Πρόνοια Ναυπλίου

Συνοικία το όνειρο

  • Νίκος Γαλάνης
  • Νίκος Γαλάνης
Σχεδόν κάθε αστικό κέντρο έχει και μια κρυμμένη γωνιά, που μυρίζει φτώχεια, ανθρώπινο πόνο, προσφυγιά... Για το όμορφο και γραφικό Ναύπλιο, η συνοικία της Πρόνοιας είναι αυτό ακριβώς. Μια ιστορική γωνιά χτισμένη πέτρα στην πέτρα από τα μουτζουρωμένα χέρια της εργατικής τάξης.Μα κάθε τέτοια γειτονιά διατηρεί τη δική της γοητεία, που ολοένα και κερδίζει έδαφος στους εναλλακτικούς ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο. Τα σοκάκια γεμίζουν με χρώμα και τα παλιά σπίτια ανακαινίζονται για να γίνουν πολυσύχναστες ταβέρνες και καταλύματα φιλοξενίας...

Ποιός δεν έχει περπατήσει στα πλακοστρωµένα σοκάκια της πρώτης πρωτεύουσας, στη µαγευτική περατζάδα της παραλίας, αγναντεύοντας το θαλασσινό φρούριο, το Μπούρτζι; Ποιός δεν έχει ανέβει στο κάστρο της Ακροναυπλίας και στα σκαλιά του Παλαµηδιού; Όµως, ελάχιστοι γνωρίζουν πως κάτω από αυτόν τον άγρυπνο φύλακα της ιστορικής πόλης, κρύβεται ένας αστικός θησαυρός που µέσα του µπορείς να µυρίσεις, δεις, νιώσεις όλη τη σύγχρονη αστική ιστορία της Ελλάδας. Τον ερχοµό των πρώτων προσφύγων, τη βαυαρική εποπτεία, τους αγώνες της εργατιάς, τη βιοµηχανοποίηση, την ανάπτυξη αλλά και την εγκατάλειψη στο έµπα της νέας χιλιετίας.

Η Πρόνοια βρίσκεται στα ανατολικά της παλιάς πόλης και απέχει από αυτήν µόλις 5 λεπτά µε τα πόδια. Γύρω της, την «αγκαλιάζουν» οι λόφοι του Παλαµηδιού και της Ευαγγελίστριας. Αποτέλεσε τον πρώτο οργανωµένο προσφυγικό συνοικισµό που δηµιουργήθηκε ποτέ. Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας, για να στεγάσει Κρήτες και άλλους πρόσφυγες αγωνιστές από τις περιοχές της Ελλάδας που δεν είχαν ακόµη ελευθερωθεί, επέλεξε τη συγκεκριµένη περιοχή, ακριβώς έξω από την «Πύλη της Ξηράς», µε τη βοήθεια του γνωστού πολεοδόµου Σταµάτη Βούλγαρη. Ο ίδιος ο Κυβερνήτης, µάλιστα, «βάφτισε» αυτό το προάστιο, δίνοντάς του το όνοµα «Πρόνοια», ώστε να καταδείξει τη στοργή που περιέβαλε τους νέους κατοίκους του νεοσύστατου κράτους.

Περπατώ στην 25ης Μαρτίου, στον δρόµο που σε οδηγεί στο Παλαµήδι αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και την είσοδο στην προσφυγική γειτονιά. Η χάραξη της κεντρικής αυτής οδικής αρτηρίας ρυθµίστηκε µε βάση ένα πραγµατικό και οπτικό τέρµα, τον λόφο της Ευαγγελίστριας. Ονοµάζεται έτσι από τον οµώνυµο ναό που βρίσκεται εκεί από την εποχή της Ενετοκρατίας. Η δόµηση γύρω από την κεντρική τσιµεντένια νησίδα είναι εντυπωσιακή. Ακολουθώντας το Ιπποδάµειο σύστηµα, ο Βούλγαρης, ο πρώτος Έλληνας πολεοδόµος, χώρισε µε ακρίβεια σε τετραγωνισµένα οικόπεδα την περιοχή. Σήµερα, δεξιά κι αριστερά συνυπάρχουν εγκαταλελειµµένα αρχοντικά σπίτια άλλα ανακαινισµένα, που χρησιµοποιούνται ως ταβέρνες (και µάλιστα αποτελούν πολυσύχναστα στέκια των ντόπιων), καθώς και πολυκατοικίες αισθητικής της δεκαετίας του 1970.

Όπως ανηφορίζω, χώνοµαι δεξιά για να περπατήσω στην καρδιά της γειτονιάς. Καθώς περιπλανιέµαι στα στενά πεζοδροµηµένα σοκάκια, απλώστρες µε υγρά ρούχα µε προϋπαντούν έξω από τις στενές πόρτες των σπιτιών. ∆εν χωράνε αλλού, αφού τα σπίτια εκ σχεδιασµού ήταν µικρά, µονόχωρα, σχεδόν τετράγωνα. Μπροστά µου βλέπω ένα µεγάλο άνοιγµα, µια πλατεία µεγαλύτερη και από τη διάσηµη πλατεία Συντάγµατος στο κέντρο της παλιάς πόλης. Είναι η πλατεία Εθνοσυνέλευσης, που σήµερα στεγάζει το δηµοτικό σχολείο και το νηπιαγωγείο. Όπως προφανέστατα δείχνει το όνοµά της, εδώ, το 1832, πραγµατοποιήθηκε η ∆' Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων. Στον χώρο που τώρα ορθώνεται το σχολείο, φαντάζοµαι το ξύλινο παράπηγµα που κατασκευάστηκε πρόχειρα, ώστε να συνεδριάζουν οι 224 βουλευτές. Από τα ανοίγµατά του, «τσιµπουκτσήδες» χώνουν τους ναργιλέδες, ώστε να καπνίσουν οι θεριακλήδες πατέρες του Έθνους. Βλέπετε, από τότε απαγορευόταν το κάπνισµα σε εσωτερικούς χώρους!

Αναρωτιέµαι προς τα πού να κινηθώ, αφού γύρω µου µε ζαλίζουν τα δεκάδες πανοµοιότυπα πλακοστρωµένα δροµάκια. Στο βάθος παρατηρώ το δεύτερο µεγάλο άνοιγµα της γειτονιάς, την εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Βαδίζω προς τα εκεί ράθυµα. Καθοδόν συναντώ έναν µουστακαλή ασπροµάλλη, ντυµένο µε στρατιωτικά ρούχα να σκαλίζει το χώµα σε κάποιες γλάστρες. «45 χρόνια εδώ» µου φωνάζει ο κυρ Αντώνης δείχνοντάς µου το σπίτι του. Ρίχνω κλεφτές µατιές µέσα. Το εσωτερικό του θυµίζει λαογραφικό µουσείο. Παλιά έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές βουτηγµένα µέσα στη σκόνη του ξεφτισµένου χρόνου. Ένα τρανζιστοράκι στο βάθος σιγοψιθυρίζει: «Εσύ είσαι η αιτία που υποφέρωωωω…». Ο Μανώλης Χιώτης, ο γίγαντας του λαϊκού τραγουδιού και του µπουζουκιού, εδώ στην προσφυγογειτονιά της Πρόνοιας έβαλε δυο συρµάτινες χορδές σε ένα παλιόξυλο, έφτιαξε το πρώτο του έγχορδο και σχηµάτισε τις πρώτες δικές του νότες.

Στην προσφυγογειτονιά της Πρόνοιας, ο Μανώλης Χιώτης έφτιαξε το πρώτο του έγχορδο και σχημάτισε τις πρώτες δικές του νότες.

Τα χρόνια της αθωότητας.
Η Πρόνοια σε ασπρόμαυρο φόντο.
Ο Λέων των Βαυαρών.
Άμαξα με φόντο την Ευαγγελίστρια.

Η Πρόνοια αποτέλεσε τον πρώτο οργανωμένο προσφυγικό συνοικισμό, που δημιουργήθηκε ποτέ στη χώρα επί κυβέρνησης Καποδίστρια.

Ο κυρ Αντώνης στο πρόσωπό µου φαίνεται, ότι βρήκε κάποιον πρόθυµο να αραδιάσει όλες τις ιστορίες του τόπου. «Τα παιδικά µου χρόνια» µου λέει «τα περνούσα στην πλατεία. Με τον αδερφό µου και τους φίλους µου παίζαµε µπάλα µέχρι τα µεσάνυχτα. Θυµάµαι πόσες φορές είχα περάσει τα κάγκελα του σχολείου απέναντι, για να πιάσω την µπάλα, πόσες φορές έπεφτε η µπάλα στο σιντριβάνι, το οποίο είχε κάγκελα µε καρφιά γύρω γύρω, πόσες φορές χτυπούσαµε σε γόνατα, χέρια. Εκεί είχαµε και ένα µαγαζί, σουβλατζίδικο. Τα παιδικά µου χρόνια µύριζαν λάδι, τζατζίκι, χώµα, σκόνη και αίµα. Τώρα περνάς και είναι άδεια η πλατεία, πού και πού θα δεις κάνα δυο παιδιά να παίζουν για λίγο…» Τον αποχαιρετώ και κατηφορίζω για την Αγία Τριάδα, την ενορία της Πρόνοιας. Χτίστηκε κι αυτή την ίδια εποχή µε την υπόλοιπη γειτονιά, κατά τα πρώτα βήµατα του ελληνικού κράτους. Αφού ανάψω ένα κερί στη µνήµη όλων εκείνων, που έδωσαν τον οβολό τους για να ανεγερθεί, παρατηρώ ότι ο ναός είναι δισυπόστατος, δηλαδή αφιερωµένος σε δύο και όχι µόνο στην Αγία Τριάδα! «Λίγοι ξέρουν» µου εξηγεί ο εφηµέριος «πως ο ναός είναι αφιερωµένος και στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδροµο. Για να καλοπιάσουν τον Καποδίστρια και να δωρίσει το οικόπεδο, του υπόσχονται πως ο νέος ναός θα αφιερωθεί στον Ιωάννη τον Πρόδροµο. Αφενός για να τιµήσουν το όνοµα του Κυβερνήτη αφετέρου να γιορτάζουν την ηµέρα που αυτός κατέφθασε στο Ναύπλιο για πρώτη φορά, το 1828». Βέβαια, ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε και δεν πρόλαβε να δει την ολοκλήρωση του ναού. Έτσι, η υπόσχεση ναι µεν κρατήθηκε αλλά σε δεύτερη µοίρα, αφού ο ναός αφιερώθηκε στην Αγία Τριάδα και αποκαλείται έτσι µέχρι και σήµερα.

Σκαλοπάτια µε οδηγούν δυτικά στις παρυφές του λόφου του Παλαµηδιού. Εκεί, στη σκιά του πέτρινου γίγαντα βρίσκονται ακόµα αποδείξεις, πως η περιοχή κατοικήθηκε από τα προϊστορικά χρόνια. Στον βράχο υπάρχουν λαξευµένες σπηλιές, τα «λαγούµια», όπως είναι γνωστά στους ντόπιους. Εκεί, έθαβαν τους νεκρούς τους οι υποτελείς των Μυκηναίων της Τίρυνθας. Ακόµη και στα κατοπινά χρόνια, οι σπηλιές αποτελούσαν τη στέγη των άπορων και φτωχών. Ξακουστή ήταν η Καλλιόπη, µια ξερακιανή γυναίκα, ντυµένη πάντα στα µαύρα. Ζούσε σε µια σπηλιά µαζί µε τις κατσίκες της που τις θεωρούσε φίλες της. Μάλιστα, τις είχε δώσει και ονόµατα: Ευτέρπη, Μαρία, Ελένη, ∆άφνη. Ζούσε µε το γάλα τους και ό,τι έδιναν οι γυναίκες της Πρόνοιας στα γύρω σπίτια. Τα παιδάκια πολλές φορές τη γιουχάριζαν και της πετούσαν πέτρες, την αντιµετώπιζαν σαν «άνθρωπο των σπηλαίων».

Ανηφορίζοντας για το τέρµα της περιήγησής µου, σταµατώ στην εκκλησία των Αγίων Πάντων. Ανεβαίνω τα σκαλοπάτια που οδηγούν στον περίβολο του ναού και κοντοστέκοµαι σε ένα από αυτά για να πάρω µια ανάσα. Φτάνω στον ναό, που είναι χωµένος µέσα σε έναν βράχο. Ξεχασµένος πια, έπαιξε πολύ σηµαντικό ρόλο όµως πριν τη δηµιουργία της Πρόνοιας. Εδώ, στα όρια της παλιάς πόλης του Ναυπλίου εκκλησιάζονταν οι χριστιανοί, αφού οι Τούρκοι κατακτητές δεν τους επέτρεπαν να το κάνουν εντός των τειχών της. ∆ίπλα ακριβώς, ξεχωρίζει από µακριά ο Λέων των Βαυαρών, ένα τεράστιο λιοντάρι σµιλεµένο στον βράχο µε χαρακτηριστική θλίψη στο πρόσωπό του. ∆ηµιουργήθηκε την εποχή του Όθωνα προς τιµήν των βαυαρών στρατιωτών, που έχασαν τη ζωή τους άδοξα, προσβεβληµένοι από τύφο. Στο σηµείο αυτό, θάφτηκαν οι άτυχοι στρατιώτες και για χρόνια η περιοχή αποκαλείτο «βαυαρικά µνήµατα». Αναχωρώ, ώστε να φτάσω στον ναό της Ευαγγελίστριας πριν νυχτώσει. Το σκηνικό γύρω µου είναι η επιτοµή του urban. Μισογκρεµισµένα σπίτια, σκουριασµένες ταµπέλες δρόµων, συνθήµατα µε σπρέι στους τοίχους, γατούλες να µε κρυφοκοιτάζουν στα υγρά περβάζια, γκράφιτι που θυµίζουν Bansky, καταστήµατα µε vintage διακόσµηση. Άλλωστε µην ξεχνάµε πως η Πρόνοια ήταν τόπος κατοικίας των εργατών της κονσερβοποιίας «ΚΥΚΝΟΣ ΑΕ.», µε τις χαρακτηριστικές κόκκινες κονσέρβες τοµατοπολτού, που κάθε vintage ταβέρνα έχει στις προθήκες της. Από το 1928 µέχρι και τις αρχές του 21ου αιώνα, η περιοχή ήταν γνωστή ως ο «λαχανόκηπος της Αθήνας», αφού κάθε πρωί δεκάδες φορτηγά έφευγαν γεµάτα µε προϊόντα της αργολικής γης µε τελικό προορισµό τα τραπέζια των κατοίκων της πρωτεύουσας. Όλοι οι Προνοιάτες είχαν περάσει για ένα µεροκάµατο από το − γκρεµισµένο πλέον − εργοστάσιο. Φτάνοντας στον υπερυψωµένο ναό, η έκφραση «η θέα κόβει την ανάσα» αποκτά νόηµα. Όλο το Ναύπλιο στο πιάτο. Έχω έρθει την κατάλληλη ώρα. Ηλιοβασίλεµα. Τα παλιά κεραµίδια και οι γυµνές ταράτσες έχουν βαφτεί µε χρώµα χρυσαφί. Από εδώ ψηλά µπορώ να απολαύσω τη γειτονιά της Πρόνοιας σε όλη της την µεγαλοπρέπεια. Ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο, µε χαµηλή δόµηση και την ιδιαιτερότητα τόσο των δρόµων όσο και των κτιρίων της. Μια γειτονιά που από τον καιρό του Καποδίστρια, πολύ λίγο άλλαξε, κρατώντας έναν αυθεντικό αστικό χαρακτήρα που αξίζει να επισκεφτείς. Είναι Τσικνοπέµπτη. Από τη Μαρµαρένια βρύση, που στέκει εκεί από το 1871, ακούγονται αποκριάτικες µελωδίες… Κατηφορίζω. Μασκαρεµένοι χορεύουν και µε παρασύρουν σε διονυσιακούς ρυθµούς…

Πολύχρωμα σπίτια δίνουν ξεχωριστό τόνο.
Γκράφιτι στιλ Bansky σε μια γωνιά.
Προσφυγικά σπίτια με νησιώτικη επιρροή.
Ταβέρνες και καφενέδες με ευφάνταστη διακόσμηση.

Η Πρόνοια ήταν τόπος κατοικίας των εργατών της κονσερβοποιίας «ΚΥΚΝΟΣ ΑΕ», η οποία λειτούργησε στην περιοχή από το 1928 μέχρι και τις αρχές του 21ου αιώνα.

Η Πρόνοια είναι το κέντρο του παραδοσιακού καρναβαλιού.

info's

∆ιαµονή

Το Hotel Vasilis είναι χτισµένο στα στενά της ιστορικής Πρόνοιας µε θέα την πόλη του Ναυπλίου. Τα δωµάτια είναι ευρύχωρα µε µικρή κουζίνα και ιδιωτικό πάρκινγκ. Σουλίου 14, τηλ: 27520 21886, www.hotelvasilis.com.

Φαγητό, γλυκό, καφές και ποτό

Το Meze bar Μέντα είναι ένας ιδιαίτερα προσεγµένος χώρος, που έχει αγαπηθεί από τον κόσµο. Η σύγχρονη αισθητική του, η ξεχωριστή αυλή και τα χαµόγελα του Γιώργου και της Βιβής σε κάνουν να θέλεις να το (ξανά)επισκεφτείς. Ένα διαµάντι στην Πρόνοια Ναυπλίου, όπου διοργανώνονται συχνά βραδιές µε live µουσική. 25ης Μαρτίου 9, τηλ: 27520 23603. Ωραίο τσίπουρο, προσεγµένοι µεζέδες, υπέροχη µουσική, χαλαροί και ευγενικοί ιδιοκτήτες δηµιουργούν ξεχωριστές βραδιές στο Ζουρνάλ. Μια µοντέρνα εκδοχή καφενέ µε ελληνικά µεζεδάκια και ωραίες µουσικές. 25ης Μαρτίου & Νικηταρά, τηλ: 27520 25655. Οι λάτρεις της καλής ελληνικής κουζίνας επιβάλλεται να δοκιµάσουν τις «µαµαδίστικες» γεύσεις, που προσφέρει το Τσουκάλι.

Παραδοσιακά µαγειρευτά φαγητά από φρέσκα ντόπια υλικά. Κύπρου 2 (έναντι λαϊκής αγοράς), τηλ: 27523 00401. Σε µια ζεστή ατµόσφαιρα η κυρία Χρυσούλα Μακρή µας υποδέχεται στο Cafe Snack Bar Etcetera. Έναν χώρο χαλαρό, οικογενειακό, ιδανικό και για τα παιδιά. 25ης Μαρτίου 35, τηλ: 27520 29092. Χωριάτικο ψωµί, γλυκά κι αρτοποιήµατα από τον φούρνο Κωστόπουλος που µε τα 40 χρόνια παράδοσης και εµπειρίας έχει γίνει must! 25ης Μαρτόυ 38, τηλ.: 27520 26279.

Υπηρεσίες

Το µικρό προσεγµένο Barber Shop του Γιώργου Ολάνη θα κλέψει την προσοχή σας. Σε έναν όµορφο και καλόγουστο χώρο, ο νεαρός κοµµωτής εξυπηρετεί όλες τις ηλικίες. 25ης Μαρτίου 3, τηλ: 69867 77703. Στο κατάστηµα προϊόντων οµορφιάς La Bella’s Products της Γιώτας Ραγκούση θα βρείτε εξειδικευµένα είδη κοµµωτηρίου σε τιµές χονδρικής. 25ης Μαρτίου 6, τηλ: 27520 29950, FΒ: La Bella cosmetics, Instagram: labellacosmeticsnafplio. Τέλος, γεµίστε το ντεπόζιτό σας µε βελτιωµένα καύσιµα από καθαρές δεξαµενές που προσφέρει το Πρατήριο Revoil του Γιώργου Φιλιππίδη και απολαύστε τη διαδροµή ταξιδεύοντας µε ασφάλεια. 25ης Μαρτίου και Κύπρου 2, τηλ: 27520 26316.

Ευχαριστούµε τον κ. Γιώργο Καρατάσο και την οµάδα «Παλαιές φωτογραφίες του Ναυπλίου» για την παροχή του φωτογραφικού υλικού.

Θα το βρείτε στο

τεύχος 125

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares