Μαϊ12

Το μικρό ψάρι

Το μικρό ψάρι

Κείμενο-Φωτογραφία: Θάλεια Νουάρου

Νόμος τη φύσης και της κοινωνίας: Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό. Με το μικρό, όμως, τι γίνεται αλήθεια; Είναι πράγματι αθώο; Και, τελικά, αρκεί η συμμετοχή του στην τροφική αλυσίδα – εύκολη λεία για τους καρχαρίες;

Το δικό μας μικρό ψάρι διαθέτει αυτογνωσία. Είναι έξυπνο και δεν φαντασιώνεται πως είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι. Έχει συναίσθηση του ρόλου του, της τάξης του, της υπόστασής του. Στον δικό του ηθικό κώδικα, διαθέτει συνείδηση. Σ’ αυτά όλα ίσως να διαφέρει κάπως από την υπόλοιπη αγέλη. Σε καμία περίπτωση δεν νιώθει αθώο ούτε καλύτερο από τα άλλα ψάρια, αφού με τον τρόπο του συμμετέχει κι αυτό στο σύστημα της ζούγκλας του βυθού. Για κάποιους εργάζεται – για μεγαλύτερα ψάρια, που του δίνουν τροφή και του πουλάνε προστασία. Κι ας του το παίζουν φίλοι, ξέρει καλά πως φιλίες δεν υπάρχουν ανάμεσα στα θαλασσινά αρπακτικά.


Τα λεφτά βρόμικα, αλλά είναι πολλά. Έχει πιστεί όμως ότι προορίζονται να παλέψουν για κάτι, να προσφέρουν σε κάποιον –να τον σώσουν ίσως– κι ας μην είναι κι αυτός άμοιρος καμίας ευθύνης. Δεν κρατά λοιπόν τίποτα για τον εαυτό του, ό,τι βγάζει τα προσφέρει για τον σκοπό που ‘χει υποσχεθεί, κάνοντας δεύτερη δουλειά προκειμένου να επιβιώσει. Γεμάτο ενοχές, σε μια τελματώδη καθημερινότητα, το μικρό ψάρι αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο καθήκον και την υπόσχεση.


Υπάρχει όμως ένα θέμα. Τον τελευταίο καιρό, όλα τα ψάρια κολυμπούν σε νερά μολυσμένα. Στις ελληνικές θάλασσες υπάρχει μια γενικότερη θολούρα. Δύσκολα ξεχωρίζεις ποιος είναι τι. Ποιο ψάρι συνεργάζεται με ποιο, ποιανού τα συμφέροντα εξυπηρετεί. Ανάμεσά τους και τα νερόφιδα, τα ύπουλα ερπετά του βυθού. Αυτά έχουν βρει πρόσφορη τη βρομιά των νερών, και σκορπίζουν τα αυγά τους παντού. Από τη μια οι χάνοι, από την άλλη οι πλάτες των μεγάλων ψαριών, έχουν γίνει πολλά κι επικίνδυνα… Και παρ’ ότι το μικρό ψάρι νόμιζε πως δεν πιάνεται εύκολα κορόιδο, καθώς του ’ταζαν πως είναι με το μέρος του, πως παλεύουν μαζί για τον ίδιο σκοπό, στο τέλος το εξαπατούν.


Το μικρό ψάρι απογοητεύεται. Δεν πιστεύει πια σε τίποτα. Μόνο ψέμα και υποκρισία η κοινωνία του βυθού. Ύστερα κοιτάζει στα μάτια και τα άλλα μικρά ψάρια, και τα λυπάται. Βουτηγμένα στα χρέη, έχουν ξεπουλήσει τα πάντα για την απληστία των μεγάλων ψαριών. Τελευταία, και την αξιοπρέπειά τους. Δική τους είναι, σκέφτεται, ας την κάνουν ό,τι θέλουν. Για σκέψου, όμως, έφτασαν να μην το νιώθουν, ότι μαζί πουλάνε και το ίδιο τους το παιδί…


Αυτό ήταν, βαλτώσαμε, σκέφτεται. Και ευθύνη έχουν όλα τα ψάρια – και μικρά και μεγάλα. Κάτι πρέπει να κάνει, του είναι αδύνατο πια να κλείνει τα μάτια σ’ όλο αυτό. Ένα μικρό ψάρι, βέβαια, δεν μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο, κι ούτε του άρεσε να ζει με αυταπάτες. Μπορεί όμως να φυτέψει μια ελπίδα, κάπως να εξιλεωθεί. Μετά ας φύγει, χαμένο ήταν έτσι κι αλλιώς. Μόλις έπαυε να τους είναι χρήσιμο, τα μεγάλα ψάρια θα το κατασπάραζαν αμέσως… Πριν φύγει, όμως, θα φροντίσει να σώσει το παιδί. Το μοναδικό αθώο ψάρι του βυθού…


*Η τελευταία σκηνοθετική δουλειά του Γιάννη Οικονομίδη, Το μικρό ψάρι, ήταν υποψήφια για τη Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Ωμή και ταυτόχρονα τρυφερή, μπορεί να ερμηνευτεί ως μια σπαρακτική κραυγή-αλληγορία πάνω στη σύγχρονη πραγματικότητα.