Πύλη, Ελάτη, Περτούλι

Ένας καμβάς στα νότια της Πίνδου

  • Μάρω Κουρή
  • Μάρω Κουρή
Με τη φρέσκια πεποίθηση ότι οι επιθυμίες μου είναι ευλογίες, μπήκα στο πρώτο τρένο που έφευγε από τον σταθμό. Προορισμός μας τα Τρίκαλα… Τί ξεκούραστη εμπειρία που είναι η αποφυγή προγραμματισμού… Έχοντας εμπιστοσύνη στη ροή, το μόνο που ποθούσα ήταν να βρεθώ στο απόλυτο λευκό. Να λευκάνει ο νους σαν το χιονισμένο, απάτητο τοπίο και να λουστεί από το ηλιόφως του καταχείμωνου. Με ανθρώπους ζεστούς και με θαλπωρή στην καρδιά.

Το λεωφορείο έφθασε στην Ελάτη. Εκεί γνώρισα έναν 62χρονο Σαρακατσάνο, που τόλµησε να ζήσει µόνιµα στη φύση. Ο κύριος Ηλίας Φιλοκώστας περιποιείται τους ανθρώπους στη «Βίλα Φιλοκώστα» στο Περτούλι. Με ξενάγησε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, αφού πρώτα δυνάµωσα µε το άφθονο και εύγεστο πρωινό από χειροποίητες µαρµελάδες φρούτων του δάσους και άλλα καλούδια, που φτιάχνει η σύζυγός του, η κυρία Βάσω.

Πύλη

Η πανέµορφη κωµόπολη της Πύλης, παλιότερα λεγόταν Πόρτα και ακόµη πιο παλιά Πόρτα-Παζάρ. Ήταν η δική µου πόρτα στον καµβά που αναζητούσα… Ανοίγοντάς την πρόβαλλαν αντικριστά τα δύο ολόλευκα βουνά. Ο Κόζιακας και ο Ίταµος σχηµατίζουν φυσική πύλη και πέρασµα στα γραφικά, ορεινά χωριά των Τρικάλων, ενώ ο Πορταϊκός ποταµός κυλά… «φενγκσουϊκά» ανάµεσά τους.

Στο µοναστήρι της Κοιµήσεως Θεοτόκου Γκούρας µε την πανοραµική θέα προς τον Θεσσαλικό κάµπο, οι µοναχές µε κερνάνε λουκουµάκι στο αρχονταρίκι και προσευχές ευγνωµοσύνης. Στιγµή χαράς που ούτε καν την είχα παραγγείλει, αισθάνοµαι διαβαίνοντας τον φουσκωµένο Πορταϊκό ποταµό από τη µεγαλύτερη κρεµαστή πεζογέφυρα των Βαλκανίων. Βγαίνοντας από την Πύλη πέφτω στην αγκαλιά των πανύψηλων πλατανιών και των τρεχούµενων νερών στο ειδυλλιακό σκηνικό του νερόµυλου και της νεροτριβής, της «ντριστένιας», όπως τη λένε οι ντόπιοι. Στο Καφέ «Νερόµυλος», πλάι στα αναµµένα ξύλα του τζακιού απολαµβάνω µια κούπα ζεστό φασκόµηλο µε µέλι (τον χειµώνα ανοίγει µόνο Παρασκευοσαββατοκύριακα).

Το λίθινο, τοξωτό γεφύρι του Αγίου Βησσαρίωνα είναι το παλαιότερο από τα τέσσερα γεφύρια που διασχίζουν τον Πορταϊκό, συνδέοντας τη Θεσσαλία µε την Ήπειρο. Χτίστηκε το 1527 από τον τότε Μητροπολίτη Λαρίσης, πολιούχο Τρικάλων, Καλαµπάκας και Πύλης, Άγιο Βησσαρίωνα, ο οποίος γεννήθηκε στην Πύλη. Πώς µου αρέσει να περνά ο χρόνος εκεί, στην κορυφή του γεφυριού µε το άκουσµα του βρυχώµενου Πορταϊκού. Μια παρέα µε κιθάρες και πνευστά µερακλώνουν µε πικ νικ στην άκρη του ποταµού κι οι ντόπιες γυναίκες πουλούν ρίγανη και βότανα που 'χουν µαζέψει σκαρφαλωµένες στους ορεινούς βράχους, λέγοντάς µας ιστορίες από τις περιπέτειες τους…

∆ιαβαίνω το γεφύρι κι ακολουθώ για ένα χιλιόµετρο το µονοπάτι στην άλλη πλευρά του ποταµού για να ανάψω κερί στη βυζαντινή εκκλησιά της Πόρτα-Παναγιάς, της Παναγιάς των Μεγάλων Πυλών, που χρονολογείται από την εποχή της Άννας Κοµνηνής (1283 µ.Χ.). Χτίστηκε πάνω σε αρχαίο ναό, όπως το µαρτυρούν οι κίονες και άλλα αρχιτεκτονικά µέλη. ∆έος µε κατακλύζει µπροστά στις δύο ψηφιδωτές εικόνες του Χριστού και της Παναγίας. Τί να γράψω για το άβατο στις γυναίκες µοναστήρι του ∆ούσικου, του πασίγνωστου για τα θαύµατα στη Μολδοβλαχία Αγίου Βησσαρίωνα. ∆εν έχω παρά να το αποδεχτώ... Το δραστήριο στην εποχή του µοναστήρι µε 365 κελιά, πλουσιότατη βιβλιοθήκη και κτήµατα στη Ρουµανία, λεηλατήθηκε, πέρασε καταστροφές στο πέρασµα των χρόνων και σήµερα λειτουργεί µε λίγους µοναχούς. Η αγιογράφηση του Καθολικού από τον ζωγράφο της Κρητικής Σχολής Τζώρτζη και το ξυλόγλυπτο τέµπλο του Καθολικού µαθαίνω ότι είναι αριστουργήµατα.

Βγαίνοντας από τη χαράδρα του Πορταϊκού, µια σονάτα ευτυχίας ακούγεται από τους καταρράκτες Παλαιοκαρυάς, που µοιάζει να φοράνε σαν πολύτιµο περιδέραιο το οµώνυµο τοξωτό γεφύρι. Τα ελατοσκέπαστα βουνά της Κατούνας και οι κορυφές Γκρόπα και Καράβα µε καλωσορίζουν. Στα 500 µέτρα, λειτουργεί ο νερόµυλος ∆ριστέλλα και ένα γραφικότατο καφενείο και ταβερνάκι, όπου κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου διοργανώνεται η Γιορτή της Πέστροφας. Ντόπιοι από την ευρύτερη περιοχή πλένουν εδώ κιλίµια, κουβέρτες και βελέτζες, πίνοντας και ένα τσιπουράκι… Να’ναι καλά η κρίση! Με κατεύθυνση το Ρωποτό, το παγκοσµίως γνωστό από τα ΜΜΕ χωριό-φάντασµα που βουλιάζει από τις καθιζήσεις, στο συνοικισµό Άη Γιάννη συναντάµε τη δεύτερη, ενεργή νεροτριβή κοντά στην όµορφη ταβέρνα «Ροπωτιανών Γεύσεις» µες τα πλατάνια. Ύστερα, παίρνουµε τον δρόµο για Ελάτη κι οι γαστρονοµικές νοστιµιές συνεχίζονται στο τραπέζι της «Αναβρυσούλας» µε φρέσκια πέστροφα του ιχθυοτροφείου της.

Στο Περτούλι δημιουργήθηκε το πρώτο ξυλουργικό εργοστάσιο, όπου ερχόντουσαν με τα πόδια οι εργάτες 20χλμ. μακριά, έως το 1972, οπότε και σταμάτησε η λειτουργία του.

Πύλη.
Η Αγία Παρασκευή στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια.

Πέντε χιλιόμετρα πριν το Περτούλι, το Χιονοδρομικό Κέντρο διαθέτει τρεις πίστες, τρεις αναβατήρες και τρία σαλέ, ενώ διεξάγονται βραδιές νυχτερινού σκι!

Ελάτη

Στα 14χλµ. από την Πύλη, στα 900µ. υψόµετρο ξεπροβάλλει η κοσµοπολίτισσα Ελάτη ή αλλιώς Τύρνα, αγκαλιασµένη από τις κορυφές του Ψήλου, της Αρκουδότρυπας και του Κόκκινου Βράχου. Αχόρταγη από βόλτες στον κεντρικό δρόµο περπατώ ανάµεσα στα µαγαζιά, όπου µοσχοβολάνε εδέσµατα από µανιτάρια και χορτόπιτες µε αρωµατικά βότανα των βουνών. Ξεστρατίζω στα σοκάκια των αρχοντικών, ξεδιψώντας στις παραδοσιακές κρήνες µε κρυστάλλινο νερό. Ξαποσταίνω ρεµβάζοντας τη θέα από τον Κόκκινο Βράχο και από το άνοιγµα της σπηλιάς της Αρκουδότρυπας θαυµάζω τους τολµηρούς αναρριχητές. Τα βράδια, ο δρόµος λαµπυρίζει από τα κατάµεστα µπαράκια και τους αµέτρητους ξενώνες, που φιλοξενούν τους γοητευµένους επισκέπτες. ∆ιαθέτουν τζάκια, σουίτες, υδροµασάζ, σοφίτες, σαλόνια, πισίνες, αίθουσες σεµιναρίων αλλά και … λιτά δωµάτια για όλα τα βαλάντια. Ανυποµονώ να γνωρίσω τον γλύπτη του ξύλινου ποδήλατου µε το σκιουράκι, Άγγελο Πατσιατζή. Ο νέος που τόλµησε να κάνει το κέφι του επαγγελµατική σταδιοδροµία ενάντια στο ρεύµα της κατευθυνόµενης µιζέριας και αεργίας. Ταβέρνες όπως τα «Κανάβια», το «Ανώγι», το «ληµέρι του Βασίλη», καφενεία και τσιπουράδικο, όπως του Ξενοφώντα, της Καλλιόπης, το πανέµορφο καφέ «Κεχρί» και το «∆ίστρατο» κοσµούνται από ξυλόγλυπτά του: κορνίζες µε παραστάσεις, ροζέτες στο ταβάνι, πόµολα, κάβες, κρεµάστρες και πίνακες. Ξαφνιάζοµαι µπροστά στην τρίµετρη ξύλινη, ολόγλυφη αρκούδα που στέκεται στην αυλή ενός σπιτιού καναδέζικου σχεδιασµού, ψηλά στο χωριό…

Πετρουλιώτικα Λιβάδια

Μετά την Ελάτη η ανάβαση συνεχίζεται ανάµεσα στις κατάφυτες πλαγιές ως τα 1.250 µέτρα υψόµετρο στα Περτουλιώτικα Λιβάδια. Παρέα µε τον εαυτό µου σαγηνεύοµαι από τα σιγοτράγουδα του Ξεριά. Το Περτουλιώτικο ποτάµι που τροφοδοτεί τον Αχελώο, δηµιουργώντας στη ροή του µαιάνδρους ή «κλούρια», όπως τα λένε οι ντόπιοι, γεµάτους βατράχια και ποταµόψαρα. Καβάλα στο άλογο πάνω στο λευκό χαλί και έπειτα… ποδαράτο στο µονοπάτι, όπου ζαρκάδια ξεδιψούν σε λιµνούλες πλάι σε παλιές βρύσες (τις «κοπάνες» όπως τις έλεγαν οι ντόπιοι). Ανεβαίνοντας ως το καταφύγιο «Χατζηπέτρος» στα 1738µ., περνάµε ρυάκια και πηγές, γύρω µας ορειβάτες...

Ευκαιρία να βγούµε από τη ζώνη βολέµατος µε την καθοδήγηση των έµπειρων εκπαιδευτών του Kerketio Extreme Sport… Έπειτα από ένα σύντοµο µάθηµα ιππασίας, µπορείτε να ιππεύσετε άνετα κάτω από τα ψηλόκορµα έλατα. Κάποιοι κάνουν τοξοβολία, άλλοι snowmobiles, κι άλλοι συµµετέχουν σε οµάδες πεζοπορίας. Ύστερα θα επιβραβεύσουµε τον εαυτό µας την απόλαυση µίας καυτής, αρωµατικής σοκολάτας, ενός λαχταριστού ραβανί ή µιας γαλατόπιτας κοντά στο αναµµένο τζάκι. Όταν το χιόνι λιώσει, η θέση Τρία Ποτάµια  ανάµεσα στα χωριά Πολυθέα και Καλλιρόη, προσφέρεται για ποδήλατο βουνού µέσα στα πυκνά έλατα. Για πεζοπορία προτείνεται το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 στον Κόζιακα.

Σαρακατσαναίων Αντάµωµα

Στα Περτουλιώτικα Λιβάδια κάθε τελευταία Κυριακή του Ιουνίου διοργανώνεται εδώ και 40 χρόνια το Πανελλήνιο Αντάµωµα Σαρακατσαναίων Ελλάδας, Βουλγαρίας και Σκοπίων. Καβάλα στα άλογα, ντυµένοι µε κάπες και παραδοσιακές φορεσιές στήνεται το καραβάνι, όπου φορτώνανε τα πράγµατα και κατασκηνώνανε στις Σαρακατσάνικες καλύβες, αναβιώνοντας παλιά έθιµα. Η ζωντανή δηµοτική µουσική από κλαρίνα ξεσηκώνει τον κόσµο σε πανάρχαιους, τεράστιους, κυκλικούς χορούς επισηµαίνοντας τη γιορτή της επικοινωνίας και σύνδεσης των ανθρώπων µεταξύ τους και τη γιορτή Ευγνωµοσύνης προς τη µάνα-Γη. Στο τρικούβερτο γλέντι µαθαίνω από τους παππούδες, ότι σαν παιδιά ερχόντουσαν εδώ να βοσκήσουν τα πρόβατα και τα κατσίκια, να φέρουν φαγητό στους πατεράδες τους και να πάνε το γάλα στις µητέρες τους, στα πεδινά, που το έπηζαν σε τυρί και έφτιαχναν βούτυρο κάνοντας τις γειτονιές να µοσχοβολάνε και τους εµπόρους να αγοράζουν. «Παιδιά και πρόβατα γεννιόντουσαν στον δρόµο καθώς το καραβάνι πήγαινε από το Κιλελέρ στην πεδιάδα. Κατασκηνώναµε σε µαντριά το χειµώνα και τα καλοκαίρια µεταφερόµασταν στο Περτούλι στις στάνες, όπου πλέκαµε µε βέργες και «απέλες» (λεπτές ξύλινες τάβλες), τις οποίες παλαµίζαµε (σοφατίζαµε) εσωτερικά µε πηλό κι ασβεστώναµε για την καθαριότητα, τα δοχεία για το τυρί» µας λέει ο κυρ-Ηλίας. «Από το τυρί αυτό, η χρυσοχέρα µητέρα µου έφτιαχνε τυρόπιτα, γαλατόπιτα και τραχανά… Στο «µπουτινέλο» (δοχείο ενός µέτρου) χτυπούσαµε το γίδινο γάλα και φτιάχναµε το βούτυρο…»

Kανακεύω την ψυχή µου στο Περτούλι

Χτισµένο στις πλαγιές του Κόζιακα, του πανέµορφου µακρόστενου βουνού, το Περτούλι σε υψόµετρο 1.100µ αποτελεί αγαπηµένο θέρετρο. Παλιά αρχοντικά µε κόκκινες στέγες µεταµορφώνονται σε ατµοσφαιρικούς ξενώνες. Γεύσεις και µυρωδιές διαποτίζουν τον τόπο, όπου είναι αµφιθεατρικά χτισµένος ο οικισµός. Στον κεντρικό δρόµο, που διασχίζεται από ακριβά αµάξια και κοµψοντυµένους παραθεριστές, κάποτε γινόταν το νυφοπάζαρο. Κάθε Σάββατο στα ρεπό τους περνούσαν από εδώ οι υπηρέτριες της τότε καλής κοινωνίας των Τρικάλων και Θεσσαλονίκης… Το Περτούλι περιβάλλεται από ελατόδασος έκτασης 35.000 στρεµµάτων που έχει αναλάβει µε συµβόλαιο διάρκειας 100 ετών το Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο στήνοντας εδώ τα καταλύµατα, όπου κάνουν την πρακτική τους οι φοιτητές της ∆ασολογίας κάθε καλοκαίρι. Τα περισσότερα από τα εξαιρετικά κτίρια του σπουδαίου αρχιτέκτονα ∆ηµήτρη Πικιώνη είναι δυστυχώς παρατηµένα. Στις 7 Ιουλίου, στο πανηγύρι της Άγιας Κυριακής, 2χλµ. πριν µπούµε στο Περτούλι, σερβίρεται φασολάδα ή κριθαράκι µε κρέας, ανάλογα τη µέρα. Για την ιστορία, στο Περτούλι δηµιουργήθηκε το πρώτο ξυλουργικό εργοστάσιο, όπου ερχόντουσαν µε τα πόδια οι εργάτες 20χλµ. µακριά, έως το 1972, οπότε και σταµάτησε η λειτουργία του. Υπήρχαν σχολεία, καταστήµατα, καφέ-ζαχαροπλαστεία και χάνια µε δωµάτια διανυκτέρευσης επάνω, ταβέρνα, και στάβλους κάτω.

Πέντε χιλιόµετρα πριν το Περτούλι, το υπέροχο Χιονοδροµικό Κέντρο διαθέτει τρεις πίστες, τρεις αναβατήρες, τρία σαλέ, ενώ διεξάγονται βραδιές νυχτερινού σκι! Το αποµονωµένο δεύτερο σαλέ φιλοξενεί παρέες κατόπιν συνεννόησης στο τηλ. 24340 91545.

Ιππασία και snow mobile στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια από την Kerketio Extreme Sport.
Ιππασία και snow mobile στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια από την Kerketio Extreme Sport.
Ιππασία και snow mobile στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια από την Kerketio Extreme Sport.

Το λίθινο, τοξωτό γεφύρι του Αγίου Βησσαρίωνα είναι το παλαιότερο από τα τέσσερα γεφύρια που διασχίζουν τον Πορταϊκό, συνδέοντας τη Θεσσαλία με την Ήπειρο.

info's

Villa Filokosta Pertouli. Ένα διώροφο εξοχόσπιτο 150 τ.µ. και τεσσάρων υπνοδωµατίων για άνετη φιλοξενία έως 12 ατόµων. Μεγάλο τζάκι και µε παραδοσιακό πρωινό και κολατσιό. Κατόπιν συνεννόησης η κυρία Βάσω µαγειρεύει. Tηλ.: 24340 91069, 6977716136 fb.: villafolokosta-pertouli.

Kerketio Extreme Sport. Snowmobile και ιππασία στο χιόνι από έµπειρους εκπαιδευτές, τοξοβολία, ποδήλατο βουνού και πεζοπορία στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια. Προσφέρονται επίσης ποικίλες δραστηριότητες στον Αχελώο, όπως rafting, monoraft, canoe-kayak, που αναζωογονούν την ψυχή. Τηλ. 24340 91559, 6978 131029.

Θα το βρείτε στο

τεύχος 125

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares