Ολυμπία - από το λίκνο στη χώρα των Κενταύρων
5.0/5 rating 1 vote
κείμενο: Σταυρούλα Πλιάκου | φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Ντόκος
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες,  το άντρο του Ερυμάνθιου Κάπρου και το σπίτι των Κενταύρων. 
Πως συνδέονται όλα αυτά; Ακολουθήστε μας!
 

Μονοήμερη εκδρομή, στα μέσα του Νοέμβρη….

 
Ξημερώματα μιας μέρας με κρύο τσουχτερό  που γρήγορα όμως εξελίχθηκε σε λαμπρή και ηλιόλουστη όπως άλλωστε οι περισσότερες του φετινού Νοέμβρη, ξεκίνησε μια μονοήμερη εκδρομική περιπέτεια, με επίκεντρο την Αρχαία Ολυμπία, αναπάντεχη «αποκάλυψη» το φαράγγι του Ερύμανθου, και αποκορύφωμα το δρυόδασος της Φολόης. Ακολουθώντας την διαδρομή από Τρίπολη προς Βυτίνα και Λαγκάδια, προσεγγίσαμε την Αρχαία Ολυμπία. Το τοπίο πράσινο ακόμα, μόλις και μετά βίας συνάδει με τα ημερολόγια.   
Φτάνοντας στον Κρόνιο λόφο σε εποχή «ζόρικη» για επισκέψεις και ώρα  «δύσκολη»  για τους τουρίστες, η ησυχία της περιοχής και το κάλλος της φύσης, επιτείνουν το δέος που αισθάνεται οποιοσδήποτε γνωρίζει την ιστορική σημασία της περιοχής.  Οι αναπλαστικές και αναγεννητικές δυνάμεις της μάνας γης εξάλλου, έχουν κάνει το θαύμα τους. Τα σημάδια της πυρκαγιάς του πρόσφατου σχετικά παρελθόντος που σαν εικόνα ντροπής, έκαναν το γύρο της γης, δεν είναι πλέον άμεσα ορατά και η φύση ηρεμεί τα κουρασμένα νεύρα και απαλύνει τις ψυχές. Η πανάρχαια Ολυμπία, γιατρεύεται και την ίδια ώρα, γιατρεύει. Στην απόλυτη σιγαλιά, περπατώντας ανάμεσα στα αρχαία ερείπια έρχονται στο νου εικόνες από την μυσταγωγική αφή της ολυμπιακής φλόγας, όταν η κατά παράδοση δωρικής ομορφιάς πρωθιέρεια κλίνει το  γόνυ στην σεβάσμια γη και την ιερή παράδοση.  Ταυτόχρονα στο θρόισμα των φύλλων, θαρρείς ακούς ακόμα τον απόηχο των χειροκροτημάτων και των ιαχών των αρχαίων θεατών για εκείνους τους πρώτους Ολυμπιονίκες που αγωνίζονταν για την δόξα και την τιμή και ένα μονάχα λιόκλαδο. 

Αρχαία Ολυμπία, αντήχηση αρχαίων μεγαλείων…

Η ιερότητα του χώρου δεδομένη, οι συμβολισμοί του πολλοί και οι σκέψεις  για τα περασμένα μεγαλεία άπειρες. Εδώ, στην υπέροχη κοιλάδα του Αλφειού γεννήθηκε και δοξάστηκε το ολυμπιακό αθλητικό ιδεώδες και λατρεύτηκε ο πατέρας των αθανάτων Δίας, με έναν μεγαλοπρεπέστατο ναό που, εξαιτίας της αρτιότητας και του μεγέθους του, θεωρήθηκε από την αρχαία αλλά και την σύγχρονη αρχιτεκτονική  ο «κανών», της Δωρικής ναοδομίας. Ο αρχαιολογικός χώρος απλώνεται στους πρόποδες του Κρονίου λόφου και βρίσκεται ανάμεσα στο σημείο ζεύξης των ποταμών Αλφειού και Κλαδέου.  Πλην του γιγαντιαίου ναού του Δία που δεσπόζει στην πλέον περίοπτη θέση και του οποίου προσφάτως αναστηλώθηκε ένας κίονας που αποτυπώνει ενδεικτικά το ασύλληπτο μέγεθος του οικοδομήματος, ο ιερός λόφος περιλαμβάνει πλήθος οικοδομημάτων, που σε σχέση με τους σκοπούς που υπηρετούσαν χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες. Αρχικά σημειώνεται η Άλτις, το ιερό άλσος με την κατεξοχήν λατρευτική χρήση που περιλαμβάνει τους Θησαυρούς, το Φιλιππείον,  διάφορους ναούς,  το Πρυτανείο, ιερά, βωμούς και λοιπούς λατρευτικούς χώρους που στην αρχαιότητα ήταν διάσπαρτοι με αναθήματα, ανδριάντες και αγάλματα. Δυτικά της Άλτεως και χωριζόμενο από αυτή με την Ιερά Οδό, βρίσκονται στάδιο, παλαίστρες, γυμνάσιο, προπονητικές και δευτερεύουσες αθλητικές εγκαταστάσεις. Στα διοικητικά κέντρα και τους χώρους εξυπηρέτησης αθλητών, επισκεπτών και προσωπικού, εντάσσονται το Βουλευτήριο,  ο Θεηκολεών- κατοικία των ιερέων, το Λεωνιδαίο -ξενώνας επισήμων, το εργαστήριο του Φειδία, οι Στοές και άλλα μικρότερα κτήρια, ενώ τέλος το Νυμφαίο το περίφημο υδραγωγείο και οι διάφορες «Θέρμες» καθώς και πλήθος αποθηκευτικών και μικρότερης σημασίας οικημάτων συμπληρώνουν τους λοιπούς βοηθητικούς χώρους. Στην αρχαιότητα σαφώς εντύπωση και δέος θα προκαλούσαν και οι Ζάνες, τα δεκαέξι χάλκινα αγάλματα του Δία, έργα των επιφανέστερων στην αρχαιότητα καλλιτεχνών, που βρίσκονταν στημένα πάνω σε ισάριθμα βάθρα, τα μόνα που έχουν δυστυχώς σωθεί μέχρι σήμερα. Οι Ζάνες, βρίσκονταν μπροστά στην μνημειώδη είσοδο του Σταδίου και είχαν κατασκευαστεί από χρηματικά πρόστιμα που υποχρεούνταν να καταβάλουν όσοι δεν σεβάστηκαν τους ιερούς όρους και κανόνες των Ολυμπιακών αγώνων. Γι αυτό οι Ζάνες άλλωστε, κατείχαν περίοπτη θέση, ώστε να λειτουργούν ταυτόχρονα ως υπενθύμιση αλλά και ως παραδειγματισμός. 

Το χωριό της έκπληξης…

Με άπειρο θαυμασμό για την ανεπανάληπτη αρχαιότητα, με νοσταλγία για τις λαμπρές μέρες των πρόσφατων Ολυμπιακών αγώνων του 2004 που με αναπόφευκτους συνειρμούς ήρθαν στον νου και με έντονη ανησυχία για το πιο θα είναι το μέλλον που επιφυλάσσουν οι δύσκολοι τούτοι καιροί για τον τόπο και τον άνθρωπο, αποχαιρετούμε την Ολυμπία και παίρνουμε το δρόμο προς το χωριό Λάλα. Το φυσικό τοπίο υπέροχο, το οξυγόνο μπόλικο, και όπως πληροφορηθήκαμε τα καλοκαίρια πολλοί είναι οι γονείς που επιλέγουν την περιοχή για να στείλουν τα παιδιά τους για άσκηση και αναψυχή στις παιδικές κατασκηνώσεις του χωριού. Αφού ξεκουραστήκαμε δεόντως και απολαύσαμε τοπική πατροπαράδοτη φιλοξενία στην ταβέρνα «Βάχος», μετά την σύντομη στάση μας αποφασίσαμε να φύγουμε. Τούτο το γραφικό μικρό χωριό ωστόσο, με την πέτρινη πλατεία του  και την εκκλησιά του, έκρυβε μια τεράστια έκπληξη, από αυτές που δίνουν κουράγιο για περισσότερες εξορμήσεις στην ελληνική ύπαιθρο και αφορμή για περισσότερες περιπέτειες. Οι ντόπιοι μας πληροφόρησαν για την ύπαρξη μιας παμπάλαιας πέτρινης μεγάλης βρύσης. Έχοντας την ασφάλεια της τετρακίνησης αποτολμούμε την κατάβαση σε ένα τοπίο πανέμορφο αλλά και σε ένα δρόμο δύσβατο και επικίνδυνο για οποιοδήποτε συμβατικό Ι.Χ. Μετά από αρκετές δυσκολίες σε δρόμο κακοτράχαλο προσεγγίσαμε την θαυμάσια «Τρανή Βρύση» αξιοθέατο που αποζημιώνει εν τέλει την όποια ταλαιπωρία του τολμηρού εξερευνητή. Φεύγοντας με νωπή την εντύπωση της Τρανής Βρύσης από το Λάλα, στην άκρη του δρόμου το μάτι πιάνει ένα μικρό πέτρινο γεφύρι και ασφαλώς το ταξίδι συνεχίζεται... 

Το φαράγγι του θεριού….

 Μπροστά μας ξεδιπλώνεται η κοίτη του Ερύμανθου κλεισμένη ανάμεσα σε κάθετους όγκους βράχων. Τούτο το δύσβατο φαράγγι ήταν σύμφωνα με το μύθο το λημέρι του Ερυμάνθιου Κάπρου, του τέταρτου από τα θεριά που κλήθηκε να σκοτώσει στους άθλους του, ο θρυλικός Ηρακλής.  Έκπληξη αποτελεί το γεγονός ότι τούτος ο τόπος,  γνωστός για την ομορφιά του κυρίως στους ντόπιους και στους καλά μυημένους στους κρυφούς παραδείσους της ελληνικής υπαίθρου, δεν είναι εντούτοις από τους πολυδιαφημισμένους  τουριστικούς προορισμούς εναλλακτικού τουρισμού και κρατά ένα προφίλ σχεδόν ντροπαλό. Η διαδρομή μέσα στο φαράγγι είναι απερίγραπτη. Πλατάνια, ιτιές και διάφορα άλλα υδρόφιλα βαθύσκιωτα δέντρα σκιάζουν την πορεία μας. Μούσκλα και βρύα ξεφυτρώνουν σχεδόν παντού και ντύνουν δέντρα, πέτρες και βράχια σαν χάλι, συνοδεύοντας τα βήματά μας. Στο φαράγγι υπάρχουν αρκετά τοξωτά πέτρινα γεφύρια και άπειρες σπηλιές για εξερεύνηση άλλες μικρότερες και άλλες πιο βαθιές, ενώ τα βράχια σμιλεμένα από το νερό της βροχής και τον πάγο, δημιουργούν εκπληκτικούς σχηματισμούς που ενίοτε οδηγούν σε μικρούς καταρράκτες. Στα σημεία που το φαράγγι στενεύει και η βλάστηση θεριεύει, το τοπίο αποκτά μια άγρια ομορφιά, σχεδόν απόκοσμη. Η φωτογραφική μηχανή παίρνει φωτιά. Πιστός σύντροφος σε όλη τη πορεία μας το μουρμουρητό κελάρυσμα του νερού του Ερύμανθου και το τιτίβισμα των πουλιών που μόλις και μετά βίας προλαβαίνει να αιχμαλωτίσει το βλέμμα, το τίναγμα και το πέταγμά τους. Το φαράγγι τελειώνει, η δύσκολη πορεία ολοκληρώνεται και η έξοδος από την στενωπό γίνεται μέσω οδικού δικτύου στην Αχλαδινή. Για όσους επιθυμούν να συνδυάσουν φυσική άσκηση και επαφή με την παρθένα φύση ή σε όσους αγαπούν τις εξορμήσεις αναψυχής, αλλά δεν διαθέτουν 4 επί 4 συστήνεται επίσης και το δασικό χαρτογραφημένο μονοπάτι Μ3 με αφετηρία το Μουσείο πληροφόρησης της Φολόης, που ακολουθεί την κοίτη του Ερύμανθου, κατεβαίνει και διασχίζει ολόκληρο το φαράγγι. 
 

Το «φλεγόμενο» δάσος…

Η στάση στην Φολόη ήταν προγραμματισμένη ούτως ή άλλως. Πολλά επαινετικά σχόλια για το φυσικό κάλλος του δρυοδάσους της περιοχής είχαν κατά καιρούς φτάσει στα αυτιά μας και η περιέργεια έπρεπε κάποια στιγμή να ικανοποιηθεί. Η περιήγηση ξεκίνησε με στάση στο μικρό Μουσείο πληροφόρησης και έπειτα η πείνα οδήγησε σε ένα γραφικό μικρό ταβερνάκι  στους «Κενταύρους» για φαγητό. Χορτάτοι και ανανεωμένοι πήραμε το δρόμο για το περίφημο δάσος με τις ευθύκορμες βελανιδιές. Καμιά προγενέστερη περιγραφή δεν υπήρξε ικανή να αποτυπώσει το μεγαλείο του τοπίου. Το προχωρημένο Φθινόπωρο έβαψε τις παμπάλαιες τεράστιες δρυς με χρώματα ασύλληπτα και μοναδικά. Μόνο ο φακός αποδίδει δικαιοσύνη  στο έργο της φύσης. Τα φύλλα που είχαν ήδη πέσει έντυσαν τη γη με τα χρώματα του ηλιοβασιλέματος, ενώ στα κλαδιά η ένταση των χρωμάτων της φωτιάς αμβλύνονταν μόνο από το ελάχιστο εναπομείναν παιχνιδιάρικο πράσινο, των τελευταίων ανθεκτικών στο κρύο φυλλωμάτων. Το δάσος κόβει κυριολεκτικά την ανάσα του επισκέπτη τόσο με τον όγκο και το ύψος των δέντρων, όσο και με την πυκνότητά τους και ενώ,  δεν αμφιβάλει προφανώς κανείς ότι θα είναι εξίσου μαγευτικό ως θέαμα τόσο το χειμώνα χιονισμένο και κρυσταλλιασμένο όσο και το καλοκαίρι καταπράσινο και δροσερό, προσωπική πεποίθηση είναι ότι τούτη, πιθανότατα είναι η πιο μεγαλειώδης και ρομαντική στιγμή του. 

Χλωρίδα και πανίδα…

Το δάσος εκτείνεται σε έκταση 25.000 στρεμμάτων και είναι αυτοφυές και μοναδικό ως προς τα στοιχεία χλωρίδας και πανίδας του, όχι μόνο  για την ορεινή Ηλεία αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη ως μοναδικό του είδους του τοπικό οικοσύστημα και συγκαταλέγεται επισήμως μεταξύ των αρχαιότερων βαλκανικών δρυοδασών.  Διαθέτει θεόρατες σπερμοφυούς μορφής βελανιδιές (την Κάπελη κατά την ντοπιολαλιά γι αυτό και οι ντόπιοι αναφέρονται στο δάσος και με το όνομα το δάσος της Κάπελης), στην πλειοψηφία τους ευθυτενείς αλλά και με κάμποσες πολύκλαδες, στον ίσκιο των οποίων ευδοκιμούν μόνο τα σφερδούκλια και η φτερίνα, ενώ στην χλωρίδα της ευρύτερης περιοχής στα όρια και πέριξ του δάσους, απαντάται  επίσης ποικιλία θάμνων και άλλων δέντρων όπως γκορτσιές, κουτσουπιές, ράμνοι, φυλλίκια, καστανιές, αγριελιές και κουμαριές. Η σπανιότητα της χλωρίδας, και μετά κυρίως από  τις πρόσφατες ανελέητες πυρκαγιές που έπληξαν την ορεινή Ηλεία, ενέταξαν το δάσος στο «Πρόγραμμα ολοκληρωμένης παρέμβασης προστασίας και αποκατάστασης της Ελληνικής φύσης» της Εταιρίας Προστασίας της Φύσης, που σκοπό έχει την υποβοήθηση της διαδικασίας φυσικής ανανέωσής του, το καθαρισμό και την φροντίδα του. Στη ορνιθοπανίδα της περιοχής περιλαμβάνονται λαγοί, αλεπούδες,  σκαντζόχοιροι, νυφίτσες, τσακάλια, κουνάβια, χελώνες, πέρδικες, μπεκάτσες, αετοί, κουκουβάγιες, ξεφτέρια, τσαλαπετεινοί, κορυδαλλοί, φάσες, κίσσες, κούκοι και ασφαλώς δρυοκολάπτες. Αστρίτες, σαΐτες, οχιές, δεντρογαλιές, σαύρες και γαιδουρομουστέλες συμπληρώνουν τον πλούτο των ζώων που ζουν και αναπαράγονται εδώ. Η περιβαλλοντική ποιότητα του δάσους επιβεβαιώνεται από την αξιολόγηση ως σημαντική περιοχή για τα πουλιά της Ελλάδος (ΣΠΠΕ). Έχει απογραφεί με την Οδηγία των Οικοτόπων (92/43/ΕΟΚ) του συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων της άγριας πανίδας και της αυτοφυούς χλωρίδας και εμπίπτει στο κοινοτικό δίκτυο Natura. Το δάσος διασχίζουν αναρίθμητη δασικοί δρόμοι και μονοπάτια ενώ η μορφολογία του εδάφους του (βρίσκεται σε οροπέδιο) το καθιστά ιδανικό τόσο για πεζοπορίες και περιπάτους όσο και για ιππασία, καθώς επίπεδες επιφάνειες διαδέχονται ελαφρώς επικλινείς πλαγιές. 

Η άλλη πλευρά του δάσους των κενταύρων….

Η ύπαρξή του δρυοδάσους ανάγεται στους προϊστορικούς χρόνους και μας  γίνεται γνωστή από την ελληνική μυθολογία, που θέλει το συγκεκριμένο δάσος κατοικία των θρυλικών Κενταύρων κατά την αρχαιότητα. Σύμφωνα με συνέχεια του ίδιου μύθου τα ανθρωπόμορφα πολεμικά άτια (ως τέτοια όντα περιγράφονται οι Κένταυροι), σκότωσε εν τέλει ο Ηρακλής προκειμένου να αιχμαλωτίσει τον Ερυμάνθιο Κάπρο σε έναν από τους άθλους του. Μεταγενέστερες  αναφορές στο συγκεκριμένο τόπο έχουμε από την κλασσική ιστορία ενώ στα νεότερα χρόνια, κατά τον 19 και 20 αιώνα, από τα «περιηγητικά» γεωγράφων και γεωβοτανικών επιστημόνων. Διασχίζοντας λοιπόν ικανή απόσταση εντός των ορίων του δάσους με τις βελανιδιές  ή αλλιώς το δάσος των κενταύρων όπως θέλει ο μύθος , μπορεί να μην συναντήσαμε απόκοσμα θρυλικά πλάσματα της αρχαίας φαντασίας και του θρύλου, οδηγηθήκαμε ωστόσο στο φιλόξενο και γραφικό χωριό Καρούνη. Κατάκοποι από την ολοήμερη περιήγηση και τις συγκινήσεις της ημέρας, φτάσαμε στην Καρούνη όπου τυχαία συναντήσαμε μια πρόσχαρη και φιλόξενη κυρία που μας κέρασε μια υπέροχη κολοκυθόπιτα, την οποία απολαύσαμε δεόντως. Το χωριό συμπαθητικό και όμορφο όπως τα περισσότερα άλλωστε τις αγροτικής υπαίθρου. Οι ρυθμοί χαλαροί και ανθρώπινοι και η ζωή κυλά με σχετική ραθυμία, όπως πρέπει. Η ώρα ήταν ιδανική για βραδινό φαγητό και η ταβέρνα «Το Δάσος» απετέλεσε την καλύτερη δυνατή επιλογή. 

Επιστροφή από τον 111….

 
Το προχωρημένο της ώρας δεν επέτρεψε επίσκεψη στο χωριό Λατζόϊ, όπου οι πληροφορίες θέλουν το οινοποιείο στο κτήμα Μπριντζίκη ένα από τα καλύτερα της περιοχής με εκλεκτές ποικιλίες κρασιών για συλλέκτες και μερακλήδες, όπου μεταξύ άλλων προσφέρονται ξεναγήσεις στις εγκαταστάσεις παραγωγής και στην υπόγεια κάβα, επισκέψεις στον αμπελώνα και στον Μύλο του κτήματος και περίπατο στις όχθες του ποταμού Ενιπέα. Έτσι,  πριν σκοτεινιάσει για καλά πήραμε το δρόμο της επιστροφής βγαίνοντας στον γνωστό σε όλους του Πελοποννήσιους  και μη, δρόμο 111, έχοντας περάσει μια εκπληκτικά όμορφη μέρα. Από το ρίγος που νιώσαμε μπροστά στο ιστορικό μεγαλείο της Αρχαίας Ολυμπίας και το δέος μπροστά στη μαγεία της φύσης του φαραγγιού του Ερύμανθου, μέχρι από τον απόλυτο θαυμασμό του «φλεγόμενου» δάσους των κενταύρων, η απόσταση που διήνυσε σε μια μέρα η ψυχή μας, είναι τεράστια. Το τί αποτυπώθηκε εν τέλει από την απόσταση αυτή στο κοντέρ του αυτοκινήτου, πιστέψτε μας, δεν έχει καμία, μα απολύτως  καμία σημασία…... καλές γιορτές και καλές εξορμήσεις!