Σύµη Ταξίδι στη µατιά…
5.0/5 κατάταξη (21 ψήφοι)
ΚΕΙΜΕΝΟ: Αλεξία Τούλιου Ι ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Νίκος Υφαντής,Αλεξία Τούλιου
«Είµαι ένας απλός, καθηµερινός, 
αισιόδοξος άνθρωπος. Αλλά δεν αντέχω 
τα παράθυρα χωρίς θέα. Τα παράθυρα βρίσκονται εκεί για να ταξιδεύουν τη µατιά. Για ν’ αποκαλύπτουν ορίζοντες. Για να υπόσχονται το “παραπέρα”. 
Για να λούζουν στο αληθινό φως τ’ άδεια δωµάτια. Για να φτιάχνουν σκιές µε χρώµα 
πάνω στους λευκούς τοίχους...» 
Οδυσσέας Ελύτης
 
 

Αιγιαλός και Νηµποριό

Έτσι κι εγώ στο παραθύρι ενός παλιού αρχοντικού στο λιµανάκι της Σύµης, τον Εµπορειό ή Νηµποριό όπως κελαρυστά το τραγουδούν οι ντόπιοι, γράφω για το νησί, µέχρι η γωνία του φθαρµένου από τα χρόνια µπαλκονιού να µε ξεσηκώσει, όταν πεισµατικά σαν δάχτυλο απαιτεί να κοιτάξω έξω. Αριστερά και δεξιά τα βράχια του όρµου και µπροστά µου µια θάλασσα που ενώνει και χωρίζει δυο θεούς, αφού έτσι να πεις να κάνεις, άγγιξες Τουρκία. Μία στιγµή φτάνει για να αντιληφθώ πως τα βράχια που αγκαλιάζουν κι εµένα δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά οι φτερούγες του αρχαγγέλου Μιχαήλ, που κατοικεί για αιώνες στο µικρό ξωκλήσι πίσω µου, στα Μιχαηλιδάκια. Νιώθοντας ανεξήγητα ασφαλής, σκέφτηκα πως βάλθηκε ο Άγγελος να µου υπενθυµίσει την καταγωγή µου, και προσευχήθηκα να µη λησµονήσω ποτέ µου τούτη τη θέα. Μα κι αν ακόµη αυτό συµβεί, θα ’µαι ευτυχής που είδα ανατολή στο Νηµποριό γιατί, όπως λέει κι ένας φίλος, είµαστε οι εµπειρίες που καθορίζουν τη ζωή µας. 
Η Σύµη, όγδοο σε µέγεθος νησί των ∆ωδεκανήσων, ζυµωµένη µε µύθους και θρύλους, οφείλει το όνοµά της στον έρωτα ενός παράξενου θαλάσσιου πλάσµατος, του Γλαύκου, µε τη νεαρή κόρη του Ιαλυσού και της ∆ωρίδας, τη Σύµη. Φέρνοντάς τη στο νησί έγιναν και οι πρώτοι του κάτοικοι. Λέγεται επίσης πως εκεί γεννήθηκαν και οι Τρεις Χάριτες. 
Η πόλη, που απλώνεται περιµετρικά του φυσικού λιµανιού και είναι χτισµένη αµφιθεατρικά, λέγεται Αιγιαλός. Οι περισσότεροι όµως κάτοικοι µένουν στο επάνω τµήµα της, το Χωριό. Κατά τον ρου της ιστορίας, η Σύµη άλλαξε πολλές φορές χέρια κατακτητών. Από το Τάγµα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη πέρασε στους Τούρκους, διανύοντας όµως τότε µια περίοδο ευηµερίας, µε την ανάπτυξη της ναυπηγίας και της ναυτιλίας, της αλιείας και του εµπορίου σπόγγου, αλλά και της αµπελουργίας, που έκανε το λευκό κρασί της περιζήτητο. Αξίζει να γίνει µνεία στον σφουγγαρά Στάθη Χατζή, που ακόµη και σήµερα διατηρεί το παγκόσµιο ρεκόρ άπνοιας, αφού χωρίς καν τον απαραίτητο εξοπλισµό, το 1913 καταδύθηκε 80 µέτρα κρατώντας την αναπνοή του για 3 λεπτά και 58 δευτερόλεπτα. Ουσιαστικά το άθληµα της ελεύθερης κατάδυσης δεν είναι τίποτα άλλο παρά η εξέλιξη της τέχνης των σφουγγαράδων µε αγωνιστικό χαρακτήρα. Η ύφεση για το νησί έρχεται το 1912 υπό την ιταλική κατοχή, όταν οι πολλές απαγορεύσεις οδήγησαν στον περιορισµό του εµπορίου και κατ’ επέκταση και του πληθυσµού της, έως το 1948, που ενσωµατώθηκε πλέον στο ελληνικό κράτος. Η οικονοµία της στηρίζεται µέχρι σήµερα σχεδόν αποκλειστικά στον τουρισµό. 
 

Παραλίες

Το «µικρό Παρίσι», όπως συνήθιζαν να αποκαλούν τη Σύµη, παραµένει αγαπηµένος ταξιδιωτικός προορισµός, λόγω των κρυστάλλινων νερών και της απαράµιλλης αρχιτεκτονικής οµορφιάς της. Αν και οι περισσότερες παραλίες είναι προσβάσιµες µόνο µε πλοιάριο, αξίζει να τις επισκεφτεί κανείς. Η παραλία του ∆υσάλωνα είναι µία απ’ αυτές – µε τον επιβλητικό κάθετο βράχο που σαν να στηρίζεται στους ώµους του µοναστηριού του Αϊ-Γιώργη, προσφέρεται για συγκινήσεις αφού είναι ιδανική για extreme sports. Καθηµερινά εκτελούνται εκδροµικά δροµολόγια για τα µικρά νησιά, τον Άγιο Αιµιλιανό, που είναι προσβάσιµος και από ξηράς, την Αγία Μαρίνα και τα Σεσκλιά. Τα βοτσαλωτά κολπάκια που µπορείτε να επισκεφτείτε οδικώς δεν στερούνται οµορφιάς. Η Γυάλα στο Νηµποριό, το Τολί, ο Ν.Ο.Σ. (Ναυτικός Όµιλος Σύµης), η πιο οργανωµένη παραλία κοντά στο λιµάνι, η Μαραθούντα, ο Άγιος Νικόλαος στο θέρετρο Πέδι και η µεταφυσική Νανού υπόσχονται απολαυστικές ανάσες δροσιάς.
 

Μουσεία, έθιµα και βυζαντινές µονές

Το θρησκευτικό αίσθηµα των Συµιακών είναι εµφανές σε κάθε πλευρά του νησιού λόγω της πληθώρας των µοναστηριών και των εκκλησιών. Τιµώντας τον προστάτη τους, Ταξιάρχη Μιχαήλ, του αφιερώνουν εννέα µονές, όσα και τα αγγελικά τάγµατα. Αξιόλογη από αρχιτεκτονικής, ιστορικής και πολιτιστικής πλευράς είναι η µονή του Μιχαήλ Ρουκουνιώτη, πλούσια σε βυζαντινές αγιογραφίες µε την ιδιαιτερότητα του νέου ναού που είναι χτισµένος πάνω στον παλιό, η οικοδόµηση του οποίου λέγεται πως συντελέστηκε µε την αρωγή του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β’ του Μικρού. Άξιο παρατήρησης είναι έξω από τη µονή το κυπαρίσσι µε τον διπλό κορµό, το οποίο συνδέεται µε µια περίεργη, µακάβρια ιστορία. Ακόµη σπουδαιότερο είναι το µοναστήρι του Πανορµίτη, νότια του νησιού, που θα σας αφήσει άφωνους. Το επιβλητικό καµπαναριό, που λες και πλέχτηκε από χρυσοκίτρινη δαντέλα, επισκιάζει σε οµορφιά όλο τον ναό. Λόγω της αυξηµένης επισκεψιµότητας, αφού εκεί βρίσκεται η ολόσωµη ασηµένια και θαυµατουργή εικόνα του Ταξιάρχη, διαθέτει ξενοδοχείο για τους πιστούς. Στο εσωτερικό λειτουργούν ένα εκκλησιαστικό και ένα λαογραφικό µουσείο. Ανάµεσα στα εκθέµατα βρίσκονται τα διάσηµα µπουκάλια µε τα εσώκλειστα µηνύµατα-προσευχές που καταφθάνουν απ’ όλες τις θάλασσες του κόσµου. Στα τάµατα περίοπτη θέση έχουν οι σκούπες, περίτεχνα διακοσµηµένες, συµβολίζοντας την κάθαρση της ψυχής από τις αµαρτίες. Εκτός από τα µοναστήρια, µικρά αιγαιοπελαγίτικα ξωκλήσια ξεπετάγονται τριγύρω, και συλλογίζοµαι ότι δεν είναι τόπος από ύλη αυτός, παρά απολλώνιο φως, που τυφλώνει τα µάτια µου σαν κοιτώ το λευκό τους. 
Στη Σύµη λειτουργούν δύο µουσεία: το αρχαιολογικό, που βρίσκεται στο Χωριό, και το ναυτικό-λαογραφικό, δίπλα απ’ το δηµαρχείο. Στα αξιοθέατα που προσφέρει περιλαµβάνονται το κάστρο της, οι µύλοι και το Ποντικόκαστρο, που ακόµη δεν έχει προσδιοριστεί ο ρόλος του. Με τη βοήθεια του συγγραφέα-ερευνητή κ. Σαράντη Κρητικού, λάβαµε µια σηµαντική πληροφορία που ίσως αποτελεί και την έµπνευση ή απαρχή της commedia del’ arte. Πιθανολογείται πως η ιδέα του Πιερότου γεννήθηκε σ’ αυτούς τους µύλους, όταν ένας άνθρωπος πλακατζής, που διασκέδαζε τα παιδιά µε παντοµίµα, γλίστρησε κι έπεσε σε µια σκάφη µε αλεύρι. Κάτασπρος και φορώντας το κωνικό του καπέλο συνέχισε τα αστεία του. Μια εικόνα που συνέλαβαν οι Ενετοί και µετέφεραν στη χώρα τους. 
Εξερευνώντας το νησί µπορεί κάποιος να απαριθµήσει περίπου 130 βυζαντινά πατητήρια, από τα οποία 11 έχουν αναστηλωθεί µε ιδιωτική πρωτοβουλία του κ. Σ. Κρητικού, ο οποίος και τα ανακάλυψε. 
Όλοι οι σηµαντικοί σταθµοί της ανθρώπινης ζωής συνοδεύονται από ανάλογα έθιµα. Εδώ τα παλιά χρόνια, οι γυναίκες του Χωριού και µόνο έφταναν σε υπερβολή την εκδήλωση του πένθους, που σχεδόν άγγιζε διαστάσεις αρχαίας τραγωδίας. Συνοδεύοντας τον θάνατο µε το έθιµο του «Φονικού του ∆ωµάτου», η γηραιότερη ωσάν µαινάδα µε την εικόνα της τρελής µε τα ακατάστατα µαλλιά ανέβαινε στο δώµα και ούρλιαζε δυνατά για να ακουστεί στα πέρατα ο πόνος του χαµού.
Ευτυχώς είχα τη χαρά να πάω σ’ έναν γάµο. Η ιδιαιτερότητα στους γάµους είναι ότι γαµπρός και νύφη, κατά τη διάρκεια του χορού του Ησαΐα, δέχονται καρπαζιές από τους καλεσµένους. Αν και ακούγεται βάρβαρο, εγώ διακρίνω αρκετή δόση χιούµορ. 
 

Αρχιτεκτονική

∆εν έχω καλύτερο από τις απογευµατινές εξορµήσεις στα νησιά. Αφήνοντας πίσω µου το µουράγιο στο Χαράνι, αράζω σ’ έναν κάβο στον Γιαλό. Αποµονώνω τη βοή των τουριστών που απολαµβάνουν το συµιακό γαριδάκι στις γραφικές ταβέρνες του λιµανιού και δυναµώνω τις άλλες µου αισθήσεις. Συµπιέζοντας ανάµεσα στον αντίχειρα και τον δείκτη µου, ξεχωρίζω ένα ένα τα κουκλόσπιτα που σκαρφαλώνουν στον βράχο. Μοβ, κόκκινο, µπλε, κίτρινο, παστέλ και έντονα χρώµατα σε ιδανικό πάντρεµα και, τι παράξενο, νιώθω σαν να υπάρχω ταυτόχρονα σε τρεις ηλικίες. Μια Λιλιπούπολη που παραµυθιάζει την παιδική µου αφέλεια, µια χρωµατική αρµονική σύνθεση που µου ξυπνάει τον ροµαντισµό του νεανικού έρωτα και ένα σύνολο αρχιτεκτονικών αριστουργηµάτων υψηλής αισθητικής, που µε κάνει περήφανο ενήλικα. 
Το παράδοξο είναι ότι η οµορφιά της Σύµης δεν οφείλεται τόσο στο τοπίο αλλά κυρίως στον ανθρώπινο παράγοντα, και είναι ευτυχές το γεγονός πως όλο το νησί έχει κηρυχτεί διατηρητέο. Τα κτίσµατα είναι δίπατα, µε κοινό χαρακτηριστικό τα κεραµίδια, µα και το στρογγυλό παραθυράκι ψηλά, το «µάτι του βοδιού», όπως το ονοµάζουν οι αρχιτέκτονες και θα ‘λεγε κανείς πως εξυπηρετεί τον φωτισµό, αν και δεν διαθέτουν όλα άνοιγµα, είναι απλώς διακοσµητικά. Από την άλλη, γνωρίζοντας τον συµβολισµό του κύκλου στο τετράγωνο, αυθαίρετα το µεταφράζω ως υπεροχή του θείου επί της ύλης. Ωστόσο, επειδή δεν µε καλύπτουν οι προφανείς εξηγήσεις, ζητάω ακόµα µία φορά τη βοήθεια του κυρίου Σαράντη, που θα µε οδηγήσει στο παραµύθι της σοφίτας. Σύµφωνα λοιπόν µε µαρτυρίες υπαρκτών προσώπων, έµαθα πως κάθε σπίτι έχει το «Τζωδιό» του, που κατοικεί στη σοφίτα και µπορεί να είναι ζώο, π.χ. φίδι, ή µια άυλη οντότητα. Όπως και να ’χει, ο ρόλος τους είναι προστατευτικός και γι’ αυτό η ύπαρξή τους σεβαστή. Είναι υπερφυσικό µέρος η Σύµη και οι θρύλοι της πολλοί. Ένας ακόµη γοητευτικός θρύλος είναι οι Αλουστίνες, που εµφανίζονται τις τρεις πρώτες µέρες του Αυγούστου, οπότε και …απαγορεύεται να λουστείς. Και αν τύχει και βρεθείς σε ξέφρενο χορό µε κάποια από τις νύµφες και ξέρεις ξόρκι µαγικό, δικιά σου την επήρες.
 

Καλή Στράτα

Πριν δύσει ο ήλιος, θα κάνω τη σηµαντικότερη βόλτα της ζωής µου. Θα ανηφορίσω την Καλή Στράτα, που ’ναι καλά κρυµµένη στα ενδότερα, πίσω απ’ το πρόσωπο του Γιαλού. Και θα την ανέβω όπως της ταιριάζει, ξυπόλητη, για να φορτίσω κάθε κύτταρό µου µε την ενέργεια του τόπου. Περπατώντας ανάµεσα στα ψηλά αρχοντικά, ευγνωµονώ τις βουκαµβίλιες που τη στεφανώνουν κρατώντας τη δροσερή. Οι ασπρόµαυρες βοτσαλωτές είσοδοι συγκρατούν µε κόπο το χρώµα των κτιρίων, πριν ξεχειλίσει και πληµµυρίσει τα σκαλιά γιατί τόση οµορφιά δύσκολα την αντέχεις. Κάπου κάπου στα πλατύσκαλα µια γιαγιά προσέχει τα µικρά ή πουλάει τα βότανά της ευωδιάζοντας τον τόπο µε θυµάρι. Και δε θα µου έκανε εντύπωση αν πεταγόταν από κάπου η Λωξάντρα να µε φιλέψει σπιτικό χαλβά, όπως έκανε πριν χρόνια η δική µου γιαγιά κάθε φορά που χαζεύαµε τη σειρά. Και πράγµατι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο αν περίµενα λίγο ακόµη, γιατί σε τούτο το νησί ο χρόνος δεν υπάρχει κι όλα µπορούν να συµβούν. 
Φτάνοντας στο Χωριό, ξαποσταίνουµε σ’ ένα µικρό καφενεδάκι που ντύνει τα λευκά σκαλιά του µε πολύχρωµους τενεκέδες-γλάστρες. Μια αναζωογονητική λεµονάδα για τους ξένους, ένας καφές για τον Έλληνα. Λίγη κουβεντούλα και έτοιµοι για την κατάβαση. Κοντοστάθηκα λίγο στη µέση και κοίταξα δεξιά µου τη θέα προς το λιµανάκι. Σε λίγο θα βασίλευε ο ήλιος και τα κότερα θα χρωµάτιζαν ακόµη πιο µπλε τη θάλασσα µε τον πολυτελή τους φωτισµό. Όχι, ακόµη προτιµώ το φυσικό φως. Σιγά σιγά οι ακτίνες ζωγράφισαν βαθυχάλκινα τα γυµνά µέρη του σώµατος, εκτός από µία, που επέµενε να χρυσίζει πιο πολύ το δαχτυλίδι µου. Αφήνοντας πίσω την παλιά ζωή, έτεινα το χέρι µου προς το µέρος του, µε την ευχή να πορευτούµε µαζί την… καλή στράτα ως το τέλος της ζωής.
 

Χάρτης