Ανδρίτσαινα - Οι θησαυροί μιας όμορφης κυράς
5.0/5 κατάταξη (5 ψήφοι)
Κείμενο: Αλεξία Τούλιου - Φωτογραφίες: Αλεξία Τούλιου, Νίκος Υφαντής

Στους πρόποδες του ιερού όρους Λυκαίου, όπου σύμφωνα με τους Αρκάδες γεννήθηκε ο θεός των θεών Δίας, μέσα στην πλούσια βλάστηση και το φως καμώθηκε από πέτρα ένα τόπος βαπτισμένος με το όνομα μιας όμορφης κυράς.

Η Ανδρίτσαινα, ευλογημένη απ’ τις τόσες εκκλησιές που την περιβάλλουν, σαν αριστοκράτισσα κόρη καμαρώνει με τα δεκάδες αρχοντικά που ξεφυτρώνουν στα λιθόστρωτα δρομάκια, καθώς αυτά ανηφορίζουν τη δεντρόφυτη πλαγιά.

Ολούθε απομεινάρια μιας παράδοσης που σταματούν τον χρόνο σε καιρούς ευημερίας: το παλιό κουρείο, η τρανή βρύση –η πρώτη κρήνη της Πελοποννήσου– το παλιό ραφείο... Μπορεί σήμερα να μη μετρά όλα της τα παιδιά, μα δεν έχει χάσει διόλου τη γοητεία της.

Πέρα απ’ το φυσικό κάλλος, επιδεικνύει τα επιμέρους στολίδια της ένα προς ένα και όλα μοναδικά.

Οι τόποι δεν καμώνονται μονάχα απ’ τους θεούς και τα υλικά της φύσης, την πέτρα, το νερό και τον άνεμο, αλλά και απ’ τους ανθρώπους.        Κυρίως απ’ αυτούς. Είναι αυτοί που άλλοτε με το πείσμα και τη θέλησή τους -ή και χωρίς αυτά- διαμορφώνουν την ιστορία. Κάποτε, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, φτιάχνουν ιστορίες όμορφες, όχι απαραίτητα καλές, μα ενδιαφέρουσες. Κάπως έτσι εξελίχθηκε στον χρόνο και η Ανδρίτσαινα μέσα από ανθρώπους μοναδικούς, με πίστη, οράματα, θυσίες και πάθη. Ένας πολύτιμος θησαυρός γνώσεων, ένας μυστηριακός ναός, που θαρρείς πως κρύβει μέσα του Θεό, έτσι που επιβάλλεται στο τοπίο, και μια αναπόφευκτη μοίρα που ξαναζωντανεύει την ακμή στα χρόνια του Μεσοπολέμοu, επιπλήττοντας ταυτόχρονα την εφήμερη παρουσία μας στη γη.

Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας

Παρίσι 1840. Σ’ ένα απ’ το πιο ήσυχα διαμερίσματα στην οδό Castillion 12 παίζεται η τελευταία πράξη του αποχαιρετισμού ενός μεγάλου πάθους. Ένα τίναγμα του χεριού, μια βαθιά πληγή, τέτανος και ο μοναχικός εφιάλτης ξεκινά. Αναμνήσεις με όχημα τις στερήσεις μιας ζωής, ως υποψίες πια, εκτινάσσονται σ’ ένα σύννεφο σκόνης στο λιγοστό φως της παριζιάνικης σοφίτας. Για άλλη μια φορά το πάθος τιμωρεί χωρίς διακρίσεις, σε όποια μορφή, με τον πιο τραγικό τρόπο.

Ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος, μανιώδης συλλέκτης βιβλίων, ξοδεύει χρόνο και χρήμα, πληρώνοντας το βαρύ τίμημα της έλλειψης μιας προσωπικής ολοκλήρωσης. Ενδίδοντας όμως στο ασίγαστο πάθος της γνώσης, καταφέρνει να δημιουργήσει μία από τις πιο σπάνιες ιδιωτικές βιβλιοθήκες της εποχής. Οι εικόνες που τον θέλουν να τριγυρνά πένης, μα πάντοτε με ένα σπάνιο βιβλίο υπό μάλης, φανερώνουν τον πεισματικό του χαρακτήρα.

Με καταγωγή από την Ανδρίτσαινα, γεννημένος και μεγαλωμένος στη Σμύρνη, καταλήγει 20 χρονών στο Παρίσι, όπου θα συνάψει φιλίες με σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Αδαμάντιος Κοραής. Ταλαντούχος και πολυπράγμων διδάσκει ελληνικά και καταπιάνεται με τη μουσική παιδεία. «Αγαθόφρων» θα επιλέξει να είναι το φιλολογικό του ψευδώνυμο, όταν αρθρογραφεί υπέρ του επαναστατικού ελληνικού αγώνα. Ως μόνη οικογένειά του θεωρεί τους ανθρώπους της δικής του πατρίδας, της Ανδρίτσαινας. Όμως οι οικονομικές δυσχέρειες τον κρατούν μακριά από την επιθυμία του να τη γνωρίσει. Η επιβίωσή του ίσα που εξασφαλίζεται με την θέση του υποβιβλιοθηκάριου, που τον φέρνει ακόμη πιο κοντά στη μεγάλη του αγάπη, το βιβλίο. Ο Διαφωτισμός, οδηγός μια νέας οπτικής περί πνευματικής καλλιέργειας με πυρήνα τον άνθρωπο, θα του εμφυσήσει την ελπίδα πως η συλλογή του, ως μέσο πνευματικής αναγέννησης, θα καταστεί αρωγός στους γενναίους Ανδριτσώτες, οι οποίοι μάχονται για την ελευθερία. Συντάσσει λοιπόν μια επιστολή και έναν μακρύ κατάλογο που θα συνοδεύσουν τα βιβλία στην Ελλάδα. Δεν θα ταξιδέψει ποτέ μαζί τους, αφού η μεγάλη του αγάπη θα τον προδώσει, όταν μολύνεται από το κασόνι συσκευασίας. Μόνος έζησε και μόνος πεθαίνει, σβήνοντας μια για πάντα τα δικά του φώτα στην Πόλη του Φωτός…

Ένας θησαυρός κλεισμένος ερμητικά σε 47 κιβώτια ταξιδεύει με το άρωμα της θαλασ-

σινής αρμύρας μέχρι το Κατάκωλο. Από εκεί ζώα θα τον οδηγήσουν στην Ανδρίτσαινα για να βρει προσωρινή στέγη στον ναό της Αγίας Βαρβάρας. Ο κατάλογος χάνεται, μαζί με αυτόν και αρκετά βιβλία. Η υγρασία δεν κάνει διακρίσεις. Μόνο η ταυτότητα του ευεργέτη παραμένει ανεξίτηλη σε κάθε πρώτη σελίδα: «Κτήμα ιερόν της Ανδριτσαίνης δώρον Αγαθόφρονος Νικολοπούλου». Η επιστολή του θα γίνει το ιδρυτικό έγγραφο της βιβλιοθήκης, όταν η συλλογή καταλήξει σε μόνιμη κατοικία, ως ιστορικό αρχείο στον πρώτο όροφο ενός υπέροχου νεοκλασικού, που βρίσκεται απέναντι από το Γυμνάσιο του χωριού.

Πίσω από τις καλογυαλισμένες βιτρίνες, η συλλογή εύθραυστη σιγολαμπυρίζει μόνο σε μάτια που ξέρουν να «βλέπουν». Τη φροντίδα από τον ανελέητο χρόνο έχει αναλάβει μια ομάδα Ελβετών σ’ έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο εντός του κτιρίου.

Εκτός από τα θρησκειολογικού περιεχομένου βιβλία, ο επισκέπτης αντικρύζει μια ενημερωμένη συλλογή για όλους τους κλάδους και τις επιστήμες της εποχής. Οι Έλληνες κλασσικοί και οι Λατίνοι συγγραφείς παρατάσσονται μεγαλοπρεπώς. Καθώς αποτελούν την απαρχή της τυπογραφίας, δεν είναι λίγα τα βιβλία που λειτουργούν ως χρονικοί δείκτες και συνάμα έργα τέχνης, αφού μπορείς να θαυμάσεις και να μελετήσεις δείγματα μικρογλυπτικής σε εξώφυλλα, την τέχνη της βιβλιοδετικής αλλά και οικόσημα Βαρονιών και Δουκάτων που έχουν εκλείψει.

Πάντοτε σ’ έναν θησαυρό θα ξεχωρίζει σε λαμπρότητα ένα και μόνο πετράδι. Το ανακάλυψα στις ιδιόχειρες σημειώσεις του Ρουσσώ. Παραταγμένες καλλιγραφικές, χωρίς να παρεκκλίνουν της γραμμής, στοιβάζονται οι αράδες στο περιθώριο, λες και είναι αυτές ολοζώντανα καταπιεσμένα συναισθήματα μιας ευαίσθητης ύπαρξης, εσωκλείοντας στην καρδιά τους την ουσία ενός ολόκληρου ρεύματος, που άλλαξε την σκέψη του κόσμου δίνοντας βαρύτητα και πίστη στον άνθρωπο.

Ευεργέτης της βιβλιοθήκης υπήρξε και ο μεγαλοκτηματίας Ευάγγελος Καλλιανιώτης, ο οποίος με τη δωρεά του εμπλούτισε σημαντικά το υλικό της. Σήμερα το ιστορικό αρχείο μετρά 6.450 τόμους και έχει την τύχη να παρουσιάζει και έγγραφα ηρώων, όπως αυτά του Κολοκοτρώνη και των υιών του.

Στο ισόγειο λειτουργεί η σύγχρονη δανειστική βιβλιοθήκη και το αναγνωστήριο. Επιπλέον, υπάρχει ένας ακόμη λόγος για να την επισκεφτεί κάποιος, αφού λειτουργεί συμπληρωματικά στη γνωριμία με τον Ναό του Επικούριου Απόλλωνα καθώς περιέχει αντίγραφα από τα γύψινα εκμαγεία της Κενταυρομαχίας αλλά και της Αμαζονομαχίας, παραστάσεις ζωφόρων που δυστυχώς εκτίθενται στο Βρετανικό μουσείο.

Λαογραφικό Μουσείο

Η τελευταία κληρονόμος μιας πλούσιας μα άτυχης οικογένειας, η Γαληνή Κανελλοπούλου, κληροδοτεί το πατρικό της, μαζί με όλα τα έπιπλα και τα υπάρχοντα στη γενέτειρά της. Το 1981 ο εξωραϊστικός σύλλογος γυναικών ιδρύει στο τριώροφο νεοκλασικό του 1847 ένα από τα ομορφότερα και πλέον αξιόλογα Λαογραφικά μουσεία της χώρας, που περιέχει 4.000 εκθέματα προερχόμενα αποκλειστικά από την Ανδρίτσαινα και καλύπτουν χρονικά την περίοδο από το 1832 έως το 1932.

Η οικονομική ευμάρεια, οι συνήθειες, τα επαγγέλματα, το πνευματικό επίπεδο και ο πατριωτισμός, η προσωπική εικόνα αλλά και η καθημερινότητα εξιστορούνται από κάθε λογής αντικείμενα. Στο ισόγειο συναντάς τα εργαλεία από βασικές πηγές πλουτισμού, όπως ήταν η αγροτική ζωή και η υφαντουργεία. Η πολιτισμική ακμή οδήγησε και στη διαμόρφωση σπουδαίων πολιτικών προσωπικοτήτων, όπως αυτή του Παναγιώτη Αναγνωστόπουλου. Το ξυλόγλυπτο μπαούλο της οικογένειάς του κατέχει εξέχουσα θέση στο μουσείο.

Στον πρώτο όροφο οι οικογενειακές στιγμές ξυπνούν τη σφαίρα του φαντασιακού τριγυρίζοντας στο υπνοδωμάτιο, στην κουζίνα, στο γραφείο, στην τραπεζαρία. Όλα στη θέση τους κενά και οι άνθρωποι να κρέμονται στους τοίχους λυπημένοι, αγέλαστοι κι εγκλωβισμένοι αιώνια σε μια παλιά φωτογραφία. Το κρεβάτι της γιαγιάς, σιδερένιο και ανοιχτόχρωμο, εντυπωσιάζει σε μέγεθος ώστε να χωράει τόσα και τόσα όνειρα. Ένας καθρέπτης πιο πέρα τα κλέβει και τα βυθίζει σε ατελείωτο ύπνο. Η επιστολή του συζύγου από τον πόλεμο: «…είμαι καλά» δυο μέρες πριν σκοτωθεί κι αφήσει χήρα γυναίκα, νέα κι όμορφη με τρία παιδιά, που η τύχη δεν τα θέλει, συγκλονίζει. Ο ένας γιος χάνεται, η σκιά του άλλου, του δικηγόρου, σηκώνει βαριά την πένα από το μουντό καρυδένιο γραφείο του. Κανείς δεν θα συνεχίσει την οικογένεια, ούτε η Γαληνή θα παντρευτεί. Ένας-ένας με τη σειρά αναπαύονται στην κουνιστή πολυθρόνα δίπλα στο γραμμόφωνο. Οι γρατζουνισμένες μελωδίες συνοδεύουν τη θύμηση, που μάταια αποζητά το ξεστράτισμα της βαριάς μοίρας.

Η αυτονομία του κτιρίου επιτρέπει την εναλλαγή της διάθεσης. Σαφώς ο δεύτερος όροφος σε παρασύρει στην απατηλή του πολυτέλεια. Μια αγκαλιά γίνεται η μεγάλη βιτρίνα για τις κούκλες, οι οποίες ντύνονται τις πιο ακριβές φορεσιές του προηγούμενου αιώνα. Το ολομέταξο νυφικό της γιαγιάς έχει χάσει τη στιλπνότητά του και κουρασμένο, σαν ετοιμόρροπος χάρτινος υπόλευκος πύργος, ίσα που στηρίζει την περασμένη του αίγλη. Μια ολόμαυρη γυαλιστερή κάπα κεντημένη στο χέρι, πιο μοντέρνα από ποτέ, φαντάζει ζηλευτή για την γκαρνταρόμπα της σημερινής γυναίκας.

Πιο κει, η καρέκλα του κουρέα με όλα τα σύνεργα μοσχομυρίζει φρεσκάδα και κολόνια. Άραγε πόσοι και πόσοι καλοφροντισμένοι Ανδριτσώτες δεν θα βόλταραν κάποτε ανέμελοι κάτω απ’ τα ψηλά καπέλα τους, στον κεντρικό πλακόστρωτο δρόμο της Ανδρίτσαινας!

Ναός του Επικούριου Απόλλωνα

Κινούμαστε νότια, ανηφορίζοντας διστακτικά στην πιο ομιχλώδη διαδρομή. Δέντρα νεκρά και αιγοπρόβατα ξεστρατισμένα σημαδεύουν το γαλακτερό νεφελώδες τοπίο. Ξάφνου την απόλυτη καταχνιά σκίζει μια τεράστια λευκή τέντα. Σχηματικά θυμίζει παλάτι, που φιλοξενεί έναν κόσμο πέρα απ’ τα γνωστά, έναν κόσμο ιδεατό και παραμυθένιο για μικρά και μεγάλα παιδιά. Στην ατμόσφαιρα μια ενεργειακή θέρμη αλλοιώνει το χειμωνιάτικο ψύχος. Η γη σηκώνει σε χρώματα ζεστά ολόκληρη τη σπουδή της αρχαιοελληνικής αρχιτεκτονικής. Για πρώτη φορά και οι τρεις ρυθμοί θα εφαρμοστούν στον πιο επιβλητικό, μα λιγότερο γνωστό ναό, του Επικούριου Απόλλωνα. Δωρικός εξωτερικά, σαν θεός με ατσαλένια δύναμη που όμως ξέρει να συγχωρεί και να βοηθά, αφού στο εσωτερικό μαλακώνει αισθητικά με τους κίονες ιωνικού ρυθμού. Η πολύπλευρη όμως φύση θεών και ανθρώπων κορυφώνεται στη λεπτομέρεια με τα κορινθιακού τύπου κιονόκρανα.

Δεύτερος Παρθενώνας λέγεται και όχι τυχαία, καθώς φτιάχτηκε από τον Ικτίνο, το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα, ως δώρο από τους Φιγαλείς για τον φιλεύσπλαχνο Απόλλωνα, ο οποίος τους έσωσε από την καταραμένη επιδημία πανώλης που ταλαιπωρούσε την περιοχή. Επικούριος λοιπόν και όχι Επικούρειος όπως συχνά συγχέεται γραμματικά, αφού το επίθετο δηλώνει την υποστηρικτική βοήθεια και όχι τη φιλοσοφική θεωρία.

Αν και οι σύγχρονες αρχαιολογικές μελέτες καταρρίπτουν τους μύθους που συντροφεύουν τον μυστηριώδη ναό, υπάρχει και η άλλη πλευρά, που επιμένει στις δικές της πηγές και υποστηρίζει πως πρόκειται για ένα αρχιτεκτονικό θαύμα που κατασκευάστηκε και τοποθετήθηκε πάνω σε πλάκες, οι οποίες ολισθαίνουν συγκεκριμένες μοίρες, ώστε να κοιτάζει πάντοτε το Σείριο, τον πλανήτη από τον οποίο προέρχεται ο Απόλλωνας. Ένα παρατηρητήριο των αστρικών κινήσεων θα επισήμαινε κάποιος σήμερα. Οι παράξενες πεποιθήσεις γοητεύουν ακόμη περισσότερο. Λέγεται πως πτηνό πετούμενο δεν θα δει κάποιος πάνω απ’ τον ναό και πως στο κέντρο του ακριβώς οι συσκευές παραλύουν και το τηλεφωνικό σήμα χάνεται. Την τελευταία πληροφορία μπορώ να την επιβεβαιώσω, γιατί είχα την τύχη να συναντήσω τον ναό πριν πολλά χρόνια άγνωστο και αφύλακτο, γυμνό και παραδομένο στις δυνάμεις της φύσης, που κατοικούν στα βουνά της Πελοποννήσου.

Στις μέρες μας, πλήθος κόσμου καταφθάνει από παντού για να υποκλιθεί σ’ ένα από τα σπουδαιότερα ιστορικά μνημεία, το οποίο μάλιστα συγκαταλέγεται από την UNESCO ως μνημείο παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς.

Η περιοχή δεν είναι γνωστή μόνο για την αρχαιολογική της αξία αλλά και για τη φυσική της ομορφιά καθώς ο επισκέπτης, πόσο μάλλον ο φυσιολάτρης, μπορεί να περιπλανηθεί στο πλούσιο φαράγγι της μαγευτικής Νέδας, να αφουγκραστεί τους μεγαλειώδεις καταρράκτες της και να κολυμπήσει στα κρυστάλλινα νερά της, νιώθοντας για λίγο θεός, καθώς εδώ πρωτολούστηκε ο Δίας.

Μονή της Παναγίας Σεπετού

Οι ταξιδιωτικές προτάσεις, ακόμα και θρησκευτικού ενδιαφέροντος, δεν τελειώνουν για την Ανδρίτσαινα. Μόλις 10 χλμ. βορειοανατολικά της, σ’ έναν απότομο βράχο πάνω από το φαράγγι του Τρίτωνα, δεσπόζει στηριζόμενη σε δυο λίθινα ενωμένα αρμονικά μεταξύ τους τόξα, η ιστορική μονή της Παναγίας Σεπετού. Η παράδοση θέλει, η θαυματουργή εικόνα να είναι μία από τις εβδομήντα μικρές εικόνες του Ευαγγελιστή Λουκά, ενώ η επικρατέστερη εκδοχή για την ονομασία της είναι ιδιαίτερη. Λέγεται λοιπόν πως η ονομασία «Σεπετός» δεν προέρχεται από το επίθετο σεπτός, αλλά οφείλεται σε μια γυναίκα, η οποία είχε την ατυχία όποιο παιδί γεννούσε να της πεθαίνει. Απελπισμένη παρακάλεσε την Παναγιά να της ζήσει τουλάχιστον ένα. Έτσι έγινε. Ευθύς το πήρε, το πήγε στη μονή και το πέταξε από το παραθύρι φωνάζοντας «Σε πετώ» απευθυνόμενη στην Παναγιά. Το μωρό δεν έπαθε τίποτα…

Το μοναστήρι αποπνέει μεσαιωνική διάθεση, είναι επισκέψιμο και οι φιλόξενες καλόγριες θα σας υποδεχτούν με χαρά. Κατά την έξοδό σας να γευτείτε τα λουκουμαδένια κεράσματα, που μαζί με τις υπέροχες εικόνες θα γλυκάνουν την επιστροφή σας.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Διαμονή

    Αρχοντικό Ανδρίτσαινας. Ένα πρόσφατα ανακαινισμένο πέτρινο αρχοντικό κτίριο του 1865 προσφέρει σύγχρονα δωμάτια με παραδοσιακή διακόσμηση και θέα μέσα στην Ανδρίτσαινα. Θερμή φιλοξενία από τους ιδιοκτήτες και πρωινό δίπλα στο τζάκι με προϊόντα από τη φάρμα τους, όπως αυγουλάκια και τυριά, εξαιρετική γαλατόπιτα, σπιτική τυρόπιτα και άλλα πολλά. Τηλ.: 26260 22401, https://archontiko-andritsenas.gr 

    Φαγητό

    Συνταγές Μαγειρικής. Μέσα σ’ ένα ζεστό περιβάλλον με αρχοντικό μεν, λιτό δε διάκοσμο, ο Γιώργης και η Λόπη Σιελούλη συνεχίζουν μια γευστική παράδοση 40 χρόνων εμπλουτίζοντάς την με τις νέες επιταγές της σύγχρονης γαστρονομίας. Οι αγνές πρώτες ύλες, τα βότανα και τα μυρωδικά κατευθείαν από το βουνό πλάθουν ένα γαστρονομικό αποτέλεσμα, που υπερέχει ποιοτικά συγκινώντας και τον πιο απαιτητικό ουρανίσκο. Στον κεντρικό δρόμο της Ανδρίτσαινας, κοντά στην πλατεία, φημίζεται και για τις προσιτές τιμές του. Τηλ.: 26260 22004, 6981225231. Η πλατεία των γεύσεων. Στην τοποθεσία Αλιφείρα, μόλις 2 χλμ. από την Μονή της Σεπετού, θα βρείτε τα καλύτερα κρέατα της περιοχής, μαγειρευτά κατόπιν παραγγελίας και πίτσα σε ξυλόφουρνο. Ευγένεια και ποιότητα υλικών, φρέσκιες πατάτες, καλό κρασί και χόρτα μαζεμένα από το βουνό. Ανοιχτά όλο τον χρόνο. Τηλ. 26220 41129, 6937107272. 

    Καφέ & ποτό

    Κόκκινος Μύλος. Μια σύγχρονη νότα με εξαιρετική διακόσμηση και μοντέρνα μουσική ξεχωρίζει στην παραδοσιακή Ανδρίτσαινα. Βρίσκεται στη θέση του παλιού Μύλου στον κεντρικό δρόμο της Ανδρίτσαινας κι εδώ θα απολαύσεις τον πιο γευστικό καφέ και τα καλύτερα κοκτέιλ της περιοχής. Τηλ: 26260 22444.  

    Ευχαριστούμε θερμά για την φιλοξενία τον Αντιδήμαρχο κύριο Γεωργακόπουλο Μιλτιάδη, την υπεύθυνη της βιβλιοθήκης κ. Αντωνία Βλαχούση και την υπεύθυνη του λαογραφικού μουσείου κ. Γεωργία Αυγερινού.