Κολχικό

Ένα απειλούμενο ενδημικό

Είναι ένα από τα πρώτα φυτά που ανθίζουν, από τα μέσα του καλοκαιριού μέχρι και τον χειμώνα. Αν και ιδιαίτερα δηλητηριώδες, είναι πανέμορφο, με μεγάλα κιτρινορόδινα άνθη, και έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Η ανθρώπινη δραστηριότητα θέτει σε κίνδυνο το πανάρχαιο αυτό φυτό, αρκετά είδη του οποίου είναι ενδημικά – τα συναντάμε δηλαδή αποκλειστικά στη χώρα μας, να στολίζουν τους βιοτόπους του Μοριά.

Το κολχικό είναι πολυετές, κυρίως βολβώδες φυτό (εκτός από τέσσερα είδη που εμφανίζουν κόνδυλο), ανθίζει από τα τέλη Ιουλίου και συνεχίζει να στολίζει σε μεγάλα υψόμετρα τα βουνά μέχρι αργά την άνοιξη. Πήραν την ονομασία τους από την περιοχή της Κολχίδας. Σε όλα τα τμήματα του φυτού περιέχεται η δηλητηριώδης ουσία κολχικίνη, ένα πανίσχυρο τοξικό αλκαλοειδές. Είναι τόσο ισχυρό, που δόση μόλις 2 γραμμαρίων είναι ικανή να θανατώσει ένα παιδί. Με κολχικό θανάτωσε άλλωστε η Μήδεια τα παιδιά της και δηλητηρίασε το φόρεμα που σκότωσε τον βασιλιά Κρέοντα και την κόρη του Γλαύκη, μέλλουσα νύφη του Ιάσονα. Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από την κολχικίνη μοιάζουν με του αρσενικού γι’ αυτό και το φυτό πήρε και την ονομασία «αρσενικό». Ωστόσο, μικρές δόσεις της ουσίας έχουν θεραπευτική, αντιφλεγμονώδη δράση. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του κολχικού είναι γνωστές από την εποχή του Διοσκουρίδη, ωστόσο η σύγχρονη ιατρική διαπιστώνει ότι η ουσία αναστέλλει τη μίτωση (διαίρεση) των ανθρώπινων κυττάρων, γεγονός που θα μπορούσε να συμβάλει και στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Αν και μοιάζουν, δεν έχουν σχέση με τον συγκάτοικό τους, τον κρόκο, και ξεχωρίζουν εύκολα από τους ανθήρες τους, που είναι έξι (ο κρόκος έχει τρεις και τρεις στύλους). Τα άνθη αποτελούνται από 6 σέπαλα, που συνήθως έχουν ρόδινο χρώμα και μερικές φορές υπόλευκο, κιτρινωπό ή σκούρο ρόδινο. Το άνθος συνδέεται με τον βολβό ή τον κόνδυλο με σωληνώδη βλαστό. Τα φύλλα μπορεί να εμφανιστούν μετά την άνθηση, ενώ τα σπέρματα μπορεί να ωριμάσουν την άνοιξη, όταν οι καιρικές συνθήκες σε περιοχές με χιόνια διακόπτουν τις σχετικές διεργασίες. Βιότοποι που ευνοούν την ύπαρξη κολχικού είναι δροσερά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές με ή χωρίς φρύγανα και ξέφωτα δασών. Ευδοκιμούν από τις παραθαλάσσιες περιοχές μέχρι τα μεγάλα υψόμετρα. Είναι κοσμοπολίτικα είδη και απαντούν στη Μεσόγειο, την Ευρώπη, τη δυτική Ασία αλλά και στη Βόρεια Αμερική. Στην Ελλάδα έχουν καταμετρηθεί 32 είδη και υποείδη, από τα οποία τα 13 είναι ενδημικά, δηλαδή δεν τα συναντάμε αλλού. Κάποια από τα μη ενδημικά είδη, στη χώρα μας έχουν μικρούς πληθυσμούς και υπάγονται σε καθεστώς προστασίας ενώ περιλαμβάνονται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας.

 

Καθώς δεν έχουν ληφθεί μέτρα για την προστασία τους, η ανθρώπινη επέμβαση θέτει σε μεγάλο κίνδυνο τους βιότοπους των σπάνιων ενδημικών.

Colchicum pulchellum
Colchicum cupani
Colchicum peloponnesiacum με τριχίδια
Colchicum peloponnesiacum

Ενδημικά του Μοριά

Ο πολυσχιδής διαμελισμός των ηπειρωτικών της χώρας μας με τις ψηλές κορυφογραμμές, τα φαράγγια και τα ποτάμια, καθώς και τα αναρίθμητα νησιά και οι βραχονησίδες δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενδημικών ειδών. Για να κατανοήσουμε το μεγαλείο και τον πλούτο των χλωριδικών αξιών της ελληνικής φύσης, αξίζει να αναφερθούν κάποια από τα 14 κολχικά της Πελοποννήσου, που μοιάζουν αρκετά στη γενική εικόνα τους, αλλά έχουν και μικρές διαφορές. Το Colchicum peloponnesiacum είναι σπάνιο ενδημικό με χαρακτηρισμό «σχεδόν απειλούμενο (ΝΤ)». Έχει βρεθεί μόνο στη βόρεια Πελοπόννησο και ειδικότερα στην Αχαΐα (Βουραϊκός - Μέγα Σπήλαιο), στην Κορινθία και στην κορυφογραμμή του Αραχναίου της Αργολίδας. Ανθίζει το φθινόπωρο και στολίζει με τα ροζ άνθη του τα λιβάδια που πρασινίζουν με τα πρωτοβρόχια. Ξεχωρίζει από άλλα, περισσότερο εξαπλωμένα μικρά κολχικά από τα μικροσκοπικά τριχίδια που εκφύονται στους διάφανους ανθήρες του. Το Colchicum psaridis (ονομασία από τον αείμνηστο καθηγητή-βοτανολόγο Ψαρρίδη), είναι φθινοπωρινό κινδυνεύον ενδημικό «σχεδόν απειλούμενο (ΝΤ)» και απαντάται στη νότια Πελοπόννησο. Ευδοκιμεί σε βιότοπους λιβαδιών και ελαιώνων με κόκκινο χρώμα, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1.000 μέτρα. Έχει εντοπιστεί από τους Μολάους μέχρι την Κρεμαστή, στη μεσσηνιακή Μάνη, κοντά στην Αρεόπολη και στο Ταίναρο. Το σπάνιο αυτό φυτό διαφέρει από τα άλλα μικρά κολχικά της κατηγορίας του από το ριζικό σύστημα, που δεν είναι βολβώδες, αλλά κονδυλώδες. Στις περιοχές αυτές, τα πρωτοβρόχια καμιά φορά αργοπορούν μέχρι που έρχονται τα κρύα, και τα έντομα για την επικονίαση χάνονται. Είναι γνωστό ότι τα φυτά και τα έντομα αλληλοεξυπηρετούνται σε μια στενή φυσική συνεργασία. Έτσι και το Colchicum psaridis, αναπτύσσοντας τον κόνδυλο δίνει ακόμη μια ευκαιρία στην ανθοφορία του – αν δηλαδή δεν καταφέρνει να ανθίσει λόγω δύσκολης κλιματικά χρονιάς. Το Colchicum asteranthum συναντάται μόνο στη νότια πλαγιά του Λύρκειου όρους. Είναι λίγο όψιμο, αφού ανθίζει με τους χιονιάδες των Χριστουγέννων και η ανθοφορία του συνεχίζεται μέχρι και τον Γενάρη. Είναι σπάνιο και κινδυνεύον φυτό ως Τρωτό (VU) και στολίζει και αυτό αποκλειστικά τον χλωριδικό κατάλογο του Μοριά. Έχει τέπαλα λίγο μακρύτερα και λογχοειδή με χρωματισμό από λευκό μέχρι απαλό ρόζ. Έχει και αυτό υπόγειο αποταμιευτικό σύστημα, δηλαδή κόνδυλο αντί για τον συνήθη βολβό. Το Colchicum pulchellum στολίζει και αυτό αποκλειστικά τα δύο μεγαλύτερα βουνά του Μοριά, τον Ταΰγετο και τη Κυλλήνη (Ζήρεια) και είναι σχεδόν απειλούμενο (NT). Μπορούμε να το ανταμώσουμε από τον Αύγουστο μέχρι τέλος Οκτωβρίου. Αγαπάει μεγάλα υψόμετρα, ενδημεί στα 1.400-1.850 μ., ξεπερνώντας τη ζώνη των κωνοφόρων για να αστράφτει περισσότερο στην έντονη ακτινοβολία.

Σπάνιο και απειλούμενο είδος

Καθώς δεν έχουν ληφθεί μέτρα για την προστασία τους, η ανθρώπινη επέμβαση θέτει σε μεγάλο κίνδυνο τους βιότοπους των σπάνιων και απειλούμενων αυτών φυτών. Με τις βοτανικές έρευνες σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου όπου ευδοκιμεί το κολχικό, καταγράψαμε τη βαρβαρότητα σε όλο της το μεγαλείο. Στη βόρεια κόψη του όρους Πυργάκι στον Ταΰγετο, ο κτηνοτροφικός χωματόδρομος του δασαρχείου έφτασε ακριβώς δίπλα στον βιότοπο του κολχικού και εκεί γίνεται η συγκέντρωση των βοδιών, που το τσαλαπατούν. Στο οροπέδιο της Κυλλήνης, όλων των ειδών τα οχήματα αναψυχής και διάφορων αγωνισμάτων ανταγωνίζονται να… εξαλείψουν το σπάνιο ενδημικό. Στον Βουραϊκό, η σιδηροδρομική γραμμή έκοψε αναπάντεχα κομμάτι βραχισμού για τη διέλευσή της και ο βιότοπος είναι χωρισμένος στα δύο. Στο Αραχναίο όρος, όπου είναι αραιά και διάσπαρτα τα φυτά επάνω στην κορυφογραμμή, σακάτεψαν τους βιότοπους με χιλιόμετρα χωματόδρομων και πλατειών για τις ανεμογεννήτριες της απατηλής «πράσινης» ενέργειας. Χρειάζεται μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κόσμου, διαρκής επαγρύπνηση και βοτανικές μελέτες – ιδίως στις περιοχές όπου απαντούν σπάνια ενδημικά. Δυστυχώς οι περισσότεροι δεν γνωρίζουμε καν ότι στον τόπο μας –και πουθενά αλλού στον κόσμο– φυτρώνουν κάποια συγκεκριμένα είδη που απειλούνται να αφανιστούν.

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares