Κοιλάδα, όλη η ζωή μια θάλασσα
4.6/5 κατάταξη (9 ψήφοι)
κείμενο: Ελένη Α. Παπαδοπούλου | φωτογραφίες: Ελένη Α. Παπαδοπούλου

Κοιλάδα

Μικρές είναι οι στεριές της και γαλαζοαίματες.
Θησαυρός ο στόλος στο λιμάνι, τα νερά τους ταρσανάδες της.
Μοσχοβολιά από ιώδιο στα τραπεζάκια της και μαζικό συλλαλητήριο
η αυγουστιάτικη γιορτή του ψαρά. Κοιλάδα στον Αργολικό...
Θαύμα γαλαζοπράσινο, χαρά στα τρεχαντήρια.

Ανάμεσα στις διασημότητες της Ερμιονίδας, σεμνή και μυστηριώδης, η μικρή Κοιλάδα κρύβει επιμελώς τη γοητεία της από τα πλήθη και αποφεύγει τους προβολείς. Το Πόρτο Χέλι, η Κόστα, η Ερμιόνη, θέρετρα δοξασμένα και διεθνή, συγκεντρώνουν την τουριστική προσοχή, επιτρέποντας στη μικρή πολιτεία να κεντάει απερίσπαστη τα θαλασσινά της έργα. Κι όμως η Κοιλάδα, ούτε άγνωστη, ούτε άσημη είναι. Τα σκαριά της οργώνουν όλες τις θάλασσες του κόσμου, το Σπήλαιο Φράγχθι του προϊστορικού ανθρώπου της δίνει περίοπτη θέση στην επιστημονική κοινότητα και τα ψαράδικά της γράφουν ιστορίες και αποικίες στη Μεσόγειο.

Άγιε μου Γιώργη...
θαλασσινέ

Ένα καυτό απόγευμα του Ιουνίου μπήκαμε φιλοξενούμενοι στο ξύλινο σκαρί του Γιάννη Σαράντου, σε μια απόπειρα να ζήσουμε την αγωνία μιας ψαράδικης εξόρμησης με γρι-γρι και την Κοιλάδα από τη θάλασσα. Άγιος Γεώργιος το 17μετρο τρεχαντήρι μας. Έξη το πλήρωμα μαζί κι ο καπετάνιος, δύο εμείς οι θεατές και κλέφτες των εικόνων, ανοιχτήκαμε σε νερά ευλογημένα για το κυνήγι μιας καλής ψαριάς. Ο πόθος για ένα καλό κοπάδι από τονάκια σιγόκαιγε στο άγρυπνο βλέμμα του Γιάννη. Δυο φορές τη μέρα, πρωί κι απόγευμα, βγαίνει στη θάλασσα το σκάφος κι είναι πολλές εκείνες οι μέρες που μελαγχολικό και άδειο επιστρέφει στο λιμάνι. Άλλοτε πάλι είναι οι θυμωμένοι αγέρηδες που κρατούν δεμένο και άπραγο το τρεχαντήρι. Δύσκολοι και δυσοίωνοι καιροί για την αλιεία. Κάτι η αυστηρή και αντιφατική νομοθεσία, κάτι ο παραλογισμός της πολιτείας και οι δαγκάνες της κρίσης και κάτι η μείωση των ψαριών από την υπεραλίευση, μετέτρεψαν ένα θρυλικό επάγγελμα σε καθημερινό βραχνά και μοίρα ριψοκίνδυνη..
Ετούτος ο ψαρότοπος, όμως, πλούσια έχει τα ελέη και για την ώρα συντηρεί έναν αξιοζήλευτο αλιευτικό στόλο που φέρνει στο τραπέζι μας τη νοστιμιά και την υγεία της ελληνικής θάλασσας.
Πίσω μας μένει το λιμάνι, όλο ζωή, σκαριά και δυνατό ηλίου φως. Στα δεξιά μας χάσκει στον κοντινό βράχο κοιτώντας τη Δύση το άνοιγμα του Σπηλαίου Φράγχθι. Μπροστά μας απλώνεται το καταπράσινο νησάκι Κορωνίς που αποτελεί ένα φυσικό φράγμα του λιμανιού. Ιδιοκτησία και ησυχαστήριο της εφοπλιστικής οικογένειας «Λιβανού» το μικρό νησί είναι ένα ποίημα σε απόσταση αναπνοής απ’ τη στεριά. Στο βάθος, πίσω του απλώνεται η παραλία Σαλάντι των Διδύμων.
Καθώς απομακρύνεται το αραξοβόλι, όλα τα μάτια στρέφονται στη θάλασσα και ψάχνουν το σημάδι του κοπαδιού... Άλλος μπαλώνει τα δίχτυα, άλλος ελέγχει τα σύνεργα, άλλος συγυρίζει, όλοι τους όμως είναι μαθημένοι να ελέγχουν παράλληλα με βλέμμα ραντάρ το πέλαγος. Υποσυνείδητα σχεδόν μπαίνεις στο πνεύμα, μυείσαι στην προσδοκία, ενσωματώνεσαι στο πλήρωμα και αναζητάς τη σκοτεινή σκιά και τους αφρούς της αγέλης.

Συναγερμός στα τρεχαντήρια

Το εκκλησάκι του Αη-Νικόλα μας γνέφει γαλανόλευκο απ’ την ακροθαλασσιά και απ’ Δορούφι ως το ακρωτήρι Θυνί, το πράσινο του πεύκου σκίζει στα δύο το γαλάζιο ουρανού και θάλασσας. Στ’ αριστερά μας αχνοφαίνεται ο όρμος του Βουρλιά και το μικρό νησάκι Ψιλή. Ευθεία στο βάθος προβάλλει η αμυδρή ακτογραμμή της Κυνουρίας, Γύρω μας, με την ίδια ράθυμη ταχύτητα, δυο-τρία τρεχαντήρια αναζητούν κι αυτά το στόχο της ψαριάς. Όλα μοιάζουν σαν μια απλή, ανέμελη βαρκάδα που σε βυθίζει στη γαλήνη και την ονειροπόληση... ώσπου να σε ξυπνήσει απρόσμενα ο «πανικός»! Οι μηχανές φουλάρουν, το καμπανάκι τρελαίνεται, ο θόρυβος αγριεύει και όλοι σαλτάρουν σε θέσεις μάχης. Η ψαριά εντοπίστηκε. Το τρεχαντήρι του Γιάννη Φασιλή ήταν πιο κοντά στη λεία και άρχισε να κυκλώνει το κοπάδι αμολώντας το δίχτυ. Τα άλλα αλιευτικά, μαζί και το δικό μας, πλησίαζαν πετώντας πέτρες για να ωθήσουν τα ψάρια προς τον κύκλο της παγίδας. Νόμος ιερός η συνεργασία όπως και οι δίκαιες μοιρασιές στον κώδικα του ψαρά. Και το καλάρισμα μια αγωνιώδης τελετουργία που άλλο να την διαβάζεις και να την βλέπεις στην οθόνη, άλλο να ζεις την αδρεναλίνη της...

Όλοι καλάρουνε...

Το γρι-γρι είναι ένα μεγάλο δίχτυ -500 έως 800 μέτρα- για επιφανειακή αλιεία, για τα λεγόμενα αφρόψαρα όπως σαρδέλα, γαύρο, σαυρίδια, παλαμίδες κλπ. Το κάτω μέρος του έχει βαρίδια και το επάνω φελλούς. Δημιουργεί κλοιό γύρω από τα ψάρια και το κάτω μέρος με τα βαρίδια, με τη βοήθεια συρματόσχοινου περασμένου σε μεταλλικούς κρίκους, κλείνει μετατρέποντας το δίχτυ σε μεγάλο σάκκο. Μια μικρή βάρκα (δευτεροκάϊκο) βοηθάει να πλησιάσει το δίχτυ στο πρωτοκάϊκο και η ψαριά ανεβαίνει στην κουβέρτα με απόχες, τοποθετείται σε τελάρα ή παγολεκάνες. Εκτός από το γρι-γρι ημέρας υπάρχει και εκείνο της νύχτας, μια ανάλογη αλλά ακόμα πιο σύνθετη και συναρπαστική αλιευτική εμπειρία που γίνεται με ρομπότ και λάμπες.
Πανηγύρι αλλά και κόπος όταν η ψαριά είναι μεγάλη. Θρήνος, αν τύχει και η καλάδα πάει στράφι και το δίχτυ ανέβει άδειο. Αυτό, δηλαδή, που συνέβη και στην περίπτωσή μας, αφού τα ψάρια έκαναν φτερά...
Ο καπετάνιος μας συνέχισε το κυνήγι ακάθεκτος ώσπου πήρε να νυχτώνει. Το ηλιοβασίλεμα έσπερνε χρυσοκόκκινο φως και το εκπαιδευμένο μάτι του δεν έλεγε να το βάλει κάτω. Ένας δεύτερος συναγερμός αποδείχτηκε κι αυτός άκαρπος αφού η ψαριά εξαφανίστηκε αφήνοντάς μας με το παράπονο. Μας χάρισε όμως απίθανες σκηνές από ένα σμήνος γλαροπούλια που χόρευαν στον αφρό και στο λυκόφως, αποχαιρετώντας μια ψαράδικη μέρα στην Κοιλάδα του Αργολικού.

Αλιευτικός τουρισμός

Το από καιρό έτοιμο και αναμενόμενο πολυνομοσχέδιο για τον τουρισμό της υπαίθρου και τον θαλάσσιο τουρισμό, ίσως την ώρα που διαβάζεται αυτές τις γραμμές να έχει ψηφισθεί. Ανοίγει για το χειμαζόμενο επάγγελμα της αλιείας έναν νέο δρόμο για ένα πρόσθετο εισόδημα. Η εμπειρία που εμείς ζήσαμε και που ως τώρα ήταν παράνομη, με το νομοσχέδιο καθιερώνεται ως νόμιμη θεματική τουριστική δραστηριότητα υπό τον τίτλο αλιευτικός τουρισμός. Ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να ζήσει ανάλογες εμπειρίες σε αδειοδοτημένα σκάφη πληρώνοντας ένα μικρό αντίτιμο.

Ναυπηγοί και ταρσανάδες

Η παράδοση της Κοιλάδας στην ναυπηγική τέχνη αποκαλύπτεται στον επισκέπτη της στην είσοδο του χωριού. Τα δύο ναυπηγεία της, πελώρια εκθετήρια και ζωντανή ιστορία αποτελούν ανεκτίμητο και μεγάλο κεφάλαιο του τόπου. Δίπλα-δίπλα ο παραδοσιακός ταρσανάς του Λέκκα και το εκσυγχρονισμένο ναυπηγείο του Μπασιμακόπουλου, αποτελούν, καθένα στο είδος του, υποδειγματικές και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Στο ναυπηγείο του Λέκκα έχουν κατασκευαστεί από το 1967 περισσότερα από 400 ξύλινα σκαριά, τρεχαντήρια, περάματα, βαρκαλάδες, liberty κλπ, και είναι από τα λίγα παραδοσιακής ξυλοναυπηγικής που επέζησαν με αποτέλεσμα σήμερα να είναι ανταγωνιστικό αλλά και αξιόπιστο λόγω της συσσωρευμένης εμπειρίας.
Σχεδόν ταυτόχρονα (1965) ξεκίνησε τον ταρσανά του ο Δημήτρης Μπασιμακόπουλος που στα χέρια των διαδόχων του εξελίχθηκε σ’ ένα υπερσύγχρονο χώρο ανέλκυσης-καθέλκυσης, επισκευής και φύλαξης σκαφών. Στα 26.000 τ.μ. της επιχείρησης μπορεί να θαυμάσει κανείς εκατοντάδες σκάφη και να παρακολουθήσει τις εργασίες που εκτελούνται στο ναυπηγείο. Αξιοθαύμαστο και μοναδική εμπειρία να βλέπεις την παράδοση και την προόδο να πορεύονται χέρι-χέρι...  

Ο αφανισμός της ναυτικής μας παράδοσης

Όπως κάποτε στείλαμε στα σφαγεία τα άλογα της ελληνικής υπαίθρου που χιλιάδες χρόνια υπήρξαν αχώριστος και πολύτιμος σύντροφος στη στεριά, έτσι εδώ και χρόνια συντελείται ένας πρωτοφανής αφανισμός των παραδοσιακών ελληνικών σκαφών και της παραδοσιακής ναυπηγικής τέχνης που γράφει χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Από το 1991 που εφαρμόστηκε η ευρωπαϊκή οδηγία για την απόσυρση αλιευτικών σκαφών, περισσότερα από 10000 ελληνικά ξύλινα σκάφη, ανάμεσά του σπάνια μνημεία τέχνης, καταστράφηκαν χωρίς έλεος για την είσπραξη της αποζημίωσης. Καραβόσκαρα, τρεχαντήρια, καΐκια... δουλεμένα στο χέρι με το μεράκι και το μόχθο απαράμιλλων μαστόρων πεθαίνουν μαζί με τα παλιά καρνάγια, δίνοντας τη θέση τους στα εισαγόμενα πλαστικά σκάφη.
Έστω και αργά αρχίσαμε πια να καταλαβαίνουμε ότι τα δώρα της Ευρώπης είχαν δύο όψεις... Διαλέγοντας την ευκολία, διαλέξαμε την μαύρη όψη τους.

Προϊστορικοί θαλασσοπόροι

Το Σπήλαιο Φράγχθι κατοικήθηκε από τον προϊστορικό άνθρωπο σχεδόν αδιάλειπτα, από την Ανώτερη Παλαιολιθική ως την Νεολιθική εποχή και υπήρξε συστηματικό καταφύγιο του Homo sapiens. Οι έρευνες από αρχαιολόγους του Πανεπιστημίου Ιντιάνα με επικεφαλής τον καθηγητή Τόμας Τζάκομπσεν την περίοδο 1967-76, έφεραν στο φως πλούσιο υλικό (εργαλεία, υπολείμματα ζώων, καρπών, δημητριακών κ.ά.). Το σημαντικότερο εύρημα είναι ο σκελετός ανθρώπου που έζησε 10-8.000 χρόνια πριν την εποχή μας. Εποχή ακμής του σπηλαίου υπήρξε η Μέση και Ύστερη Νεολιθική (5000-4500 π.Χ.) και σ’ αυτήν την περίοδο εντοπίσθηκε ο οψιδιανός, πέτρωμα που υπάρχει αποκλειστικά στη Μήλο, 80 μίλια μακριά από την Κοιλάδα. Το εύρημα αυτό ανέτρεψε τις μέχρι τότε αντιλήψεις για τις θαλάσσιες μεταφορές, μετακινώντας την ναυσιπλοΐα σε αρχαιότερο ορίζοντα.
Γύρω στο 4000 π.Χ. το Φράγχθι ήταν οικισμός 150 κατοίκων που δρα πλέον και στην περίμετρο του σπηλαίου, καλλιεργεί φυτά και τρέφει οικόσιτα ζώα.
Σήμερα η κύρια είσοδος του σπηλαίου βρίσκεται σε απόσταση 50 μέτρων από τη θάλασσα και ο επισκέπτης πρέπει να έχει στο νου του ότι την εποχή της ακμής του η παραλία ήταν πολύ πιο μακριά ενώ όταν κατοικήθηκε από τους πρώτους κυνηγούς αυτή η απόσταση ήταν 6-8 χλμ. Από το 2011 έχει αποφασιστεί η ανάδειξη του σπηλαίου από το ΥΠΠΟ που ακόμα παραμένει στα χαρτιά. Τα πλούσια ευρήματα φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου αναμένοντας και αυτά την μεταφορά τους στο υπό ανακαίνιση Μουσείο της Κοιλάδας. Πρόσβαση στο μνημείο υπάρχει και από στεριάς αλλά είναι προτιμότερη και πολύ πιο σύντομη η προσέγγιση με σκάφος από το λιμάνι. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και κάποιον έμπειρο οδηγό από την περιοχή που δεν θα δυσκολευτεί να βρει ο επισκέπτης. Αξίζει ακόμα να σημειώσουμε ότι το Φράγχθι ανήκει στις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις του ελλαδικού χώρου αλλά και της Ευρώπης. Σε μικρή σχετικά απόσταση βρίσκονται τα λιγοστά υπολείμματα του αρχαίου Μάσητα, μυκηναϊκής πόλης που αναφέρεται στον ομηρικό «Κατάλογο των Νηών».

Με ορμητήριο την Κοιλάδα

Θα επισκεφτείτε το Κρανίδι. Πρωτεύουσα του πρώην Καποδιστριακού Δήμου, χτισμένο σε λόφο περίοπτο με ωραία παραδοσιακά σπίτια και κτίρια, επιβλητικές εκκλησιές, με το εξαιρετικό λαογραφικό μουσείο του και τον λόφο με τους ανεμομύλους. Η Κοιλάδα αποτελεί το επίνειο του Κρανιδίου και βρίσκεται σε απόσταση μόλις 3 χλμ.
Θα πάτε στις Δολίνες των Διδύμων. Παράξενοι και επιβλητικοί κρατήρες καθίζησης ένας των οποίων έχει στα τοιχώματά του χτισμένα βυζαντινά εκκλησάκια. Τα Δίδυμα απέχουν από την Κοιλάδα περίπου 10 χλμ. και πολύ κοντά βρίσκεται η μεγάλη παραλία Σαλάντι. Ακόμα, από το χωριό Πελεή θα ανηφορίσετε προς την Μονή Αυγού (Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου), που βρίσκεται πάνω από τη χαράδρα του ποταμού Ράδου. Βραχομοναστήρι του 11ου αιώνα, έρημο σήμερα, σ’ ένα τοπίο μαγευτικό.
Και, φυσικά στα κοσμοπολίτικα Πόρτο Χέλι και Κόστα, 9 περίπου χιλιόμετρα από την Κοιλάδα. Με το καραβάκι (θαλάσσιο ταξί, ferry boat) σε ελάχιστα λεπτά της ώρας βρίσκεστε στις Σπέτσες. Από το Πόρτο Χέλι επίσης μπορείτε να πάτε με δελφίνι στην αριστοκρατική Ύδρα (45 λεπτά).
Η αρχόντισσα με το νησιώτικο ύφος Ερμιόνη βρίσκεται σε απόσταση 26 χλμ.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Που θα μείνετε

    Ένα από τα πολύ όμορφα καταλύματα της ευρύτερης περιοχής βρίσκεται στην Κοιλάδα. Το Lepitsa sunset βρίσκεται δίπλα ακριβώς στην ομώνυμη, εκπληκτική παραλία της Λεπίτσας, με θέα μαγευτική και ονειρεμένο ηλιοβασίλεμα, με πισίνα και άνετα διαμερίσματα, με αιγαιοπελαγίτικα χρώματα και πολύ προσιτές τιμές. Στο χωριό θα βρείτε επίσης ενοικιαζόμενα δωμάτια.

    Ψαρολιχουδιές

    Όχι πως δεν θα βρείτε απ’ όλα τα αγαθά για φαγητό αλλά στην Κοιλάδα αποτελεί ιεροσυλία να μην απολαύσετε μέχρι τελικής πτώσης το άφθονο ολόφρεσκο ψάρι. Εδώ η κακαβιά εκτός από τα διάφορα ψάρια περιλαμβάνει γαρίδες και καραβίδες, καρότα, κρεμμύδια και πατάτες και καταναλώνεται μετά μανίας. Απ’ τα αγαπημένα καθημερινά πιάτα είναι τα σαφρίδια πλακί, ο γαύρος λαδορίγανη στο φούρνο με μπόλικο σκορδάκι, τα μικρά παστά όπως γαύρος, φρίσσες, σαρδέλες που συνοδεύουν το ορεκτικό ουζάκι ενώ παλαμίδες, ντάσκες ψήνονται κομμένα σε φέτες στο φούρνο με φρέσκια ντομάτα και κρεμμύδια. Και βέβαια, κάθε λογής μεγάλα ψάρια, γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, χταπόδια, καλαμάρια.. σε επάρκεια και πολύ καλές τιμές. Μια από τις παλαιότερες και πιο ονομαστές ψαροταβέρνες της Κοιλάδας είναι αυτή του Μέγα στο λιμάνι, εγγύηση για τις γευστικές σας περιπέτειες.

  • Πρόσβαση:

    Από την Αθήνα οδικώς μέσω της παραλιακής οδού Ισθμός-Λουτρά Ωραίας Ελένης- Επίδαυρος. Στη διασταύρωση για το αρχαίο θέατρο Επιδαύρου ακολουθούμε δεξιά το δρόμο προς Κρανίδι, Πόρτο Χέλι ώσπου να συναντήσετε την παράκαμψη για Κοιλάδα. Θα διανύσετε περίπου 170 χλμ. Από το Ναύπλιο η Κοιλάδα απέχει 72 χλμ. Δελφίνια αναχωρούν καθημερινά από τον Πειραιά για Πόρτο Χέλι καθώς και λεωφορεία από τον Σταθμό Πελοποννήσου.

Χάρτης