Τριχωνίδα το άγνωστο πέλαγος
4.3/5 κατάταξη (3 ψήφοι)
κείμενο: Ελένη Α. Παπαδοπούλου | φωτογραφίες: Ελένη Α. Παπαδοπούλου

Στην καρδιά της Αιτωλίας, ανάµεσα στους ορεινούς άρχοντες
Αράκυνθος και Παναιτωλικό, βρίσκεται η µεγαλύτερη φυσική λίµνη
της Ελλάδας. Εκεί και το λίκνο της Αιτωλικής Συµπολιτείας.
Ένας τεράστιος θησαυρός, παράλογα αφηµένος στη λησµονιά...

Ένας υγρός γίγαντας


Με επιφάνεια 98,6 τετραγωνικά χιλιόµετρα και 58 µέτρα µέγιστο βάθος, αποτελεί µε την µικρότερη αδελφή της, τη γειτονική Λυσιµάχεια, ένα τεράστιας αξίας ενιαίο οικοσύστηµα ενταγµένο στο δίκτυο Natura 2000 (GR 2310009), µε 14.280 εκτάρια προστατευόµενη έκταση. Παρ’ όλα αυτά δεν υπάγεται σε Φορέα ∆ιαχείρισης και παραµένει αναξιοποίητη, απροστάτευτη και άγνωστη...
Με τις λίµνες της Αιτωλ/νίας Λυσιµαχεία, Αµβρακία και Οζερό, αποτελούσαν στο µακρινό παρελθόν ενιαία λιµναίο πεδίο. Οι µεγάλης οικολογικής σηµασίας ασβεστούχοι βάλτοι της, η πλούσια χλωρίδα και πανίδα της που περιλαµβάνει πολλά ενδηµικά αλλά και προστατευόµενα είδη, η ανεκτίµητη αξία του πόσιµου νερού αλλά και η αρδευτική της δύναµη, την κατατάσσουν στο «βαρύ πυροβολικό» των ελληνικών οικοσυστηµάτων. Έχουν παρατηρηθεί περισσότερα από 200 είδη πουλιών ενώ περίπου 50 ανήκουν στα απειλούµενα και προστατευόµενα. Η Τριχωνίδα είναι µια από τις σπουδαιότερες λίµνες της χώρας για τα ψάρια του γλυκού νερού. Έχει πολλά ενδηµικά είδη της Ελλάδας και της Αιτωλακαρνανίας ενώ ενδηµικό της Τριχωνίδας είναι ο µοναδικός νανογοβιός, το µικρότερο ψάρι της Ευρώπης που δεν ξεπερνάει τα 2 εκατοστά και είναι από τα µικρότερα σπονδυλωτά στον κόσµο. Πλούσια είναι λίµνη και σε αµφίβια και ερπετά ενώ από τα θηλαστικά συναντάται εδώ και η σπάνια βίδρα.
Ένας υγρός, µοναχικός γίγαντας στο κέντρο της χώρας. Είναι η µοναδική λίµνη στην οποία η θαλασσινή αθερίνα προσαρµόστηκε στο γλυκό νερό, ψαρεύεται και σερβίρετε ως το κατ’ εξοχήν έδεσµα της Τριχωνίδας.  

Απόκουρος & Πέλαγος


Για το µέγεθός της οι ντόπιοι την ονοµάζουν και Πέλαγος. Ένα παλαιότερο όνοµά της είναι Απόκουρος προερχόµενο από τους πανάρχαιους κατοίκους της Αιτωλίας, τους Κουρήτες. Επί «ΚΑΠΟ∆ΙΣΤΡΙΑ» ήταν 6 οι ∆ήµοι που την όριζαν. Με τον «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ» η Τριχωνίδα µοιράστηκε ανάµεσα στους ∆ήµους Αγρινίου και Θέρµου.
Το ταξίδι µας στις γειτονιές της δεν έλυσε όλες τις απορίες µας για την εγκατάλειψή της... Μας επιβεβαίωσε όµως άλλη µια φορά τον ανεξάντλητο πλούτο της Ελλάδας.
Ανεβαίνοντας από την Ναύπακτο στα ορεινά µε κατεύθυνση το Θέρµο βρεθήκαµε µπροστά στην όµορφη Κοιλάδα του Εύηνου Ποταµού και περάσαµε την Γέφυρα Μπανιά. Εδώ βρίσκεται και το Χάνι του Μπανιά, κέντρο εναλλακτικών δραστηριοτήτων, τόπος γνωστός στους λάτρεις του ράφτινγκ, καγιάκ κλπ. Περάσαµε τα χωριά Μαραθιάς, Πάµφιο, Σιταράλωνα για να καταλήξουµε στο Πετροχώρι, τον ωραίο εξώστη µε τη µαγευτική θέα στη λίµνη και το φηµισµένο του κρασί, που θα γίνει το ορµητήριό µας για τα αξιοθέατα της Τριχωνίδας.

Ο Θέρµιος Απόλλων


∆ύο χιλιόµετρα περίπου από το σύγχρονο κεφαλοχώρι Θέρµο βρίσκεται ο αρχαίος Θέρµος, λατρευτικό κέντρο των Αιτωλών και έδρα της Αιτωλικής Συµπολιτείας (ΚΟΙΝΟΝ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ). Παρά την οικουµενική του σηµασία ως σύµβολο της άµεσης δηµοκρατίας και των ενωµένων πολιτειών και παρά τα σπουδαιότητα ευρήµατα των ανασκαφών, δεν ανήκει στους προβεβληµένους αρχαιολογικούς χώρους. Περιέργως, η περιοχή βιώνει και σήµερα ένα είδος αποµόνωσης ανάλογο µ’ εκείνο των αρχαίων Αιτωλών που στον στίβο των ελληνικών πραγµάτων εµφανίζονται µόλις τον 4ο π.Χ. αι. µε το ΚΟΙΝΟΝ και αργότερα, το 279 π.Χ. στην απώθηση των Γαλατών. Η πρώτη ανασκαφή του χώρου ξεκίνησε το 1897 από τον Γ. Σωτηριάδη. Ο Κωνσταντίνος Ρωµαίος που αφιέρωσε 20 χρόνια της ζωής στο αρχαίο Θέρµο (1912-32), εξηγεί ότι αυτή η αποµόνωση οφείλεται στη γεωµορφολογία του τόπου, περίκλειστος καθώς είναι από θεόρατους ορεινούς φράχτες χωρίς σπουδαία ανοίγµατα και επικοινωνιακά περάσµατα. Οι ανασκαφές συνεχίζονται σήµερα και το φθινόπωρο προβλέπονται τα εγκαίνια του νέου Μουσείου. Ο Θέρµος καταστράφηκε δύο φορές από τους Μακεδόνες το 218 και το 206 π.Χ. Την ρωµαϊκή κατάκτηση ακολούθησε η διάλυση της Αιτωλικής Συµπολιτείας και η σταδιακή ερήµωση του κέντρου. Η µεγάλη αρχαιολογική του σηµασία οφείλεται στο γεγονός της συνεχούς ανθρώπινης παρουσίας από την πρώιµη τουλάχιστον Μυκηναϊκή εποχή µέχρι τον 2ο π.Χ. αι. Στα σηµαντικότερα κτήρια του χώρου ανήκουν τα δύο προϊστορικά µέγαρα και οι αρχαϊκοι ναοί του Θερµίου Απόλλωνα, του Λυσείου Απόλλωνα και της Λαφρίας Αρτέµιδας. Ο Θέρµιος Απόλλων ήταν πιθανότατα παναιτωλικό ιερό ήδη από τους γεωµετρικούς ή αρχαϊκούς χρόνους. Ακόµα και σήµερα, σπαρµένος µε ότι ερείπια απόµειναν από την αλλοτινή του αίγλη, ο χώρος είναι επιβλητικός, φωτεινός και σε παγιδεύει µια αύρα ελευθερίας και δύναµης. Εντυπωσιακές είναι στην Αγορά οι δύο στοές, από τις µεγαλύτερες της αρχαιότητας. Κατά τον Πολύβιο, οι ανδριάντες και τα αναθήµατα που κοσµούσαν τις στοές έφταναν τις 2000. Η κρήνη και το Βουλευτήριο είναι δύο ακόµα σηµαντικά κτίρια του χώρου ενώ στο µουσείο του Θέρµου φιλοξενούνται ευρήµατα της περιοχής που καλύπτουν διάστηµα 2500 χρόνων. Εκείνο, όµως, που περισσότερο σε συντροφεύει φεύγοντας από τον ιερό αυτό χώρο είναι το κορυφαίο επίτευγµα της οµοσπονδίας και των δηµοκρατικών θεσµών της σε σχέση µε το καθολικό έλλειµµά τους στην προηγµένη, υποτίθεται, εποχή µας.

Το νέο Θέρµο


Κεφαλοχώρι µε εµφανή τα σηµάδια της παλιάς αρχοντιάς του, το Θέρµο χτίστηκε πάνω στον κόµβο που ένωνε την ορεινή Ναυπακτία µε την Ευρυτανία και την ορεινή Αιτωλία. Στην ωραία ευρύχωρη πλατεία του προσφέρουν ίσκιο και δροσιά τα µεγάλα πλατάνια και τα άφθονα τρεχούµενα νερά. Ταβέρνες, καφενεία, µαγαζάκια κάθε είδους απλώνονται περιµετρικά της πλατείας και στις κεντρικές αρτηρίες που καταλήγουν σ’ αυτήν. Πριν συνεχίσουµε την παρόχθια διαδροµή µας θα επισκεφτούµε το Μέγα ∆έντρο, την γενέτειρα του Κοσµά του Αιτωλού. Στο πατρικό του διαβάζουµε τις σοφές ρήσεις και προφητείες του, κάποιες επιβεβαιωµένες στις µέρες µας.

∆ίπλα υπάρχει το ΚΠΕ Θέρµου και κοντά στο χωριό το Μοναστήρι του Πατρο-Κοσµά. Κάθε χρόνο τον Αύγουστο γίνεται λαµπρή γιορτή προς τιµήν του.

Κυκλώνοντας την λίµνη


Τα χωριά στις όχθες της Τριχωνίδας δεν έχουν την λάµψη των δηµοφιλών προορισµών ούτε και την ανάλογη προβολή και οργάνωση. Στο καθένα, όµως, υπάρχουν φυσικά αξιοθέατα και µνηµεία που ανταµείβουν τον επισκέπτη της. Κατάφυτες οάσεις µε τρεχούµενα νερά, παλιά πέτρινα γεφύρια, µικροί καταρράκτες και νερόµυλοι, παλιά µοναστήρια και εκκλησίες, κάστρα και αρχαιότητες, παράκτιες ταβέρνες και καφετέριες αλλά και όχθες που προσφέρονται για κολύµπι, είναι κάποια από τα δώρα της στον εξερευνητή της. Περίπου 70 χλµ είναι συνολικά η διαδροµή περιµετρικά της λίµνης. Με πορεία από το Θέρµο προς Αγρίνιο καταγράψαµε τα πιο ενδιαφέροντα σηµεία της.

Όσα αξίζουν


Το ωραιότερο παραλίµνιο κοµµάτι είναι η χωµάτινη διαδροµή Λουτρά Μυρτιάς-Σιταράλωνα. Εκεί θα συναντήσετε όχθες µε ψιλό βοτσαλάκι και την βυζαντινή Μονή Φωτµού. Ανάµεσα στη Μονή και το Πετροχώρι απλώνεται ένα από τα λίγα σωζώµενα δάση ήµερης βελανιδιάς.   
Στην Αγία Σοφία, τους δίδυµους ναούς των Ταξιαρχών και του Αγίου Νικολάου. Κτίσµα του 13ου αι. µε ενσωµατωµένα τµήµατα από το αρχαίο ιερό της Αρτέµιδος που υπήρχε σ’ αυτή τη θέση. ∆ίπλα του βρίσκονται τα ερείπια της βυζαντινής Αγίας Σοφίας.
Στην Μυρτιά, τα ταβερνάκια και καφετέριες, τις ιαµατικές πηγές που ανακαινίστηκαν και µπαίνουν σε λειτουργία. Το ∆ιχαλόρεµα µε τα άφθονα τρεχούµενα νερά, τον νερόµυλο (από το 1771), την νεροτριβή, τους καταρράκτες. Την Μονή της Μυρτιάς µε τις τοιχογραφίες του 15ου και 16ου αι. στο καθολικό. Στα νότια της Μονής το σπηλαιώδες εκκλησάκι της Ελεούσας µε τοιχογραφίες του 14ου αι. και µαγευτική θέα προς την λίµνη.
Στο ∆ογρή, το δάσος µε τα πλατάνια που εκτείνεται ως τη Μυρτιά. Τις ναυταθλητικές εγκαταστάσεις, τις παρόχθιες καφετέριες και εστιατόρια.
Στην Παραβόλα, το βυζαντινό κάστρο µε τα λείψανα του αρχαίου Βουκατίου και την παρακείµενη βυζαντινή εκκλησία της Κοίµησης της Θεοτόκου.
Βόρεια της Παραβόλας υπάρχει το µοναστήρι του Βλοχού, του 18ου αι. µε εξαιρετική θέα στη λίµνη.
Στο Παναιτώλιο, στην τοποθεσία Αµπάρια βρίσκεται το ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΡΙΧΩΝΙ∆ΑΣ.
Στην Γαβαλού, πάνω στον κεντρικό δρόµο, τη νεκρόπολη του αρχαίου Τριχωνείου. Το µοναστήρι της Κατερινούς.
Τους ασβεστούχους βάλτους µεταξύ Τριχωνίου και ∆αφνιά που αποτελούν µεγάλης οικολογικής αξίας ευαίσθητους υγροτόπους.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    ∆ΙΑΜΟΝΗ
    Στην Κάτω Μυρτιά, στη ∆ογρή και στο Θέρµο θα βρείτε αρκετούς ξενώνες, ξενοδοχεία, ενοικιαζόµενα. Εµείς φιλοξενηθήκαµε σ’ ένα απ’ τα καλύτερα παραλίµνια της περιοχής, στην ΑΛΘΑΙΑ, στο Πετροχώρι του ∆ήµου Θέρµου. Χτισµένο σε µικρό ύψωµα µε εκπληκτική θέα στη λίµνη, ειστιατόριο και καφε-µπαρ µε πισίνα και πολύ καλές υπηρεσίες.

    ΦΑΓΗΤΟ
    Στο κτήµα ΠΙΘΑΡΙ στη ∆ογρή. ∆ίπλα στη λίµνη, εξαιρετικό φαγητό και δυνατότητα να χαλαρώσετε πίνοντας τον καφέ ή το ποτό σας στις ξαπλώστρες κάτω από αιωνόβια πλατάνια. Εάν µπείτε στον µικρό κόπο να φτάσετε ως την είσοδο της πόλης του Αγρινίου και να βρείτε το ΠΥΘΑΡΙ θα µας ευγνωµονείτε. Εδώ θα απολαύσετε την gourme απογείωση της ελληνικής –και όχι- µόνο κουζίνας σ’ ένα εκπληκτικό περιβάλλον µε κατάφυτο κήπο και από κάθε άποψη άρτια φιλοξενία. Όποιο ΠΙΘΑΡΙ και αν διαλέξετε είναι εγγύηση υψηλής απόλαυσης.
    Το εστιατόριο του ξενώνα ΑΛΘΑΙΑ είναι επίσης ένα από τα καλύτερα της περιοχής, µε µαγειρευτά, ντόπια κρεατικά, πολύ καλή εξυπηρέτηση. Φυσικά θα αναζητήσετε την αθερίνα της λίµνης και το φηµισµένο κρασί Πετροχωρίου. Στην πλατεία του Θέρµου κάτω από τα θεόρατα πλατάνια και τα γύρω τρεχούµενα νερά θα βρείτε αρκετά ταβερνάκια. Μας άρεσε πολύ το κοντοσούβλι στην ταβέρνα του κ. ∆εληκωστόπουλου. Καλό είναι πριν αποφασίσετε να καθίσετε για φαγητό να κάνετε την έρευνά σας γιατί δεν είναι όλα «ρόδινα» στην περιοχή.

    ∆ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
    Ποδήλατο θαλάσσης, κανώ, ψάρεµα, κολύµπι σε κάποια σηµεία της λίµνης όπως π.χ. στη Μυρτιά, βόλτες µε σκάφος. Ιδανική περιοχή για πεζοπορίες αλλά και εξορµήσεις στα πανέµορφα ορεινά που περιστοιχίζουν τη λίµνη.

  • Πρόσβαση:

    Ακολουθήσαµε την ορεινή διαδροµή από την Ναύπακτο προς το Θέρµο. ∆ρόµος µε αρκετές στροφές αλλά χωρίς ιδιαίτερη κίνηση. Υπάρχει η εναλλακτική προσέγγιση από τον κεντρικό δρόµο προς Αγρίνιο που θα σας χρεώσει µε πρόσθετα 35 χλµ και τις γνωστές αδυναµίες της διαδροµής. Από το Αντίρριο ως το Θέρµο µέσω Ναυπάκτου θα διανύσετε περίπου 60 χλµ.