Οδός Αθηνάς

Των θαυμάτων και των τεράτων

Ένα πολύβουο αστικό σκηνικό μιας συνηθισμένης Δευτέρας με βρίσκει, ίσως, στο πιο κεντρικό σημείο της χώρας, στην πλατεία Ομονοίας. Γύρω μου άνθρωποι όλων των ηλικιών, εθνικοτήτων και κοινωνικών στρωμάτων τρέχουν αλαφιασμένοι προς όλες τις κατευθύνσεις, κόρνες αυτοκινήτων «βελάζουν» αγανακτισμένες, ζητιάνοι και γυρολόγοι φωνάζουν για λίγη προσοχή. Σκέφτομαι πως Ανατολή και Δύση συναντώνται εδώ, σε έναν και μόνο δρόμο… «Εσείς πρέπει να είστε για την ξενάγηση!», μια ευγενική, χαμογελαστή κυρία διακόπτει τις σκέψεις μου.

Είναι η Βίκυ Παπαδημητρίου, διπλωματούχος ξεναγός από τα «Μικρά ταξίδια» του Topos Travel, μια πληθωρική παρουσία που λατρεύει την Αθήνα και γνωρίζει κάθε σπιθαμή της. Η κατάλληλη δηλαδή παρέα για αυτήν τη μεσημεριανή βουτιά στο παρελθόν του πιο ιστορικού δρόμου της, της οδού Αθηνάς. Το ραντεβού μας είναι στην πλατεία Ομονοίας, όπου αρχικά θα χτίζονταν τα ανάκτορα του νεαρού Βαυαρού βασιλιά Όθωνα, όπως με ενημερώνει. Ο Έλληνας Κλεάνθης και ο Βαυαρός Σάουμπερτ, σπουδαίοι αρχιτέκτονες της εποχής, συνεργάστηκαν, ώστε όλα τα σημαντικά κτίρια του νέου κράτους να έχουν θέα τον βράχο της Ακρόπολης. Τελικά, τα ανάκτορα έγιναν στη θέση της σημερινής Βουλής και ο χώρος στην Ομόνοια έγινε κυκλική πλατεία. Μπροστά μας απλώνονται τα χίλια περίπου μέτρα του γραφικού αυτού δρόμου. Κάπου ανάμεσα σε ήχους μοτοσυκλετών και σειρήνες από ασθενοφόρα, ακούω τη Βίκυ να μου λέει πως η οδός πήρε το όνομά της από το οπτικά νοητό τέρμα της, τον ναό της Παρθένου Αθηνάς, που ορθώνεται πάνω στον ιερό βράχο. Στεκόμαστε κάτω από δύο επιβλητικά τετραώροφα κτίρια, δίδυμα αρχιτεκτονικά αδερφάκια, το Μπάγκειον και το Μέγας Αλέξανδρος, που κοιτούν αντικριστά το ένα το άλλο κάπως μελαγχολικά. Και τα δύο αποτέλεσαν πολυτελή ξενοδοχειακά συγκροτήματα και ανεγέρθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα από τον Ιωάννη Μπάγκα σε σχέδιο του ξακουστού Τσίλερ. Σήμερα μοιάζουν ερημωμένα καθώς τα σχέδια της αναστύλωσης και επαναλειτουργίας τους, ως ξενοδοχεία αλλά και πολυχώρους πολιτισμού, διέκοψε η πανδημία…

«Μου φαίνεται πως πιάστηκες από την ορθοστασία, άντε πάμε να κατηφορίσουμε», μου λέει η Βίκυ. Αφήνουμε λοιπόν πίσω μας την (πολλοστά ανακαινισμένη) πλατεία Ομονοίας και κατευθυνόμαστε προς Μοναστηράκι. Το κτίριο δίπλα από το Μπάγκειον στέγαζε για δεκαετίες τον ιστορικό κινηματογράφο ΕΛΛΑΣ. Απέναντι, ξεχωρίζει το κτίριο διοίκησης του ΗΣΑΠ, εκεί που κάποτε βρισκόταν ο Σταθμός Ομονοίας. Οι Αθηναίοι αντιμετώπιζαν με δέος και φόβο την υπόγεια σήραγγα μερικών εκατοντάδων μέτρων. Οι αρχές αναγκάστηκαν μάλιστα, να οργανώσουν μια μεγάλη παρέλαση για να τους πείσουν πως δεν θα τους έπεφτε η οδός Αθηνάς στο κεφάλι!

Η Βίκυ σηκώνει το χέρι και δείχνει προς τα επάνω. Μένω εκστασιασμένος. Να κάτι που δεν είχα παρατηρήσει ποτέ! Πάνω απ’ το κεφάλι μου ζωντανεύουν οι άθλοι του Ηρακλή σε υπέροχες ψηφιδωτές αναπαραστάσεις. Η Βίκυ, μου δίνει όλες τις σχετικές πληροφορίες. «Οικοδομήθηκε το 1920, για λογαριασμό του Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων» μου απαντά καθώς εγώ κυριολεκτικά έχω μείνει με το στόμα ανοιχτό κοιτώντας πότε τον μυώδη ημίθεο γιο του Δία και πότε τα φίδια, τη Λερναία Ύδρα και το λιοντάρι της Νεμέας.

Η Βίκυ μου κάνει νόημα γιατί μπροστά μας έχουμε ένα από τα πιο πολυσύχναστα μέρη της πρωτεύουσας, το Δημαρχείο και την πλατεία Κοτζιά ή Εθνικής Αντίστασης ή Λαού ή Λουδοβίκου ή Ταχυδρομείου ή Δημαρχείου ή Θεάτρου… Έχασα το μέτρημα με τις αλλαγές των ονομάτων της! Αρχικά, η πλατεία διαμορφώθηκε ως μια τοποθεσία περιπάτου και αναψυχής· είναι χαρακτηριστικό πως εκεί οι Αθηναίοι «έπιαναν» τον Μάη. Πριν την απελευθέρωση, η ευρύτερη περιοχή λεγόταν και Τζιρίτι επειδή ο χώρος της πλατείας χρησίμευε στους νεαρούς Οθωμανούς για να αγωνίζονται στο τζιρίτι· ένα άθλημα με άλογα και κοντάρια. Αργότερα, έγινε έδρα του πυροβολικού και απέναντι από το στέγαστρο που είχαν στηθεί κανόνια, χτίστηκαν σπίτια πλούσιων εμπόρων. Στην πλατεία, που γεμίζει από ζωηρά περιστέρια κι όπου κάποτε στήθηκε το πρώτο, υποτυπώδες θέατρο – σωστό παράπηγμα – στην Αθήνα, ξεχωρίζουν σήμερα, το εμβληματικό κτίριο της Εθνικής Τράπεζας και το Μέγαρο Μελά (ιδιοκτησία ενός πάμπλουτου εμπόρου σιτηρών) με τους χαρακτηριστικούς πύργους στις τέσσερις γωνίες του. Ήταν κάποτε το μεγαλύτερο ιδιωτικό κτίριο της εποχής, έργο Τσίλερ και αυτό. Λειτούργησε ως ξενοδοχείο, μετέπειτα στέγασε το Ταχυδρομείο και σήμερα εδώ βρίσκεται η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας. Το 1942, με αφορμή τη λιποθυμία ενός εργάτη, οι εργαζόμενοι στο Ταχυδρομείο, οι ηρωικοί «τριατατικοί», είχαν οργανώσει την πρώτη επί γερμανικής κατοχής απεργία σε ολόκληρη την Ευρώπη! Απέναντι, το έως σήμερα Δημαρχείο της πρωτεύουσας. Αρχικά, και λόγω της οικονομικής ένδειας, φιλοξενούσε και καταστήματα στο ισόγειο – από ιχθυοπωλεία μέχρι και γραφείο τελετών! Σήμερα, έχει αίθουσες με υπέροχες τοιχογραφίες του Γουναρόπουλου και του Κόντογλου και πολύχρωμα βιτρό.

«Υποψιάζομαι την πηγή όλων των ονομάτων της πλατείας αλλά γιατί πλατεία Θεάτρου;» ρωτώ. «Εδώ στεγαζόταν το ωραιότερο θέατρο της Ευρώπης, σε σχέδια Τσίλερ, το οποίο, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, άρχισε να δέχεται φθορές, αφού στον χώρο του φιλοξενήθηκαν 150 οικογένειες – όσες και τα θεωρεία του – από Μικρασιάτες πρόσφυγες, οι οποίοι προκειμένου να αντιμετωπίσουν το βαρύ κρύο του χειμώνα έκαιγαν τα σκηνικά και τα έπιπλα για να ζεσταθούν…» Το 1939, και αφού υποτίθεται πως θα ανακαινιζόταν, ο τότε Δήμαρχος της Αθήνας Κώστας Κοτζιάς (το όνομα του οποίου δόθηκε στην πλατεία) το κατεδάφισε ελαφρά τη καρδία.

Οι Αθηναίοι αντιμετώπιζαν με δέος και φόβο την υπόγεια σύραγγα μερικών εκατοντάδων μέτρων. Οι αρχές αναγκάστηκαν μάλιστα να οργανώσουν μια μεγάλη παρέλαση για να τους πείσουν πώς δεν θα τους έπεφτε η οδός Αθηνάς στο κεφάλι!

Η πλατεία Ομονοίας, την Μπελ Επόκ, με φοίνικες.
Η Παντάνασσα με φόντο το τζαμί Τζισδαράκη και την Ακρόπολη.
Ο κάποτε κοιμητηριακός ναϊσκος της "Κυρά-Κυριακής".
Σαν άλλοτε...

Το1942, με αφορμή τη λιποθυμία ενός εργάτη, οι εργαζόμενοι στο Ταχυδρομείο, οι ηρωικοί "τριατατικοί", είχαν οργανώσει την πρώτη επί γερμανικής κατοχής απεργία σε ολόκληρη την Ευρώπη!

Αν δεν είχε φροντίσει η Βίκυ να μ' εφοδιάσει με τη μικρή συσκευή με το ακουστικό για την άνετη παρακολούθηση της ξενάγησης, δεν θα κατάφερνα να ακούσω πολλά από αυτά που έλεγε… Από τη μία οι φωνές των εμπόρων από τα μαγαζιά μου τρυπάνε τ’ αυτιά, από την άλλη ανατολίτικα μπαχαρικά μου έχουν σπάσει τη μύτη. Βρισκόμαστε στην ονομαστή Βαρβάκειο Αγορά. Από το 1886 που εγκαινιάστηκε είναι η κεντρική αγορά τροφίμων της Αθήνας. Τότε, τριγύρω υπήρχαν λογιών λογιών μαγαζιά, όπως αμπατζήδικα (αμπάς = χοντρό ύφασμα), τσαρουχάδικα αλλά και τζιερτζίδικα (τζιέρι = συκώτι), δηλαδή, μεζεδοπωλεία. Σήμερα μια πολυπολιτισμική οχλαγωγία σε παρασέρνει, επιγραφές σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, χαμογελαστά πρόσωπα που σε καλούν να ψωνίσεις παζαρεύοντας τις τιμές. Ο εθνικός ευεργέτης Ιωάννης Βαρβάκης έδωσε το όνομά του στην αγορά αλλά και στο Βαρβάκειο Λύκειο, ένα ογκώδες κτίριο με κίονες ιωνικού ρυθμού που βρισκόταν ακριβώς απέναντι, μέχρι το 1955. Τα εμπορεύματα που έφταναν από την επαρχία ή το εξωτερικό για να τροφοδοτήσουν τους κατοίκους της νέας πρωτεύουσας έδωσαν την ταυτότητα της οδού Αθηνάς ως «ο δρόμος των εμπόρων». Άλλωστε, πολλά από τα υπεραιωνόβια νεοκλασικά που στέκουν ακόμα όρθια να μας θυμίζουν τα περασμένα μεγαλεία της γειτονιάς αυτής ανήκαν στους σπουδαιότερους Έλληνες μεγαλεμπόρους της εποχής.

Ανάμεσα σε κάποτε πανέμορφα κτίρια, από τα οποία πολλά περιμένουν ακόμη τη σειρά τους να ξαναζωντανέψουν, εντύπωση μου προκαλεί μια πολύ μικρή εκκλησία, ένας ναΐσκος ανάμεσα σε γιγάντιους γείτονες από μπετόν. Είναι η Αγία Κυριακή που κατά πως φαίνεται σώθηκε – μάλλον παράξενα – από τις κατεδαφίσεις, φωτιές, πολέμους που κατατρόπωσαν πολλά από τα κτίσματα της οδού τον περασμένο αιώνα. Ακόμα πιο παράξενο είναι πως ήταν κοιμητηριακός, δηλαδή ναός ενός νεκροταφείου το οποίο βρισκόταν κάπου ανάμεσα σ’ αυτόν και την πλατεία στο Μοναστηράκι. Για φαντάσου, νεκροταφείο στην οδό Αθηνάς! Στην πλατεία Καραμάνου, λίγο πιο κάτω, χτίστηκε στα τέλη του 1840 το πρώτο δημοτικό αλληλοδιδακτικό σχολείο της πόλης που πήρε το όνομά του από τον εμπνευσμένο δάσκαλο Μ. Καραμάνο. Η Βίκυ ανέφερε και έναν από τους μαθητές του, τον Νικόλαο Γύζη! Το σχολείο κατεδαφίστηκε το 1916 για να δημιουργηθούν λαϊκά λουτρά τα οποία έγιναν υπόγεια και εγκαινιάστηκαν το 1939.

Με τα καφέ Σαντάν και τους ήχους της Ανατολής να ξεπροβάλλουν από κάποιο ημιυπόγειο νεοκλασικού κτιρίου, με τους κομπογιαννίτες θεραπευτές που με την τανάλια στο χέρι ήταν πρόθυμοι να κάνουν εξαγωγές σάπιων δοντιών για ν’ ανακουφίσουν τον ασθενή από τον πονόδοντο, τους μασίστες που πραγματοποιούσαν εντυπωσιακά κατορθώματα, όπως το να σπάσουν με το κεφάλι τους τούβλα ή να σύρουν με τα δόντια τους ένα αμάξι, τους όψιμους επιχειρηματίες που καλούσαν τους περαστικούς να μπουν στο «υπόγειο των θαυμάτων» για να δουν «μία κομμένη κεφαλή που κινείται και μιλεί» ή «ένα μοσχάρι με πέντε πόδια», ήταν η οδός Αθηνάς, ο δρόμος των θαυμάτων και των τεράτων…

Το πρώτο "Ξενοδοχείο των Ξένων", Αθηνάς και Αριστογείτονος.
Σαν άλλοτε...
Η πολυπολιτισμική οδός Αθηνάς.
Η "Βαρβάκειος" Δημοτική Αγορά Αθηνών.
"Θησέας" της Σοφίας Βάρη-Μποτέρο, στην πλατεία Κοτζιά.

Μια πολυπολιτισμική οχλαγωγία σε παρασέρνει, επιγραφές σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, χαμογελαστά πρόσωπα που σε καλούν να ψωνίσεις παζαρεύοντας τις τιμές.

"Η Κενταυρομαχία της Φολόης". Ψηφιδωτό στο κτίριο του Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων.
Της μιας δραχμής το...μνημείο, Δημαρχείο Αθηνών (2002).

info's

Τα «Μικρά ταξίδια» που διοργανώνει το Topos Travel, είναι επιλεγμένες ξεναγήσεις και πρωτότυποι θεματικοί περίπατοι στην Αθήνα και την Αττική, για να γνωρίσουμε τον τόπο μας.

Το Topos Travel έχει έδρα την Πλάκα (Αφροδίτης 8) και έμπειρους διπλωματούχους ξεναγούς που θα σας εντυπωσιάσουν με τις γνώσεις, το μεράκι και το κέφι τους. Για τα μηνιαία προγράμματα των ξεναγήσεων, καθώς και αναλυτικές πληροφορίες για την κάθε μία, ακολουθήστε τη σελίδα του Topos Travel (Μικρά ταξίδια) στο Facebook ή ζητήστε να σας τα στέλνουν μέσω e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. ή και sms: Βίκυ Παπαδημητρίου τηλ. 6932735533.

 

Θα το βρείτε στο

τεύχος 131

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares