Σεπ17

Ο μύθος της ανάπτυξης…

Ο μύθος της ανάπτυξης…

κείμενο: Θάλεια Νουάρου | φωτογραφίες: Θάλεια Νουάρου, Αλεξία Τούλιου

τα πουλιά φυτρώνουν, τα γουρούνια πετάνε,
 τα λουλούδια περπατάνε,
 οι άνθρωποι λένε πάντα ψέματα…

 

 

Οι στίχοι αυτοί του Μίλτου Σαχτούρη μού ήρθαν στο νου όταν πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου ένα δημοσίευμα της Ινδής οικολόγου και ακτιβίστριας Βαντάνα Σίβα. Η διεθνώς γνωστή επιστήμονας και συγγραφέας δημοσίευσε στη The Guardian ένα άρθρο για το πώς τελικά η οικονομική ανάπτυξη έχει στραφεί κατά της ίδιας της ζωής. Μια έννοια που τελευταία έχει γίνει καραμέλα στο στόμα όλων αποτελεί για τη Σίβα μια φαντασίωση των οικονομολόγων – ένα παραμύθι των επιχειρηματικών κολοσσών και των πολιτικών, που προσπαθούν να μας πείσουν ότι θεωρείται και συνώνυμο της προόδου...

Η ανάπτυξη, ο πλούτος των εθνών μετριέται διεθνώς από το ΑΕΠ, το δείκτη του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Η Σίβα μάς υπενθυμίζει ότι το ΑΕΠ –το δήθεν ισχυρότερο δεδομένο της εποχής μας– βασίζεται σε ένα τεχνητό και πλασματικό κριτήριο, σύμφωνα με το οποίο αν καταναλώνεις ό,τι παράγεις, δεν παράγεις τίποτα: Στην πραγματικότητα δηλαδή, η λεγόμενη «ανάπτυξη» μετράει τη μετατροπή της φύσης σε χρήμα και των φυσικών πόρων σε εμπόρευμα. Υπό την έννοια αυτή, οι φυσικοί κύκλοι της ανανέωσης του νερού και των τροφών θεωρούνται κατεξοχήν αντιπαραγωγικοί! Οι αγρότες του πλανήτη, που παρέχουν το 72% της τροφής μας, δεν παράγουν. Το ίδιο και οι γυναίκες που καλλιεργούν τη γη ή ασχολούνται με τα οικιακά. Ένα θαλερό δάσος δεν συνεισφέρει στη μεγέθυνση της οικονομίας, παρά μόνο αν υλοτομηθεί και τα δέντρα του πωληθούν ως ξυλεία. Το νερό, ένας κοινόχρηστος πόρος όταν προστατεύεται και μοιράζεται δωρεάν σε όλους, δεν συνεισφέρει στην οικονομική μεγέθυνση (…) Οι φυσικοί σπόροι, όταν αναπαράγονται και πολλαπλασιάζονται φυσικά, θεωρείται πως δεν προσφέρουν ανάπτυξη. Αντίθετα, όταν μεταλλάσσονται, κατοχυρώνονται και «κλειδώνουν» γενετικά, τότε συντελούν στην οικονομική μεγέθυνση – αφού γι’ αυτήν το μόνο που μετρά είναι η κερδοφορία. Δεν έχει καμία σημασία αν η φύση φτωχαίνει και η βιοποικιλότητα διαβρώνεται. Η ιδιωτικοποίηση του νερού, του ηλεκτρισμού, της υγείας, της εκπαίδευσης δημιουργεί ανάπτυξη. Η φτώχεια που δημιουργεί εξαναγκάζοντας τους ανθρώπους να δαπανούν μεγάλα ποσά σε πράγματα που πρωτύτερα ήταν διαθέσιμα ως κοινά αγαθά δεν έχει καμία απολύτως σημασία για τους οικονομικούς δείκτες...

Η Σίβα τονίζει πως οι λέξεις οικονομία και οικολογία έχουν παρόμοια ετυμολογία και παράγονται από τη ελληνική λέξη «οίκος» - νοικοκυριό: Για όσο καιρό η οικονομία επικεντρωνόταν στο νοικοκυριό, αναγνώριζε και σεβόταν το γεγονός πως εξαρτιόταν από τους φυσικούς πόρους και ασχολιόταν με το πώς να ικανοποιήσει τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες μέσα στα όρια της οικολογικής τους ανανέωσης. Σήμερα όμως η οικονομία έχει αποσυνδεθεί από τους οικολογικούς περιορισμούς και τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες. Έτσι, το κυρίαρχο μοντέλο της οικονομικής ανάπτυξης στράφηκε τελικά εναντίον μας. Το περιβάλλον καταστρέφεται ενώ η φτώχεια και η ανέχεια επεκτείνονται διαρκώς: Όταν η οικονομία μετριέται με αποκλειστικό κριτήριο τις κεφαλαιακές ροές, τότε οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Το αποτέλεσμα: βία. Πλήθος πολεμικών συρράξεων για τη διεκδίκηση πετρελαίου, νερού, τροφίμων είναι η πραγματικότητα στην οποία οδήγησαν οι απαιτήσεις του κυρίαρχου αυτού μοντέλου της οικονομίας. Βία κατά της γης, κατά των ανθρώπων και των φτωχότερων κρατών, και παρά τους άφθονους φυσικούς ή πολιτιστικούς τους πόρους...

Η Σίβα καταλήγει πως η αύξηση των χρηματικών ροών μέσω της καθιέρωσης του ΑΕΠ οδήγησε στην αποσύνδεση της οικονομίας από τις πραγματικές αξίες. Πικρή αλήθεια το γεγονός ότι η «ανάπτυξη» που όλοι επικαλούνται δεν δημιούργησε παρά συσσώρευση του πλούτου στους λίγους οδηγώντας σταδιακά στο τέλος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης. Τέλος, αναφέρει νομπελίστες οικονομολόγους που παραδέχονται πως πράγματι ο δείκτης του ΑΕΠ δεν εκφράζει όλες τις πλευρές της ανθρώπινης κατάστασης υπογραμμίζοντας την ανάγκη να κατασκευαστούν νέα εργαλεία έκφρασης της ευημερίας των εθνών: Για να αναζωογονήσουμε την πραγματική ευημερία, χρειαζόμαστε οικονομίες που να λειτουργούν διαφορετικά από τμήματα ενός παγκόσμιου σουπερμάρκετ (…) Γιατί όταν εμπορευματοποιηθεί και χρηματιστεί κάθε πλευρά της ανθρώπινης ζωής, αυτή θα γίνεται ακριβότερη – και οι άνθρωποι φτωχότεροι... * Το πρωτότυπο κείμενο της Βαντάνα Σίβα (Vandana Shiva) μπορείτε να το διαβάσετε εδώ

:http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/nov/01/how-economic-growth-has-become-anti-life