Ασπροπόταμος

Ο μυστικός Αχελώος

  • Αλεξία Τούλιου
  • Αλεξία Τούλιου
  • Νίκος Υφαντής
Πρώτο φως της ημέρας. Λάμψεις ξυπνούν την κεντρική Πίνδο, καθώς γλιστρούν στη σατέν επιφάνεια του λευκού νυχτικού που τόσο επιδέξια χαϊδεύει τις καμπυλωτές οροσειρές της. Υπομένοντας το άτονο πέρασμα του χειμώνα, ως θηλυκό εκμεταλλεύεται την προσωρινή θέρμη του ήλιου. Σαν χέρι θα ξεχωρίσει για εμάς, τάχα μου βαριεστημένα, το χιόνι απ’ τον δρόμο. Μια ανείπωτη συμφωνία μάς επιτρέπει να εισέλθουμε στο μυστικό που αποκοιμίζει στην αγκάλη της, τον αγέρωχο και αφρισμένο Ασπροπόταμο, το βόρειο τμήμα του Αχελώου.

Τζουμέρκα, Περτούλι, Μέτσοβο και νότια Πίνδος σκύβουν σε αιώνια φροντίδα πάνω από τα πέτρινα άγνωστα χωριά του Ασπροποτάμου, τα λεγόμενα Βλαχοχώρια. Η αυθεντική βλάχικη παράδοση γεννήθηκε σε αυτόν εδώ τον τόπο γύρω στα 1.000 μ. υψόμετρο. Αραιά και πού διακρίνω απομεινάρια στον χρόνο, τα κομμάτια της βλαχόστρατας· δηλαδή το πολλών χιλιομέτρων καλντερίμι που ξεκινούσε από τα Βλαχοχώρια και κατέληγε στα Φάρσαλα. Μέσα από ποτάμια και εμπόδια πραγματοποιούνταν ο πηγαιμός στα χαμηλά, μα και η εαρινή επάνοδος των Βλάχων. Βοσκοί και ζώα τα απαρνιόντουσαν τα χωριά με το κρύο, τα ξανάβρισκαν με την καλοκαιριά. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και σήμερα, αφού λιγοστοί επιβιώνουν με την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Μόνο τα καλοκαίρια τα χωριά πλημμυρίζουν από κόσμο, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο, ο κύριος όγκος φαίνεται να έχει βολευτεί μόνιμα στις πόλεις, αφού οι δύσκολες καιρικές συνθήκες δεν ευνοούν ούτε καν τις χειμερινές επισκέψεις. Η περιοχή διαθέτει φυσικό πλούτο που ανήκει στο Δασικό Σύμπλεγμα Ασπροποτάμου και περιλαμβάνει 8 διαφορετικά δάση, αλπικά λιβάδια, άγρια ζώα, ποταμούς και φαρμακευτικά φυτά. Προστατεύεται από το Πρόγραμμα Natura, και προσφέρεται για εξερεύνηση κι εναλλακτικό τουρισμό. Σε ένα μωσαϊκό χρωμάτων κι αρωμάτων, μια οπτικοποιημένη Άνοιξη του Βιβάλντι, οι λάτρεις της πεζοπορίας μπορούν να θαυμάσουν τον 15 μέτρων εντυπωσιακό καταρράκτη –το «Μαντάνι του Δαίμονα»– ή να επισκεφτούν τις πηγές της Ρόνας, από τις οποίες αναβλύζουν οι τρεις μεγάλοι ποταμοί, Αχελώος, Άραχθος και Πηνειός. Όσοι είναι τυχεροί θα βρουν και ίχνη καφέ αρκούδας. Ένας ακόμη προορισμός που υπόσχεται εικόνες απαράμιλλου κάλλους είναι οι πηγές Βερλίγκα. Με αφετηρία το Χαλίκι, ανεβαίνεις στα 2.045 μ. για μια συνάντηση με την τρίτη Δρακόλιμνη της Πίνδου. Ο μύθος θέλει τον δράκο της να μοιάζει με φίδι και να έχει μια σύντομη παρουσία πριν εξαφανιστεί για πάντα. Αυτό που μένει σήμερα είναι μια φυσική ανάμνηση της εποχής των παγετώνων, με την κυκλική λίμνη που θυμίζει χοάνη να στερεύει το καλοκαίρι από νερό. Τον χειμώνα, η πρόσβαση είναι σχεδόν αδύνατη λόγω του χιονιού.

Το δυνατό κελάρυσμα του Αχελώου δίνει νέα διάσταση στην ησυχία του τοπίου.

Το εντυπωσιακό γεφύρι της Παλαιοκαρυάς (ανηφορίζοντας για τα χωριά του Ασπροποτάμου)
Ο Αϊ-Νικόλας Ασφάκας, φύλακας στην είσοδο της περιοχής του Ασπροποτάμου
Ο Προφήτης Ηλίας μάς καλωσορίζει στο ακριτικό Χαλίκι

Τα χωριά του Ασπροποτάμου

Κορμοί-πτώματα στενεύουν τη διαδρομή. Σωριάζονται το ένα πάνω στ’ άλλο σε άτακτα σκαλοπάτια που φτάνουν σ’ εκείνο το παγωμένο εκκλησιαστικό όργανο του βράχου. Περιμένουν τον ζεστό άνεμο να παίξει το τελευταίο ρέκβιεμ για τη νεκρή φύση. Στην τελετή συμμετέχει παρακάτω η πολυτελώς στολισμένη με μικροσκοπικούς κρυστάλλους χρυσή γέφυρα που σκεπάζει τον Τζουρτζιώτικο ποταμό. Στο τέλος της, το βουνό μοιάζει διάφανο κι απόκοσμο, σαν χρονοπύλη, που όσο κι αν προσπαθώ πεζή να την προσεγγίσω, πεισματικά μού το αρνείται ο γλιστερός χαρακτήρας της. Δεν ταιριάζει ο φωτεινός ουρανός με την αδιάλειπτη σιωπή. Το πέτρινο χωριό που μας συστήνεται πρώτο είναι η Αγία Παρασκευή. Κάπως μακριά, μα καταφέρνω να εντοπίσω μια νεαρή κοπέλα, χαρούμενα ντυμένη, να κρατά σφιχτά στο δυο της χέρια έναν αχνιστό καπουτσίνο. Ζηλεύω, μα πριν καλά καλά πλησιάσω στο μικρό καφενεδάκι, το κορίτσι στοιχειώνει τον τοίχο. Η αφίσα που άθελά μου ζωντάνεψα, χάνει τη στιλπνότητά της, καθώς ξοδεύει το χρώμα της στα, ξεχασμένα για καιρό, ξύλινα καρεκλάκια. Προχωρώ στη μεγάλη πλατεία, που άλλη με τέτοια ομορφιά δεν έχω δει. Τριγμός ακούγεται, καθώς πατώ μερικούς απ’ τους θαμώνες της. Κανείς όμως δεν διαμαρτύρεται. Εκατοντάδες φύλλα απλώνονται σ’ ένα καφέ ανάγλυφο χαλί απ’ άκρη σ’ άκρη στον πέτρινο περίβολο. Μαρμαρωμένη πάνω απ’ το φαινόμενο της αποσύνθεσης, αισθάνομαι μια αύρα κίνησης πίσω μου. Γυρνώ απότομα για να αντιληφθώ τις σκιές του γεροπλάτανου, που έχουν βαλθεί να ανέβουν στην εκκλησιά, κι εκεί που περιμένω τον χτύπο της καμπάνας να με τινάξει από φόβο, αυτές συνεχίζουν θαμπωμένες ως το τελευταίο βιτρό σε μια ανούσια αναζήτηση πλαστής χαράς. Ανηφορίζω κι εγώ αμήχανα στα σιωπηλά στενά του χωριού, μα ψυχή πουθενά… Μια πέτρινη γλυκιά Μηλιά είναι το επόμενο χωριό. Η εκκλησιά της Αγίας Παρασκευής έχει χτιστεί ψηλά για να συνομιλεί με τα βουνά. Η παιδική χαρά που προστατεύει ο Άγιος Νικόλαος επιμένει να βάφει με μπλε, πράσινο και κόκκινο το γκρίζο φόντο. Αντί για παιδικά γέλια, στην τσουλήθρα κατρακυλούν άπνοα φύλλα. Κι όμως, κάπου κάπου μικρά συννεφάκια καπνού ξεπηδούν από τις καμινάδες. Τη σκέψη μου πως σίγουρα εδώ υπάρχει ζωή διακόπτει μια γυναικεία φιγούρα που τρέχει καταπάνω μου. Οπισθοχωρώ, καθώς έχω αρχίσει να συνηθίζω την ερημιά. Μια καλοκάγαθη κυρά ρωτά να μάθει για μας. «Κακώς ήρθατε τέτοια εποχή», μας λέει, όταν μας επιτρέπει να δούμε το εσωτερικό του ναού. Καθώς μας πληροφορεί πως οι κάτοικοι των χωριών κυμαίνονται από… 0 έως 15 το πολύ, κατά τη διάρκεια του χειμώνα, και πάνω από τη χιλιάδα το καλοκαίρι, δεν ελπίζουμε σε πολλές ακόμα συναντήσεις. Η Πολυθέα, από το όνομά της και μόνο, υπόσχεται πανόραμα. Πράγματι, η θέα μάς επιβάλλεται. Ο τουριστικός ξενώνας είναι κλειστός κι εγώ κοιτάζω αφ’ υψηλού την ενδιαφέρουσα πλατεία που βρίσκεται σε δεύτερο επίπεδο, όταν ένας περίεργος θόρυβος ακούγεται πίσω μου. Το μεγάλο μπεζ νάιλον που σκεπάζει τα ξύλα κινείται όλο και πιο απειλητικά. Κι εκεί που οι διεσταλμένες μου κόρες αναμένουν κάτι γιγάντιο, ένα τοσοδούλικο γατρόνι τρέχει να μπερδέψει τα νιαουρίσματά του στα πόδια μου. Πέρα από χάδια, φαγητό δεν υπάρχει, κι ας μεσημεριάζει. Και όλο να λαχταρώ εκείνο τον καφέ που ποτέ δεν ήπια. Στο κέντρο της περιοχής του Ασπροποτάμου βρίσκονται τα Τρία Ποτάμια. Εδώ το υγρό στοιχείο κυριαρχεί. Το δυνατό κελάρυσμα του Αχελώου, του κάποτε κερασφόρου και γενειοφόρου θεού με το σώμα ψαριού, δίνει νέα διάσταση στην ησυχία του τοπίου, σαν να κεντάς με γαλάζιες λεπτές κλωστούλες κάτασπρο καμβά κι αυτός να ζωντανεύει σε μια δροσερή πνοή που αναγεννά την πλάση. Η «Καλλιρρόη» μάς καλωσορίζει με ανθρώπινες φωνές. Επέστρεψα στη γνώριμη φασαριόζικη πραγματικότητα. Η Παναγιά, ανακαινισμένη από το 1650, την προστατεύει, κι εμείς ελκόμαστε από μια άριστα σχηματισμένη στοίβα ξύλων. Είναι τα καύσιμα της ταβέρνας «Το παραδοσιακό», που για καλή μας τύχη είναι ανοιχτή κάθε μέρα όλο τον χρόνο. Ένας κάτοικος του χωριού, ο κύριος Κώστας Αγγελής, κερνώντας μας ένα κρασάκι, με χαρά θα μας μιλήσει για το χωριό του. Είναι η θέση του, λέει, που το έκανε χειμαδιό και δεν έχανε τον κόσμο του τον χειμώνα. Εδώ κάποτε κρύφτηκε η σημαία του 5ου Συντάγματος, όταν έφυγαν οι Αλβανοί. Μαζί με τα αρχεία και το σπαθί, που συχνά άλλαζαν κρυψώνες, παραδόθηκε εντέλει στα Τρίκαλα το ’44. Όμως το σχολειό κλείνει το 1977 διώχνοντας πιο μακριά το μέλλον. Σήμερα, μετά βίας μετράει 15 άτομα, που δεν λένε να το αφήσουν και, αν μαζευτούν πολλοί, υπόσχονται να ανέβουν ακόμη πιο ψηλά. Γιατί η μοναξιά, όσο κι αν δεν είναι επιλογή, συνηθίζεται, και πολλές φορές προτιμάται. Οι ιδιοκτήτες της ταβέρνας-μπακάλικου μάς κερνούν υπέροχους μεζέδες. Δοκιμάζω μοσχαροκεφαλή στον φούρνο κι εντυπωσιάζομαι από τη μαλακή της γεύση. Οι υδρατμοί στο τζάμι λικνίζουν στα μάτια μου τις μοβ ανεμώνες και όλα αίφνης αλλάζουν μαγικά. Ο χειροποίητος χαλβάς σε σχήμα ρόδου μέσα στο γυάλινο φυλλαράκι θαρρείς θα γίνει βαρκούλα και θα γλυκάνει τον άψυχο αγριόχοιρο με τους τρομακτικούς κυνόδοντες, που σκεπάζει τον ένα τοίχο. Ολοζώντανος, για να μας το ξεπληρώσει, θα μας οδηγήσει στον αληθινό παραμυθένιο Ασπροπόταμο, εκεί που όλα τα υπερφυσικά πλάσματα ζουν κρυφά όταν οι άνθρωποι φεύγουν.

Το Έπαθλο ταξιδεύει στον άγνωστο Ασπροπόταμο. Κρανιά.
Το πέρασμα: Τζουρτζιώτικος ποταμός
Κόσμημα το καθολικό της Ι. Μονής του Τιμίου Σταυρού

Το ορεινότερο χωριό της Θεσσαλίας φέρει το όνομα Στεφάνι. Επίσης ακατοίκητο, μόλις δροσίσει, και δύσκολο στην πρόσβαση, όταν αγριεύει ο καιρός. Η μαγευτική κορφή Χέλι προσφέρει μοναδική θέα, ενώ εδώ ευδοκιμεί το θεραπευτικό φυτό Σαλέπι (Orchis Mascula). Η Κρανιά είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της περιοχής και αποτελείται από τρεις οικισμούς, τα Δολιανά, τα Κονάκια και το Κουκουφλί. Ο Κρανιώτικος ποταμός, που διασχίζει το χωριό, αποτελεί τον μοναδικό βιότοπο της πέστροφας Truta fario. Νερόμυλοι, βιβλιοθήκη, εντευκτήριο και λαογραφικό μουσείο προσφέρονται για ξενάγηση. Τα τρία σχολειά που λειτουργούσαν, έπαψαν. Ανακαλύπτοντάς το, σκοντάφτουμε στον ιδιοκτήτη μια καφετέριας-μπαρ. Αφήνοντας για λίγο τα μερεμέτια του, μας προσκαλεί στο εσωτερικό. Υπό τη μελωδική φωνή του Bob Marley, τα γατρόνια χουζουρεύουν στα πλακάκια. Οι κίτρινες γαλότσες, σε συνδυασμό με το χαμόγελό του, μας υπενθυμίζουν τη δύναμη της αισιοδοξίας, που μπορεί σχεδόν πάντα να εκθρονίσει οποιαδήποτε σκοτούρα. Η ανιδιοτελής αγάπη μερικών ανθρώπων για τον τόπο τους είναι ό,τι πιο ελπιδοφόρο για μια καλύτερη ζωή στη χώρα μας. Στον δρόμο προς Δολιανά, ένα κόσμημα ξεπροβάλλει. Η Μονή του Τιμίου Σταυρού, που γιορτάζει στις 14 Σεπτεμβρίου, σηκώνει ψηλά στον ουρανό 13 τρούλους. Δεν είναι ανοικτή αυτή την εποχή, όμως η φθορά των χρόνων αφήνει κάποιες χαραμάδες για να μετάσχουμε στη μυστηριακή του ιδιοσυγκρασία, αφού το μόνο φως που υποφέρει είναι το φυσικό ή το αγιασμένο των κεριών. Αριστερά των Τριών Ποταμών, η διαδρομή έχει να μας δείξει τρία ακόμη χωριά: το Κατάφυτο, έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς, την Ανθούσα, πιο γνωστή ως Λεπενίτσα, και το Χαλίκι. Κοντά στην Ανθούσα, βρίσκεται μια ιδιαίτερη Παναγιά με το προσωνύμιο Γαλακτοτροφούσα. Αυτό ήταν το σημείο αναφοράς των βοσκών κάθε φορά που έφευγαν, καθώς και το ετήσιο τάμα τους για την καλύτερη δυνατή παραγωγή γάλακτος. Το κάποτε τρίτοξο και τώρα δίτοξο πέτρινο γεφύρι του Μίχου είναι ακόμη ένα αξιοθέατο της περιοχής, το οποίο χτίστηκε για να εξυπηρετεί την πρόσβαση προς το Μοναστήρι της Ι. Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου. Περνά πάνω από τον Χαλικιώτικο, παραπόταμο του Αχελώου, και λέγεται πως πήρε το όνομα από έναν άντρα, τον Μίχο, που έχασε τη ζωή του σ’ αυτό. Το Χαλίκι μαζί με την Ανθούσα αποτελούν διατηρητέους οικισμούς. Το σκοτάδι αρχίζει να πέφτει, καθώς πλησιάζουμε στο δυτικότερο χωριό της Θεσσαλίας, που στους αρχαίους χρόνους λεγόταν Χαλκίς. Θεωρείται πιο γνωστό από τα άλλα γιατί από εδώ μπορείς να ανέβεις στις δευτερεύουσες πηγές του Αχελώου, στη Βερλίγκα. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει κι εδώ η Αγία Παρασκευή και απέναντι η εκκλησιά του Αγίου Γεωργίου, που φημολογείται πως την έφτιαξε ο Κοσμάς ο Αιτωλός κατά το πέρασμά του. Ενδιαφέρουσες είναι κι οι βόλτες στην τοξωτή γέφυρα του Φίλου και στις λιθοκαμωμένες βρύσες. Το φως λιγοστεύει και τα πετρόχιστα κτίσματα δίνουν την εντύπωση μιας συστροφής προς το κέντρο. Αυτή η διάθεση εσωστρέφειας με εξιτάρει. Σχεδόν υπνωτικά θα οδηγηθώ από τη λάμπα ενός κτιρίου. Ανεβαίνω τα σκαλιά και βρίσκομαι στο εστιατόριο La Verliga. Αν και θεωρείται ένα από τα καλύτερα γευστικά στέκια, εμένα με γοητεύει ο χώρος. Πράγματι, βρίσκομαι σε σκηνικό του David Lynch και υποβάλλομαι σε αναγκαστική και απότομη αυτογνωσία. Το μέρος μιλάει, ο χρόνος δεν υπάρχει και έχεις φύγει απ’ όλα κι όλους. Πόσο μάλλον σ' αυτό το σκοτεινό δωματιάκι με το μικρό μπαράκι και, ναι, σ’ αυτή την μπάρα μπορείς να καταθέσεις επιτέλους την αλήθεια της ψυχής σου. Ο ιδιοκτήτης και δημοσιογράφος κ. Χρήστος Ζαχαρής φυλάει Θερμοπύλες. Γλυκός και αψύς, σαν το ρακόμελο που μας τράταρε, μας αποκάλυψε την άρνησή του να αγοράσει αυτοκίνητο από τον φόβο μήπως εγκαταλείψει το χωριό. Με τα πιο αγνά υλικά φροντίζει τους πελάτες του. Ονειρεύεται και αναπολεί τους καλοκαιρινούς μήνες που η ζωή ξεχειλίζει σε κάθε στενό, και παράλληλα παλεύει για την εξέλιξη που αξίζει ο δικός του τόπος. Είναι λοιπόν αυτή η ανθρώπινη απουσία που θαυματουργεί στη φύση. Ο χειμώνας δεν υπόσχεται κοσμικές διασκεδάσεις, μόνο το απόλυτο της αγνότητας και της καθαρότητας μιας σχηματοποιημένης πέτρας. H Άνοιξη δεν αργεί. Μέχρι τότε, βουνά, ποτάμια, γεφύρια και χωριά απογυμνώνονται για μία και μόνο αληθινή αποτύπωση. Και είναι αυτή η στιγμή που η σιωπή ξεσπά στην πιο ηχηρή συγκίνηση.

Το… γατρόνι, μοναδικός κάτοικος της χειμωνιάτικης Πολυθέας
Η τέχνη στην παραδοσιακή κουζίνα, από τα χεράκια της κυρίας Γεωργίας στην Καλλιρρόη

info's

Διαμονή

Ευχαριστούμε θερμά για τη φιλοξενία το ξενοδοχείο Νιαβής στο γραφικό Νεραϊδοχώρι. Η θαλπωρή που πηγάζει από την ευγένεια των ιδιοκτητών του συμπληρώνει η μαγευτική θέα και το σπιτικό φαγητό της ταβέρνας. Δοκιμάστε μοσχαροκεφαλή, κυνήγι και θεραπευτική κοτόσουπα από τα χεράκια της γλυκύτατης κ. Γιούλας. Ανοιχτά όλο τον χρόνο. Τηλ. 24340 91201.

Ο Παραδοσιακός Ξενώνας Φρετζάτο στην Ελάτη είναι η επιτομή της άνεσης και της πολυτέλειας. Ο Νάσος Σαργκάνης επιμένει στην αισθητική αλλά και στην παράδοση φιλοξενώντας στον επάνω όροφο έκθεση παραδοσιακών στολών. Πρωινό με χειροποίητες μαρμελάδες, σπιτικές πίτες και γλυκά, όλα με διαλεχτά υλικά της περιοχής, από τα χέρια της Αναστασίας. Τηλ. 24340 71872, www.fretzato.gr.

Φτιαγμένος με περίσσιο μεράκι, ο Ξενώνας Μπάκου στην Ελάτη προσφέρει παραδοσιακά διαμονή σε δωμάτια με τζάκι, ενώ μπορεί κανείς να απολαύσει εδώ το πρωινό ή το ποτό του. Τηλ. 24340 71208, 6934 615481, www.mpakouhotel.gr

Φαγητό

Χαρή στο καλλιτεχνικό ταμπεραμέντο της κ. Γεωργίας, στο Παραδοσιακόν στην Καλλιρρόη, το γεύμα μετατρέπεται σε έργο τέχνης. Κυνήγι, μοσχαροκεφαλή, λουκάνικα, πιάτα της ώρας, ποικιλία ορεκτικών και πέστροφα το καλοκαίρι, πάντα με καλό κρασί και τα ζεστά χαμόγελα των ιδιοκτητών. Λειτουργεί και ως παντοπωλείο και είναι ανοιχτό όλο τον χρόνο. Τηλ. 6974 787990.

Το εστιατόριο Παπαναστασίου στην Ελάτη παντρεύει σε μια τέλεια ισορροπία το μοντέρνο και το κλασικό σε γεύσεις και αισθητική. Όταν ένα παραδοσιακό αγριογούρουνο γάστρας συνοδεύεται από ουίσκι και πετιμέζι υπό τους ήχους ποιοτικής μουσικής, τίποτα δεν μπορεί να είναι μονότονο. Μας κέρδισαν επίσης η ευγένεια του προσωπικού και οι λογικές του τιμές. Τηλ. 24340 71150, www.hotelpapanastasiou.gr

Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλουμε στον πρόεδρο του Συλλόγου Επαγγελματιών Ξένιος Ζευς, τον κ. Χρήστο Παπαγιαννάκη, για την πολύτιμη βοήθεια που μας παρείχε αλλά και για την προσφορά του στον τόπο. Χάρη στις πρωτοβουλίες του Συλλόγου, η περιοχή προβάλλεται και αναπτύσσεται ταχύτατα, ιδιαίτερα στον τομέα του εναλλακτικού τουρισμού, ο οποίος ευνοεί τη βιωσιμότητα ενισχύοντας παράλληλα την εγχώρια οικονομία. Για περισσότερες πληροφορίες: www.elati-pertouli.gr, email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Θα το βρείτε στο

τεύχος 115

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares