Ασπροπόταµος Ο µυστικός Αχελώος
5.0/5 κατάταξη (3 ψήφοι)
Κείμενο: Αλεξία Τούλιου Φωτογραφίες: Αλεξία Τούλιου, Νίκος Υφαντής

Πρώτο φως της ηµέρας. Λάµψεις ξυπνούν την κεντρική Πίνδο, καθώς γλιστρούν στη σατέν επιφάνεια του λευκού νυχτικού που τόσο επιδέξια χαϊδεύει τις καµπυλωτές οροσειρές της.

Υποµένοντας το άτονο πέρασµα του χειµώνα, ως θηλυκό εκµεταλλεύεται την προσωρινή θέρµη του ήλιου. Σαν χέρι θα ξεχωρίσει για εµάς, τάχα µου βαριεστηµένα, το χιόνι απ’ τον δρόµο.

Μια ανείπωτη συµφωνία µάς επιτρέπει να εισέλθουµε στο µυστικό που αποκοιµίζει στην αγκάλη της, τον αγέρωχο και αφρισµένο Ασπροπόταµο, το βόρειο τµήµα του Αχελώου.

Τζουµέρκα, Περτούλι, Μέτσοβο και νότια Πίνδος σκύβουν σε αιώνια φροντίδα πάνω από τα πέτρινα άγνωστα χωριά του Ασπροποτάµου, τα λεγόµενα Βλαχοχώρια. Η αυθεντική βλάχικη παράδοση γεννήθηκε σε αυτόν εδώ τον τόπο γύρω στα 1.000 µ. υψόµετρο. Αραιά και πού διακρίνω αποµεινάρια στον χρόνο, τα κοµµάτια της βλαχόστρατας· δηλαδή το πολλών χιλιοµέτρων καλντερίµι που ξεκινούσε από τα Βλαχοχώρια και κατέληγε στα Φάρσαλα. Μέσα από ποτάµια και εµπόδια πραγµατοποιούνταν ο πηγαιµός στα χαµηλά, µα και η εαρινή επάνοδος των Βλάχων. Βοσκοί και ζώα τα απαρνιόντουσαν τα χωριά µε το κρύο, τα ξανάβρισκαν µε την καλοκαιριά. Κάτι ανάλογο συµβαίνει και σήµερα, αφού λιγοστοί επιβιώνουν µε την κτηνοτροφία και την υλοτοµία. Μόνο τα καλοκαίρια τα χωριά πληµµυρίζουν από κόσµο, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο, ο κύριος όγκος φαίνεται να έχει βολευτεί µόνιµα στις πόλεις, αφού οι δύσκολες καιρικές συνθήκες δεν ευνοούν ούτε καν τις χειµερινές επισκέψεις.

Η περιοχή διαθέτει φυσικό πλούτο που ανήκει στο ∆ασικό Σύµπλεγµα Ασπροποτάµου και περιλαµβάνει 8 διαφορετικά δάση, αλπικά λιβάδια, άγρια ζώα, ποταµούς και φαρµακευτικά φυτά. Προστατεύεται από το Πρόγραµµα Natura, και προσφέρεται για εξερεύνηση κι εναλλακτικό τουρισµό. Σε ένα µωσαϊκό χρωµάτων κι αρωµάτων, µια οπτικοποιηµένη Άνοιξη του Βιβάλντι, οι λάτρεις της πεζοπο-ρίας µπορούν να θαυµάσουν τον 15 µέτρων εντυπωσιακό καταρράκτη –το «Μαντάνι του ∆αίµονα»– ή να επισκεφτούν τις πηγές της Ρόνας, από τις οποίες αναβλύζουν οι τρεις µεγάλοι ποταµοί, Αχελώος, Άραχθος και Πηνειός. Όσοι είναι τυχεροί θα βρουν και ίχνη καφέ αρκούδας. Ένας ακόµη προορισµός που υπόσχεται εικόνες απαράµιλλου κάλλους είναι οι πηγές Βερλίγκα. Με αφετηρία το Χαλίκι, ανεβαίνεις στα 2.045 µ. για µια συνάντηση µε την τρίτη ∆ρακόλιµνη της Πίνδου. Ο µύθος θέλει τον δράκο της να µοιάζει µε φίδι και να έχει µια σύντοµη παρουσία πριν εξαφανιστεί για πάντα. Αυτό που µένει σήµερα είναι µια φυσική ανάµνηση της εποχής των παγετώνων, µε την κυκλική λίµνη που θυµίζει χοάνη να στερεύει το καλοκαίρι από νερό. Τον χειµώνα, η πρόσβαση είναι σχεδόν αδύνατη λόγω του χιονιού. 

Τα χωριά του Ασπροποτάµου

 

Κορµοί-πτώµατα στενεύουν τη διαδροµή. Σωριάζονται το ένα πάνω στ’ άλλο σε άτακτα σκαλοπάτια που φτάνουν σ’ εκείνο το παγωµένο εκκλησια-στικό όργανο του βράχου. Περιµένουν τον ζεστό άνεµο να παίξει το τελευταίο ρέκβιεµ για τη νεκρή φύση. Στην τελετή συµµετέχει παρακάτω η πολυτελώς στολισµένη µε µικροσκοπικούς κρυστάλλους χρυσή γέφυρα που σκεπάζει τον Τζουρτζιώτικο ποταµό. Στο τέλος της, το βουνό µοιάζει διάφανο κι απόκοσµο, σαν χρονοπύλη, που όσο κι αν προσπαθώ πεζή να την προσεγγίσω, πεισµατικά µού το αρνείται ο γλιστερός χαρακτήρας της.

∆εν ταιριάζει ο φωτεινός ουρανός µε την αδιάλειπτη σιωπή. Το πέτρινο χωριό που µας συστήνεται πρώτο είναι η Αγία Παρασκευή. Κάπως µακριά, µα καταφέρνω να εντοπίσω µια νεαρή κοπέλα, χαρούµενα ντυµένη, να κρατά σφιχτά στο δυο της χέρια έναν αχνιστό καπουτσίνο. Ζηλεύω, µα πριν καλά καλά πλησιάσω στο µικρό καφενεδάκι, το κορίτσι στοιχειώνει τον τοίχο. Η αφίσα που άθελά µου ζωντάνεψα, χάνει τη στιλπνότητά της, καθώς ξοδεύει το χρώµα της στα, ξεχασµένα για καιρό, ξύλινα καρεκλάκια.

Προχωρώ στη µεγάλη πλατεία, που άλλη µε τέτοια οµορφιά δεν έχω δει. Τριγµός ακούγεται, καθώς πατώ µερικούς απ’ τους θαµώνες της. Κανείς όµως δεν διαµαρτύρεται. Εκατοντάδες φύλλα απλώνονται σ’ ένα καφέ ανάγλυφο χαλί απ’ άκρη σ’ άκρη στον πέτρινο περίβολο. Μαρµαρωµένη πάνω απ’ το φαινόµενο της αποσύνθεσης, αισθάνοµαι µια αύρα κίνησης πίσω µου. Γυρνώ απότοµα για να αντιληφθώ τις σκιές του γεροπλάτανου, που έχουν βαλθεί να ανέβουν στην εκκλησιά, κι εκεί που περιµένω τον χτύπο της καµπάνας να µε τινάξει από φόβο, αυτές συνεχίζουν θαµπωµένες ως το τελευταίο βιτρό σε µια ανούσια αναζήτηση πλαστής χαράς. Ανηφορίζω κι εγώ αµήχανα στα σιωπηλά στενά του χωριού, µα ψυχή πουθενά…

Μια πέτρινη γλυκιά Μηλιά είναι το επόµενο χωριό. Η εκκλησιά της Αγίας Παρασκευής έχει χτιστεί ψηλά για να συνοµιλεί µε τα βουνά. Η παιδική χαρά που προστατεύει ο Άγιος Νικόλαος επιµένει να βάφει µε µπλε, πράσινο και κόκκινο το γκρίζο φόντο. Αντί για παιδικά γέλια, στην τσουλήθρα κατρακυλούν άπνοα φύλλα. Κι όµως, κάπου κάπου µικρά συννεφάκια καπνού ξεπηδούν από τις καµινάδες. Τη σκέψη µου πως σίγουρα εδώ υπάρχει ζωή διακόπτει µια γυναικεία φιγούρα που τρέχει καταπάνω µου. Οπισθοχωρώ, καθώς έχω αρχίσει να συνηθίζω την ερηµιά. Μια καλοκάγαθη κυρά ρωτά να µάθει για µας. «Κακώς ήρθατε τέτοια εποχή», µας λέει, όταν µας επιτρέπει να δούµε το εσωτερικό του ναού. Καθώς µας πληροφορεί πως οι κάτοικοι των χωριών κυµαίνονται από… 0 έως 15 το πολύ, κατά τη διάρκεια του χειµώνα, και πάνω από τη χιλιάδα το καλοκαίρι, δεν ελπίζουµε σε πολλές ακόµα συναντήσεις.

Η Πολυθέα, από το όνοµά της και µόνο, υπόσχεται πανόραµα. Πράγµατι, η θέα µάς επιβάλλεται. Ο τουριστικός ξενώνας είναι κλειστός κι εγώ κοιτάζω αφ’ υψηλού την ενδιαφέρουσα πλατεία που βρίσκεται σε δεύτερο επίπεδο, όταν ένας περίεργος θόρυβος ακούγεται πίσω µου. Το µεγάλο µπεζ νάιλον που σκεπάζει τα ξύλα κινείται όλο και πιο απειλητικά. Κι εκεί που οι διεσταλµένες µου κόρες αναµένουν κάτι γιγάντιο, ένα τοσοδούλικο γατρόνι τρέχει να µπερδέψει τα νιαουρίσµατά του στα πόδια µου. Πέρα από χάδια, φαγητό δεν υπάρχει, κι ας µεσηµεριάζει. Και όλο να λαχταρώ εκείνο τον καφέ που ποτέ δεν ήπια.

Στο κέντρο της περιοχής του Ασπροποτάµου βρίσκονται τα Τρία Ποτάµια. Εδώ το υγρό στοιχείο κυριαρχεί. Το δυνατό κελάρυσµα του Αχελώου, του κάποτε κερασφόρου και γενειοφόρου θεού µε το σώµα ψαριού, δίνει νέα διάσταση στην ησυχία του τοπίου, σαν να κεντάς µε γαλάζιες λεπτές κλωστούλες κάτασπρο καµβά κι αυτός να ζωντανεύει σε µια δροσερή πνοή που αναγεννά την πλάση.

Η «Καλλιρρόη» µάς καλωσορίζει µε ανθρώπινες φωνές. Επέστρεψα στη γνώριµη φασαριόζικη πραγµατικότητα. Η Παναγιά, ανακαινισµένη από το 1650, την προστατεύει, κι εµείς ελκόµαστε από µια άριστα σχηµατισµένη στοίβα ξύλων. Είναι τα καύσιµα της ταβέρνας «Το παραδοσιακό», που για καλή µας τύχη είναι ανοιχτή κάθε µέρα όλο τον χρόνο. Ένας κάτοικος του χωριού, ο κύριος Κώστας Αγγελής, κερνώντας µας ένα κρασάκι, µε χαρά θα µας µιλήσει για το χωριό του. Είναι η θέση του, λέει, που το έκανε χειµαδιό και δεν έχανε τον κόσµο του τον χειµώνα. Εδώ κάποτε κρύφτηκε η σηµαία του 5ου Συντάγµατος, όταν έφυγαν οι Αλβανοί. Μαζί µε τα αρχεία και το σπαθί, που συχνά άλλαζαν κρυψώνες, παραδόθηκε εντέλει στα Τρίκαλα το ’44. Όµως το σχολειό κλείνει το 1977 διώχνοντας πιο µακριά το µέλλον. Σήµερα, µετά βίας µετράει 15 άτοµα, που δεν λένε να το αφήσουν και, αν µαζευτούν πολλοί, υπόσχονται να ανέβουν ακόµη πιο ψηλά. Γιατί η µοναξιά, όσο κι αν δεν είναι επιλογή, συνηθίζεται, και πολλές φορές προτιµάται.

Οι ιδιοκτήτες της ταβέρνας-µπακάλικου µάς κερνούν υπέροχους µεζέδες. ∆οκιµάζω µοσχαροκεφαλή στον φούρνο κι εντυπωσιάζοµαι από τη µαλακή της γεύση. Οι υδρατµοί στο τζάµι λικνίζουν στα µάτια µου τις µοβ ανεµώνες και όλα αίφνης αλλάζουν µαγικά. Ο χειροποίητος χαλβάς σε σχήµα ρόδου µέσα στο γυάλινο φυλλαράκι θαρρείς θα γίνει βαρκούλα και θα γλυκάνει τον άψυχο αγριόχοιρο µε τους τροµακτικούς κυνόδοντες, που σκεπάζει τον ένα τοίχο.

Ολοζώντανος, για να µας το ξεπληρώσει, θα µας οδηγήσει στον αληθινό παραµυθένιο Ασπροπόταµο, εκεί που όλα τα υπερφυσικά πλάσµατα ζουν κρυφά όταν οι άνθρωποι φεύγουν.

Το ορεινότερο χωριό της Θεσσαλίας φέρει το όνοµα Στεφάνι. Επίσης ακατοίκητο, µόλις δροσίσει, και δύσκολο στην πρόσβαση, όταν αγριεύει ο καιρός. Η µαγευτική κορφή Χέλι προσφέρει µοναδική θέα, ενώ εδώ ευδοκιµεί το θεραπευτικό φυτό Σαλέπι (Orchis Mascula).

Η Κρανιά είναι ένα από τα µεγαλύτερα χωριά της περιοχής και αποτελείται από τρεις οικισµούς, τα ∆ολιανά, τα Κονάκια και το Κουκουφλί. Ο Κρανιώτικος ποταµός, που διασχίζει το χωριό, αποτελεί τον µοναδικό βιότοπο της πέστροφας Truta fario. Νερόµυλοι, βιβλιοθήκη, εντευκτήριο και λαογραφικό µουσείο προσφέρονται για ξενάγηση. Τα τρία σχολειά που λειτουργούσαν, έπαψαν.

Ανακαλύπτοντάς το, σκοντάφτουµε στον ιδιοκτήτη µια καφετέριας-µπαρ. Αφήνοντας για λίγο τα µερεµέτια του, µας προσκαλεί στο εσωτερικό. Υπό τη µελωδική φωνή του Bob Marley, τα γατρόνια χουζουρεύουν στα πλακάκια. Οι κίτρινες γαλότσες, σε συνδυασµό µε το χαµόγελό του, µας υπενθυµίζουν τη δύναµη της αισιοδοξίας, που µπορεί σχεδόν πάντα να εκθρονίσει οποιαδήποτε σκοτούρα. Η ανιδιοτελής αγάπη µερικών ανθρώπων για τον τόπο τους είναι ό,τι πιο ελπιδοφόρο για µια καλύτερη ζωή στη χώρα µας.

Στον δρόµο προς ∆ολιανά, ένα κόσµηµα ξεπροβάλλει. Η Μονή του Τιµίου Σταυρού, που γιορτάζει στις 14 Σεπτεµβρίου, σηκώνει ψηλά στον ουρανό 13 τρούλους. ∆εν είναι ανοικτή αυτή την εποχή, όµως η φθορά των χρόνων αφήνει κάποιες χαραµάδες για να µετάσχουµε στη µυστηριακή του ιδιοσυγκρασία, αφού το µόνο φως που υποφέρει είναι το φυσικό ή το αγιασµένο των κεριών.

Αριστερά των Τριών Ποταµών, η διαδροµή έχει να µας δείξει τρία ακόµη χωριά: το Κατάφυτο, έναν από τους πιο ορεινούς οικισµούς, την Ανθούσα, πιο γνωστή ως Λεπενίτσα, και το Χαλίκι. Κοντά στην Ανθούσα, βρίσκεται µια ιδιαίτερη Παναγιά µε το προσωνύµιο Γαλακτοτροφούσα. Αυτό ήταν το σηµείο αναφοράς των βοσκών κάθε φορά που έφευγαν, καθώς και το ετήσιο τάµα τους για την καλύτερη δυνατή παραγωγή γάλακτος. Το κάποτε τρίτοξο και τώρα δίτοξο πέτρινο γεφύρι του Μίχου είναι ακόµη ένα αξιοθέατο της περιοχής, το οποίο χτίστηκε για να εξυπηρετεί την πρόσβαση προς το Μοναστήρι της Ι. Μ. Κοιµή-σεως Θεοτόκου. Περνά πάνω από τον Χαλικιώτικο, παραπόταµο του Αχελώου, και λέγεται πως πήρε το όνοµα από έναν άντρα, τον Μίχο, που έχασε τη ζωή του σ’ αυτό. Το Χαλίκι µαζί µε την Ανθούσα αποτελούν διατηρητέους οικισµούς. Το σκοτάδι αρχίζει να πέφτει, καθώς πλησιάζουµε στο δυτικότερο χωριό της Θεσσαλίας, που στους αρχαίους χρόνους λεγόταν Χαλκίς. Θεωρείται πιο γνωστό από τα άλλα γιατί από εδώ µπορείς να ανέβεις στις δευτερεύουσες πηγές του Αχελώου, στη Βερλίγκα. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει κι εδώ η Αγία Παρασκευή και απέναντι η εκκλησιά του Αγίου Γεωργίου, που φηµολογείται πως την έφτιαξε ο Κοσµάς ο Αιτωλός κατά το πέρασµά του. Ενδιαφέρουσες είναι κι οι βόλτες στην τοξωτή γέφυρα του Φίλου και στις λιθοκαµωµένες βρύσες.

Το φως λιγοστεύει και τα πετρόχιστα κτίσµατα δίνουν την εντύπωση µιας συστροφής προς το κέντρο. Αυτή η διάθεση εσωστρέφειας µε εξιτάρει. Σχεδόν υπνωτικά θα οδηγηθώ από τη λάµπα ενός κτιρίου. Ανεβαίνω τα σκαλιά και βρίσκοµαι στο εστιατόριο La Verliga. Αν και θεωρείται ένα από τα καλύτερα γευστικά στέκια, εµένα µε γοητεύει ο χώρος. Πράγµατι, βρίσκοµαι σε σκηνικό του David Lynch και υποβάλλοµαι σε αναγκαστική και απότοµη αυτογνωσία. Το µέρος µιλάει, ο χρόνος δεν υπάρχει και έχεις φύγει απ’ όλα κι όλους. Πόσο µάλλον σ' αυτό το σκοτεινό δωµατιάκι µε το µικρό µπαράκι και, ναι, σ’ αυτή την µπάρα µπορείς να καταθέσεις επιτέλους την αλήθεια της ψυχής σου.

Ο ιδιοκτήτης και δηµοσιογράφος κ. Χρήστος Ζαχαρής φυλάει Θερµοπύλες. Γλυκός και αψύς, σαν το ρακόµελο που µας τράταρε, µας αποκάλυψε την άρνησή του να αγοράσει αυτοκίνητο από τον φόβο µήπως εγκαταλείψει το χωριό. Με τα πιο αγνά υλικά φροντίζει τους πελάτες του. Ονειρεύεται και αναπολεί τους καλοκαιρινούς µήνες που η ζωή ξεχειλίζει σε κάθε στενό, και παράλληλα παλεύει για την εξέλιξη που αξίζει ο δικός του τόπος.

Είναι λοιπόν αυτή η ανθρώπινη απουσία που θαυµατουργεί στη φύση. Ο χειµώνας δεν υπόσχεται κοσµικές διασκεδάσεις, µόνο το απόλυτο της αγνότητας και της καθαρότητας µιας σχηµατοποιηµένης πέτρας.

H Άνοιξη δεν αργεί. Μέχρι τότε, βουνά, ποτάµια, γεφύρια και χωριά απογυµνώνονται για µία και µόνο αληθινή αποτύπωση. Και είναι αυτή η στιγµή που η σιωπή ξεσπά στην πιο ηχηρή συγκίνηση.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    ∆ιαµονή

    Ευχαριστούµε θερµά για τη φιλοξενία το ξενοδοχείο Νιαβής στο γραφικό Νεραϊδοχώρι. Η θαλπωρή που πηγάζει από την ευγένεια των ιδιοκτητών του συµπληρώνει η µαγευτική θέα και το σπιτικό φαγητό της ταβέρνας. ∆οκιµάστε µοσχαροκεφαλή, κυνήγι και θεραπευτική κοτόσουπα από τα χεράκια της γλυκύτατης κ. Γιούλας. Ανοιχτά όλο τον χρόνο. Τηλ. 24340 91201.

    Ο Παραδοσιακός Ξενώνας Φρετζάτο στην Ελάτη είναι η επιτοµή της άνεσης και της πολυτέλειας. Ο Νάσος Σαργκάνης επιµένει στην αισθητική αλλά και στην παράδοση φιλοξενώντας στον επάνω όροφο έκθεση παραδοσιακών στολών. Πρωινό µε χειροποίητες µαρµελάδες, σπιτικές πίτες και γλυκά, όλα µε διαλεχτά υλικά της περιοχής, από τα χέρια της Αναστασίας. Τηλ. 24340 71872, www.fretzato.gr. 

    Φτιαγµένος µε περίσσιο µεράκι, ο Ξενώνας Μπάκου στην Ελάτη προσφέρει παραδοσιακά διαµονή σε δωµάτια µε τζάκι, ενώ µπορεί κανείς να απολαύσει εδώ το πρωινό ή το ποτό του. Τηλ. 24340 71208, 6934 615481, www.mpakouhotel.gr

    Φαγητό

    Χάρη στο καλλιτεχνικό ταµπεραµέντο της κ. Γεωργίας, στο Παραδοσιακόν στην Καλλιρρόη, το γεύµα µετατρέπεται σε έργο τέχνης. Κυνήγι, µοσχαροκεφαλή, λουκάνικα, πιάτα της ώρας, ποικιλία ορεκτικών και πέστροφα το καλοκαίρι, πάντα µε καλό κρασί και τα ζεστά χαµόγελα των ιδιοκτητών. Λειτουργεί και ως παντοπωλείο και είναι ανοιχτό όλο τον χρόνο. Τηλ. 6974 787990. 

    Το εστιατόριο Παπαναστασίου στην Ελάτη παντρεύει σε µια τέλεια ισορροπία το µοντέρνο και το κλασικό σε γεύσεις και αισθητική. Όταν ένα παραδοσιακό αγριογούρουνο γάστρας συνοδεύεται από ουίσκι και πετιµέζι υπό τους ήχους ποιοτικής µουσικής, τίποτα δεν µπορεί να είναι µονότονο. Μας κέρδισαν επίσης η ευγένεια του προσωπικού και οι λογικές του τιµές. Τηλ. 24340 71150, www.hotelpapanastasiou.gr 

    Ένα µεγάλο ευχαριστώ οφείλουµε στον πρόεδρο του Συλλόγου Επαγγελµατιών Ξένιος Ζευς, τον κ. Χρήστο Παπαγιαννάκη, για την πολύτιµη βοήθεια που µας παρείχε αλλά και για την προσφορά του στον τόπο. Χάρη στις πρωτοβουλίες του Συλλόγου, η περιοχή προβάλλεται και αναπτύσσεται ταχύτατα, ιδιαίτερα στον τοµέα του εναλλακτικού τουρισµού, ο οποίος ευνοεί τη βιωσιµότητα ενισχύοντας παράλληλα την εγχώρια οικονοµία. Για περισσότερες πληροφορίες: www.elati-pertouli.gr, email:

    Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.