Πύλος Ίχνη σημαίνοντα στο χρόνο
5.0/5 rating 1 vote
κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου
Ιστορική, γραφική και κοσμοπολίτικη όσοι την ερωτεύτηκαν δηλώνουν πως ήταν για το φως και το χρώμα της. Μέσα του Οκτώβρη οι επισκέπτες πολλοί. Ξεναγούνται στο πληθωρικό κάστρο και τα πρωτοποριακά της μουσεία, στο φυσικό πλούτο της λιμνοθάλασσας και στα διάσπαρτα νησάκια του κόλπου του Ναβαρίνου. Στην Πύλο σπουδαίες αρχαιότητες μπλέκονται με  θαυμάσιες φυσικές ομορφιές, παραδοσιακές ντόπιες γεύσεις αναμιγνύονται  με γκουρμέ νότες και μια από τις εντυπωσιακότερες παραλίες της μεσογείου μας προσκαλεί για μια τελευταία φθινοπωρινή βουτιά.
 
Μετρά μια διαδρομή 3500 ετών. Βασίλειο του Νέστορα, στα  χρόνια της ακμής του μυκηναϊκού πολιτισμού αποτέλεσε ένα από τα σπουδαιότερα  μυκηναϊκά κέντρα στην Πελοπόννησο. Η «καλόχτιστη» χώρα του Νηλέα κατά τον Όμηρο, σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε από τον Πύλο, γιο του Κλήσωνα, και αρχικά ή ονομαζόταν Κορυφάσιο.  Στο ομώνυμο ακρωτήριο υψωνόταν κατά την κλασσική αρχαιότητα η ακρόπολη της αρχαίας Πύλου, το σημερινό Παλαιόκαστρο. Στους ελληνιστικούς χρόνους η Πύλος γνώρισε μεγάλη ακμή διατηρώντας τη σπουδαιότητά της μέχρι τον 6ο μ.Χ, αιώνα, οπότε πέφτει στα χέρια των Αβάρων και μετονομάζεται σε Αβαρίνο. Από τον 14ο έως τον 18ο  αιώνα αποτέλεσε το μήλον της έριδος μεταξύ Ενετών και Τούρκων. Οι τελευταίοι θα χτίσουν το Νιόκαστρο, το νέο φρούριο της Πύλου, προκειμένου να ελέγξουν τη νότια είσοδο στον όρμο του Ναβαρίνου. Στη νεότερη ιστορία, στον κόλπο αυτό «σφραγίζεται» η έκβαση της επανάστασης, όταν στις 20 Οκτώβρη του 1827 οι συμμαχικές δυνάμεις, υπό την ηγεσία των ναυάρχων Χέυδεν, Κόδριγκτον και Δεριγνύ, θα κατατροπώσουν τον στόλο του Ιμπραήμ. 
Γεμάτη λευκά σπιτάκια με κεραμιδένιες στέγες αλλά και διάσπαρτα νεοκλασικά, η σημερινή Πύλος θυμίζει κάτι από νησί. Η καλαίσθητη ρυμοτόμησή της είναι αποτέλεσμα σχεδίων Γάλλων μηχανικών που δούλεψαν υπό τις προσταγές του στρατηγού Μαιζόν, ο οποίος παρέμεινε στην περιοχή για δύο χρόνια μετά την ιστορική ναυμαχία. Η νέα πόλη μετατράπηκε σε κέντρο της ευρύτερης περιοχής αντικαθιστώντας τη Μεθώνη, μέχρι τότε πρωτεύουσα της Πυλίας. 
Χτισμένη αμφιθεατρικά στον κόλπο του Ναβαρίνου, η πόλη της Πύλου ακολουθεί κατά μήκος τη θαλασσινή ακτογραμμή. Γεμάτη με στενά ανηφορικά δρομάκια, συχνά στολισμένα με σκαλοπάτια, καταλήγουν όλα στην πλατεία των ‘Τριών Ναυάρχων’, με το κανόνι και το ομώνυμο μνημείο που χτίστηκε προς τιμήν των νικητών της ιστορικής ναυμαχίας. Η πανέμορφη προκυμαία ξεκινά από τη μαρίνα με τα ελλιμενισμένα ιστιοφόρα, περνά μπροστά από την πλατεία που κυκλώνουν πλήθος από μαγαζιά και κτίρια με τις χαρακτηριστικές καμάρες, και ακολουθώντας τη θάλασσα διασχίζει τον Φραγκομαχαλά για να καταλήξει στο Νιόκαστρο. Η βόλτα αυτή περνά εμπρός από το Δημαρχείο όπου πρώτοι πληροφορηθήκαμε για την αναμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου της προκυμαίας, που θα δώσει ακόμη περισσότερο χρώμα στο όμορφο λιμάνι. Δίπλα ακριβώς, το σπίτι του πανολυμπιονίκη Κωστή Τσικλητήρα, που το 1912 στους Ολυμπιακούς της Στοκχόλμης κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ στο άλμα εις μήκος άνευ φόρας. Ο Τσικλητήρας απεβίωσε σε ηλικία μόλις 24 ετών πολεμώντας εθελοντικά στους Βαλκανικούς πολέμους. Στο πανέμορφο αυτό νεοκλασικό μεταφέρθηκε τον περασμένο Αύγουστο, η συλλογή πινάκων και αντικειμένων του Γάλλου φιλέλληνα Ρενέ Πυώ,  που μας μεταφέρει στα χρόνια της προσπάθειας των Ελλήνων να απαλλαγούν από τον Τούρκικο ζυγό. Συλλέκτης, φιλέλληνας και πολεμικός ανταποκριτής της εποχής, τα έργα της μεγάλης συλλογής του αποτυπώνουν μορφές αγωνιστών και ηρώων της ελληνικής επανάστασης, τοπία του 19ου αιώνα, ενώ σε ιδιαίτερη αίθουσα εκτίθενται οι πίνακες που απεικονίζουν τα γεγονότα της ναυμαχίας του Ναβαρίνου. 
 

Στην αγκαλιά του Ναβαρίνου

Ακριβώς απέναντι από το κτίριο Τσικλητήρα ξεκινούν οι βάρκες που μας προτείνουν εκδρομή στη Σφακτηρία, το ιστορικό νησάκι με τα κάθετα, πανύψηλα βράχια που σχηματίζουν εντυπωσιακά φυσικά γλυπτά ˙ θεόρατες πύλες, θόλους και σπηλιές. Το νησάκι κοσμούν τα μαρμάρινα μνημεία των Γάλλων και των Ελλήνων πεσόντων στη ναυμαχία. Στα βράχια της ακτής θα δείτε και το μνημείο του Santa Rosa, που χτίστηκε από τους Ιταλούς προς τιμήν του μεγάλου συμπατριώτη τους και φιλέλληνα που έπεσε πολεμώντας εθελοντικά στη ναυμαχία. Το εντυπωσιακότερο όμως από τα μνημεία της Σφακτηρίας αποτελεί η Ρώσικη εκκλησία, που φτιάχτηκε με χοντρούς κορμούς δέντρων και θόλους καλυμμένους με ξύλινα βότσαλα  προς τιμήν των Ρώσων πεσόντων στη ναυμαχία. Όπως μας λέει ο Δήμαρχος της Πύλου κ. Καφαντάρης, κάθε χρόνο οι Ρώσοι, πιστοί στο ραντεβού τους με τα Ναυαρίνια, τιμούν με την παρουσία τους τις ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης που τελούνται στις 19 και 20 του Οκτώβρη στην Πύλο. Η φρεγάτα τους επισκέπτεται το Ρώσικο μνημείο και το εκκλησάκι στη Σφακτηρία και ελλιμενίζεται στην Πύλο για να υποδεχτεί τον κόσμο με μπάντες και χορευτικά συγκροτήματα που χορεύουν παραδοσιακούς ρώσικους χορούς μέχρι και …συρτάκι παρέα με τα ντόπια συγκροτήματα σε ένα τρικούβερτο γλέντι στην πλατεία των τριών Ναυάρχων. Μνημείο πεσόντων έχει ανεγερθεί και από τους Άγγλους συμμάχους, ενώ στο ψηλότερο σημείο του νησιού, την κορυφή του λόφου του προφήτη Ηλία διακρίνονται τα ερείπια των αρχαίων τειχών που έχτισαν οι Σπαρτιάτες προκειμένου να προφυλαχθούν από τους Αθηναίους. 
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα εξαιρετικά διαυγή νερά της Πύλου βρίσκεται το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου. Γι΄ αυτό και το Ινστιτούτο «Νέστωρ» του Εθνικού Αστεροσκοπείου, στο παλιό Γυμνάσιο της πόλης διενεργεί εδώ ένα πρωτοποριακό πείραμα για τη μελέτη του σωματιδίου νετρίνο που αναμένεται να μας δώσει σημαντικές πληροφορίες για τα μυστικά του σύμπαντος. Στο λιμάνι της Πύλου λειτουργεί και καταδυτικό κέντρο για σπάνιες εξερευνήσεις στο βυθό των θαλασσών. 
 
Η θαλασσινή βόλτα συνεχίζεται με βουτιές στις μικρές αμμουδιές του νησιού και τα γαλαζοπράσινα νερά του κόλπου. Κατά το σούρουπο ο ήλιος δύει πίσω από τα βράχια του νησιού χρωματίζοντας με τις πορτοκαλί του ανταύγειες το  πανέμορφο λιμάνι.
 

Τα ναυάγια του Νιόκαστρου

Τη Σφακτηρία την αντικρίζεις περπατώντας κατά μήκος των τειχών του Νιόκαστρου που είναι χτισμένο στο τέλος της ακτογραμμής. Πρόκειται για  ένα καλοδιατηρημένο και εντυπωσιακό φρούριο που άρχισε να χτίζεται από τους Οθωμανούς το 1573, λίγο μετά την ήττα τους στη ναυμαχία της Ναυπάκτου. Μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, λειτούργησε για αρκετά χρόνια ως φυλακή ώσπου παραδόθηκε στην αρχαιολογική υπηρεσία για να αποτελέσει αργότερα ένα από τα σπουδαιότερα αξιοθέατα της πόλης. Πως μεταμορφώνεις ένα σπουδαίο μνημείο σε ένα διαδραστικό πολυχώρο ιστορίας και πολιτισμού; Την απάντηση φαίνεται ότι γνωρίζουν καλά τόσο ο Δήμαρχος της Πύλου, όσο η κ. Σίμωσι, προϊσταμένη της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Στο κτήριο Πασά, ένα λίθινο κατασκεύασμα πιθανόν αφιερωμένο στον Ιμπραήμ, εγκαινιάστηκε τον περασμένο Αύγουστο η έκθεση «Ναυάγια». Η πρώτη στο είδος της μουσειακή συλλογή στον κόσμο αποτυπώνει  με ένα τον πλέον σύγχρονα μουσειακά μέσα τα βυθισμένα ταξίδια στις θάλασσες της Πελοποννήσου. Σε ένα υπέροχα φωτισμένο χώρο που προσομοιάζει με καρίνα πλοίου, με τη βοήθεια του δύτη κ. Κούβελα, περιπλανηθήκαμε στα ναυάγια της Σιαπέντζας με τα ευρήματα κιόνων των ρωμαϊκών χρόνων και τις λίθινες σαρκοφάγους του 3ου μ.Χ. αιώνα. Φυσικά το ταξίδι δεν σταματά εδώ. Το αρχαιότερο ναυάγιο του Ιουνίου πελάγους με τις υδρίες της Πρωτοελλαδικής εποχής, ένα ξεχωριστό φορτίο με φουντούκια του 16ου αιώνα από τις θάλασσες της Ζακύνθου αλλά και το ναυάγιο «Μέντωρ» των Κυθήρων ή αλλιώς «το ναυαγισμένο ταξίδι των μαρμάρων του Παρθενώνα» εκθέτουν τα ευρήματα τους στο φρούριο της Πύλου. Η ξενάγηση ολοκληρώνεται το οπτικοακουστικό φιλμάκι για τις ιδιαιτερότητες και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ερευνητική δράση της υπηρεσίας που, παρά τα πενιχρά μέσα και το ελάχιστο προσωπικό, κατέχει τα ινία της παγκόσμιας τεχνογνωσίας στην ανάδειξη των αρχαιοτήτων του βυθού, εκπαιδεύοντας μάλιστα προσωπικό αντίστοιχων υπηρεσιών από ανεπτυγμένες χώρες του υπόλοιπου κόσμου. 
Ανάμεσα στην ακρόπολη του κάστρου, τους πύργους και τους προμαχώνες του, δεσπόζει η εκκλησιά της Σωτήρας που, στα πλαίσια του ίδιου προγράμματος, αναστυλώνεται από την αρχαιολογική υπηρεσία. Πρόκειται για έναν πανέμορφο σταυροειδή ναό με τρούλο, γοτθικού ρυθμού, που χτίστηκε αρχικά σαν τζαμί τον ίδιο περίπου χρόνο με το Νιόκαστρο. Το 1686 με την ανακατάληψη του κάστρου από τους Ενετούς μετατράπηκε από τον Μοροζίνη σε χριστιανικό ναό. Όπως δηλώνει ο κ. Καφαντάρης το φιλόδοξο σχέδιο θα ολοκληρωθεί με τη δημιουργία σε χώρο εντός του φρουρίου η εικονική αναπαράσταση της ναυμαχίας του Ναβαρίνου που ο επισκέπτης θα αντιλαμβάνεται ότι παρακολουθεί μέσα από πολεμική φρεγάτα.  Εντός των τειχών σώζονται ακόμη  τα πρώην κελιά της φυλακής,  η κεντρική πυριτιδαποθήκη και το κτήριο των στρατώνων του Μαιζόν που ολοκληρώνουν την πλούσια περιήγηση στο κάστρο.
 

Υδάτινοι κόσμοι

Ανάμεσα στον κόλπο του Ναβαρίνου και τον όρμο της Βοϊδοκοιλιάς η λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας με την άγρια γοητεία της μας καλεί να απολαύουμε ένα από τους τελευταίους παράδεισους των σπάνιων ειδών της φύσης. Όπως μας πληροφορεί η Ελληνική Ορθολογική Εταιρία, στα νερά της λιμνοθάλασσας ζουν 14 είδη ψαριών μεταξύ άλλων και η Χρυσή Μενίδα, ενδημικό ψάρι της περιοχής χαρακτηρισμένο ως απειλούμενο στο Κόκκινο βιβλίο. Ο υγρότοπος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μεταναστευτικά περάσματα της νότιας Βαλκανικής χερσονήσου με συνολικά 265 καταγεγραμμένα είδη πουλιών. Θα συναντήσεις Κορμοράνους, Φοινικόπτερα, Φαλαρίδες και Βαλτόπαπιες,  αρκετούς Καλαμόκιρκους και τον ξεχωριστό Ψαραετό, ένα από τα σπανιότερα είδη αετών στην Ευρώπη που τρέφεται αποκλειστικά με ψάρια. Στον υγρότοπο κυριαρχούν πλήθος από σπάνια αμφίβια ενώ η ευρύτερη περιοχή είναι το μοναδικό σημείο της Ευρώπης που ζει ο απειλούμενος Αφρικανικός Χαμαιλέοντας της Πύλου. Ένα δενδρόβιο ερπετό με κίτρινες και τιρκουάζ κάθετες ρίγες που φτάνει τα 47 εκ. μήκος. Δυστυχώς τα τελευταίας 30 χρόνια ο βιότοπος του χαμαιλέοντα έχει συρρικνωθεί κυρίως λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας με αποτέλεσμα σήμερα να ζουν περί τα 300 άτομα. Η περιοχή προστατεύεται από το δίκτυο NATURA και, όπως οι περισσότεροι υγρότοποι στην Ελλάδα, δέχεται πιέσεις από φαινόμενα λαθροθηρίας και λαθραλιείας αλλά και λόγω της έντονης οικιστικής ανάπτυξης της παράκτιας ζώνης. Στην απέραντη έκταση της λιμνοθάλασσας έχουν στηθεί παρατηρητήρια πουλιών ενώ ενημερωτικό κιόσκι της Ορνιθολογικής Εταιρίας θα βρεις στην προκυμαία της Γιάλοβας. 
Οι υδάτινες φυσικές ομορφιές της περιοχής δεν τελειώνουν εδώ. Δύο μόλις χιλιόμετρα από την προκυμαία της Γιάλοβας ακολούθησε τις πινακίδες προς τον Καλάμαρη.  Περπατώντας για δέκα λεπτά μέσα σε ένα καταπράσινο περιβάλλον πυκνότατης βλάστησης αντικρίζεις στο τέλος της διαδρομής, σαν σε ξέφωτο, τον μικρό καταρράκτη με την όμορφη σχηματισμένη λίμνη. Για ένα ακόμη εντυπωσιακότερο θέαμα, 20 χιλιόμετρα από την Πύλο, το πανέμορφο Πολυλύμνιο σε υποδέχεται στις δεκάδες λιμνούλες του με τους καταρράκτες και τα πράσινα νερά. 
 

Απ’ το Παλαιόκαστρο  ως τη Βοϊδοκοιλιά

Περιπλανώμενος στις εκτάσεις της απέραντης λιμνοθάλασσας θα συναντήσεις τον χωματόδρομο που οδηγεί στο μονοπάτι για την ανάβαση στο Παλαιόκαστρο, το δυσπρόσιτο φράγκικο φρούριο της πόλης που χτίστηκε τον 13ο αιώνα στην κορυφή του Κορυφάσιου ακρωτηρίου, εκεί που άλλοτε βρισκόταν η ακρόπολη της αρχαιότητας. Η αναρρίχηση στο ερειπωμένο Παλαιόκαστρο διαρκεί μισή περίπου ώρα και σχεδόν στα μέσα της διαδρομής θα συναντάς τη λεγόμενη «σπηλιά του Νέστορα», ένα σπήλαιο που φαίνεται πως κατοικείται συνεχώς από τη νεολιθική εποχή.  Από την κορυφή του λόφου απολαμβάνεις αμφιθεατρικά ολόκληρο τον κόλπο του Ναβαρίνου, τη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας και τον ολοστρόγγυλο κόλπο της Βοϊδοκοιλιάς με τα πεντακάθαρα νερά και την κατάλευκη αμμουδιά. Πρόκειται για μια από τις εντυπωσιακότερες παραλίες της μεσογείου χαρακτηρισμένη σαν τοπίο μοναδικού φυσικού κάλλους που ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα από τους επισκέπτες.  Ευτυχώς το τεράστιο μέγεθός της αφήνει χώρο για πολλούς, ακόμη και για τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta που κάθε καλοκαίρι αναπαράγεται στις αμμουδερές ακτές της. Πέρα από τη συμβατική διαδρομή, την παραλία μπορείς να την προσεγγίσεις μετά από 10 λεπτά περπάτημα από το σημείο που ξεκινά η ανάβαση στο Παλαιόκαστρο. Στην περιοχή της Βοϊδοκοιλιάς εντοπίστηκε θολωτός τάφος που αποδίδεται στον διάδοχο του Νέστορα, Θρασυμήδη, τα ευρήματα του οποίου φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πύλου.
 

Αρχαιολογικές εξορμήσεις

Το καλύτερα σωζόμενο Μυκηναϊκό ανάκτορο της χώρας, το ανάκτορο του Νέστορα σώζεται στον Άνω Εγκλιανό, εδώ που τοποθετείται η Ομηρική Πύλος. Πρόκειται για ένα συγκρότημα από τέσσερα κύρια κτίρια με σημαντικότερα τη μεγάλη «αίθουσα του θρόνου» με την κυκλική εστία, και το λουτρό με τον πήλινο λουτήρα. Σύμφωνα με τους μελετητές το ανάκτορο ήταν διώροφο και διακοσμημένο με πολύχρωμες τοιχογραφίες διακοσμημένες με λυράρηδες και γρύπες, σύμβολα της εξουσίας του Νέστορα. Στις ανασκαφές βρέθηκαν κείμενα 1100 και πλέον πινακίδων της Γραμμικής Β, αντίγραφα των οποίων φυλάσσονται, μαζί με σπαράγματα των τοιχογραφιών του παλατιού, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας. Το ανάκτορο καταστράφηκε από μεγάλη πυρκαγιά –ενδεχομένως πυρπόληση- στα τέλη του 13ου π.Χ. με τις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ. Μια ακόμη πολιτιστική αναβάθμιση θα μετρά στα κεκτημένα της η Πύλος με την αντικατάσταση του στεγάστρου του αρχαιολογικού χώρου, την κατασκευή σύγχρονου αναψυκτηρίου και κυρίως με τη δημιουργία οπτικοακουστικού υλικού που θα μας ξεναγεί εικονικά στις πολυτελείς αίθουσες των μυκηναϊκών ανακτόρων. 
Περίπου 90 μέτρα από την πύλη, μέσα στους ελαιώνες, σώζεται ένας εντυπωσιακός  αναστηλωμένος θολωτός τάφος της Μυκηναϊκής εποχής ενώ δύο ακόμη θολωτοί τάφοι βρίσκονται διάσπαρτοι στην πεδιάδα του Εγκλιανού.  Στο εσωτερικό τους βρέθηκαν μεγάλης αξίας ευρήματα ˙ χρυσά δαχτυλίδια και κοσμήματα, πολύτιμοι λίθοι, χάλκινα όπλα και βασιλικές σφραγίδες που εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας.  Ένα ακόμη νεκροταφείο από θαλαμοειδής τάφους ιδιωτών έχει βρεθεί 500μ.δυτικά του ανακτόρου. 
Αρχαιολογικό μουσείο διαθέτει και η Πύλος όπου φιλοξενούνται εκθέματα από την ευρύτερη περιοχή της Πυλίας που αγγίζουν το φάσμα από τη Μυκηναϊκή εποχή μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια. Ένα μόλις χιλιόμετρο από την Πύλο, στο δρόμο για τη Μεθώνη, βρίσκονται τμήματα των μεσαιωνικών υδραγωγείων που κατασκευάστηκαν για την παροχή νερού στο Νιόκαστρο. Βενετσιάνικα απομεινάρια, με εντυπωσιακές διατηρητέες καμάρες αναμένεται επίσης να αναδειχτούν από το Δήμο Πύλου-Νέστορος. 
 
 
 

Ντόπιες γεύσεις, cabernet και μια γλυκιά επίγευση

Αραδιασμένα στη σειρά τα ταβερνάκια της Γιάλοβας προτείνουν ντόπιες γεύσεις σε νέες εκδοχές. Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, παστό χοιρινό, Σφέλα και Ταλαγάνι, τα ντόπια τυριά της περιοχής, όλα πρωτότυπα μαγειρεμένα σε συνταγές που προτείνει και μοιράζεται μαζί μας ο Δημήτρης Λουκιπούδης από το εστιατόριο «Ελιά» . Το παστό της Πύλου αρωματίζεται με φλούδες πορτοκαλιού μας λέει η Σωτηρία από το «Σπιτικό», ιδιοκτήτρια ενός ακόμη από τα εξαιρετικά εστιατόρια της περιοχής, που μαγειρεύει μ’ αυτό  τον ανάρπαστο παραδοσιακό καγιανά με ντομάτα και αυγό. Τι πίνουμε στην Πύλο;  Κρασί από το οινοποιείο Παναγιωτόπουλου στον Πύργο Τρυφιλίας. Εδώ, φημολογείται ότι φτιάχνεται ένα από τα καλύτερα Cabernet της χώρας. Απόδειξη τα δεκάδες βραβεία κι οι διακρίσεις του κτήματος όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Καμάρι του οινοποιού η ετικέτα ‘Cabernet 36’ που ζυμώνεται μέσα σε δρύινα βαρέλια και παλαιώνεται για 36 μήνες σε εξαιρετικής ποιότητας βαρέλια που ανανεώνονται τρεις φορές ανά 12μηνο. Το οινοποιείο είναι επισκέψιμο για το κοινό  και εσείς δεν έχετε παρά να συνδυάσετε την εκδρομή σας στην Πύλο με μια εξαιρετική εμπειρία γευσιγνωσίας μεσσηνιακού οίνου. Στην ίδια περιοχή λειτουργεί κι ο Οινοποιητικός Συνεταιρισμός «Νέστωρ» με αξιόλογες ετικέτες και διακρίσεις. Κι αν επιθύμησες ένα γλυκό, στο ζαχαροπλαστείο «Κρίνος» της πλατείας των Τριών Ναυάρχων θα γευτείς πιθανώς το καλύτερο γαλακτομπούρεκο της ζωής σου. Με αέρινο φρεσκοψημένο φύλο, διακριτικό σιρόπι και ανάλαφρη βελούδινη κρέμα. 
 

Χάρτης