Στα μονοπάτια των Κυθήρων - Τα Κύθηρα που δεν έχεις δει
5.0/5 κατάταξη (2 ψήφοι)
Κείμενο - Φωτογραφίες: Νίκος Γαλάνης

«Τα Κύθηρα είναι αυτό που δεν φαντάζεσαι», μου επαναλάμβανε συνεχώς μια φίλη μου με καταγωγή από το χιλιοτραγουδισμένο νησί, όταν έμαθε πως οργάνωνα ένα ταξίδι εκεί με σκοπό να ανακαλύψω την ομορφιά των μονοπατιών του. Βλέπετε, όταν βρίσκεσαι για λόγους εργασίας στη γειτόνισσα λακωνική γη, είναι αδύνατον να μην επισκεφθείς το Τσιρίγο, όπως αποκαλούσαν τα Κύθηρα οι Ενετοί, για χρόνια άρχοντες του τόπου. Και τι καλύτερο, λοιπόν, από πεζοπορικές διαδρομές σε μυστηριακά μονοπάτια, που θα ξυπνήσουν νου και πνεύμα, πείθοντάς σε να ξεχάσεις την κούραση όλης της χρονιάς.

Όλα είναι έτοιμα. Φτάνω στη Νεάπολη και μπαίνω στην «Πορφυρούσα», το πλοίο που ενώνει καθημερινά τα Κύθηρα με την Πελοπόννησο. Μαθαίνω από τον καπετάνιο πως το γλυκό όνομα του πλοίου είναι η πιο παλιά ονομασία των Κυθήρων. Οι Φοίνικες επεξεργάζονταν τα άπειρα κοχύλια που κείτονταν διάσπαρτα στις παραλίες του νησιού και παρήγαν την πορφύρα, το βαθύ κόκκινο χρώμα που συνδέθηκε με βασιλιάδες και ευγενείς στο πέρασμα των χρόνων.

Το ταξίδι κρατάει λίγο περισσότερο από μία ώρα και να μπροστά μου το Διακόφτι, το λιμάνι του νησιού, ενώ πιο πίσω αχνοφαίνεται το «Nordland», το μισοβυθισμένο καράβι – τουριστική ατραξιόν πια και ένα από τα καλύτερα diving spots στην Ελλάδα. Η φασαριόζικη αποβίβαση των επισκεπτών δεν προμηνύει τις ήσυχες μέρες που θα ακολουθήσουν. Η τσιμεντένια γέφυρα που ενώνει το λιμάνι με την ενδοχώρα με οδηγεί όλο και πιο ψηλά. Μικρογραφία της Ελλάδας το νησί. Άσπρα σπίτια με μπλε παράθυρα, πράσινο να ξεπροβάλλει από τις ρεματιές, ορεινοί όγκοι και βραχώδεις απόκρημνες παραλίες σε οδηγούν στη θάλασσα.

Στον ξενώνα «Απλυνόρι» στα Μητάτα με περιμένει ο κ. Γιάννης, ο φιλόξενος ιδιοκτήτης του. Με γοητεύουν οι ιστορίες του, μου μιλά για το χωριό, τους «συκοσταφυλάδες», τους πρώτους τουρίστες του νησιού πριν από μισό αιώνα, οι οποίοι έτρωγαν τους καρπούς των δέντρων που έβρισκαν στις άκριες των δρόμων. «Ανακάλυψα ξανά τον τόπο μου» μου εξηγεί, καθώς τον ρωτώ για τα μονοπάτια. Κάθε Κυριακή, «βρέξει χιονίσει» όπως μου αναφέρει χαρακτηριστικά, μαζί με άλλους Τσιριγώτες θα περπατήσουν πάνω στους πρώτους επικοινωνιακούς διαύλους του νησιού.

Μητάτα - Φαράγγι του Τσάκωνα

Την επόμενη μέρα, αφού πάρω πολύτιμη ενέργεια από το πεντανόστιμο και θρεπτικό μέλι που παράγει ο ίδιος, ξεκινάμε μαζί για το μονοπάτι στα Μητάτα. Μου εξηγεί πως από Σεπτέμβρη θα γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για τη σηματοδότησή του, καθώς κατηφορίζουμε τον χωματόδρομο μπροστά από την εκκλησία του Αϊ-Γιάννη του Χαλινωτή. Είναι κτισμένη μέσα σε μια σπηλιά. Εγώ εντυπωσιάζομαι, μα ο συνονόματος του αγίου ξεναγός μου μειδιά. Γνωρίζει πως στη συνέχεια μας περιμένουν κρυμμένα ακόμα καλύτερα πράγματα. Καθώς περνάμε από ερειπωμένους νερόμυλους και οινοποιεία, ρουφώντας πάντα την οσμή από το πανταχού παρόν θυμάρι, το άκουσμα της πατημασιάς μου αλλάζει, σαν να σπάω κάτι. «Μην ανησυχείς», με καθησυχάζει ο κ. Γιάννης, «είναι κοχύλια». Ναι, σε υψόμετρο 325 μέτρων πατάμε κοχύλια. Πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια, όπως μου εξηγεί, εδώ ήταν ο βυθός της θάλασσας. Η πινακίδα και τα σκαλισμένα σκαλοπάτια μάς οδηγούν στη Μαύρη Σπηλαία, ένα μεγάλο άνοιγμα κάτω από τους βράχους με τους λαξεμένους θόλους, τους σταλακτίτες και τις γούρνες από νερό, με έντονο το μαύρο χρώμα στους βράχους από τους μύκητες, αιτία της ονομασίας της σπηλιάς. Μυστήριο η χρήση της. Ίσως ήταν αρχαίος λατρευτικός τόπος, ίσως κρυψώνα ντόπιων από τους πειρατές. Δίπλα, χωμένο στους βράχους, το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου με την παλαιοβυζαντινή επιγραφή ακόμα εκεί, να μαρτυρά τη μακραίωνη ιστορία του. Στον δρόμο για το φαράγγι του Τσάκωνα και το τέλος του μονοπατιού, παρατηρώ τη μεγάλη ποσότητα νερού που κρύβει το νησί στα σπλάχνα του, ανάμεσα στις ρεματιές. Μικρές λίμνες σχηματίζονται παντού και είναι φανερό πως ο άνθρωπος το εκμεταλλεύτηκε αυτό στο έπακρον αφού το μονοπάτι ταυτίζεται με το μυλαύλακο, το τεχνητό αυλάκι για να κυλά το νερό των πηγών από νερόμυλο σε νερόμυλο ώστε να μην πηγαίνει τίποτα χαμένο.

Γεμάτος εικόνες και αρώματα αλλά καθόλου κουρασμένος, οδεύω προς το βόρειο τμήμα του νησιού, ώστε να προλάβω δύο διαδρομές πριν νυχτώσει. Ξεκινώ από το χωριό Ποταμός, όπου αρχίζει η σηματοδότηση του μονοπατιού Μ31. Περνώ από τα Τριφυλλιάνικα και κάνω μια μικρή παράκαμψη προς το τέλος του χωριού για να δω την ξακουστή πηγή του. Γυρνώ πάλι πίσω και μπαίνω στο κυρίως κομμάτι του μονοπατιού, κατεβαίνω τις ρεματιές και γύρω μου απλώνεται η φύση με τους ξερούς θάμνους, που όσο προχωράς προς την εγκαταλειμμένη καστροπολιτεία της Παλιόχωρας, τον τελικό προορισμό, γίνονται πρασινωπά δενδρύλλια. Εδώ ο χρόνος κυλάει διαφορετικά – κάπως έτσι ξεγελάστηκα κι εγώ! Πρέπει να γυρίσω πίσω, μιας κι έχω να συναντήσω τον Ρήγα, τοπικό διαχειριστή του προγράμματος Kythera Hiking, που σκοπό έχει την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου δικτύου μονοπατιών στα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα, όπως και την προώθηση του πεζοπορικού τουρισμού και γενικά του βιώσιμου εναλλακτικού τουρισμού στα νησιά αυτά, σε συνεργασία με το Κυθηραΐκό Ίδρυμα Πολιτισμού και Ανάπτυξης, το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA), τον Δήμο Κυθήρων και την Εγχώριο Περιουσία. Ο Ρήγας, ο Φοίβος Τσαραβόπουλος, ο Φρανκ –ένας ευγενικός Ολλανδός που μένει εδώ και 15 χρόνια στα Κύθηρα αγαπώντας τον τόπο και τις κρυμμένες διαδρομές του–, ο Βρεττός, η Νάντια είναι μερικοί από εκείνους που με ατελείωτες ώρες δουλειάς και μεγάλο κόπο ανέδειξαν τα μονοπάτια του νησιού, θαμμένα κάτω από τη λήθη του χρόνου.

Στους καταρράκτες του Μυλοπόταμου

Πίνουμε έναν αναγκαίο πρωινό καφέ κάτω από τον πλάτανο της πλατείας του Μυλοπόταμου, στο ομώνυμο μαγαζί της γλυκύτατης κ. Καλλιόπης, παρέα με τον δραστήριο Ρήγα και τη φίλη του την Έλενα. Κατηφορίζουμε προς ένα μονοπάτι ιδιαίτερου κάλλους, ένα κανονικό υπαίθριο μουσείο, που αποκαλείται Μ41. Η θερμοκρασία πέφτει, η υγρασία γίνεται άμεσα αισθητή, καθώς το καλντερίμι κατηφορίζει και προσπερνάμε παλιούς νερόμυλους. Περνάμε τον εντυπωσιακό καταρράκτη της Νεράιδας, που, αν και καλοκαίρι, έχει τόσο πολύ νερό! Κατηφορίζουμε κι άλλο αφήνοντας πίσω μας σιγά σιγά τη βουή του. Συναντάμε τον ανακαινισμένο νερόμυλο του Φιλιππή, ο οποίος μπορεί και λειτουργεί όπως παλιά. Καθώς συνεχίζεται η κατάβαση, τεράστιοι πλάτανοι υψώνονται μπροστά μας, ακόμα περισσότερες λίμνες που σχηματίζονται από τους εντυπωσιακούς καταρράκτες και, ένας μετά τον άλλον, ξεφυτρώνουν πάνω από 20 νερόμυλοι, που σε αφήνουν άφωνο με την αρχιτεκτονική και τη μηχανική τους και, συνάμα, σε συγκινούν. Σκέφτεσαι αυτό το μέρος γεμάτο κόσμο, μυλωνάδες να αλέθουν το σιτάρι, ανθρώπους να έρχονται και να φεύγουν πλάι στα παραφορτωμένα με σάκους αλεύρι γαϊδούρια τους…

Όπως μου εξηγεί ο Ρήγας, τον τελευταίο καιρό πραγματοποιούν μια τεράστια εθνογραφική έρευνα, με δεκάδες μαρτυρίες από ντόπιους ηλικιωμένους, οι οποίοι περιγράφουν τη χρήση των μονοπατιών στις περασμένες δεκαετίες, αλλά και τους θρύλους που τα συνοδεύουν. Η αξιοποίηση όλων αυτών των πληροφοριών για κάθε σημείο τους θα πραγματωθεί με καινοτόμες πρακτικές ώστε, π.χ., ο περιπατητής να μπορεί να έχει άμεση πρόσβαση μέσω μιας απλής εφαρμογής στο κινητό του. Το νέο μεγάλο εγχείρημα, που θα ολοκληρωθεί τους επόμενους μήνες, είναι η ανάδειξη ακόμα μεγαλύτερου εύρους μονοπατιών, φτάνοντας συνολικά στα 150 χιλιόμετρα κυκλικών, κυρίως, διαδρομών. Αποχαιρετώ τον Ρήγα, που με έχει εντυπωσιάσει με τις γνώσεις του για τη μουσική, τον χορό, την παράδοση, τη γαστρονομία, και δίνουμε ραντεβού το επόμενο πρωί στο Καψάλι.

Χώρα - Καψάλι

Αφού το δροσερό αεράκι με ξεκούρασε κατά τη διάρκεια μιας παντελώς ήσυχης νύχτας, νιώθω έτοιμος για νέες περιπέτειες. Φτάνω στη Χώρα, την πρωτεύουσα του νησιού. Μέσα από τα στενοσόκακα, οδηγούμαι στο Κάστρο. Επιλέγω να κινηθώ ανατολικά ώστε να κατηφορίσω προς το Καψάλι στο πιο πολυσύχναστο μονοπάτι, το Μ1. Περνώ από τις εκκλησιές και τα αρχοντικά του Μέσα Βούργου, του εξωτερικού τείχους του κάστρου. Η θέα κόβει την ανάσα. Κατεβαίνω προς το Καψάλι περνώντας πάνω από μια γερασμένη πέτρινη γέφυρα. Βλέπεις οι Άγγλοι την κατασκεύασαν πριν από 200 χρόνια περίπου, μα στέκει πεισματικά ακόμα εκεί ώστε να ενώνει τη Χώρα με το επίνειό της.

Βλέπω από μακριά τον Ρήγα να με περιμένει κεφάτος. Παίρνουμε την ανηφόρα μέσα από το μονοπάτι Μ11, που οδηγεί στο Λιβάδι. Χρησιμοποιούμε την «ατραπό της Κάπαινας» και απολαμβάνουμε τη θέα ολάκερου του κόλπου. Οι δύο όρμοι που χαρακτηρίζουν το Καψάλι, το κάστρο στη Χώρα, η Χύτρα απέναντι (ο βράχος αντίκρυ των Κυθήρων), το ακρωτήρι του Τράχηλα, το Λαζαρέτο –το παλιό βενετσιάνικο λεπροκομείο–, όλα μπλέκουν μέσα σε έναν καμβά από χρώματα και σκιές, έτοιμα να φωτογραφηθούν από τους εντυπωσιασμένους επισκέπτες. Φτάνουμε στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας του Καλάμου, που χάσκει μέσα από μια παμπάλαιη σπηλιά. Εκεί, με πληροφορεί ο Ρήγας, καθώς μου φωτίζει με τον φακό μια γωνιά, πως βρέθηκαν τα αρχαιότερα ευρήματα ζωής στα Κύθηρα, κοντά 7.000 χρόνια πίσω. Ήχοι νυχτερίδων μάς προειδοποιούν πως έχουμε εισβάλει στο σπίτι τους και είναι ώρα να φεύγουμε. Ανάβουμε ένα κερί, απαραίτητη κίνηση ώστε να εξαγνίσουμε τις μυριάδες δοξασίες που ακολουθούν τη φήμη της σπηλιάς. Η Έλενα μάς περιμένει με το αυτοκίνητο ώστε να γυρίσουμε πίσω. Τους λέω εις το επανιδείν με τα πιο ζεστά συναισθήματα, με αποχαιρετούν προσφέροντάς μου το τοπικό λικέρ, τη φατουράδα.

Το αρχαιότερο μονοπάτι του νησιού

Πριν φύγω από το νησί μέσω του λιμανιού στο Διακόφτι, δεν γίνεται να μην περπατήσω στο αρχαιότερο μονοπάτι του. Αυτό που συνέδεε το παραλιακό χωριό του Αβλέμονα με το μινωικό ιερό κορυφής, το σημαντικότερο που έχει ποτέ βρεθεί εκτός Κρήτης. Σήμερα εκεί στέκει αγέρωχα, αν και ανεμοδαρμένο, το εκκλησάκι του Αϊ-Γιώργη με θέα όλη την ανατολική πλευρά των Κυθήρων, το ακρωτήριο του Μαλέα (γνωστό ως Κάβο Μαλιά), τη Νεάπολη, την Ελαφόνησο.

Η καλύτερη ώρα για τη διαδρομή αυτή είναι νωρίς το πρωί. Κι αυτό γιατί αφενός γλιτώνεις το καυτό άγγιγμα του ήλιου κι αφετέρου δεν υπάρχει πιο αναζωογονητικό ξύπνημα από έναν τέτοιο περίπατο.

Συναντώ τον Βρεττό, έναν ακόμα δραστήριο νέο που αγαπά τον τόπο του, το Τσιρίγο. Ιδρυτικό μέλος του Outdoor Activities Greece, ειδικεύεται περισσότερο στην αναρρίχηση – δεν θα μας χρειαστεί σήμερα (ευτυχώς!), όπως με πληροφορεί ανακουφίζοντάς με, καθότι με είδε τρομαγμένο. Ξεκινώντας από το εκκλησάκι, κατηφορίζουμε το μονοπάτι. Ακολουθούμε τη σηματοδότηση σε μια σχετικά εύκολη διαδρομή η οποία, όπως αφηγείται ο ντόπιος συνοδοιπόρος μου, χρησιμοποιείται από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα είτε από μελισσοκόμους –από ψηλά οι πολύχρωμες κυψέλες διαμορφώνουν ένα αρχοντικό μωσαϊκό– είτε από τους προσκυνητές στη μεγάλη γιορτή του Αϊ-Γιώργη. Από τα σχεδόν 350 μέτρα υψόμετρο, κατεβαίνουμε στην επιφάνεια της θάλασσας περνώντας ανάμεσα από τειχία με πέτρες χιλιάδων ετών, που τώρα πια είναι η παρέα των φοβισμένων αγριοκάτσικων που συναντάμε. Μετά από λίγη ώρα, ο Αβλέμονας, ο όρμος που δέχτηκε από Κρητικούς Μινωίτες πριν από 4.000 χρόνια μέχρι Άγγλους κατακτητές το 1809, απλώνεται μπροστά μας. Η βουτιά στο Λουτρό της Αφροδίτης είναι ο καλύτερος και απαραίτητος επίλογος μιας καταπληκτικής διαδρομής. Ακόμα περισσότερο, όταν συνοδεύεται από τη φιλόξενη παρέα που μου προσφέρει ο Βρεττός με τις πειρατικές ιστορίες του για τον αιμοσταγή Μπαρμπαρόσα.

Καθώς το νησί όλο και μικραίνει στα μάτια μου, όπως απομακρύνομαι από αυτό καθισμένος στην πρύμνη του πλοίου της επιστροφής, σκέφτομαι πως δεν περίμενα ποτέ μα ποτέ το Τσιρίγο να μου χαρίσει αυτές τις εμπειρίες. Όλες αυτές οι εικόνες, οι ήχοι, τα αρώματα, τα συναισθήματα, η μαγεία κρύβονταν επιμελώς ανάμεσα στις ρεματιές, μέσα στους θάμνους των μονοπατιών, στη θέα στην κορυφή ενός βουνού ή στη βουή ενός καταρράκτη. Ήταν πάντα εκεί, θα είναι πάντα εκεί, να προσμένουν τον περίεργο επισκέπτη που ζητά να ανακαλύψει τα μυστικά του νησιού που δεν φανταζόταν πως θα μπορούσε να βρει…

 

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Ευχαριστούμε την εταιρεία Vatika Bay Shipping Agency στη Νεάπολη, για τη μεταφορά μας στο νησί με το πλοίο «Πορφυρούσα», τηλ. 27340 24004, www.vatikabay.gr.

    Επίσης, τον κ. Γιάννη Πρωτοψάλτη για την εξαιρετική φιλοξενία στον παραδοσιακό ξενώνα Απλυνόρι, τον Ρήγα, τον Βρεττό και τον Φρανκ από το Kythera Hiking για τις απολαυστικές εμπειρίες που μας πρόσφεραν καθώς βρισκόμασταν πλάι τους στα μονοπάτια,

    www.kytherahiking.com. Τέλος, ευχαριστούμε τον Αγροτικό Μελισσοκομικό Συνεταιρισμό Κυθήρων και τους ντόπιους παραγωγούς με το θρεπτικότατο μέλι, το οποίο αξίζει να δοκιμάσετε. Το ταξιδιωτικό γραφείο Kithira Travel στη Χώρα παρέχει πλήθος υπηρεσιών καλύπτοντας τις ανάγκες κάθε ταξιδιώτη.

    Τηλ. 27360 31390, www.kithiratravel.gr.

    Διαμονή

    Ο ξενώνας Απλυνόρι στα Μητάτα είναι ένα υπέροχο αρχοντικό με διακόσμηση άλλης εποχής, καταπληκτική θέα στο φυσικό περιβάλλον και τη μοναδική αίσθηση ότι σαν να είσαι στο σπίτι σου,

    τηλ. 27360 33010. https://aplynori.gr. Για διαμονή με θέα τη Χώρα των Κυθήρων, προτείνουμε το ξενοδοχείο El Sol στο γραφικό Καψάλι. Προσφέρεται επίσης για ονειρεμένες δεξιώσεις και παραδοσιακές γεύσεις στο εστιατόριό του, τηλ. 27360 31629, www.elsolhotel.gr. Μπροστά στον γραφικό κόλπο του Αβλέμονα βρίσκεται το Avlemonas Bay Sea Houses, το οποίο προσφέρει δύο διαμερίσματα με θέα τη θάλασσα (τηλ. 27360 33015). Στην άκρη του κόλπου, δίπλα στο ενετικό κάστρο, ο φιλόξενος Αντώνης και τα διαμερίσματα «Η Μαργιαννή» σάς υποδέχονται με ζεστασιά υποσχόμενοι αξέχαστη διαμονή, τηλ. 27360 33316, 6944 526157, www.maryianni.gr. Μόλις 150 μέτρα από την παραλία της Αγίας Πελαγίας, στον Βορρά των Κυθήρων, τα Filoxenia Apartments υπόσχονται μια ξεχωριστή εμπειρία άνεσης και πολυτέλειας με χαλάρωση στην πισίνα, τηλ. 27360 33100, www.filoxenia-apartments.gr.

    Στα 200 μέτρα από την παραλία, το νεόδμητο Ίριδα προσφέρει άπλετη τη θάλασσα, τηλ. 27360 34273,

    www.kythera-irida.gr.

    Φαγητό, καφές και ποτό

    Στη Χώρα, στο Βεράντα Café σερβίρονται καφές, κρέπες, βάφλες και κοκτέιλ με… θέα. Τηλ. 27360 31316, FB: Βεράντα cafe. Στην πλατεία Στάη χαλαρώστε στο παραδοσιακό καφενείο Βεγγέρα, κάτω από τις μουριές, πίνοντας τον καφέ σας και απολαμβάνοντας τοπικούς μεζέδες, γλυκά, πρωινό και σνακ, χειμώνα καλοκαίρι, τηλ. 27360 31446. Παραδοσιακή και τσιριγώτικη κουζίνα με φρέσκο ψάρι στο εστιατόριο Σκάνδεια της οικογένειας Πρωτοψάλτη στην Παλαιόπολη, τηλ. 27360 33700. Στον Αβλέμονα αναζητήστε το Μπότζιο για να απολαύσετε καφέ και σπιτικό φαγητό όλη την ημέρα, τηλ. 6932 303299. Η ψαροταβέρνα Ο Σωτήρης ειδικεύεται στο φρέσκο ψάρι και τα θαλασσινά με σπεσιαλιτέ την αστακομακαρονάδα και την κακαβιά, τηλ. 27360 33722, 34374. Στην αμμουδιά της Αγίας Πελαγίας θα απολαύσετε το μπάνιο σας κι έπειτα φαγητό την ταβέρνα Ο Παρασκευάς, τηλ. 6942 409119. Στο Λιβάδι, στον δρόμο προς τη Χώρα, κάντε μια στάση στην ταβέρνα Τοξότης και δοκιμάστε βίδες με κόκκινη σάλτσα, τηλ. 27360 31781. Για τους μακαρονάδες, προτείνουμε και το Pizza-Pasta-Cafe στο Βίτσιο, τηλ. 27360 31037. Πιάτα γεμάτα γεύση θα απολαύσετε στην πεντάμορφη πλατεία του Ποταμού, στην ταβέρνα Πανάρετος, τηλ. 27360 34290. Παραδοσιακά γλυκά των Κυθήρων, ροζέδες, πάστα «μύλου» και φατουράδα στα Maria’s Sweets and More, στο Λιβάδι, στις Καλοκαιρινές και στη Χώρα. Τηλ. 27360 39077, 6979 604688. Στο εστιατόριο Σελάνα, στην γραφική πλατεία του Ποταμού, προσφέρονται παραδοσιακοί μεζέδες με αγνά υλικά και μεράκι. Τηλ. 27360 33997. Παραδοσιακά προϊόντα Κυθήρων, όπως σπιτική φατουράδα, παξιμάδια πορτοκαλιού, γλυκά, μαρμελάδες, τσίπουρο κ.ά. θα βρείτε στο κατάστημα Μαριάνθη στον Ποταμό. Τηλ. 27360 33505. Αγοράστε τα ξακουστά παξιμάδια λαδιού του Καραβά της κας Κορωναίου. Τηλ. 27360 33092.

    Αναμνηστικά δώρα

    Απέναντι από το δημαρχείο στη Χώρα, το SempreDiva, με επιλεγμένα ανδρικά και γυναικεία ρούχα και αξεσουάρ, τηλ. 27360 37085, 6983 201086. Κοσμήματα και αναμνηστικά δωράκια από τα Κύθηρα θα αγοράσετε από το κατάστημα Χρυσηίδα στον Ποταμό, τηλ. 27360 33761. Για άνθη και φυτά, επισκεφτείτε τον γεωπόνο και κηποτεχνίτη κ. Α. Σάμιο στον Ποταμό, τηλ. 27360 33370.