Πάτμος

Πόρτα στο φως

  • Θάλεια Νουάρου
  • Θάλεια Νουάρου
Αν ρωτήσεις, θα σου πουν γι’ αυτή την ιδιαίτερη ενέργεια που κάνει άπαντες να έχουν τις καλύτερες αναμνήσεις από την Πάτμο. Έχει κιόλας γραφτεί πως εδώ ο νους του ανθρώπου οδηγείται μοιραία στην πρώτη αρχή των πραγμάτων, γι’ αυτή τη «ζεν» μυστηριακή του ατμόσφαιρα και το «θείο» που πιστά το ακολουθεί. Κοιτώντας τις φωτογραφίες μου, διαπιστώνω πως στην Πάτμο κατά ένα περίεργο τρόπο όλα κοιτούν ψηλά. Το νησί έχει πράγματι κάτι το υπερβατικό. Εδώ εξαγνίζεσαι, καθαρίζεις, ξεδιψάς, επαναπροσδιορίζεις τον κόσμο, τον θεό των μικρών πραγμάτων. Και καθώς μπορεί να μη βρεις αυτό που αντικειμενικά θα σε συνεπάρει, την ίδια στιγμή θα τα έχεις βρεις όλα…

Δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερος τίτλος που να περιγράφει με δυο λέξεις την ουσία αυτού του τόπου. Ιερά νήσος, νησί της αποκάλυψης, Ιερουσαλήμ του Αιγαίου κι ένα από τα πιο σημαντικά προσκυνήματα στην Ευρώπη. Νησί που επιπλέον φημίζεται για τους επώνυμους λάτρεις του – καλλιτέχνες διεθνούς βεληνεκούς, που το επισκέπτονται κάθε χρόνο. Ένας τόπος έμπνευσης και δημιουργίας, αληθινή πόρτα στο φως – από τι άραγε να απαρτίζεται το Θείο;

Ξημέρωμα του Ευαγγελισμού

Ξημέρωμα του Ευαγγελισμού και ο κόσμος οδεύει προς τη Μονή Ευαγγελίστριας, ένα από τα τέσσερα μοναστήρια του νησιού. Παιδιά και μεγάλοι ντυμένοι με τις παραδοσιακές τους φορεσιές κατακλύζουν τα στενάκια του οικισμού. Το ραντεβού δίνεται έπειτα στην πλατεία της Σκάλας με τα παραδοσιακά καφενεία, τους φούρνους, τα ζαχαροπλαστεία και τα λιτά μικρομάγαζα. Κι ενώ η Χώρα αποτελεί την επίσημη πρωτεύουσα του νησιού, το κέντρο του στην πραγματικότητα είναι ο οικισμός της Σκάλας στο λιμάνι. Μια βόλτα στα κατάλευκα στενά της σε αποζημιώνει: πεντακάθαρα, ασβεστωμένα, με σκαλοπάτια και υπέροχες χρωματιστές πόρτες σε φέρνουν κοντά σε μια ομορφιά ανεπιτήδευτη, που τείνει να σπανίζει. Μεσημεριανό τσιπουράκι με επικούρειο μεζέ στον παραδοσιακό καφενέ «Plazza» της πλατείας – να μοσχοβολήσει Αιγαίο κι έτοιμοι για αναχώρηση. Όλοι οι δρόμοι περνούν άλλωστε απ’ τη Σκάλα… όπως θα πει εύστοχα η Χριστίνα ξεδιπλώνοντας τον χάρτη. Λιλιπούτειο το νησί, μόλις 34 χιλιόμετρα απ’ άκρη σ’ άκρη, με τρεις οικισμούς όλους κι όλους – και όμως είχε τόσο πολλά να μας διηγηθεί…

«Την Πάτμο δεν τη διαλέγεις, σε διαλέγει!»

Σκάλα
O θρυλικό καστρομονάστηρο
Μονή Αποκάλυψης
Σιωπή και κατάνυξη στο Σπήλαιο της Αποκάλυψης
Γεμάτη λαξευτές σπηλιές η Πέτρα της Καλικατσούς
Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου

Όμορφοι και φωτεινοί οι άνθρωποι της Πάτμου, το διαπιστώνεις από την πρώτη στιγμή που πατάς το πόδι σου στο νησί.

Μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς

Πρώτη πηγή πληροφόρησης για τον τόπο θα είναι ο κ. Ιάκωβος Κουτλάκης, πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων της Πάτμου. Θα μας μιλήσει για την τεράστια φήμη του νησιού στο εξωτερικό ως παγκόσμιου ιερού μνημείου, αφού θεωρείται το δεύτερο ιερότερο μέρος μετά την Ιερουσαλήμ. Εδώ θα πρωτακούσουμε γι’ αυτή την ιδιαίτερη φυσική του ενέργεια και την ατμόσφαιρά του, που σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι διαφορετική από κάθε άλλο μέρος στον κόσμο. «Η Πάτμος προσφέρει ψυχική ανακούφιση», θα μας πει, «πώς μπορεί να είναι τυχαίο ότι εδώ γράφτηκε η Αποκάλυψη…» Γνωστή και ως «Πάτινος», όπως πρώτα αναφέρεται από τον Ηρόδοτο, το νησί αποτελούσε κατά την αρχαιότητα τόπο εξορίας. Πρωτοκατοικήθηκε από τους θαλασσοκράτορες Κάρες, κι έπειτα από Δωριείς και Ίωνες από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Οι τελευταίοι ζούσαν στον λόφο Καστέλι, πάνω από τη σημερινή Σκάλα. Εκεί, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα, είχαν χτίσει οχυρωμένη πόλη, με ακρόπολη και ναούς αφιερωμένους στον Απόλλωνα και τον Διόνυσο. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η θεά Άρτεμη, ενώ βρισκόταν στην Ικαρία, είδε το νησί, βυθισμένο ακόμη στο αχανές της θάλασσας, και το ερωτεύτηκε. Ζήτησε λοιπόν από τον Δία και τον Απόλλωνα να το κάνουν να αναδυθεί στην επιφάνεια και να της το χαρίσουν. Στο νησί κατέφυγε ο Ορέστης, κυνηγημένος από τις Ερινύες μετά τον φόνο της μητέρας του, και προκειμένου να τιμήσει την προστάτιδα του νησιού, έχτισε τον πρώτο μεγάλο ναό της Αρτέμιδας στη θέση του θρυλικού μοναστηριού, το οποίο στέκει σήμερα αγέρωχο στην κορυφή της Χώρας. Το καστρομονάστηρο μαζί με τη Χώρα και, φυσικά, το σπήλαιο της Αποκάλυψης, αποτελούν Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και είναι συνυφασμένα με τη νεότερη ιστορία του τόπου. Το 95 μ.Χ. ο Ιωάννης, εξόριστος από τον αυτοκράτορα Δομιτιανό, καταφθάνει στην Πάτμο όπου παρέμεινε δύο χρόνια, βαφτίζοντας τους πιστούς στο λιμάνι της Σκάλας. Σύμφωνα μάλιστα με την παράδοση, ο Ιωάννης μεταμόρφωσε τον μάντη Κύνωπα σε ανθρωπόμορφη υπερμεγέθη πέτρα, η οποία υπάρχει ακόμη στον βυθό του λιμανιού. Κι ενώ πολλοί μες στους αιώνες θέλησαν να την ανασύρουν –καθώς αποτελούσε εμπόδιο για τα διερχόμενα πλοία–, αυτό δεν έγινε εφικτό ποτέ… Αναπαράσταση του θρύλου αυτού θα δούμε σε τοιχογραφία μέσα στο Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, ενώ στο σημείο υπάρχει σήμερα ένας μικρός φάρος ο οποίος προειδοποιεί τα διερχόμενα πλεούμενα. Στο σπήλαιο της Αποκάλυψης ο Ιωάννης θα δώσει στην ανθρωπότητα το θεόπνευστο έργο που έμελλε να κάνει το νησί γνωστό έως τα πέρατα του κόσμου. Χίλια χρόνια αργότερα, το 1088, καταφθάνει στην Πάτμο ο μοναχός Χριστόδουλος με την ιδιότητα του προσκυνητή της περιοχής. Εδώ βρήκε «έρημη γη» καθότι το νησί, όπως και η ευρύτερη περιοχή μέχρι και τον 16ο αιώνα υπέφερε από την πειρατεία. Αυτή η ησυχία αλλά και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης τον ενέπνευσαν ώστε να παραμείνει εκεί οραματιζόμενος μια μοναστική πολιτεία. Στην κορυφή του λόφου, που προσέφερε έλεγχο και προστασία από τους πειρατές, θα χτίσει ένα άριστα οχυρωμένο μοναστήρι χρησιμοποιώντας κίονες και μάρμαρα από τον μεγαλοπρεπή αρχαίο ναό που έστεκε ακόμη… Από τα γύρω νησιά, την Κρήτη και άλλα μέρη της Ελλάδας κλήθηκαν 10.000 εργάτες, οι οποίοι διέμεναν με τις οικογένειές τους στο βόρειο τμήμα του νησιού όπου βρίσκεται σήμερα ο οικισμός του Κάμπου. Λόγω μάλιστα της ιδιαιτερότητας αυτής, καθιερώθηκε το πρωτοποριακό για την εποχή σύ - στημα της πενθήμερης εργασίας, αφού καθημερινά έχτιζαν και το Σαββατοκύριακο έφευγαν προς τον Βορρά προκει - μένου να ανταμώσουν με τους δικούς τους. Δέκα χρόνια χτιζόντανε το καστρομονάστηρο, που σύμφωνα με τους αρχιτέκτονες συγκαταλέγεται στα κτίρια που δεν μπορούν να αντιγραφούν και να ξαναχτιστούν. Η ξυλεία της μονής είναι από κέδρο του Λιβάνου, ένα από τα καλύτερα ξύλα στον κόσμο. Και μπορεί τελικά η Πάτμος να μην έγινε ποτέ η μοναστική πολιτεία που οραματιζόταν ο Χριστόδουλος, αποτέλεσε όμως μέχρι και το 1947 μια αυτοδιοίκητη πο - λιτεία με επικεφαλής τον Ηγούμενο, ενώ όλο το νησί μαζί με τα γύρω νησάκια, το Αγαθονήσι, τους Λειψούς, τους Αρκιούς, το Μαράθι κ.λπ., ανήκουν έως σήμερα με αυτο - κρατορικό χρυσόβουλο στην ιδιοκτησία του μοναστηριού. Καθώς ανεβαίνεις τον φιδωτό δρόμο που οδηγεί στα τρία πιο φημισμένα αξιοθέατα του τόπου, αγναντεύεις τη θέα του λιμανιού, μια πανέμορφη φυσική αγκαλιά στα πόδια σου. Κατάνυξη και σιωπή στο Σπήλαιο της Αποκάλυψης κι έπειτα ανάβαση μέχρι τη Χώρα και το φημισμένο μονα - στήρι, όπου θα μας ξεναγήσει ο κ. Ματθαίος Μελιανός, πρώην διευθυντής της Πατμιάδας, της περίφημης θεολογι - κής σχολής που ιδρύθηκε το 1713. Θα επισκεφθούμε το κα - θολικό της μονής, που είναι αφιερωμένο στον άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, θα δούμε την εικόνα που δώρισε ο αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός στον Χριστόδουλο το 1088, τις ρώσικες εικόνες του 13ου αιώνα, δωρεά της Μεγάλης Αικατερίνης, αλλά και τη λάρνακα όπου φυλάσσονται τα λείψανα του οσίου Χριστόδουλου. Στο διπλανό παρεκκλήσι της Παναγιάς βλέπουμε τις τοιχογραφίες του 12ου-13ου αιώνα που αποκαλύφθηκαν το 1956 με τον μεγάλο σεισμό της Σαντορίνης. Οκτώ παρεκκλήσια διαθέτει σήμερα το μοναστήρι. Ξεναγούμαστε στην παλιά τράπεζα των μοναχών, το πηγάδι του αγιασμού, τις αποθήκες με το κρασί και τη σκάφη για το ζύμωμα. Θεματοφύλακας της ιστορίας του τόπου, διαθέτει μουσείο με ιερά κειμήλια και βιβλιοθήκη στην οποία φυλάσσονται χίλια πολύτιμα χειρόγραφα και 3.000 τόμοι κλασικής φιλολογίας, από τον 8ο αιώνα κι έπειτα. Εδώ θα δούμε την παμπάλαιη εικόνα του Ιουστινιανού και το επιτοίχιο ρολόι από το Άμστερνταμ, ένα σπάνιο αντικείμενο μελέτης που δώρισε στη μονή ένας Πάτμιος ναυτικός. Η πανοραμική θέα που προσφέρεται από τα κελιά σε ταξιδεύει σ’ ολόκληρη την Πάτμο, τη Λέρο, τη Νικαριά... Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τόσο το μοναστήρι όσο και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης και φυσικά η Χώρα αποτελούν τα σημαντικότερα αξιοθέατα της Πάτμου. Γι’ αυτό και πολλοί σταματούν ως εδώ, χάνοντας την αληθινή μαγεία του τόπου, που θέλει τον χρόνο της για να σου αποκαλυφθεί…

«Στη Χώρα θα περπατήσεις απόγευμα»

Ένας φίλος φωτογράφος μού το είχε πει: «Στη Χώρα θα περπατήσεις απόγευμα». Γιατί τότε το φως είναι εκπληκτικό, έτσι όπως χρυσίζει στους κατάλευκους τοίχους της. Γεμάτη αρχοντικά που χτίστηκαν από τις εκατό βυζαντινές οικογένειες που αμέσως μετά την Άλωση της Πόλης εποίκησαν το νησί, η Χώρα κουβαλά επάνω της έναν αέρα αστικό. Η βόλτα στα δαιδαλώδη σοκάκια της μπορεί να ξεκινήσει από την πλατεία του Δημαρχείου με την προτομή του Εμμανουήλ Ξάνθου, του Πατινιώτη πρωτεργάτη της Φιλικής Εταιρείας. Σχεδόν ακατοίκητη έως την πρώτη καλοκαιριά, η Χώρα μάς περνά από τα στενά της σοκάκια με τα ασβεστωμένα σπίτια, τις ξύλινες περίτεχνες πόρτες και τις λιλιπούτειες αυλές – γεμάτες λεμονιές, πασχαλιές και τεμπέλικα γατιά. Γουστόζικες πλατείες, σκαλοπάτια, μεσαιωνικές καμάρες γεμάτες χελιδονοφωλιές, καφενεδάκια, καλλιτεχνικά μαγαζιά και …37 μικρές και μεγαλύτερες εκκλησιές αγκαλιάζουν τον πανέμορφο οικισμό, στη σκιά του πέτρινου καστρομονάστηρου. Πώς αλλιώς, αφού βρισκόμαστε στον τόπο με τους περισσότερους, αναλογικά με το μέγεθός του, ναούς ανά την Ελλάδα. Εικόνες αλησμόνητες σού χαρίζονται απλόχερα καθώς περπατάς ανάμεσα σε αυτό το μοναδικό αρχιτεκτονικό δημιούργημα, που είναι ένας από τους ωραιότερους και τους πιο καλοδιατηρημένους μεσαιωνικούς οικισμούς του Αιγαίου. Ονειρική θέα προσφέρεται από τον αυλόγυρο της περίφημης Παναγιάς της Διασώζουσας (1457) και κατά το ηλιοβασίλεμα από τους προμαχώνες του μοναστηριού. Άξια επίσκεψης είναι η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής του 1706, που φιλοξενεί σήμερα τρεις μοναχές, αλλά και το Μοναστήρι του Ευαγγελισμού, δυτικά της Χώρας. Εδώ στις αρχές του 17ου αιώνα προϋπήρχε ερημητήριο και ναός αφιερωμένος στον άγιο Λουκά. Μετέωρο πάνω στον βράχο, σήμερα είναι ένα κτίριο μοναδικής αρχιτεκτονικής, που χτίστηκε το 1937 και όπου μπορεί κανείς να δει τον πύργο, τα αμυντήρια και τον «φονιά», δηλαδή την καταχύστρα με το καυτό νερό ή το λάδι με το οποίο αντιμετώπιζαν τους επιδρομείς. Τόπος ψυχικής ηρεμίας, το γυναικείο μοναστήρι φιλοξενεί 45 μοναχές και όλοι στην Πάτμο έχουν να λένε για το φιλανθρωπικό έργο που προσφέρουν σε ορφανοτροφεία της Δωδεκανήσου. Αξίζει να ακούσετε μια λειτουργία μόνο από γυναικείες φωνές, να θαυμάσετε τη θέα, την αρχιτεκτονική και τις αγιογραφίες της μοναχής Ολυμπιάδας, η οποία μαθήτευσε πλάι στον Φώτη Κόντογλου. Εδώ, θα δεις, η ψυχή του ανθρώπου γαληνεύει... Άτυπα επισκέψιμο και ολοζώντανο μνημείο της Χώρας, είναι το «Σημαντήρι», ένα αρχοντικό του 1625, το οποίο θα βρείτε κοντά στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής. Απόγονος όγδοης γενιάς, η σημερινή του ιδιοκτήτρια κ. Μορφούσα αποτελεί μια αστείρευτη και ιδιαίτερη μορφή του νησιού, που τη γνωρίζουν και την αγαπούν άπαντες. Στο σπίτι έχεις τη δυνατότητα να περιηγηθείς ανάμεσα σε έπιπλα 250 ετών, ρώσικες εικόνες του 14ου, του 15ου, και του 16ου αιώνα, αυθεντικούς πίνακες του Γύζη, ασημικά και κειμήλια από την Οδησσό, και όλα τα παραδοσιακά δωμάτια του σπιτιού. Ένα θέαμα μοναδικής αίγλης κι αισθητικής, που σίγουρα δεν έχεις εύκολα την ευκαιρία να δεις από κοντά. Ακόμα κι έτσι, όμως, δεν συγκρίνεται με τη χαριτωμένη 93χρονη που αναβιώνει μπροστά σου τη Λωξάντρα! Κάποιες εμπειρίες εντυπώνονται για πάντα στο μυαλό και κάποιες άλλες βαθιά στην καρδιά. Μια τέτοια ήταν η τυχαία μας συνάντηση με τις αδερφές Ειρήνη και Χρυσή, δυο εξαιρετικές Πατινιώτισσες κυρίες, που μας υποδέχτηκαν ανοιχτόκαρδα, μας φίλεψαν λουλούδια από το αυλιδάκι ξεναγώντας μας στο παραδοσιακό χωραΐτικο σπίτι και στην αυθεντική πατινιώτικη φιλοξενία για την οποία φημίζεται το νησί. Μαθαίνουμε μάλιστα πως τα παλιότερα χρόνια ήταν αδιανόητο να περάσει κάποιος από τις γειτονιές της Χώρας και να μην τον καλέσουν μέσα για έναν καφέ. Και όσο κι αν λέγεται πως ο τουρισμός έχει αλλοιώσει την παραδοσιακή ταυτότητα του τόπου, εμείς –τουλάχιστον την εποχή που επισκεφθήκαμε το νησί– βρήκαμε πως κρατά ακόμη ανόθευτα πολλά από τα χαρακτηριστικά της. Το βράδυ θα μας βρει να δειπνούμε στην ταβέρνα «Νετιά» στη Σκάλα δοκιμάζοντας δωδεκανήσιες εκλεκτές γεύσεις σε γενναίες ποσότητες, παρέα με το πηγαίο χαμόγελο του Σώζωνα.

Οι ανεμόμυλοι της Πάτμου
Απρόσμενες συναντήσεις…
Όμορφοι και φιλόξενοι οι άνθρωποι του νησιού
Τέχνες και τεχνίτες στην Πάτμο

Οι άνθρωποι της Πάτμου

Όμορφοι και φωτεινοί οι άνθρωποι της Πάτμου, το διαπιστώνεις από την πρώτη στιγμή που πατάς το πόδι σου στο νησί. Γι’ αυτό και τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο, αν δεν έπεφτε στον δρόμο μας ο πολυπράγμων κ. Γεώργιος Καμίτσης, που είναι ίσως η ψυχή του νησιού. Ένας υπερδραστήριος άνθρωπος με σπάνια αγάπη και όραμα για τον τόπο του, ο οποίος θα μας μυήσει σε μια αθέατη για τον μαζικό τουρισμό όψη του τόπου: τις προσωπικότητές του. Άνθρωποι που γίνονται μονομιάς αιτία να αγαπήσεις τούτο το νησί. Εκτός από την ανακύκλωση, τη μουσική, τις καταδύσεις και τόσα άλλα, ο Γιώργος είναι κατά βάση ξυλουργός κι ένας από τους ελάχιστους μυλομαραγκούς στην Ελλάδα. Είναι ο άνθρωπος που επιμελήθηκε όλες τις ξυλουργικές κατασκευές των ανεμόμυλων. Στολίδι του τοπίου και αναπόσπαστο κομμάτι της πρωτοβιομηχανικής εποχής του τόπου, οι αναπαλαιωμένοι ανεμόμυλοι ήταν ένα φιλόδοξο σχέδιο που το 2012 βραβεύτηκε από τη Europa Nostra ως έργο συντήρησης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Εδώ θα σας ξεναγήσει εθελοντικά η Corinne Bodmer, μια Ελβετίδα ιστιοπλόος και μητέρα, που η σύντομη παραμονή της στην Πάτμο πριν από 22 καλοκαίρια την έκανε να την επιλέξει τελικά ως τόπο διαμονής της. Και όπως διαπιστώσαμε στη συνέχεια, δεν ήταν η μοναδική... «Όταν ανοίγουν τα πανιά τους και λειτουργούν το καλοκαίρι, το θέαμα είναι απερίγραπτο, σαν από άλλη εποχή…» θα πει η Corinne. Η ιδέα αλλά και η βασική χρηματοδότηση του έργου έγινε από τον Ελβετό Charles Pictet, έναν τραπεζίτη, θαλασσοπόρο και φίλο του νησιού, που θέλησε να κάνει ένα δώρο στην Πάτμο. Όπως και έγινε. Στη χρηματοδότηση μετείχαν επίσης το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και άλλοι Έλληνες και Ελβετοί χορηγοί, και το καλοκαίρι του 2010 οι μύλοι τέθηκαν σε λειτουργία. Είναι ένα ακόμη ζωντανό μουσείο του νησιού, όπου θα δει κανείς την παραγωγή αλευριού με τις παραδοσιακές μυλόπετρες. Με τον τρόπο αυτό οι σπόροι του σιταριού κρατάνε το φύτρο τους, το συστατικό που δίνει με φυσικό τρόπο όλα τα θρεπτικά στοιχεία αλλά και τη νοστιμιά στο αλεύρι – κάτι που δεν συμβαίνει στις μεγάλες βιομηχανίες. «Το ψωμί, που υπήρξε η βάση της ανθρώπινης διατροφής ανά τους αιώνες, σήμερα το αποφεύγουμε εξαιτίας αυτού του γεγονότος…» θα σημειώσει η Corinne, σχολιάζοντας πως οι εταιρείες αναγκάζονται να προσθέτουν με χημικό τρόπο τη νοστιμιά που χάθηκε από το ψωμί μας… Τόπος πνευματικότητας και έμπνευσης αυτό το νησί, άρα δεν είναι καθόλου τυχαίο πως οι τέχνες και ο πολιτισμός εδώ ανθούν. Κάτω στη Σκάλα ο κ. Δαμιανός Μπαχάς όλο τον χειμώνα κατασκευάζει χειροποίητα μαχαίρια από ξύλο, μέταλλο, φίλντισι και άλλα υλικά. Κομμάτια μοναδικά, που τα αγοράζουν πολλοί συλλέκτες ανά τον κόσμο. Θα τον βρείτε στο μαγαζάκι του στη Σκάλα, ένα κλειδαράδικο με χρώματα και σιδηρικά. Αυτοδίδακτος μαραγκός και οργανοποιός είναι ο πατέρας του, ο κ. Αντώνης Μπαχάς, μια πολυσχιδής προσωπικότητα την οποία αξίζει να γνωρίσει κανείς και για τις ιστορίες που έχει να διηγηθεί. Το ξυλουργείο με τις χειροποίητες λύρες βρίσκεται στη Σκάλα, επάνω στον δρόμο που οδηγεί στη Χώρα. Ο Γιώργος Ν. Γραμπιεράκης είναι ένας ακόμη πολυμάστορας και αυθεντικός καλλιτέχνης της Πάτμου, που φιλοτεχνεί κατασκευές από ξύλο, μέταλλο, γυαλί και άλλα υλικά στο εργαστήριό του έξω από τη Σκάλα, στον δρόμο προς τον Κάμπο. Πριν από δέκα χρόνια μετακόμισε στο νησί από την Αγγλία η γλυκιά και καλοσυνάτη Ρέικο ΣμΙθ με καταγωγή από τη μακρινή Κίνα. Η Ρέι κατασκευάζει εξαιρετικά αρχοντικά κοσμήματα από ασήμι και χρυσό, που θα τα βρείτε μέσα στο …καΐκι με το οποίο πραγματοποιεί εκδρομές στις γύρω παραλίες και τα νησιά. Από αλλού …φερμένη είναι και Κατερίνα Μουράτη, μία από τις πρώτες καλλιτεχνικές μορφές της Πάτμου. η οποία έχει ζήσει χρόνια στο εξωτερικό κι έχει εργαστεί σε προγράμματα επανένταξης μεταναστών στη Γερμανία αλλά και ψυχικά ασθενών του θεραπευτηρίου της Λέρου. «Μπορώ να κάνω τέχνη από το οτιδήποτε…» δηλώνει η Κατερίνα, που θα τη συναντήσετε στην γκαλερί της στη Χώρα μόνο και μόνο για να πάρετε λίγη από την ενέργειά της. «Η Πάτμος σε διαλέγει, δεν τη διαλέγεις…» θα μας πει η αγαπημένη Κατερίνα, που βρήκε στο νησί όλα αυτά που αναζητούσε στη ζωή. Προσιτά και πανέμορφα κεραμικά, ξύλινα και άλλα διακοσμητικά αντικείμενα ζωγραφισμένα ιδιοχείρως θα βρείτε στο εργαστήρι της Ισαβέλλας Ρούσσου στη Χώρα. Στο σπίτι της, που βρίσκεται στον δρόμο από τη Σκάλα προς τη Χώρα, θα επισκεφθούμε και την κ. Ελένη Γιάνναρου, μια αεικίνητη μορφή η οποία μπορεί ταυτόχρονα να ζωγραφίζει, να ράβει, να μαγειρεύει και να φτιάχνει αντικείμενα από …οτιδήποτε. Εκπρόσωπος τη λαϊκής τέχνης του νησιού είναι και ο Δημήτρης Κάππος, που κατασκευάζει κεραμικά στον μύλο του παππού του, του Χρήστου Ανέμη, στον Γροίκο. Αυτούς και άλλους πολλούς θα βρείτε συγκεντρωμένους στην έκθεση «Οι τέχνες και οι τεχνίτες - Καλλιτέχνες στην Πάτμο», η οποία οργανώθηκε πρώτη φορά πέρσι τον Σεπτέμβρη, στο Πάτμιον Πνευματικό Κέντρο. Στον ίδιο χώρο, ατομική έκθεση πραγματοποίησε τον περσινό Αύγουστο και ο αυτοδίδακτος ζωγράφος κ. Μανώλης Πέντες. Μετά από είκοσι χρόνια που ασχολείται με τη ζωγραφική, αποφάσισε μόλις πέρσι να εκθέσει τα έργα του στο κοινό. Έργα αφηρημένα και άμεσα, που αναπνέουν το χρώμα και την ταυτότητα της Πάτμου και τον οδήγησαν απευθείας στις Βρυξέλλες, όπου αυτό τον καιρό εκθέτει μετά από παρότρυνση Βέλγων φιλότεχνων

Στην αρχή των πραγμάτων

Μικρή αλλά θαυματουργή η Πάτμος, ποζάρει με τη δαντελωτή της ακτογραμμή ως το βορειότερο από τα Δωδεκάνησα διαθέτοντας όλες τις χάρες και τις χαρές του Αιγαίου. Ντυμένη την παλέτα της άνοιξης –μια πανδαισία από χρώματα και μυρωδιές– που μοιάζει να είναι ολότελα δικά μας… Στη μύτη του κόλπου του Γροίκου, νοτιοανατολικά θα δούμε την παραλία της Πέτρας με την πανάρχαια και θρυλούμενη πέτρα της Καλικατσούς, όπου κάποτε λατρευόταν η Σελήνη. Είναι ένας τεράστιος βράχος με λαξευτές σπηλιές σφηνωμένος στη θάλασσα. Μπορείς επάνω του να σκαρφαλώσεις και να αγναντέψεις από μια διαφορετική οπτική τη θέα της Χώρας με τα άσπρα σπιτάκια της, που αγκαλιάζουν σφιχτά το απόρθητο καστρομονάστηρο. Λίγο πιο κάτω, προς το Διακόφτι, θα δούμε τη λίμνη που φιλοξενεί πολλά αποδημητικά πουλιά και πίσω τους στα δυτικά τις παλιές Αλυκές του νησιού. Στην περιοχή βρίσκονται και οι αμπελώνες του «Πάτοινος», του πρώτου οινοποιείου του τόπου, που περιλαμβάνεται στους δρόμους κρασιού της Δωδεκανήσου. Κάπου εδώ θα δούμε και τον περίφημο παραδοσιακό ταρσανά της Πάτμου αποσπώντας για λίγο την προσοχή των καραβομαραγκών, καθώς ετοιμάζονται για το καλοκαίρι. Λίγο πιο κάτω θα πάρουμε το ευκολοδιάβατο μονοπάτι, με διαδρομή 20 περίπου λεπτών για την Ψιλή Άμμο, μία από τις διασημότερες παραλίες του νησιού. Παντέρημη αυτή την εποχή, μας υποδέχεται με τη δροσιά της ανοιξιάτικης βροχούλας. «Καθίσματα» στην Πάτμο λένε τα ξωκλήσια όπου παλιά «καθόταν κάποιος ασκητής», και στο νησί υπάρχουν πάρα πολλά. Στην περιοχή της Συκαμιάς, πίσω από τον Γροίκο, κρύβεται κυριολεκτικά μες στην πυκνή βλάστηση το κάθισμα του αγίου Ιωάννη, ένα κατάλευκο εκκλησάκι, που ακουμπά στον τοίχο ενός προγενέστερου λιθόκτιστου παλαιοχριστιανικού ναΐσκου. Είναι, καθώς λέγεται, ο πρώτος χριστιανικός ναός που χτίστηκε στο νησί – αιώνες πριν από το μοναστήρι. Τον ξετρυπώσαμε στη μέση περίπου του μικρού φαραγγιού. Γύρω του τρεχούμενα νερά μαρτυρούν την ύπαρξη των αρχαίων λουτρών της Αρτέμιδος, απομεινάρια των οποίων εντοπίζονται μέχρι και σήμερα. Ελλείψει σήμανσης, με τεταμένη την προσοχή σας σε μια στροφή του δρόμου θα διακρίνετε τα σκαλοπάτια, που φαινομενικά οδηγούν στο …πουθενά! Τη Χώρα και ολόκληρο το νότιο κομμάτι του νησιού, με τα αντικρινά νησιά που φαντάζουν σαν πλεούμενα του Αιγαίου, τα απολαύσαμε πανοραμικά από τον λόφο του προφήτη Ηλία στα νοτιοδυτικά. Στο Μελόι, βορειοανατολικά της Χώρας, ρουφήξαμε τη γαλήνη του ήρεμου κολπίσκου υπό τον ήχο των γλάρων και μίας μόνο ψαρόβαρκας. Καθρέφτης τα νερά του, αντανακλούσαν τις ξύλινες προβλήτες. Ένα εγκαταλειμμένο θερινό σινεμά επάνω ακριβώς στην παραλία, μεταμορφώνεται σε σύγχρονη Καλυψώ, που μας κρατά δέσμιους αυτής της απόκοσμης ομορφιάς... Στο χωριουδάκι του Κάμπου, τον τρίτο οικισμό της Πάτμου στα βορινά, θα δοκιμάσουμε κουνέλι και παραδοσιακό κοκκινιστό κατσικάκι από τον «Πανάγο», τον παλαιότερο ταβερνιάρη της Πάτμου. Μικρός και αγροτικός ο οικισμός, διαθέτει ένα ακόμη καφενείο και το θεότρελο μαγαζάκι του Μακ-Μήτσου με χρώματα, ροκ μουσικές και τις πρωτότυπες προσωπογραφίες με την υπογραφή του ιδιοκτήτη. Στον Κάμπο θα συναντήσουμε και τον μελισσοκόμο κ. Μανώλη Βαρνά, που παράγει εξαιρετικό ντόπιο μέλι, το οποίο μάλιστα έχει βραβευτεί ανάμεσα στα καλύτερα των Δωδεκανήσων. Θα επισκεφθούμε την παραλία του Κάμπου με τα ταβερνάκια της και διασχίζοντας τη ρεματιά με τα τρεχούμενα νερά, θα βρεθούμε στις Λεύκες, Στην αρχή των πραγμάτων Μικρή αλλά θαυματουργή η Πάτμος, ποζάρει με τη δαντελωτή της ακτογραμμή ως το βορειότερο από τα Δωδεκάνησα διαθέτοντας όλες τις χάρες και τις χαρές του Αιγαίου. Ντυμένη την παλέτα της άνοιξης –μια πανδαισία από χρώματα και μυρωδιές– που μοιάζει να είναι ολότελα δικά μας… Στη μύτη του κόλπου του Γροίκου, νοτιοανατολικά θα δούμε την παραλία της Πέτρας με την πανάρχαια και θρυλούμενη πέτρα της Καλικατσούς, όπου κάποτε λατρευόταν η Σελήνη. Είναι ένας τεράστιος βράχος με λαξευτές σπηλιές σφηνωμένος στη θάλασσα. Μπορείς επάνω του να σκαρφαλώσεις και να αγναντέψεις από μια διαφορετική οπτική τη θέα της Χώρας με τα άσπρα σπιτάκια της, που αγκαλιάζουν σφιχτά το απόρθητο καστρομονάστηρο. Λίγο πιο κάτω, προς το Διακόφτι, θα δούμε τη λίμνη που φιλοξενεί πολλά αποδημητικά πουλιά και πίσω τους στα δυτικά τις παλιές Αλυκές του νησιού. Στην περιοχή βρίσκονται και οι αμπελώνες του «Πάτοινος», του πρώτου οινοποιείου του τόπου, που περιλαμβάνεται στους δρόμους κρασιού της Δωδεκανήσου. Κάπου εδώ θα δούμε και τον περίφημο παραδοσιακό ταρσανά της Πάτμου αποσπώντας για λίγο την προσοχή των καραβομαραγκών, καθώς ετοιμάζονται για το καλοκαίρι. Λίγο πιο κάτω θα πάρουμε το ευκολοδιάβατο μονοπάτι, με διαδρομή 20 περίπου λεπτών για την Ψιλή Άμμο, μία από τις διασημότερες παραλίες του νησιού. Παντέρημη αυτή την εποχή, μας υποδέχεται με τη δροσιά της ανοιξιάτικης βροχούλας. «Καθίσματα» στην Πάτμο λένε τα ξωκλήσια όπου παλιά «καθόταν κάποιος ασκητής», και στο νησί υπάρχουν πάρα πολλά. Στην περιοχή της Συκαμιάς, πίσω από τον Γροίκο, κρύβεται κυριολεκτικά μες στην πυκνή βλάστηση το κάθισμα του αγίου Ιωάννη, ένα κατάλευκο εκκλησάκι, που ακουμπά στον τοίχο ενός προγενέστερου λιθόκτιστου παλαιοχριστιανικού ναΐσκου. Είναι, καθώς λέγεται, ο πρώτος χριστιανικός ναός που χτίστηκε στο νησί – αιώνες πριν από το μοναστήρι. Τον ξετρυπώσαμε στη μέση περίπου του μικρού φαραγγιού. Γύρω του τρεχούμενα νερά μαρτυρούν την ύπαρξη των αρχαίων λουτρών της Αρτέμιδος, απομεινάρια των οποίων εντοπίζονται μέχρι και σήμερα. Ελλείψει σήμανσης, με τεταμένη την προσοχή σας σε μια στροφή του δρόμου θα διακρίνετε τα σκαλοπάτια, που φαινομενικά οδηγούν στο …πουθενά! Τη Χώρα και ολόκληρο το νότιο κομμάτι του νησιού, με τα αντικρινά νησιά που φαντάζουν σαν πλεούμενα του Αιγαίου, τα απολαύσαμε πανοραμικά από τον λόφο του προφήτη Ηλία στα νοτιοδυτικά. Στο Μελόι, βορειοανατολικά της Χώρας, ρουφήξαμε τη γαλήνη του ήρεμου κολπίσκου υπό τον ήχο των γλάρων και μίας μόνο ψαρόβαρκας. Καθρέφτης τα νερά του, αντανακλούσαν τις ξύλινες προβλήτες. Ένα εγκαταλειμμένο θερινό σινεμά επάνω ακριβώς στην παραλία, μεταμορφώνεται σε σύγχρονη Καλυψώ, που μας κρατά δέσμιους αυτής της απόκοσμης ομορφιάς... Στο χωριουδάκι του Κάμπου, τον τρίτο οικισμό της Πάτμου στα βορινά, θα δοκιμάσουμε κουνέλι και παραδοσιακό κοκκινιστό κατσικάκι από τον «Πανάγο», τον παλαιότερο ταβερνιάρη της Πάτμου. Μικρός και αγροτικός ο οικισμός, διαθέτει ένα ακόμη καφενείο και το θεότρελο μαγαζάκι του Μακ-Μήτσου με χρώματα, ροκ μουσικές και τις πρωτότυπες προσωπογραφίες με την υπογραφή του ιδιοκτήτη. Στον Κάμπο θα συναντήσουμε και τον μελισσοκόμο κ. Μανώλη Βαρνά, που παράγει εξαιρετικό ντόπιο μέλι, το οποίο μάλιστα έχει βραβευτεί ανάμεσα στα καλύτερα των Δωδεκανήσων. Θα επισκεφθούμε την παραλία του Κάμπου με τα ταβερνάκια της και διασχίζοντας τη ρεματιά με τα τρεχούμενα νερά, θα βρεθούμε στις Λεύκες,

Κατερίνα Μουράτη
Αμέτρητα «καθίσματα» τα ξωκλήσια της Πάτμου
Η αρχαία πόλη των Καρών, η θέα από την Παναγιά του Γερανού
Αρχοντικό «Σημαντήρι», ένα ολοζώντανο λαογραφικό μουσείο
Στο μονοπάτι για την Ψιλή Άμμο
Μνημείο της UNESCO, από τα ψηλά η Πέτρα της Καλικατσούς
Μελόι, η δική μας Καλυψώ

info's

Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία: τον δήμαρχο της Πάτμου και τον πρόεδρο της Τουριστικής Επιτροπής κ. Γιάννη Σκεμπέ, τον συνοδοιπόρο μας κ. Γιώργο Καμίτση, τον πρόεδρο των ξενοδόχων του νησιού κ. Ιάκωβο Κουτλάκη και το ξενοδοχείο «Βίλλα Ζαχάρω» στη Σκάλα – ένα από τα ανοιχτά ξενοδοχεία σε ετήσια βάση (τηλ. 22470 31529, 6944 506108, www.villa-zacharo.gr). Η Πάτμος δεν διαθέτει αεροδρόμιο. Το πλοίο της γραμμής από τον Πειραιά παρέχει όλες τις ανέσεις και το ταξίδι διαρκεί 8 ώρες. Για ενοικίαση αυτοκινήτου, απευθυνθείτε στο Patmos Rent a Car στη Σκάλα (τηλ.: 22470 32203, 6973 209938, www.patmosrentacar.com).

Θα το βρείτε στο

τεύχος 111

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares