Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: The request was denied.
Νάουσα: Του οίνου, της γεύσης, της αποκριάς…
3.0/5 rating 1 vote
ΚΕΙΜΕΝΟ: Ιωάννα Παραβάλου ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ιωάννα Παραβάλου, Νίκος Μπάμπος

Νάουσα
Του οίνου, της γεύσης,
της αποκριάς…

Στολισµένη µε κατάφυτα πάρκα, ειδυλλιακούς καταρράκτες και πολύβουα ποτάµια, η Νάουσα απλώνεται νωχελικά στις ανατολικές υπώρειες του Βερµίου και ξέρει καλά να «µεθάει» τις αισθήσεις µας… Χαρείτε την βολτάροντας στα πάρκα της, συµµετέχοντας στο αποκριάτικο ξεφάντωµα µε «Γενίτσαρους και Μπούλες» και απολαµβάνοντας
τις πλούσιες γεύσεις της, που θα τις συνοδεύσετε µε ένα ποτήρι βαθυκόκκινο Ξινόµαυρο…



Ξετρυπώνοντας τις οµορφιές της…

Λίγο πριν από την είσοδο στην πόλη της Νάουσας, θα σταµατήσουµε για να θαυµάσουµε τους καταρράκτες του ποταµού Αραπίτσα να πέφτουν εντυπωσιακοί µέσα σε κατάφυτο τοπίο που συναρπάζει. Καθώς µπαίνουµε στην πόλη, αντικρίζουµε τη «ζωντανή» παράσταση µε τον περιστρεφόµενο υδροτροχό, λαξευµένη πάνω στον πωρόλιθο, µε φόντο τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Με µέσα αρχιτεκτονικά, µηχανολογικά, φυτοτεχνικά και καλλιτεχνικά, παρουσιάζει συµβολικά τα στοιχεία της Νάουσας (νερό - βιοµηχανία - γεωργία - βλάστηση). Πρόκειται για µια βραβευµένη ιδέα του γεωπόνου κ. Νίκου Μπάµπου, που µας προϊδεάζει για τις µοναδικές οµορφιές της πόλης.
Βολτάροντας στις γειτονιές της, θα φτάσουµε στην κεντρική πλατεία Καρατάσου, όπου υψώνεται ο πανύψηλος οβελίσκος, δίπλα σ’ ένα σιντριβάνι, για να συνεχίσουµε ως το ∆ηµαρχείο, όπου βρίσκεται ο Πύργος-ρολόι, σήµα κατατεθέν της πόλης. Αξίζει µια επίσκεψη στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο (τηλ. 23320 21713), που περιλαµβάνει τη συλλογή του Λυκείου Ελληνίδων Νάουσας. Βόλτα µε τα πόδια θα πάµε και στο ∆ηµοτικό Πάρκο Κιόσκι, µια όαση 30 στρεµµάτων, στην καρδιά της πόλης, που είναι στολισµένο µε πολύχρωµα λουλούδια, πανύψηλα δέντρα και θάµνους, καθώς και µια λιµνούλα µε κύκνους. Μαρµάρινα αγάλµατα αφιερωµένα σε σηµαντικά ιστορικά γεγονότα, διάσπαρτα στον χώρο, τραβούν την προσοχή µας. Η θέα από εδώ ψηλά προς τον κάµπο της Θεσσαλονίκης µε τις ροδακινιές είναι µαγευτική! Χαλαρές βόλτες θα κάνουµε και στο ειδυλλιακό Πάρκο του Αγίου Νικολάου, µε τα αιωνόβια πλατάνια, τον ποταµό Αραπίτσα και τη λιµνούλα µε τις πάπιες...
Γύρω από την πλατεία και στα κοντινά δροµάκια θα βρούµε πολλά καφέ και ταβέρνες, για να ξεκουραστούµε και να απολαύσουµε γεύσεις παραδοσιακές και πεντανόστιµες. Σηµαντική θέση στην τοπική γαστρονοµία κατέχουν οι πίτες µε σπιτικό φύλλο, που κοσµούσαν γευστικά κάθε εποχή του χρόνου. Για τη γέµιση επιλέγονται τα χορταρικά εποχής και το ντόπιο τυρί µπάτσιο ή το κρέας. Λατρεµένες πίτες είναι η µπατσιόπιτα, η πρασοκρεατόπιτα, η κρεµµυδόπιτα, η κολοκυθόπιτα, η σπανακόπιτα µε σουσαµέλαιο, αλλά και η γλυκιά ρυζόπιτα. Από τα καλύτερα πιάτα θεωρούνται το αγριογούρουνο µε κάστανο και ρύζι, το ζυγούρι στη γάστρα µε Ξινόµαυρο, το χοιρινό µε σέλινο ή λάχανο στην κατσαρόλα, αλλά και ψητό στη γάστρα µε αµπελόφυλλα και λευκό κρασί. Το µοσχαράκι «παντρεύεται» µε κάστανα, δαµάσκηνα ή κυδώνια, ενώ η τηγανιά γίνεται µε χοιρινό, λιαστή ντοµάτα, κρεµµύδι, πιπεριά ή µανιτάρια. Στο «Χάραµα», στο Αρκοχώρι της Νάουσας, αλλά και στα «Οινοµαγειρέµατα», στο κέντρο της πόλης, θα δοκιµάσουµε πολλές παραδοσιακές συνταγές. Την τοπική γαστρονοµία ολοκληρώνουν οι µαρµελάδες και τα γλυκά του κουταλιού µε φρούτα του τόπου (ροδάκινα, µήλα, βερίκοκα, κεράσια).
Στη Νάουσα θα επισκεφθούµε τον Χώρο Θυσίας των Ναουσαίων στο Ολοκαύτωµα του 1822, στη θέση Στουµπάνοι, µε ωραία θέα στην πόλη. Στην πίσω µεριά του δρόµου, κατηφορίζουµε µε τα πόδια στο ξύλινο γεφυράκι, για να δούµε τα νερά του ποταµού Αραπίτσα να σχηµατίζουν ειδυλλιακούς καταρράκτες, ύψους 50 µ., µέσα σε πλούσια βλάστηση. Σε κοντινή απόσταση από την πόλη µε αυτοκίνητο, ιδιαίτερο πολιτιστικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο αρχαιολογικός χώρος της Σχολής του Αριστοτέλη, στη θέση της αρχαίας πόλης Μίεζα, καθώς και οι Μακεδονικοί τάφοι των Λευκαδίων. Μια εξόρµηση λίγων χιλιοµέτρων µε το αυτοκίνητο θα µας φέρει, µέσα από µια µαγευτική διαδροµή, στο γραφικό Αρκοχώρι (ή Αρκουδοχώρι), µε παλιά πέτρινα σπίτια πάνω σ’ έναν κατάφυτο λόφο.


Γενίτσαροι και Μπούλες!

Τα δύο τελευταία Σαββατοκύριακα της Αποκριάς, η πόλη ξεφαντώνει µε τον δικό της παραδοσιακό τρόπο. Οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες» είναι το πιο φηµισµένο αποκριάτικο έθιµο της Βόρειας Ελλάδας, ένα χορευτικό δρώµενο που µέσα του κρύβει στοιχεία από την παράδοση της περιοχής, αλλά και από τους αγώνες της Νάουσας κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Ας δούµε τι µας αφηγείται για το έθιµο ο κ. Αριστείδης Τόσιος, Πρόεδρος του Οµίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας» για την προστασία και την προβολή των χορών και του εθίµου:
«Αν και η πόλη της Νάουσας ιδρύθηκε στα τέλη του 14ου αιώνα στη σηµερινή της τοποθεσία, εντούτοις οι κάτοικοι της νέας αυτής πόλης προέρχονταν από τις γύρω ορεινές περιοχές του Βερµίου Όρους, όπου είχαν καταφύγει µετά την καταστροφή των πατρογονικών τους εστιών, όπως οι Αιγές, η αρχαία Μίεζα και άλλες περιοχές, κατάφεραν και διαφύλαξαν και µετέφεραν αναλλοίωτα ορισµένα έθιµα, των οποίων οι ρίζες χάνονται στην αρχαιότητα. Πιθανόν, διάφορες γιορτές οι οποίες πραγµατοποιούνταν στις αρχές της άνοιξης για την υποδοχή της αναγεννώµενης φύσης, προς τιµήν του θεού του κρασιού αλλά και του Κάτω Κόσµου ∆ιονύσου, αλλά και συµβολικά ως τελετές µύησης των νέων, διατηρήθηκαν και µετά τον εκχριστιανισµό των κατοίκων. Οι ιδιαίτερες ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες που επικράτησαν στην περιοχή µας στο διάβα των καιρών, µπόλιασαν το ολοζώντανο αυτό έθιµο, ώσπου απέκτησε την τελική του µορφή στα χρόνια του οθωµανικού ζυγού. Μπορούµε να πούµε ότι το έθιµο, αν και παραµένει ζωντανό έως τις µέρες µας, εντούτοις διακατέχεται από αυστηρότητα ως προς την τέλεση του εθιµοτυπικού, του δροµολογίου γύρω από τα όρια της παλιάς πόλης, των χορών και ως προς την ενδυµασία των συµµετεχόντων, οι οποίοι είναι αποκλειστικά έφηβοι που έχουν ενηλικιωθεί. Επίσης, άνδρας υποδύεται και το τιµώµενο πρόσωπο, την Μπούλα, τη νύφη δηλαδή, η οποία ενδεχοµένως συµβολίζει την αναγεννώµενη άνοιξη και την κυκλική νεκρανάσταση της φύσης.
Κατά τη δύσκολη περίοδο της Τουρκοκρατίας, το έθιµο συνδέθηκε άµεσα µε τους εθνικούς µας αγώνες για την ανεξαρτησία. Κατά την περίοδο εκείνη, η βασική έννοια της νεκρανάστασης και της αναγέννησης, που τονίζεται µέσα από το έθιµο, αντικατόπτριζε την αναγέννηση του ελληνικού έθνους µέσα από τις στάχτες της σκλαβιάς. To έθιµο ξεκινάει σε έντονη συγκινησιακά ατµόσφαιρα, µε την προετοιµασία και το ντύσιµο του χορευτή εντός του σπιτιού. Παλαιότερα, το ντύσιµο ξεκινούσε το βράδυ του Σαββάτου, παραµονές Αποκριάς, όπου τα φυλαχτά, τα ασήµια και οι αλυσίδες ράβονταν ένα προς ένα. Τελευταία δένεται περίτεχνα στην κεφαλή η κέρινη προσωπίδα µε το µακρύ µεταξωτό ζωνάρι µήκους τεσσάρων µέτρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι χορευτές δεν ξεντύνονταν µετά το πέρας της πρώτης ηµέρας, αλλά τους τύλιγαν µε ένα σεντόνι ή λαγοκοιµόντουσαν καθισµένοι σε µια καρέκλα. Φανταστείτε τι αντοχές χρειαζόταν ένας χορευτής που έπρεπε να χορεύει οληµερίς µε το βάρος της στολής και πολλές φορές βρεγµένος...
Το έθιµο περιλαµβάνει το εθιµοτυπικό µάζεµα των χορευτών, την άδεια από τον ∆ήµαρχο, την «οριοθέτηση-καθαρµό» της παλαιάς πόλης µε ενδιάµεσες στάσεις για χορό... Αφού ολοκληρωθεί η συµβολική περιτείχιση της πόλης, βγαίνουν οι προσωπίδες. Συνεχίζονται οι χοροί και συµµετέχουν οι παλαιοί ως ένδειξη σεβασµού για την προσφορά τους στο έθιµο. Τη ∆ευτέρα ακολουθεί το τραπέζωµα των χορευτών σε σπίτια των οικογενειών τους, µε άφθονο χορό και τραγούδι. Στο κλείσιµο του εθίµου, µαζεύονται οι χορευτές, σχηµατίζοντας έναν κύκλο µε τα σπαθιά τοποθετηµένα µε την αιχµή στο χώµα. Τελειώνουν επιβεβαιώνοντας τη φράση «Ό,τι είπαµε και δεν είπαµε, εδώ να µείνει», χτυπώντας τα σπαθιά µεταξύ τους. Στη συνέχεια σηκώνουν ψηλά τον οργανοπαίκτη φωνάζοντας «Πάντα άξιος».
Το έθιµο τελείται κάθε χρόνο ζωντανά µε µεγάλο σεβασµό και αυστηρότητα από τα ενεργά µέλη του Οµίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες», τους χορευτές, µετά από προετοιµασία που διαρκεί όλο τον χρόνο και γίνεται µε όλο το µεράκι και την αγάπη τους για τη διατήρηση της παράδοσης του τόπου.


Παράδοση στο εκλεκτό κρασί

Από το 1987, η Νάουσα έχει χαρακτηριτεί ως η «Πόλη του Οίνου και της Αµπέλου». Στην περιοχή βρίσκονται πολλά και σηµαντικά οινοποιεία (Κτήµα Κυρ Γιάννη, ∆ιαµαντάκου, Τσάνταλη, Βαένι, ∆αλαµάρα κ.ά.). Για να µάθουµε περισσότερα γύρω από τη µεγάλη της παράδοση στον χώρο του κρασιού, επισκεφθήκαµε το Οινοποιείο ∆αλαµάρα και µιλήσαµε µε τον οινολόγο Κωστή ∆αλαµάρα, ο οποίος συγκαταλέγεται ανάµεσα στα 30 ανερχόµενα ταλέντα του παγκόσµιου οινικού χώρου, σύµφωνα µε το Wine & Spirits. To 1840, ο Ιωάννης Γεωργίου ∆αλαµάρας δηµιούργησε τον πρώτο του αµπελώνα στη Νάουσα. Ενάµιση αιώνα αργότερα, το 1993, ο Γιάννης Κων/νου ∆αλαµάρας µε τη σύζυγό του Κατερίνα ανέλαβαν το οικογενειακό οινοποιείο και άνοιξαν τις πύλες του στους επισκέπτες. Το οινοποιείο βρίσκεται λίγα µέτρα πριν από την είσοδο της πόλης, εντός της ζώνης ΠΟΠ Νάουσα, και είναι περιτριγυρισµένο από τον αµπελώνα. Το Ξινόµαυρο είναι η κυρίαρχη ποικιλία του αµπελώνα, ενώ είναι το µοναδικό οινοποιείο της περιοχής που καλλιεργεί την ερυθρή ποικιλία νεγκόσκα.
«Η Νάουσα έχει µεγάλη παράδοση στον χώρο του κρασιού. Αναφορές βρίσκουµε µεταξύ άλλων στη Μελετίου γεωγραφία ως “πόλη ξακουστή για τον εξαίρετο οίνο της”, ενώ και ο Γάλλος Πουκεβίλ στα ταξίδια του στη Μακεδονία τονίζει πως το κρασί της Νάουσας πουλιόταν σε διπλή τιµή από όλα τα κρασιά της Οθωµανικής τότε Aυτοκρατορίας και ήταν αντίστοιχο των κρασιών της Βουργουνδίας», µας εξηγεί ο οινολόγος Κωστής ∆αλαµάρας. Το Μαύρο Ναούσης, όπως λέγονταν τότε το Ξινόµαυρο, είχε το πλεονέκτηµα να ταξιδεύει αποστάσεις χωρίς να αλλοιώνονται τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά λόγω της καλής του οξύτητας και της µεγάλης περιεκτικότητας σε πολυφαινόλες, που δρούσαν ως φυσικοί αντιοξειδωτικοί παράγοντες. Το 1920 η φυλλοξήρα έφτασε στην Ελλάδα και οι εξαγωγές σταµάτησαν. Ο αµπελώνας ορθοποδούσε µε αργούς ρυθµούς µέχρι το 1970, όταν η Νάουσα έγινε µία από τις πρώτες ζώνες ΠΟΠ στην Ελλάδα και άρχισε η µεγάλη ανάκαµψη. Πέραν του Ξινόµαυρου, στη Νάουσα καλλιεργούνταν παραδοσιακά και το λευκό Πρεκνιάρικο. Στη ζώνη ΠΟΠ της Νάουσας δραστηριοποιούνται σήµερα περίπου 20 οινοποιεία, τα περισσότερα είναι επισκέψιµα και δηµιούργησαν από κοινού το Νάουσα Οίνος / Naoussa Wine - Σύνδεσµος Οινοποιών & Αµπελουργών Νάουσας.
Τα κρασιά του οινοποιείου ∆αλαµάρα (www.dalamarawinery.gr, www.dalamara.gr) είναι πιστοποιηµένα σε βιολογική καλλιέργεια από το 1996, και εξάγονται σε Ευρώπη, Αµερική και Ιαπωνία. Το οινοποιείο είναι επισκέψιµο καθηµερινά για ξεναγήσεις και γευσιγνωσίες, ενώ φιλοξενεί πολιτιστικές ή κοινωνικές εκδηλώσεις. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί από τον Οκτώβριο έως τον Νοέµβριο και το παραδοσιακό αποστακτήριο, όπου παράγεται το τσίπουρο του κτήµατος. Οι οινόφιλοι που επισκέπτονται το οινοποιείο, ξεναγούνται στον αµπελώνα, το οινοποιείο και το κελάρι, το παραδοσιακό ρακοκάζανο, τον εκθεσιακό χώρο και το µέρος όπου µπορούν να δοκιµάσουν τη βασική γκάµα των κρασιών.
Το Ξινόµαυρο συνοδεύει ιδανικά όλα τα κρεατικά. «Πρωταγωνιστεί», όµως, και σε συνταγές όπως η «χανούµισσα», τα «µποµπάρια», το ζυγούρι στη γάστρα, το χοιρινό µε λάχανο. ∆υναµιτίζει, ωστόσο, και τις γλυκές παραδοσιακές γεύσεις του τόπου, όπως οι µουστόπιτες, οι «κόρες», τα σουτζούκια και ο παραδοσιακός στριφτός µπακλαβάς της Νάουσας, ο γκρακλιάνος, µε χειροποίητο φύλλο, καρύδια και σιρόπι µε µέλι από µούστο. (Τον καλύτερο γκρακλιάνο της Νάουσας απολαύσαµε στο µαγαζάκι «της Ευγενίας».)


Χιονοδροµικό 3-5 Πηγάδια

Για τους λάτρεις του σκι, η Νάουσα προσφέρεται και για άφθονο παιχνίδι στο χιόνι. Στο Χιονοδροµικό Κέντρο 3-5 Πηγάδια (www.3-5pigadia.gr), που βρίσκεται σε απόσταση 17 χιλιοµέτρων από την πόλη, έχουµε τη δυνατότητα να γλιστρήσουµε µε τα σκι µας στις κατάλευκες πίστες, χρησιµοποιώντας έναν από τους επτά σύγχρονους αναβατήρες του. Μεγάλο πλεονέκτηµα είναι το σύστηµα τεχνητής χιόνωσης, που έχει εγκατασταθεί και υποστηρίζει τη λειτουργία του. Το χιονοδροµικό έχει και αθλητικό χαρακτήρα, καθώς στο µεγαλύτερο µέρος του έχει κόκκινες πίστες (Κεντρική - Αριστοτέλης, Λούκι), ενώ η ύπαρξη της µαύρης πίστας (Φίλιππος) ανεβάζει την αδρεναλίνη στα ύψη. Φυσικά, και οι αρχάριοι θα χαρούν το σκι, αφού πάρουν µαθήµατα από έµπειρους δασκάλους και εξασκηθούν στην πίστα Παράδεισος. Στο χιονοδροµικό λειτουργεί snow bus - snowmobile, που προσφέρει µια βόλτα στις µαγευτικές δασικές διαδροµές, αλλά κι ένα ολοήµερο ski-safari στις κορυφές του Βερµίου µέχρι το Σέλι. Λειτουργεί επίσης ξενοδοχείο µε εστιατόριο και ένας ξενώνας. Για να χαλαρώσουµε, θα πιούµε µια αχνιστή σοκολάτα σ’ ένα από τα τέσσερα σαλέ του, δίπλα στο αναµµένο τζάκι... Από το σαλέ Κορυφής, η θέα είναι συναρπαστική!

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Info
    Στα βιβλιοπωλεία της Νάουσας (αλλά και της Αθήνας) θα αναζητήσουµε το βιβλίο Αυτοφυή φυτά και βότανα του Βερµίου, µε αναφορές στον ∆ιοσκουρίδη, του γεωπόνου - Προϊσταµένου Πράσινου ∆ήµου Νάουσας αλλά και φωτογράφου κ. Νίκου Μπάµπου (εκδόσεις Κυριακίδη). Ένα λεύκωµα και ταυτόχρονα οδηγός εύρεσης φυτών-βοτάνων, φωτογραφηµένων στο φυσικό τους περιβάλλον, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν τεκµηριώνεται µέσα από αναφορές στους κώδικες του έργου του ∆ιοσκουρίδη Περί ύλης ιατρικής.

Χάρτης