Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: You are over your quota.
Το ταξίδι στα Κύθηρα
5.0/5 κατάταξη (8 ψήφοι)
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου, Κωνσταντίνος Ντόκος

 

Με τη γεύση του δυόσμου και τ’ άρωμα από θυμάρι, χαμένη μες στην πάχνη που αναδύει όλες τις μυρωδιές της γης, με λιακάδα, θάλασσες και φίλους, με κρασί και με τσίπουρο θα βρεθώ στο Τσιρίγο… Το δικό μου «ταξίδι στα Κύθηρα» επιβεβαιώνει τα λόγια του Μποτλέρ: «...να είμαστε συνεχώς μεθυσμένοι από κρασί, από ποίηση και από αρετή κατά την προτίμησή μας.»
 
Σ’ αυτές τις θάλασσες γεννήθηκε η Αφροδίτη· η «Κυθέρεια», θεά του έρωτα, που ήρθε να ταυτίσει τα θέλγητρα και την ομορφιά της με τούτο το νησί. Ποιητές και ζωγράφοι του 18ου αιώνα, παντρεύοντας τον μύθο με την εμπειρία των περιηγητών της εποχής, δίνουν μια αλληγορική σημασία στην έννοια του ταξιδιού στα Κύθηρα, σαν το ταξίδι σε έναν τόπο ονειρικό, κι ανύπαρκτο σαν ιδεατό… Κι εδώ, ο νεότερος Τσιριγώτης ποιητής Πάνος Φύλης έρχεται να τους διαψεύσει « …Ας τους κι ας λένε πως ονείρατα και πράξη έχουν χωρίσει …Δεν θ΄ αξιώθηκαν ως τα Κύθηρα ταξίδι…»
 

Ένα νησί, ένας κόσμος…

Πάντα ήθελα να επισκεφθώ τα Κύθηρα. Συμβολισμός για μεγάλους διανοητές, αναγεννησιακούς και σύγχρονους καλλιτέχνες, σύμβολο ενός τόπου ιδεατού, έμπνευση για πίνακες, ταινίες, τραγούδια… Το ταξίδι στα Κύθηρα, απέκτησε στο νου μου μια διάσταση ιδανική, κι η βαθύτερη ανάγκη να αποδώσω  την προσωπική μου ερμηνεία στον μύθο που σημάδεψε τον τόπο -ή μήπως το αντίθετο;- ολοένα και πείσμωνε μέσα μου. 
Η ίδια η θέση αλλά και η ιστορία του νησιού, οι εποικιστές του, οι επιρροές, οι σημερινοί του κάτοικοι αποτελούν ένα θέμα με τεράστιο ενδιαφέρον. Νότια της Πελοποννήσου και δυτικά της Κρήτης, στον ναυτικό δρόμο της Δύσης και της Ανατολής, τα Κύθηρα ανήκουν γεωγραφικά στα Επτάνησα, ρέπουν πολιτιστικά προς τις Κυκλάδες, δέχτηκαν επιρροές από την Κρήτη και τη Μάνη, ενώ μέχρι πρόσφατα ανήκαν στην διοίκηση της Αττικής. Στην αγκαλιά τριών πελάγων – του Ιόνιου, του Κρητικού και του Αιγαίου, υπήρξαν το σταυροδρόμι για τους πολιτισμούς και τους λαούς της Μεσογείου. Μινωίτες, Μυκηναίοι, Δωριείς, Αργίτες και Σπαρτιάτες, Φράγκοι, Βενετσιάνοι κι Άραβες, -μέχρι Γάλλοι και Βρετανοί, πέρασαν απ’ το νησί, που σήμερα φιλοξενεί στις όχθες του Μοραΐτες, Σπαρτιάτες και  Κρητικούς, Μανιάτες και  Σμυρνιούς, Γάλλους, Ελληνοαυστραλούς, Ικαριώτες και Αθηναίους, σαν ένα χωνευτήρι των λαών· ένα νησί που χωρά στα σπλάχνα του ολόκληρο τον κόσμο. 
Την πλούσια ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά των Κυθήρων, αντιλαμβάνεσαι εύκολα κι από τα σκόρπια και συχνά αθέατα μνημεία που στιγματίζουν το νησί. Ενετικά φρούρια, απομεινάρια αρχαίων ιερών, βυζαντινές εκκλησιές, αγγλικά κτίσματα, προϊστορικά απολιθώματα, μινωικά ιερά… Σύμφωνα με τους ντόπιους, οι πολιτισμικές τους επιρροές μοιράζονται ανάμεσα σε Κρήτη και Πελοπόννησο τείνοντας περισσότερο προς την πρώτη. Στις μουσικές του τόπου βρίσκεις το λαούτο ν’ ανταμώνει το κλαρίνο ενώ στην ντοπιολαλιά δεν παρατηρείς τον παραμικρό ιδιωματισμό, συναντάς ωστόσο στο λεξιλόγιο λέξεις που σου φέρνουν στο νου Ιώνιες, Αιγαιοπελαγίτικες, Σμυρνιές και Επτανήσιες διαλέκτους… 
Η φτώχια κι οι δυσκολίες  οδήγησαν, τις προηγούμενες δεκαετίες, πολλούς ντόπιους να μεταναστεύσουν στην Αυστραλία και την Αμερική. Κι ενώ μόνο το 1/20 των βέρων Τσιριγωτών κατοικεί σήμερα στο νησί, πάρα πολλοί «ξένοι» από την Αθήνα, την Πελοπόννησο και την Ευρώπη βρήκαν στα Κύθηρα το προσωπικό τους λημέρι και καταφύγιο.  Δεν είναι τυχαίο που στον τόπο αυτό οι οικονομικοί μετανάστες ζουν σε απόλυτη αρμονία με τους ντόπιους, οι οποίοι παραδέχονται ανοιχτά τη συμβολή των πρώτων στην ανάπτυξη του νησιού.  Οι καλημέρες εδώ δεν είναι ακριβοθώρητες, παντού όλοι χαρούμενοι σε γλυκοχαιρετούν, σου κάνουν σινάλιο με την κόρνα, σου χαμογελούν, σου μιλούν και σου ανοίγονται χωρίς να νοιάζονται από πού έρχεσαι και για πού τραβάς. Ένας τόπος γεμάτος από παιδιά και νέους που επιστρέφουν, δραστήριους συλλόγους, πολυσύχναστους περαστικούς και καλή ζωή...
 

Στο νησί της Αφροδίτης

 
Ετυμολογικά η ονομασία του νησιού ενδέχεται να είναι φοινικικής προέλευσης - από το ρήμα «κεύθω», που σημαίνει «κρύβω».  Σύμφωνα με τον γεωγράφο Ισίδωρο, η Κυθέρεια Αφροδίτη που «κρύβει στα σπλάχνα της τον έρωτα», έδωσε τ’ όνομα της στο νησί. Κατά μία άλλη, αντίστροφη εκδοχή, η θεά του έρωτα πήρε τον χαρακτηρισμό «Κυθέρεια» από το νησί με τα θέλγητρα, τις χάρες, αφού «ακύθηρος» λεγόταν παλιά ο άνθρωπος που στερούταν θελγήτρων. Όπως και να’ χει, τα Κύθηρα θα μείνουν γνωστά σαν το ερωτικό νησί της Αφροδίτης, χαρακτηρισμός που τα ακολουθεί μέχρι σήμερα. Το επικρατές τοπωνύμιο Τσιρίγο (ιταλ. Cerigo) φαίνεται πως είναι εκλατινισμένο προϊόν της ίδιας λέξης. 

Σε φάρους, σε πηγές, σε θάλασσες

Στις έξι το απόγευμα σαλπάρει το πλοίο από τον Πειραιά. Η άφιξη στον τελικό προορισμό, το λιμανάκι της Αγίας Πελαγίας στο Βορρά, αναμένεται κατά τις δύο τα ξημερώματα. Λογικά σε ένα νησί τριών μόλις χιλιάδων κατοίκων, μια Παρασκευή τ’ Απρίλη, περιμένεις την ώρα αυτή να βρεις τα πάντα κλειστά. Κι όμως θα διαψευθούμε. Το γλέντι στο ταβερνάκι -το στέκι- της Αγίας Πελαγίας έχει ανάψει. Οι θαμώνες αρκετοί, κρασί, τσίπουρα και κεράσματα πηγαινοέρχονται, οι «πελάτες» γίνονται μουσικοί που (ξανά)βγάζουν τα όργανα και παίζουν για μας. Το πρωί, μια ησυχία απίστευτη δεν θυμίζει σε τίποτα τη χθεσινή νύχτα. Το λιμανάκι της Αγίας Πελαγίας, με τις παραθαλάσσιες ταβέρνες και τα δωμάτια με τις καμάρες  -που ξεφυτρώνουν εδώ κι εκεί, φαίνεται πως περιμένει το καλοκαιράκι. Το ίδιο και η αμμουδιά του οικισμού, η μοναδική από τις πεντακάθαρες παραλίες των Κυθήρων, που είναι βραβευμένη με τη γαλάζια σημαία.
Θα τραβήξουμε βόρεια. Στον Καραβά τα παξιμάδια θα κοπούν στις εννιά και πρέπει να τα προλάβουμε.  Στην είσοδο του χωριού μια μυρωδιά από φρεσκοφουρνισμένο ψωμί σε συνεπαίρνει. Το αρτοποιείο του Καραβά στεγάζεται από το 1932 στο κτίριο του παλιού ελαιοτριβείου που διατηρεί ακόμη τις πρέσες, τον μύλο και τις μυλόπετρες,  αποτελώντας σήμερα αξιοθέατο του τόπου. Τα «τραγανά του Καραβά», τα παραδοσιακά λαδοπαξίμαδα των Κυθήρων, ζυμώνονται αποκλειστικά με ντόπιο ελαιόλαδο, κόβονται μόνο με το χέρι, ψήνονται διπλή φορά, είναι πεντανόστιμα και φτάνουν να προμηθεύουν ολόκληρη την Ελλάδα.
Τη μικρή πλατεία του χωριού τη συναντάς μέσα στ’ ανηφορικά τσιμεντόστρωτα στενά, με το καφενείο και τα σπίτια με την ιδιαίτερη νησιώτικη αρχιτεκτονική –λευκά μ’ ασβεστωμένες αυλές και μεγάλα ξύλινα χρωματιστά παράθυρα. Πιο κάτω, η πινακίδα για τις πηγές του Αμήρ Αλή θα μας οδηγήσει στη ρεματιά με τα τρεχούμενα νερά και τη θέα του παλιού οικισμού με τα πέτρινα κι ερημωμένα σπίτια. Οι γειτόνισσες φροντίζουν τα λουλούδια τους –νιώθουν λίγη μοναξιά- και περιμένουν το καλοκαιράκι να ανοίξει το καφέ της πηγής να γεμίσει το χωριό ζωή. Ο βοράς τον Κυθήρων είναι σαφώς λιγότερο τουριστικά ανεπτυγμένος από τον νότο – μόνο που όταν στα Κύθηρα λέμε «τουριστικός» δεν εννοούμε ακριβώς  αυτό που συνεπάγεται για τα υπόλοιπα νησιά. Περπατώντας στη ρεματιά, πέτρα την πέτρα μέσα απ’ το ρυάκι, θα βρούμε την «Πορτοκαλιά», τη δεύτερη πηγή, που πήρε τ’ όνομά της από μια πορτοκαλιά «…που έκανε εκατό χιλιάδες πορτοκάλια.» Η πλούσια υδρόβια βλάστηση, τα άφθονα  νερά και το ειδυλλιακό περιβάλλον δημιουργούν μια πανέμορφη και δροσερή καλοκαιρινή όαση.
Η παραλία του Καραβά είναι η Πλατιά άμμος, μια μεγάλη ακτή με μικρό βοτσαλάκι που γνωρίζει φανατικούς επισκέπτες. Πάνω στη θάλασσα υπάρχουν σπίτια, εστιατόρια και δωμάτια. Από εδώ ξεκινά το μονοπάτι για το φάρο Μουδαρίου, έναν από τους μεγαλύτερους φάρους των ελληνικών θαλασσών.  Ένα εντυπωσιακό μνημείο ύψους 25 μέτρων που από το 1857 παρείχε πληροφορίες για όλα τα πλοία που διέρχονταν στην περιοχή. Μαζί με το «σηματόρειο», το κτίριο που με τη χρήση σημαιών παρείχε την απαιτούμενη πληροφόρηση, αποτελεί από τα πολλά «άγνωστα» μνημεία του τόπου. Η διαδρομή διαρκεί περίπου μία ώρα κι αποζημιώνει με ένα τοπίο απίστευτης μαγείας που, καιρού επιτρέποντος, βλέπει ολόκληρο τον λακωνικό κόλπο, από τον Καβομαλιά ως το Ακροταίναρο. 
Η απομονωμένη, βραχώδης παραλία του Ρούτσουνα στα βορειοδυτικά απαιτεί κάμποσα δύσκολα χιλιόμετρα χωματόδρομου, κατέχει όμως τη φήμη μιας από τις ωραιότερες παραλίες του νησιού.  
 

Σπήλαια, πειρατές και καταρράκτες

Θα τραβήξουμε προς το νότο. Κι ενώ επίσημα η Χώρα θεωρείται η πρωτεύουσα του νησιού, ο Ποταμός είναι ο οικισμός που φιλοξενεί τις περισσότερες από τις υπηρεσίες και τους μόνιμους κατοίκους των Κυθήρων. Ένα πέρασμα που ενώνει το βόρειο με το νότιο τμήμα του νησιού, με την όμορφη πλατεία επάνω στο κεντρικό δρομάκι, την εκκλησιά του, τα μαγαζιά, το Πνευματικό Κέντρο. Την Κυριακή το πρωί, θαρρείς πως όλα τα Κύθηρα μαζεύονται εδώ, στην πλατεία του χωριού, κι οι ντόπιοι παραγωγοί στήνουν το μικρό τους παζάρι να πουλήσουν τα προϊόντα τους· μέλι, τυράκι, τσίπουρο και κρασί. Κομβικό σημείο συνάντησης των νέων δεν θα μπορούσε να μην είχε κι ένα καλό μπαρ. Κλασσικό και ευρύχωρο διαθέτει stage και φιλοξενεί ζωντανές μουσικές κάθε Παρασκευή. 
Λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω, στα ανατολικά, κρύβεται η Παλαιόχωρα, η πρώτη βυζαντινή πρωτεύουσα του νησιού. Χτισμένη από τον 13ο αιώνα, μέσα στη χαράδρα της Κακιάς Λαγκάδας, κρυβόταν για τέσσερις αιώνες από τις θάλασσες και το άγρυπνο βλέμμα το πειρατών. Το 1537 όμως, ο θρυλικός Μπαρμπαρόσα θα βρει και θα λεηλατήσει την πόλη. Σήμερα, η Παλαιόχωρα αποτελεί από τα σωζόμενα μνημεία του νησιού, σχετικά άγνωστο στον πολύ κόσμο. Μέσα στο άγριο και παρθένο τοπίο, με την εντυπωσιακή θέα στις απόκρημνες πλαγιές, σώζονται 21 εκκλησάκια βυζαντινής τέχνης και πολλοί ντόπιοι θρύλοι συνοδεύουν τον εγκαταλειμμένο οικισμό.
Κατηφορίζουμε προς το Μυλοπόταμο, ένα από τα διασημότερα κι αγαπημένα χωριά των Κυθήρων. Στην πέτρινη πλατεία με τον παραδοσιακό καφενέ, τα τεράστια πλατάνια και την εκκλησιά του Άγιου Σώστη, τα νερά τρέχουν άφθονα. Εδώ στις πηγές, με τα δροσερά νερά κάτω από τα γεφυράκια, έπλεναν παλιά τα ρούχα τους οι νοικοκυρές. Ένας τόπος ευλογημένος, σε ένα νησί με πλούσια χλωρίδα -κέδρους, σκίνα, αγριελιές, κυπαρίσσια- και άφθονα νερά. Από το σημείο αυτό ξεκινά και το μονοπάτι για τον καταρράκτη της Φόνισσας. Ένα πανέμορφο τοπίο, σπάνιας φυσικής ομορφιάς κι ένα από τα ωραιότερα αξιοθέατα του νησιού. Το καλοκαίρι, οι επισκέπτες βουτούν στη μικρή λίμνη που σχηματίζει ο καταρράκτης. Μισή ώρα περπάτημα κατά μήκος της ρεματιάς και ένα άλλο μονοπάτι σε βγάζει στους καταρράκτες των Νερόμυλων. 23 νερόμυλοι κατά μήκος της ρεματιάς χρησίμευαν μέχρι και το 1950 στην παραγωγή σιτάλευρου. Σήμερα σώζονται σε καλή κατάσταση οι τρείς από αυτούς και μπορείτε να τους επισκεφθείτε. Η περιοχή των Νερόμυλων ανήκει σε μια από τις πιο εύφορες των Κυθήρων κι είναι λατρεμένος προορισμός ντόπιων και επισκεπτών. Μια βόλτα στα σοκάκια του Μυλοπόταμου, με την ιδιαίτερη τοπική αρχιτεκτονική -που δεν μοιάζει με καμιά άλλη- θα μας χαρίσει υπέροχες εικόνες. Το καλοκαίρι θα βρείτε εδώ «ψαγμένα» καφέ και ταβερνάκια με καλό φαγητό. Ο οικισμός έχει κηρυχτεί διατηρητέος κι είναι πράγματι ένας από τους πιο όμορφους των Κυθήρων. 
Θα συνεχίσουμε περνώντας μέσα από την Κάτω Χώρα, έναν ακόμη από τους μεσαιωνικούς οικισμούς του νησιού. Πρόκειται στην ουσία για ένα φρούριο, με πύλη στα εξωτερικά, που κοσμείται από τον Λέοντα του Αγίου Μάρκου, το έμβλημα της Δημοκρατίας της Βενετίας. Μέσα στον οικισμό σώζονται οικίες, εκκλησιές και αγιογραφίες. Συνεχίζοντας, το τοπίο μαγεύει κι η Κάτω Χώρα φαντάζει αγέρωχη από μακριά. Η διαδρομή συνεχίζει προς  το σπήλαιο της Αγιάς Σοφιάς, το εντυπωσιακότερο και το μόνο επισκέψιμο από τα πολλά σπήλαια του νησιού. Ένα από τα πιο φημισμένα αξιοθέατα του τόπου που ξεχωρίζει τόσο για τη  θέση του, ψηλά στα απόκρημνα βράχια, όσο και για την όμορφη διαδρομή διακοσίων μέτρων με  πλούσιο σταλακτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο. Στην είσοδο του σπηλαίου σώζεται το ομώνυμο εκκλησάκι με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα. Ο μύθος θέλει τα σπήλαια του νησιού να επικοινωνούν μεταξύ τους με υπόγειες στοές…
Μέσα από ένα υπέροχο, άγριο κι αγέρωχο τοπίο, ο δρόμος συνεχίζει προς το Λιμνιώνα, τη μικρή, απάνεμη παραλία της δύσης. 
Εγώ μονάχα το μπορώ στην οικουμένη - το χαϊδολόγημα να γεύομαι απ΄ τα  χείλη
του Κρητικού, του Ιόνιου , του Αιγαίου… 
Πάνος Φύλλης (1912-1998)

Μυρτίδια …κι αρώματα

Με το που θα πατήσεις το πόδι σου στα Κύθηρα, οι μυρωδιές θα σε συνεπάρουν. Ένας τόπος μ’ αρώματα σκέφτομαι, δεν μπορεί παρά να είναι ένα τόπος με προσωπικότητα. Η άνοιξη στα νησιά –που συνηθίζουμε να επισκεπτόμαστε μονάχα το καλοκαίρι- είναι μαγευτική. Ιδιαίτερα σε ένα νησί σαν κι αυτό, που πάνω απ’ όλα φημίζεται για την πλούσια χλωρίδα και τα άφθονα νερά του. Ένα πυκνό νέφος, ένα δροσερό πέπλο από σύννεφα που συχνά-πυκνά επισκέπτεται το νησί, είναι αυτό που αναδύει όλα τούτα τα αρώματα. Σ’ όλη τη διαδρομή προς την Παναγιά τη Μυρτιδιώτισσα στα δυτικά, στο Κάτω Λιβάδι και αλλού, σταματάμε συνεχώς και κόβουμε βότανα, λουλούδια, αρωματικά φυτά… Αν τ’ αγαπάς πολύ, σου αρκεί μονάχα να τα χαζεύεις, να τα παρατηρείς και να τα μυρίζεις. Δυόσμος, θυμάρι, μάραθος, κρίνα, άγριες ορχιδέες, αυτοφυείς τουλίπες κι ανθισμένες «σεμπρεβίβες». Ο μοναδικός θάμνος με τα κίτρινα, φυσικά αποξηραμένα άνθη που …ζει για πάντα (sempre viva). Αισθήσεις που δύσκολα μοιράζεσαι αν δεν είσαι εκεί να τις βιώσεις…
Θα περάσουμε μέσα από τις Καλοκαιρινές, ένα όμορφο κι ήσυχο χωριό που φιλοξενεί έναν από τους τελευταίους –αναπαλαιωμένους- ανεμόμυλους του νησιού. Εδώ μπορείτε να βρείτε και μια μεγάλη ποικιλία από χειροποίητα παραδοσιακά προϊόντα.
Στα Μυρτίδια, η Μονή της Παναγιάς της Μυρτιδιώτισσας, φυλά στο εσωτερικό της την ομώνυμη εικόνα, το σπουδαιότερο κειμήλιο της λαϊκής κληρονομιάς των Κυθήρων. Η φήμη της εικόνας, που βρήκε ένα βοσκός δίπλα σε μια μυρτιά στη θέση που μετά έχτισε τη Μονή,  έχει ξεπεράσει τα όρια του νησιού και εκατοντάδες πιστοί από όλη την Ελλάδα έρχονται να την προσκυνήσουν. Τα παλιά τα χρόνια, την νύχτα της Ανάστασης, η εικόνα πέρναγε απ’ όλα τα σπίτια του νησιού και τα ευλογούσε. Μια καλή και ήρεμη ενέργεια σε πλημμυρίζει επισκεπτόμενος το μοναστήρι που γιορτάζει το Δεκαπενταύγουστο σε ένα αληθινό κλίμα νηστείας και κατάνυξης με τους πιστούς να διαμένουν στα κελιά. Ο ναός, με το θεόρατο καμπαναριό του και το μαρμάρινο καθολικό που φιλοτέχνησαν Τηνιακοί γλύπτες, οι τεράστιες λαμπάδες και τα κέρινα ομοιώματα από βρέφη  -τάματα στην Παναγιά- εντυπωσιάζουν. Η πρωτότυπη, θαυματουργή εικόνα χρονολογείται από το 1446 και λέγεται πως είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά.
Παίρνοντας το δρομάκι πίσω από τη Μονή, ο μικρός χωματόδρομος μας έβγαλε στο εκκλησάκι τη Άη Νικόλα του Κρασά. Ένας καπετάνιος μας εξηγούν, έκανε τάμα στον προστάτη των ναυτικών να του χτίσει μια εκκλησιά χρησιμοποιώντας αντί για νερό, κρασί, όταν κινδύνευε στ' ανοιχτά με το καράβι του που ήταν φορτωμένο με …κρασιά. Χτισμένο επάνω στο γκρεμό, με θέα το ανοιχτό βαθυγάλανο πέλαγος θυμίζει κάτι από Κυκλάδες. Λένε, πως αν δεν έχεις δει ηλιοβασίλεμα από τον Αή-Νικόλα τον Κρασά, μην πεις πως γνώρισες τα Κύθηρα…
Πίσω στον κεντρικό δρόμο θα προσεγγίσουμε το Λιβάδι, που μαζί με τον Ποταμό φιλοξενεί τους περισσότερους από τους μόνιμους κατοίκους των Κυθήρων.  Από εδώ μπορείτε να αγοράσετε παραδοσιακά γλυκά, μάντολες και ραζέδες -τα νησιώτικα αμυγδαλωτά που πασπαλίζονται με την άχνη, αλλά και να επισκεφθείτε το παραδοσιακό εργαστήρι κεραμικής της  οικογένειας Ρούσσου στο Κάτω Λιβάδι. Χειροποίητα κεραμικά, ζωγραφισμένα στο χέρι κρατούν μια παράδοση τεσσάρων γενιών. Στο εργαστήρι θα δείτε τον Παναγιώτη να δίνει σχήμα στον πηλό και τη Μαρία να ζωγραφίζει επιδέξια τις δημιουργίες του. Μπορείτε να διαλέξετε μέσα από μια μεγάλη ποικιλία χρηστικών αντικειμένων –κανάτια, πιατέλες, γάστρες και φανούς- όλα φτιαγμένα με μεράκι, στα πρότυπα της παραδοσιακής λαϊκής τέχνης. 
Συνεχίζοντας προς το νότο θα περάσουμε την περίφημη γέφυρα στο Κατούνι, μιας από τις μεγαλύτερες γέφυρες που έχτισαν οι Άγγλοι στην Ευρώπη. Η γέφυρα που κατασκευάστηκε το 1826 μετρά 110 μέτρα μήκος, 15 ύψος, 13 τόξα και 12 κυλινδρικές θυρίδες, αποτελώντας ένα ακόμη από τα μνημεία που άφησε πίσω της η Αγγλοκρατία. Όμοια και το παλιό αγγλικό σχολείο που δεσπόζει πάνω από το Λιβάδι, η μικρότερη γέφυρα του Ποταμού αλλά κι ο φάρος στο Μουδάρι.
Η διαδρομή συνεχίζει μέσα από τον Κάλαμο, ένα από τα νέα τουριστικά θέρετρα της περιοχής, και δυο χωματόδρομοι οδηγούν στις παραλίες του Βρουλέα και του Χαλκού, με άμμο και μεγάλα κατακόρυφα βράχια που γλύφουν την ακτή, στο νοτιότερο άκρο των Κυθήρων.

Γεύσεις, λιμάνια, ναυάγια, αμμουδιές

Οι ανατολικές ακτές του νησιού, κρύβουν αυθεντικά νησιώτικες και –μην παραξενεύεστε, εξωτικές ομορφιές. Περνώντας από τον Ποταμό θα κινήσουμε για το Διακόφτι το νεότατο λιμάνι του νησιού. Μια στάση πρώτα στα Μητάτα, το χωριό στα κεντρικά των Κυθήρων όπου παράγεται  το τυράκι που έχει κάνει πασίγνωστη τη φήμη του νησιού. Ένας όμορφος οικισμός, εντελώς παρθένος, βλέπει στο φαράγγι του Τσάκωνα και πήρε το όνομά του από τα «μητάτα», δηλαδή τις στάνες – τα τυροκομικά εργαστήρια. Το τελευταίο, είναι αυτό του Γιάννη και της Ελένης, το μοναδικό στην Ελλάδα που θα βρείτε και θα αγοράσετε το φημισμένο λαδοτύρι  που ωριμάζει μέσα σε ελαιόλαδο. Από τα Μητάτα ξεκινά και μονοπάτι προς άγνωστους και θαμμένους βυζαντινούς και προϊστορικούς θησαυρούς των Κυθήρων.
Το Διακόφτι είναι, εδώ και λίγα χρόνια μόνο, το κεντρικό λιμάνι του νησιού γι΄ αυτό και γνωρίζει ήπια τουριστική ανάπτυξη. Μερικά ταβερνάκια, σκόρπια παραθαλάσσια σπίτια και μια πανέμορφη κατάλευκη αμμουδιά με έντονα γαλαζοπράσινα νερά που φέρνουν στο νου εξωτικούς προορισμούς. Εδώ συναντήσαμε και τους πρώτους κολυμβητές. Μη σας τρομάζουν τα νερά δίπλα στο λιμάνι -που μοιάζει περισσότερο με προβλήτα σε μια θάλασσα που βγαίνει στο ολάνοιχτο πέλαγος. Από το Διακόφτι θα χαζέψετε και το περίφημο «ναυάγιο των Κυθήρων». Τον Αύγουστο του 2000 το Γερμανικό πλοίο Norland προσέκρουσε στο Πρασονήσι, τη μικρή βραχονησίδα στ’ ανατολικά του νησιού. Η πλώρη του έμεινε στην επιφάνεια αποτελώντας έκτοτε ένα από τα πλέον σύγχρονα αξιοθέατα των Κυθήρων. Αν αγαπάτε τις καταδύσεις το ναυάγιο προκαλεί για μια υποθαλάσσια εξερεύνηση. 
Από το δρόμο παράλληλα με την ακτή θα προσεγγίσουμε το λιμανάκι του Αβλέμονα, ένα από τα ωραιότερα χωριά με κείνη την ολοκάθαρη νησιώτικη φυσιογνωμία. Ήλιος, θάλασσα και μυρωδιές από ψαράκι, νησιώτες να τα λένε στις κατάλευκες αυλές, τα ταβερνάκια, τα καφενεία. Μπροστά από το γραφικό κέντρο, τα βράχια δημιουργούν κολπίσκους με πράσινα νερά σε μια πανέμορφη σύνθεση. Σκιερές γωνιές και πεζούλες προσφέρουν αγνάντεμα στο όμορφο θαλασσινό τοπίο με το Καστέλο, το μικρό ενετικό φρούριο που χρησίμευε για την εποπτεία της περιοχής και του λιμανιού. Λίγο πιο κάτω μια απέραντη ανατολική αμμουδιά, η Παλαιόπολη γεμίζει τα καλοκαίρια με κόσμο και παιδιά. Μέσα από μια δύσβατη διαδρομή, που περνά μέσα από την κοίτη του ποταμού θα βγείτε στην απομονωμένη κι ερημική παραλία της Λίμνης, με άμμο, βότσαλο και βαθιά νερά. Στην περιοχή της Παλαιόπολης βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Σκάνδειας, επίνειο της πρωτεύουσας των Κυθήρων μέχρι το 375 που καταποντίστηκε από φονικό σεισμό και τσουνάμι, που σάρωσε τους οικισμούς κι άλλαξε εντελώς τη μορφή της ακτής... Στη Σκάνδεια υπάρχουν αρχαίοι τάφοι που είναι επισκέψιμοι.  
Μια από τις πιο φημισμένες παραλίες των Κυθήρων, το Καλαδί, θα βρείτε μετά από λίγα χιλιόμετρα ακολουθώντας τη σήμανση μετά την Παλαιόπολη. Ένας εντυπωσιακός κολπίσκος, με έναν βράχο καρφωμένο στο πλάι της ακτής, που προσεγγίζεις κατεβαίνοντας το μονοπάτι με τα σκαλοπάτια. Το Καλαδί φιγουράρει δικαίως σε όλους τους τουριστικούς οδηγούς και το προτιμά πολύς κόσμος. Τα βαθιά νερά και τα ψηλά κατακόρυφα βράχια του προσφέρονται για τολμηρές βουτιές.
…Εδώ τίποτα δεν σου χαρίζεται, τίποτα δεν έχει στηθεί μόνο για να το δεις. Θα χρειαστείς να πάρεις το χρόνο σου, να ανακαλύψεις μόνος σου τα δικά σου μονοπάτια, τα δικά σου καλντερίμια, τα στέκια, τις καμάρες, τα χωριά και τις θάλασσες. Δεν νομίζω να βιάζεται κανείς. Αυτή άλλωστε είναι και η μαγεία του ταξιδιού…
 

Νησιώτικο χρώμα, αυθεντική φιλοξενία

Τα καλύτερα τ’ αφήνουμε πάντα για το τέλος. Έτσι και με τη Χώρα, τη σημερινή πρωτεύουσα των Κυθήρων αλλά και παλιά ενετική πρωτεύουσα που διαδέχθηκε εκείνη της Παλαιόχωρας. Τη θέα της πόλης και του αγέρωχου φρουρίου της θα την απολαύσουμε πρώτα από το Καψάλι. Το προηγούμενο λιμάνι των Κυθήρων που αποτελεί μια από τις γραφικότερες και συνάμα κοσμοπολίτικες τοποθεσίες του νησιού. Το καλοκαίρι ντόπιοι κι επισκέπτες απολαμβάνουν ατέλειωτες βόλτες στην πλακόστρωτη προκυμαία, μουσικές και ποτά στα μπαράκια, χαλάρωση στα παραθαλάσσια καφέ και φαγητό στις όμορφες ταβέρνες με τη ζεστή Τσιριγώτικη φιλοξενία. Απέναντί μας η Χύτρα, το στρογγυλό νησάκι που θαρρείς πως κάποιος φύτεψε μέσα στη θάλασσα, βάζει μια ακόμη πινελιά στο όμορφο τοπίο. Ναυλώνοντας καΐκι μπορείς να την επισκεφτείς και να βουτήξεις στις εντυπωσιακές θαλάσσιες σπηλιές της με τα βαθιά, διάφανα νερά. Ακριβώς πίσω από το Καψάλι, θα βρείτε τη δεύτερη, «δίδυμη» ακτή κι ακόμη μια γραφική μαρίνα.
Το νησί, οι κάτοικοι, τα χαμόγελα και η ζεστασιά που εισπράττεις από παντού, σε κάνουν να αποζητάς την απλότητα. Έτσι κι εμείς στο Καψάλι, θα απολαύσουμε απλά και παραδοσιακά πιάτα –ελάχιστα ζεματισμένο σταμναγκάθι, φρέσκιες καλομαγειρεμένες μπάμιες και φάβα με κρεμμύδι και λαδάκι. Θα πιούμε τσίπουρο ιδίας παραγωγής – ένα από τα καλύτερα που έχουμε δοκιμάσει ποτέ – και θα κάνουμε τι άλλο από φίλους· ανθρώπους απλούς και καλόκαρδους, που χωρίς να το γνωρίζουν αποτελούν από μόνοι τους έναν λόγο να έρθεις στο νησί. 
Η Χώρα των Κυθήρων θυμίζει τα κυκλαδίτικα χωριά όπως ήταν πριν να καταπατηθούν. Είναι χτισμένη στα προπύλαια του κάστρου, το καλύτερα διατηρημένο του νησιού που χτίστηκε το 13ο αιώνα από τους Βενιέρ, κι ανακαινίστηκε από τους Ενετούς στις αρχές του 16ου αιώνα. Ασβεστωμένα σπίτια στη σειρά, καντούνια και καμάρες, εκκλησιές μ’ όμορφα καμπαναριά, χρωματιστά παράθυρα, ξύλινες πόρτες με ρόπτρα κι από κάτω γκρεμός και θάλασσα…  Ούτε μπαρ, ούτε δωμάτια και πισίνες, τίποτα το σκηνοθετημένο, μόνο γνήσια αιγαιοπελαγίτικη ομορφιά κι απλότητα· καφές στην πλατεία, μαγαζάκια με παραδοσιακά γλυκά, κεραμικά και εργαστήρια με χρώμα από σεμπρεβίβα. Το αυτοφυές θαμνώδες φυτό που οι Τσιριγώτες αγαπούν πολύ και στολίζουνε παντού. 
Τη σεμπρεβίβα θα τη μαζέψετε κατά το Μάη, για να φτιάξετε στεφάνια κι όμορφα μπουκέτα που -όπως λέει και τ’ όνομά του- θα κρατήσουν για πάντα, ακριβώς για να σας θυμίζουν τα Κύθηρα. Αν προτιμάτε πρωτότυπες συνθέσεις, το εργαστήρι της Ποθητής στη Χώρα έχει αναγάγει τη σεμπρεβίβα σε τέχνη. Από δω θα αγοράσετε στεφάνια και μπουκέτα, στολίδια και διακοσμητικές γλαστρούλες, κι ό,τι άλλο βάζει ο νους σας με τον αγαπημένο ανθό των Κυθήρων. Στη Χώρα θα βρείτε και τη βάση για τις πολλές πεζοπορικές κι εναλλακτικές διαδρομές του νησιού.
Η θέα από τη Χώρα στο δίδυμο λιμανάκι στο Καψάλι σ’ αποστομώνει… Το βράδυ, το Κάστρο φωτίζεται κι η νύχτα στο Καψάλι ξεκινά. Μπορεί βέβαια τα Κύθηρα να μη φημίζονται για την έντονη νυχτερινή ζωή τους, δεν υπάρχει όμως περίπτωση να μη βρείτε εκεί τους κατάλληλους ανθρώπους, τις παρέες, τους μουσικούς και τα στέκια – κρύβονται εκεί που δεν φαντάζεστε- για να διασκεδάσετε αξέχαστα, ουσιαστικά και με την ψυχή σας. 
Από τη Χώρα θα συνεχίσουμε να βρούμε το Μελιδόνι, μια ακόμη από τις διάσημες κι όμορφες παραλίες του νησιού. Βρίσκεται στα νοτιοδυτικά κι η μεγάλη διαδρομή με χωματόδρομο δεν πτοεί καθόλου τους επισκέπτες να τη μετατρέπουν σε μια από τις πιο πολυσύχναστες του καλοκαιριού. Σ’ αυτό βοηθά οπωσδήποτε και το μπαράκι-καντίνα πάνω στο κύμα.

Στα χρώματα της δύσης, στο νησί της καρδιάς

Στο ξωκλήσι της Αγίας Ελέσσας λίγο πιο πάνω, βλέπεις «πιάτο» το Μελιδόνι κι απολαμβάνεις ένα από τα πιο ωραία ηλιοβασιλέματα του νησιού. Η δυτική πλευρά δεν είναι τόσο  ανεπτυγμένη τουριστικά κι έτσι μπορείς να ανακαλύψεις μόνος σου ερημικές κι απόμακρες παραλίες, όπως τα Λημνάρια, τον Λιμνιώνα, τον Λυκοδήμου, τον Ρούτσουνα. Σ’ αυτές τις ακτές μπορείς άνετα να κολυμπήσεις, να απολαύσεις τη δύση και να περάσεις τη νύχτα μονάχα με τ’ αστέρια και τη θάλασσα. Στο δρόμο για τον Λυκοδήμου, κάντε στάση  στο παραδοσιακό παντοπωλείο-ταβερνάκι της Μαριώς που θα συναντήσετε στα Λογοθετιάνικα. Κρατά τη φήμη μιας από τις ομορφότερες και ζεστές γωνιές του νησιού, με πλούσιο φαγητό, αυθεντικές εικόνες, και την προσωπικότητα της ίδιας της ιδιοκτήτριας που αποτελεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες των Κυθήρων.
Τα χρώματα της δύσης σ΄ ακολουθούν μέχρι το Γερακάρι του βορρά, εκεί που τ΄ ομώνυμο δάσος σε μεταφέρει σε τοπία μαγικά, που σπάνια πια συναντάμε στα νησιά μας. 
Κλείνοντας την ωραία μας βόλτα συμφωνούμε πως τα Κύθηρα κατάφεραν και «γλίτωσαν». Μην έχοντας εκμεταλλευτεί -και εντέλει ξεπουλήσει την πλούσια φυσική και ιστορική τους κληρονομιά, η τουριστική τους ανάπτυξη βρίσκεται ακόμα σε εμβρυακό στάδιο. Αυτό είναι όμως να που τα ‘χει κρατήσει έτσι. Αγνά, αυθεντικά κι αληθινά πλούσια σαν ένα από τα τελευταία απάτητα «οχυρά» της Μεσογείου. 
Για μας, τα Κύθηρα θα ανήκουν για πάντα σ’ αυτό που ονομάζω τα «νησιά της καρδιάς». Μπορεί να μη βρεις απαραίτητα εκείνη την υπέρτατη, αντικειμενική ομορφιά που θα σου κόψει την ανάσα, θα βρεις όμως σίγουρα τη δική σου ιδεατή ομορφιά κι έναν λόγο πάντα να αποζητάς να επιστρέφεις… Ίσως αυτό να είναι τελικά και το «ταξίδι στα Κύθηρα.»
 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:
    Διαμονή
    Στο Καψάλι, τον Κάλαμο, το Διακόφτι, τον Αβλέμονα, την Αγία Πελαγία, την Πλατιά άμμο. Από τα Κύθηρα ευτυχώς λείπουν οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και υπάρχουν άφθονα δωμάτια. Οι τιμές τον Αύγουστο ξεκινούν από 100 ευρώ στη Χώρα και πέφτουν όσο ανηφορίζουμε στα βόρεια. Φροντίστε και κλείστε τη διαμονή σας από νωρίς… Στο νησί υπάρχει και οργανωμένο κάμπινγκ που δεν έχει όμως και τις καλύτερες κριτικές. 
     
    Φαγητό και προϊόντα
    Το φημισμένο Μητάτο, το Τσιριγώτικο λαδοτύρι που θα αγοράσετε από το τυροκομείο στο ομώνυμο χωριό. Παραδοσιακά γλυκά θα αγοράσετε από το Λιβάδι, τη Χώρα και τις Καλοκαιρινές. Ωραία μαρμελάδα νεράντζι δοκιμάσαμε στο πρωινό του Βενάρδου στην Αγία Πελαγία. Τοπικές σπάνιες ποικιλίες –ερυθρός Αρικαράς και λευκός Πετρολανός- δίνουν ένα δυνατό και γλυκόπιοτο, αρωματικό κρασί που θα βρείτε στις περισσότερες ταβέρνες. Εξαιρετικό τσίπουρο δοκιμάσαμε στη Χύτρα στο Καψάλι. Οι βραχώδεις ακτές των Κυθήρων δημιουργούν φυσικές κοιλότητες όπου το θαλασσινό αλάτι στεγνώνει φυσικά στον ήλιο, συλλέγεται με τον παραδοσιακό τρόπο και συσκευάζεται χωρίς καμιά επεξεργασία και πρόσθετα. Θα το απολαύσετε σε νιφάδες, με όλη την υγρασία του, και θα το βρείτε στα τοπικά μαγαζιά. Τα λαδοπαξίμαδα του Καραβά, λευκά ή σίκαλης, είναι από τα πιο φημισμένα και πεντανόστιμα προϊόντα του τόπου. Τα απολαμβάνεις σκέτα αλλά ταιριάζουν και παντού, ιδιαίτερα μέσα σε σαλάτες. Με τόσο θυμάρι, το μέλι των Κυθήρων θεωρείται από τα καλύτερα κι αγνότερα της χώρας. Θα βρείτε τους παραγωγούς στο Κυριακάτικο παζάρι του Ποταμού. Ωραίο νησιώτικο αγουρόλαδο, ελαφρύ κι αρωματικό, γευτήκαμε στα ταβερνάκια του νησιού. Βραβευμένο, οικολογικό ελαιόλαδο θα αγοράσετε από τον Καραβά. 
    Τα ταβερνάκια στα Κύθηρα αφθονούν με ψάρια, άγρια χόρτα, παραδοσιακά μαγειρευτά και νόστιμο, νησιώτικο και τρυφερό παϊδάκι. Οι τιμές στο φαγητό είναι πολύ καλές και τα κεράσματα περισσεύουν. Πρωτότυπα κοκτέιλ με καφέ θα δοκιμάσετε στο Μυλοπόταμο. 
    Πλήθος από βότανα κι αρωματικά φυτά θα μαζέψετε μόνοι σας στις βόλτες σας στο νησί. Στα Κύθηρα την άνοιξη φυτρώνει και η κόκκινη τουλίπα, όμοια με κείνη της Χίου και της Κρήτης. Θα συναντήσετε και σπάνιες αυτοφυείς ορχιδέες. Προσοχή, είναι εξαιρετικά ευαίσθητες και επιβάλλεται να τις σεβαστείτε. Διακοσμητική σεμπρεβίβα θα μαζέψετε από όλο το νησί και θα αγοράσετε έτοιμες συνθέσεις από την Ποθητή στη Χώρα.
     
     
     
     
  • Πρόσβαση:

    Εξίμιση ώρες από το λιμάνι του Πειραιά με ένα δρομολόγιο την εβδομάδα που διπλασιάζεται από τα μέσα του Απρίλη. Το καλοκαίρι από τον Πειραιά φεύγουν και ιπτάμενα δελφίνια, θα χρειαστείτε όμως οπωσδήποτε αυτοκίνητο. Περισσότερες φορές την εβδομάδα θα βρείτε το καράβι της τοπικής γραμμής από τη Νεάπολη και το Γύθειο σε δυόμιση περίπου ώρες διαδρομή. Ο βορράς από το νότο του νησιού απέχει περίπου 30-40 χιλιόμετρα. 

Χάρτης