφο, καθώς περνάει από την πηγή Ταµίλθι διασχίζοντας το φαράγγι της Γκούρας. Μερικά ακόµη γνωστά σπήλαια και βάραθρα της Πάρνηθας είναι το σπήλαιο της Αγίας Τριάδας, το βάραθρο της κορυφής του Κεραµιδίου, του Ταµιλθίου, της Γκούρας, της Ιεράς Μονής Κλειστών, της ∆εκελείας και το σπηλαιοβάραθρο Νταβέλη.

Η Πάρνηθα αποτελούσε οχυρό για την πόλη της Αθήνας και αυτό αποδεικνύεται απ’ τα ερείπια που διασώζονται. Το πιο γνωστό και χαρακτηριστικό µνηµείο είναι το Κάστρο της Φυλής. Βρίσκεται στο δυτικό κοµµάτι του βουνού, σε υψόµετρο 687 µ. Βορειότερα υπήρχε παλαιότερο κάστρο, το οποίο όµως εγκαταλείφθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ., καθώς η θέση του κρίθηκε ακατάλληλη, και χτίστηκε το νέο φρούριο της Φυλής, ερείπια του οποίου διασώζονται µέχρι σήµερα. Η θέα από εδώ είναι εξαιρετική και µια βόλτα στα ερείπια σε γεµίζει µε εικόνες εκείνης της εποχής. Κατά το πέρασµα των χρόνων, χτίστηκαν αρκετά ακόµη φρούρια σε όλο το βουνό, που τα συναντάς ως τις µέρες µας: από τα φρούρια Λοιµικό, Κατσιµίδι, ∆εκέλειας, µέχρι το Κορορέµι, το Πυργάρι κ.ά.

Πόσο πιο όµορφα θα ήταν όλα αυτά χωρίς το µεγάλο πλήγµα της πυρκαγιάς της 28ης Ιουνίου 2007, που άφησε πίσω της µια τεράστια καταστροφή. Αναρωτιέµαι… Χιλιάδες δέντρα κάηκαν, εκατοντάδες ζώα σκοτώθηκαν, η Αθήνα κρύφτηκε κάτω απ’ τη στάχτη και ο µεγαλύτερος πνεύµονας της Αττικής καταστράφηκε. Η πυρκαγιά ξεκίνησε από τη δυτική πλευρά του βουνού και καίγοντας πάνω από 36.000 στρέµµατα πυκνού δάσους έφτασε ως το Καζίνο, στα ανατολικά. Αρκεί µια βόλτα σε κάποιο δρόµο που οδηγεί στη δυτική πλευρά ώστε να αντικρίσει κανείς ένα κοµµάτι αυτής της θλιβερής και ανεπανόρθωτης καταστροφής. Στην αποκατάσταση του µεγάλου αυτού πλήγµατος έχουν παίξει σηµαντικό ρόλο οι εθελοντικές δενδροφυτεύσεις που πραγµατοποίησε ο φορέας διαχείρισης Εθνικού ∆ρυµού Πάρνηθας, ο οποίος ανέλαβε δράση αµέσως µετά την πυρκαγιά.
Η τεράστια καταστροφή ήταν τουλάχιστον µια αφορµή για την οικολογική αφύπνιση µεγάλης µερίδας πολιτών, οι οποίοι έσπευσαν να βοηθήσουν στις ενέργειες του φορέα για την ανάπλαση του βουνού. Ας κρατήσουµε λοιπόν αυτό, καθώς και το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια το βουνό φαίνεται να ανακάµπτει.

Ακόµα µία βόλτα, λοιπόν, στην Πάρνηθα ολοκληρώθηκε. Βουνό οικείο, αγαπηµένο, µε την ίδια αίσθηση «µυστηρίου» να κυριαρχεί µέσα µου κάθε φορά, όπως την πρώτη! Είναι αληθινή ευλογία το ότι δίπλα στην πόλη µας υπάρχει ένας προορισµός άλλοτε ήπιος κι άλλοτε άγριος, απ’ τη µια καταπράσινος, απ’ την άλλη γυµνός, θλιβερός µε εκείνη τη γοητεία της νεκρής φύσης, της φύσης της µεγαλειώδους, που αντέχει, προσφέρει κι αναπλάθεται, µόνο και µόνο για να µας θυµίζει πως ανήκουµε σ’ αυτήν…

Χάρτης