Νάουσα

Του οίνου, της γεύσης, της αποκριάς…

  • Ιωάννα Παραβάλου
  • Ιωάννα Παραβάλου
  • Νίκος Μπάμπος
Στολισμένη με κατάφυτα πάρκα, ειδυλλιακούς καταρράκτες και πολύβουα ποτάμια, η Νάουσα απλώνεται νωχελικά στις ανατολικές υπώρειες του Βερμίου και ξέρει καλά να «μεθάει» τις αισθήσεις μας… Χαρείτε την βολτάροντας στα πάρκα της, συμμετέχοντας στο αποκριάτικο ξεφάντωμα με «Γενίτσαρους και Μπούλες» και απολαμβάνοντας τις πλούσιες γεύσεις της, που θα τις συνοδεύσετε με ένα ποτήρι βαθυκόκκινο Ξινόμαυρο…

Λίγο πριν από την είσοδο στην πόλη της Νάουσας, θα σταματήσουμε για να θαυμάσουμε τους καταρράκτες του ποταμού Αραπίτσα να πέφτουν εντυπωσιακοί μέσα σε κατάφυτο τοπίο που συναρπάζει. Καθώς μπαίνουμε στην πόλη, αντικρίζουμε τη «ζωντανή» παράσταση με τον περιστρεφόμενο υδροτροχό, λαξευμένη πάνω στον πωρόλιθο, με φόντο τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Με μέσα αρχιτεκτονικά, μηχανολογικά, φυτοτεχνικά και καλλιτεχνικά, παρουσιάζει συμβολικά τα στοιχεία της Νάουσας (νερό - βιομηχανία - γεωργία - βλάστηση). Πρόκειται για μια βραβευμένη ιδέα του γεωπόνου κ. Νίκου Μπάμπου, που μας προϊδεάζει για τις μοναδικές ομορφιές της πόλης Βολτάροντας στις γειτονιές της, θα φτάσουμε στην κεντρική πλατεία Καρατάσου, όπου υψώνεται ο πανύψηλος οβελίσκος, δίπλα σ’ ένα σιντριβάνι, για να συνεχίσουμε ως το Δημαρχείο, όπου βρίσκεται ο Πύργος-ρολόι, σήμα κατατεθέν της πόλης. Αξίζει μια επίσκεψη στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο (τηλ. 23320 21713), που περιλαμβάνει τη συλλογή του Λυκείου Ελληνίδων Νάουσας. Βόλτα με τα πόδια θα πάμε και στο Δημοτικό Πάρκο Κιόσκι, μια όαση 30 στρεμμάτων, στην καρδιά της πόλης, που είναι στολισμένο με πολύχρωμα λουλούδια, πανύψηλα δέντρα και θάμνους, καθώς και μια λιμνούλα με κύκνους. Μαρμάρινα αγάλματα αφιερωμένα σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, διάσπαρτα στον χώρο, τραβούν την προσοχή μας. Η θέα από εδώ ψηλά προς τον κάμπο της Θεσσαλονίκης με τις ροδακινιές είναι μαγευτική! Χαλαρές βόλτες θα κάνουμε και στο ειδυλλιακό Πάρκο του Αγίου Νικολάου, με τα αιωνόβια πλατάνια, τον ποταμό Αραπίτσα και τη λιμνούλα με τις πάπιες... Γύρω από την πλατεία και στα κοντινά δρομάκια θα βρούμε πολλά καφέ και ταβέρνες, για να ξεκουραστούμε και να απολαύσουμε γεύσεις παραδοσιακές και πεντανόστιμες. Σημαντική θέση στην τοπική γαστρονομία κατέχουν οι πίτες με σπιτικό φύλλο, που κοσμούσαν γευστικά κάθε εποχή του χρόνου. Για τη γέμιση επιλέγονται τα χορταρικά εποχής και το ντόπιο τυρί μπάτσιο ή το κρέας. Λατρεμένες πίτες είναι η μπατσιόπιτα, η πρασοκρεατόπιτα, η κρεμμυδόπιτα, η κολοκυθόπιτα, η σπανακόπιτα με σουσαμέλαιο, αλλά και η γλυκιά ρυζόπιτα. Από τα καλύτερα πιάτα θεωρούνται το αγριογούρουνο με κάστανο και ρύζι, το ζυγούρι στη γάστρα με Ξινόμαυρο, το χοιρινό με σέλινο ή λάχανο στην κατσαρόλα, αλλά και ψητό στη γάστρα με αμπελόφυλλα και λευκό κρασί. Το μοσχαράκι «παντρεύεται» με κάστανα, δαμάσκηνα ή κυδώνια, ενώ η τηγανιά γίνεται με χοιρινό, λιαστή ντομάτα, κρεμμύδι, πιπεριά ή μανιτάρια. Στο «Χάραμα», στο Αρκοχώρι της Νάουσας, αλλά και στα «Οινομαγειρέματα», στο κέντρο της πόλης, θα δοκιμάσουμε πολλές παραδοσιακές συνταγές. Την τοπική γαστρονομία ολοκληρώνουν οι μαρμελάδες και τα γλυκά του κουταλιού με φρούτα του τόπου (ροδάκινα, μήλα, βερίκοκα, κεράσια). Στη Νάουσα θα επισκεφθούμε τον Χώρο Θυσίας των Ναουσαίων στο Ολοκαύτωμα του 1822, στη θέση Στουμπάνοι, με ωραία θέα στην πόλη. Στην πίσω μεριά του δρόμου, κατηφορίζουμε με τα πόδια στο ξύλινο γεφυράκι, για να δούμε τα νερά του ποταμού Αραπίτσα να σχηματίζουν ειδυλλιακούς καταρράκτες, ύψους 50 μ., μέσα σε πλούσια βλάστηση. Σε κοντινή απόσταση από την πόλη με αυτοκίνητο, ιδιαίτερο πολιτιστικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο αρχαιολογικός χώρος της Σχολής του Αριστοτέλη, στη θέση της αρχαίας πόλης Μίεζα, καθώς και οι Μακεδονικοί τάφοι των Λευκαδίων. Μια εξόρμηση λίγων χιλιομέτρων με το αυτοκίνητο θα μας φέρει, μέσα από μια μαγευτική διαδρομή, στο γραφικό Αρκοχώρι (ή Αρκουδοχώρι), με παλιά πέτρινα σπίτια πάνω σ’ έναν κατάφυτο λόφο.

Γενίτσαροι και Μπούλες!

Τα δύο τελευταία Σαββατοκύριακα της Αποκριάς, η πόλη ξεφαντώνει με τον δικό της παραδοσιακό τρόπο. Οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες» είναι το πιο φημισμένο αποκριάτικο έθιμο της Βόρειας Ελλάδας, ένα χορευτικό δρώμενο που μέσα του κρύβει στοιχεία από την παράδοση της περιοχής, αλλά και από τους αγώνες της Νάουσας κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Ας δούμε τι μας αφηγείται για το έθιμο ο κ. Αριστείδης Τόσιος, Πρόεδρος του Ομίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας» για την προστασία και την προβολή των χορών και του εθίμου: «Αν και η πόλη της Νάουσας ιδρύθηκε στα τέλη του 14ου αιώνα στη σημερινή της τοποθεσία, εντούτοις οι κάτοικοι της νέας αυτής πόλης προέρχονταν από τις γύρω ορεινές περιοχές του Βερμίου Όρους, όπου είχαν καταφύγει μετά την καταστροφή των πατρογονικών τους εστιών, όπως οι Αιγές, η αρχαία Μίεζα και άλλες περιοχές, κατάφεραν και διαφύλαξαν και μετέφεραν αναλλοίωτα ορισμένα έθιμα, των οποίων οι ρίζες χάνονται στην αρχαιότητα. Πιθανόν, διάφορες γιορτές οι οποίες πραγματοποιούνταν στις αρχές της άνοιξης για την υποδοχή της αναγεννώμενης φύσης, προς τιμήν του θεού του κρασιού αλλά και του Κάτω Κόσμου Διονύσου, αλλά και συμβολικά ως τελετές μύησης των νέων, διατηρήθηκαν και μετά τον εκχριστιανισμό των κατοίκων. Οι ιδιαίτερες ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες που επικράτησαν στην περιοχή μας στο διάβα των καιρών, μπόλιασαν το ολοζώντανο αυτό έθιμο, ώσπου απέκτησε την τελική του μορφή στα χρόνια του οθωμανικού ζυγού. Μπορούμε να πούμε ότι το έθιμο, αν και παραμένει ζωντανό έως τις μέρες μας, εντούτοις διακατέχεται από αυστηρότητα ως προς την τέλεση του εθιμοτυπικού, του δρομολογίου γύρω από τα όρια της παλιάς πόλης, των χορών και ως προς την ενδυμασία των συμμετεχόντων, οι οποίοι είναι αποκλειστικά έφηβοι που έχουν ενηλικιωθεί. Επίσης, άνδρας υποδύεται και το τιμώμενο πρόσωπο, την Μπούλα, τη νύφη δηλαδή, η οποία ενδεχομένως συμβολίζει την αναγεννώμενη άνοιξη και την κυκλική νεκρανάσταση της φύσης. Κατά τη δύσκολη περίοδο της Τουρκοκρατίας, το έθιμο συνδέθηκε άμεσα με τους εθνικούς μας αγώνες για την ανεξαρτησία. Κατά την περίοδο εκείνη, η βασική έννοια της νεκρανάστασης και της αναγέννησης, που τονίζεται μέσα από το έθιμο, αντικατόπτριζε την αναγέννηση του ελληνικού έθνους μέσα από τις στάχτες της σκλαβιάς. To έθιμο ξεκινάει σε έντονη συγκινησιακά ατμόσφαιρα, με την προετοιμασία και το ντύσιμο του χορευτή εντός του σπιτιού. Παλαιότερα, το ντύσιμο ξεκινούσε το βράδυ του Σαββάτου, παραμονές Αποκριάς, όπου τα φυλαχτά, τα ασήμια και οι αλυσίδες ράβονταν ένα προς ένα. Τελευταία δένεται περίτεχνα στην κεφαλή η κέρινη προσωπίδα με το μακρύ μεταξωτό ζωνάρι μήκους τεσσάρων μέτρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι χορευτές δεν ξεντύνονταν μετά το πέρας της πρώτης ημέρας, αλλά τους τύλιγαν με ένα σεντόνι ή λαγοκοιμόντουσαν καθισμένοι σε μια καρέκλα. Φανταστείτε τι αντοχές χρειαζόταν ένας χορευτής που έπρεπε να χορεύει ολημερίς με το βάρος της στολής και πολλές φορές βρεγμένος... Το έθιμο περιλαμβάνει το εθιμοτυπικό μάζεμα των χορευτών, την άδεια από τον Δήμαρχο, την «οριοθέτηση-καθαρμό» της παλαιάς πόλης με ενδιάμεσες στάσεις για χορό... Αφού ολοκληρωθεί η συμβολική περιτείχιση της πόλης, βγαίνουν οι προσωπίδες. Συνεχίζονται οι χοροί και συμμετέχουν οι παλαιοί ως ένδειξη σεβασμού για την προσφορά τους στο έθιμο. Τη Δευτέρα ακολουθεί το τραπέζωμα των χορευτών σε σπίτια των οικογενειών τους, με άφθονο χορό και τραγούδι. Στο κλείσιμο του εθίμου, μαζεύονται οι χορευτές, σχηματίζοντας έναν κύκλο με τα σπαθιά τοποθετημένα με την αιχμή στο χώμα. Τελειώνουν επιβεβαιώνοντας τη φράση «Ό,τι είπαμε και δεν είπαμε, εδώ να μείνει», χτυπώντας τα σπαθιά μεταξύ τους. Στη συνέχεια σηκώνουν ψηλά τον οργανοπαίκτη φωνάζοντας «Πάντα άξιος». Το έθιμο τελείται κάθε χρόνο ζωντανά με μεγάλο σεβασμό και αυστηρότητα από τα ενεργά μέλη του Ομίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες», τους χορευτές, μετά από προετοιμασία που διαρκεί όλο τον χρόνο και γίνεται με όλο το μεράκι και την αγάπη τους για τη διατήρηση της παράδοσης του τόπου.

Από το 1987, η Νάουσα είναι χαρακτηρισμένη ως η «Πόλη του Οίνου και της Αμπέλου»

«Γενίτσαροι και Μπούλες» έτοιμοι για ξεφάντωμα – χαρακτηριστικές είναι οι κέρινες προσωπίδες, που δένονταν με μεταξωτό ζωνάρι
Γλιστρώντας με τα σκι μας στις πλαγιές του Χιονοδρομικού 3-5 Πηγάδια…
Εκλεκτά κρασιά θα δοκιμάσουμε στα οινοποιεία της Νάουσας
Ο τρύγος στα αμπέλια γίνεται παραδοσιακά, με χειρωνακτική εργασία και ευλάβεια

Οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες» είναι το πιο φημισμένο αποκριάτικο έθιμο της Βόρειας Ελλάδας.

Παράδοση στο εκλεκτό κρασί

Από το 1987, η Νάουσα έχει χαρακτηριτεί ως η «Πόλη του Οίνου και της Αμπέλου». Στην περιοχή βρίσκονται πολλά και σημαντικά οινοποιεία (Κτήμα Κυρ Γιάννη, Διαμαντάκου, Τσάνταλη, Βαένι, Δαλαμάρα κ.ά.). Για να μάθουμε περισσότερα γύρω από τη μεγάλη της παράδοση στον χώρο του κρασιού, επισκεφθήκαμε το Οινοποιείο Δαλαμάρα και μιλήσαμε με τον οινολόγο Κωστή Δαλαμάρα, ο οποίος συγκαταλέγεται ανάμεσα στα 30 ανερχόμενα ταλέντα του παγκόσμιου οινικού χώρου, σύμφωνα με το Wine & Spirits. To 1840, ο Ιωάννης Γεωργίου Δαλαμάρας δημιούργησε τον πρώτο του αμπελώνα στη Νάουσα. Ενάμιση αιώνα αργότερα, το 1993, ο Γιάννης Κων/νου Δαλαμάρας με τη σύζυγό του Κατερίνα ανέλαβαν το οικογενειακό οινοποιείο και άνοιξαν τις πύλες του στους επισκέπτες. Το οινοποιείο βρίσκεται λίγα μέτρα πριν από την είσοδο της πόλης, εντός της ζώνης ΠΟΠ Νάουσα, και είναι περιτριγυρισμένο από τον αμπελώνα. Το Ξινόμαυρο είναι η κυρίαρχη ποικιλία του αμπελώνα, ενώ είναι το μοναδικό οινοποιείο της περιοχής που καλλιεργεί την ερυθρή ποικιλία νεγκόσκα. «Η Νάουσα έχει μεγάλη παράδοση στον χώρο του κρασιού. Αναφορές βρίσκουμε μεταξύ άλλων στη Μελετίου γεωγραφία ως “πόλη ξακουστή για τον εξαίρετο οίνο της”, ενώ και ο Γάλλος Πουκεβίλ στα ταξίδια του στη Μακεδονία τονίζει πως το κρασί της Νάουσας πουλιόταν σε διπλή τιμή από όλα τα κρασιά της Οθωμανικής τότε Aυτοκρατορίας και ήταν αντίστοιχο των κρασιών της Βουργουνδίας», μας εξηγεί ο οινολόγος Κωστής Δαλαμάρας. Το Μαύρο Ναούσης, όπως λέγονταν τότε το Ξινόμαυρο, είχε το πλεονέκτημα να ταξιδεύει αποστάσεις χωρίς να αλλοιώνονται τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά λόγω της καλής του οξύτητας και της μεγάλης περιεκτικότητας σε πολυφαινόλες, που δρούσαν ως φυσικοί αντιοξειδωτικοί παράγοντες. Το 1920 η φυλλοξήρα έφτασε στην Ελλάδα και οι εξαγωγές σταμάτησαν. Ο αμπελώνας ορθοποδούσε με αργούς ρυθμούς μέχρι το 1970, όταν η Νάουσα έγινε μία από τις πρώτες ζώνες ΠΟΠ στην Ελλάδα και άρχισε η μεγάλη ανάκαμψη. Πέραν του Ξινόμαυρου, στη Νάουσα καλλιεργούνταν παραδοσιακά και το λευκό Πρεκνιάρικο. Στη ζώνη ΠΟΠ της Νάουσας δραστηριοποιούνται σήμερα περίπου 20 οινοποιεία, τα περισσότερα είναι επισκέψιμα και δημιούργησαν από κοινού το Νάουσα Οίνος / Naoussa Wine - Σύνδεσμος Οινοποιών & Αμπελουργών Νάουσας. Τα κρασιά του οινοποιείου Δαλαμάρα (www.dalamarawinery.gr, www.dalamara. gr) είναι πιστοποιημένα σε βιολογική καλλιέργεια από το 1996, και εξάγονται σε Ευρώπη, Αμερική και Ιαπωνία. Το οινοποιείο είναι επισκέψιμο καθημερινά για ξεναγήσεις και γευσιγνωσίες, ενώ φιλοξενεί πολιτιστικές ή κοινωνικές εκδηλώσεις. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί από τον Οκτώβριο έως τον Νοέμβριο και το παραδοσιακό αποστακτήριο, όπου παράγεται το τσίπουρο του κτήματος. Οι οινόφιλοι που επισκέπτονται το οινοποιείο, ξεναγούνται στον αμπελώνα, το οινοποιείο και το κελάρι, το παραδοσιακό ρακοκάζανο, τον εκθεσιακό χώρο και το μέρος όπου μπορούν να δοκιμάσουν τη βασική γκάμα των κρασιών. Το Ξινόμαυρο συνοδεύει ιδανικά όλα τα κρεατικά. «Πρωταγωνιστεί», όμως, και σε συνταγές όπως η «χανούμισσα», τα «μπομπάρια», το ζυγούρι στη γάστρα, το χοιρινό με λάχανο. Δυναμιτίζει, ωστόσο, και τις γλυκές παραδοσιακές γεύσεις του τόπου, όπως οι μουστόπιτες, οι «κόρες», τα σουτζούκια και ο παραδοσιακός στριφτός μπακλαβάς της Νάουσας, ο γκρακλιάνος, με χειροποίητο φύλλο, καρύδια και σιρόπι με μέλι από μούστο. (Τον καλύτερο γκρακλιάνο της Νάουσας απολαύσαμε στο μαγαζάκι «της Ευγενίας».)

Χιονοδρομικό 3-5 Πηγάδια

Για τους λάτρεις του σκι, η Νάουσα προσφέρεται και για άφθονο παιχνίδι στο χιόνι. Στο Χιονοδρομικό Κέντρο 3-5 Πηγάδια (www.3-5pigadia.gr), που βρίσκεται σε απόσταση 17 χιλιομέτρων από την πόλη, έχουμε τη δυνατότητα να γλιστρήσουμε με τα σκι μας στις κατάλευκες πίστες, χρησιμοποιώντας έναν από τους επτά σύγχρονους αναβατήρες του. Μεγάλο πλεονέκτημα είναι το σύστημα τεχνητής χιόνωσης, που έχει εγκατασταθεί και υποστηρίζει τη λειτουργία του. Το χιονοδρομικό έχει και αθλητικό χαρακτήρα, καθώς στο μεγαλύτερο μέρος του έχει κόκκινες πίστες (Κεντρική - Αριστοτέλης, Λούκι), ενώ η ύπαρξη της μαύρης πίστας (Φίλιππος) ανεβάζει την αδρεναλίνη στα ύψη. Φυσικά, και οι αρχάριοι θα χαρούν το σκι, αφού πάρουν μαθήματα από έμπειρους δασκάλους και εξασκηθούν στην πίστα Παράδεισος. Στο χιονοδρομικό λειτουργεί snow bus - snowmobile, που προσφέρει μια βόλτα στις μαγευτικές δασικές διαδρομές, αλλά κι ένα ολοήμερο ski-safari στις κορυφές του Βερμίου μέχρι το Σέλι. Λειτουργεί επίσης ξενοδοχείο με εστιατόριο και ένας ξενώνας. Για να χαλαρώσουμε, θα πιούμε μια αχνιστή σοκολάτα σ’ ένα από τα τέσσερα σαλέ του, δίπλα στο αναμμένο τζάκι... Από το σαλέ Κορυφής, η θέα είναι συναρπαστική!

Περνώντας το ξύλινο γεφυράκι, θα θαυμάσουμε τους μικρούς καταρράκτες μέσα στο πράσινο (στον Χώρο Θυσίας των Ναουσαίων)
Οι εντυπωσιακοί καταρράκτες του ποταμού Αραπίτσα λίγο πριν μπούμε στη Νάουσα
Ο οινολόγος Κωστής Δαλαμάρας ταΐζει σταφύλια το άλογό του
Το αποκριάτικο έθιμο παραμένει ζωντανό έως σήμερα χάρη στο μεράκι των ανθρώπων του Ομίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες της Νάουσας»
Οι χοροί και τα γλέντια στην πλατεία της Νάουσας κρατούν έως τα ξημερώματα…

Στο χιονοδρομικό λειτουργεί snow bus - snowmobile, που προσφέρει μια βόλτα στις μαγευτικές δασικές διαδρομές, αλλά κι ένα ολοήμερο ski-safari στις κορυφές του Βερμίου μέχρι το Σέλι.

Μαρμάρινο άγαλμα στο Δημοτικό Πάρκο Κιόσκι
Πλημμυρισμένο με πλατάνια, λίμνες και ποτάμια, το Πάρκο του Αγίου Νικολάου προσφέρεται για περπάτημα
Ξύλινα γεφυράκια και λιμνούλες με πάπιες στολίζουν το Δημοτικό Πάρκο Κιόσκι
Άποψη του Χιονοδρομικού Πάρκου 3-5 Πηγάδια, καθώς ανεβαίνουν τα λιφτ
Η μαγεία του χιονιού στις βουνοκορφές του Βερμίου
Απολαμβάνοντας το snowboard στις χιονισμένες πλαγιές…

info's

Στα βιβλιοπωλεία της Νάουσας (αλλά και της Αθήνας) θα αναζητήσουμε το βιβλίο Αυτοφυή φυτά και βότανα του Βερμίου, με αναφορές στον Διοσκουρίδη, του γεωπόνου - Προϊσταμένου Πράσινου Δήμου Νάουσας αλλά και φωτογράφου κ. Νίκου Μπάμπου (εκδόσεις Κυριακίδη). Ένα λεύκωμα και ταυτόχρονα οδηγός εύρεσης φυτών-βοτάνων, φωτογραφημένων στο φυσικό τους περιβάλλον, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν τεκμηριώνεται μέσα από αναφορές στους κώδικες του έργου του Διοσκουρίδη Περί ύλης ιατρικής.

Θα το βρείτε στο

τεύχος 105

Εγγραφή στο newsletter

Please enable the javascript to submit this form


0
Shares

Σας αρέσει το site μας?

Ακολουθήστε μας στα social και δεν θα το μετανιώσετε...

0
Shares